1595681 Bijlage 1 Dorpsvisie Oosterland

(H)eerlijk

Oosterland

Dorpsvisie Oosterland Oktober 2025 Dorpsvisie Oosterland

1

Colofon Documentgegevens Titel

Dorpsvisie Oosterland

Rapportnummer

001853_V01_D01

Datum

Oktober 2025

Status

Definitief

Opdrachtgever Naam

Gemeente SchouwenDuiveland

Contactpersoon

Ricardo de Winter

Adresgegevens

Laan van St. Hillaire 2 4301 SH Zierikzee

Opdrachtnemer Naam

Juust BV

Adresgegevens

Goessestraatweg 17A 4421AD Kapelle

Auteur(s)

Miranda van der Neut Gerard Verweij

Contactgegevens

info@juust.nl

Dorpsvisie Oosterland

2

Inhoud 1. Inleiding

7

Aanleiding Doel van de dorpsvisie Proces

8 8 8

2. Het eerlijke verhaal

10

Oosterland in de regio Oosterland als dorp DNA Zo zit Oosterland in elkaar Trends en ontwikkelingen Opgaven voor Oosterland Sterke en zwakke punten

11 12 13 16 22 23 23

3. Een heerlijke toekomst

26

Visie Heerlijk wonen Sterk in ondernemen Dorp met een verhaal Aandacht voor mensen

27 28 30 31 32

4. Sleutelprojecten

34

Groen dorpshart Multifunctionele schaatsbaan Historisch hart Entree Maatschappelijk hart Verplaatsing bedrijven Uitbreiding woonlocaties, dorpsbos/weide (Kleine) woningbouwlocaties Verkeer in en om het dorp Opgaven in de openbare ruimte Direct aan de slag

37 39 41 43 45 46 48 49 51 51 51

5. Samen bouwen aan het dorp

52

Korte termijn (2026-2030) Middellange termijn (2030-2035) Lange termijn (vanaf 2035) Doorlopend Uitvoering projecten Dorpsvisie Oosterland Rolverdeling en samenwerking Communicatie

53 55 56 56 57 58 59

Bijlagen

60

Dorpsvisie Oosterland

3

Samenvatting Het is heerlijk wonen in Oosterland, het mooie dorp in de polders van Schouwen-Duiveland. Het dorp heeft een rijke geschiedenis en heeft in het verleden al veel veranderingen doorgemaakt. Niet alle veranderingen waren positief. Zo ging het kasteel Oosterstein en het Heerenhof helaas verloren en hebben de inwoners hard gewerkt om het dorp weer op te bouwen na de watersnoodramp van 1953. De verhalen van aanpakken en wederopbouw willen de bewoners beter uitdragen in het dorp, dat is ook interessant voor dagjesmensen. Het historische hart in de buurt van de bijzondere Jodocuskerk lijkt de beste plek om dat te doen. De entree van Oosterland aan de N59 vraagt om verbetering van de verkeerssituatie en inrichting van de (openbare)ruimte. Dat pakken we snel op. Ook de mobiliteitshub zal hier een plek krijgen. Door de veranderingen in het verleden en aanpassingen in de ruimtelijke structuur van het dorp, is er geen duidelijk dorpshart, een openbare plek waar de ‘kraaien’ elkaar ontmoeten en waar evenementen gehouden worden. Daarom pakken we in de uitvoering van de sleutelprojecten eerst de Markt en de Schaatsbaan aan en transformeren deze plekken tot groene, sfeervolle ontmoetingsruimtes in het dorp. Het is de bedoeling om dan een deel van de parkeerplaatsen op de Markt bij de Schaatsbaan op te vangen. De dorpsbewoners kijken vol vertrouwen naar de toekomst.

Een toekomst met nieuwe inwoners in het dorp die een nieuwe, passende woning kunnen vinden binnen de bestaande dorpskern (inbreidingslocaties) of die gaan wonen in de geplande uitbreiding aan de westkant van Oosterland, ten noord(oosten) van het nieuwe dorpsbos. Met nieuwe inwoners is de toekomst van de scholen ook zeker gesteld en kan het dorp rekenen op nieuwbouw voor de scholen en het gezondheidscentrum op de locatie aan de Weelstraat. Ook de sporthal krijgt gelijk een opknapbeurt waardoor hij weer jaren mee kan.

Oosterland is ook in de toekomst goed bereikbaar via de rijksweg N59. Dat is gunstig voor bedrijven. De bestaande bedrijven willen graag vooruit kunnen kijken en groeien, maar dat is niet altijd mogelijk op de plekken waar ze nu gevestigd zijn. Het bedrijventerrein aan de Wilgenstraat ligt gunstig in het zicht van de rijksweg. Groei van dit terrein is nog mogelijk, maar wel voornamelijk voor de bedrijven uit het dorp. De lege plekken die sommige bedrijven na verplaatsing achterlaten in de dorpskern komen in aanmerking voor nieuwbouw van woningen. Meer inwoners betekent ook meer verkeer in het dorp. Dat is wel een punt van zorg, want op dit moment is de verkeerssituatie niet overal goed te noemen. De smalle straten in het dorp zorgen er soms voor dat plekken lastig bereikbaar zijn en in sommige straten is er een parkeerprobleem. Op andere plekken wordt te hard gereden of zijn er zorgen over de veiligheid van kruispunten en oversteekplaatsen. We willen alle opgaven die te maken hebben met verkeer en parkeren in relatie met elkaar afwegen. Daarom is het nodig om een aparte Verkeersstudie voor Oosterland op te stellen. Zo kunnen we voor de toekomst de juiste beslissingen nemen. In de verkeersstudie gaan we ook in op de bereikbaarheid van hulpdiensten. We stropen de mouwen op en gaan met elkaar aan de slag met de eerder genoemde acties, maar kunnen niet alles tegelijk.

Er moeten keuzes gemaakt worden. Wat moet er eerst en wat kan later? Dat staat in het uitvoeringsprogramma. Sommige wensen vragen om meer voorbereiding, zoals het ontwerp voor de nieuwe uitbreidingswijk, het dorpsbos/dorpsweide en het nieuwe bedrijventerrein. Daarom pakken we die pas later op. Zo gaat Oosterland een heerlijke toekomst tegemoet.

Dorpsvisie Oosterland

4

Begrippenlijst BEGRIP

UITLEG

Gebiedsontwikkeling

Gebiedsontwikkeling is het proces waarbij een fysieke plek (buurt, wijk, dorp, bedrijventerrein of stadsdeel) doelgericht wordt ontworpen, aangepast of herontwikkeld zodat die beter functioneert voor wonen, werken, recreatie, natuur en infrastructuur. Het draait om het combineren van ruimtelijke, sociale, economische en ecologische doelen in één gebiedsaanpak.

Integraal Ontwerp

Een integraal ontwerp is een aanpak waarbij alle vakgebieden, functies en belangen tegelijk en te opzichte van elkaar worden meegenomen. Het doel is een duurzame, veilige en bruikbare plannen te ontwerpen die meerdere doelen tegelijk vervullen en toekomstbestendig zijn.

Klimaatadaptatie

Maatregelen en strategieën om de negatieve effecten van klimaatverandering te voorkomen of te beperken (hittestress, droogte, wateroverlast, zeespiegelstijging, extreme neerslag).

Midden Zeeland Route

Studie naar een snelle en veilige verkeersafwikkeling op de hoofdroute door Zeeland. De Midden-Zeeland route loopt vanaf Zelzate via Terneuzen en de Westerscheldetunnel naar Goes, via de Zandkreeksluis en de Zeelandbrug naar Zierikzee en Bruinisse, en over Goeree-Overflakkee via knooppunt Hellegatsplein tot aan de A29.

Mobiliteitshub

Een mobiliteitshub is een fysieke plek waar verschillende vervoersmiddelen en diensten bij elkaar komen, zodat reizigers gemakkelijk kunnen overstappen en reizen combineren (OV, deelauto’s, deelfietsen/steps, e‑scooters, laadinfrastructuur, P+R, fietsparkeren, deelmobiliteit, informatie en reisplanning). Hubs stimuleren multimodaal reisgedrag, verminderen autogebruik en verbeteren bereikbaarheid.

Shared space

Openbare ruimte waarbij verschillende verkeersdeelnemers (voetgangers, fietsers, automobilisten) dezelfde ruimte delen, zonder strikte scheiding door verkeersborden of verkeersregels.

Sleutelprojecten

Een project dat strategisch belangrijk is voor het dorp, grote impact heeft op omgeving en/of een sterke sturende rol heeft voor volgende projecten.

Dorpsvisie Oosterland

5

Dorpsvisie Oosterland

6

1.

Inleiding

Dorpsvisie Oosterland

7

Hoofdstuk 1

Inleiding Wist u dat Oosterland grenst aan een prachtig natuurgebied? Dat het dorp in het verleden volledig is overstroomd? En dat de inwoners van oudsher de bijnaam ‘kraaien’ dragen? Als dit nieuw voor u is, dan is dit hét moment om Oosterland door deze Dorpsvisie beter te leren kennen. Maar ook als u in dit mooie dorp woont of werkt, is de Dorpsvisie een goede gelegenheid om misschien met een frisse blik naar het dorp en de toekomst van Oosterland te kijken. 1.1 Aanleiding

1.2 Doel van de dorpsvisie?

Er gebeurt veel in en rondom Oosterland. Er liggen plannen op tafel voor nieuwe woningen bij de entree van het dorp, er is een plan voor een mobiliteitshub en er ligt een nieuwbouwplan voor de basisscholen in combinatie met een gezondheidscentrum. Tegelijkertijd hebben inwoners en ondernemers zelf ook volop ideeën, wensen en ambities. Maar hoe zorgen we ervoor dat al die plannen goed op elkaar aansluiten en passen bij wat Oosterland wil zijn en ook in de toekomst wil blijven?

Een dorpsvisie helpt Oosterland om richting te geven aan de toekomst. Er gebeurt veel in en rond het dorp en nieuwe ontwikkelingen dienen zich steeds sneller aan. Dan is het belangrijk om te weten wat je als dorp wil en waar je naartoe wil. De dorpsvisie helpt om plannen en initiatieven op de juiste plek te krijgen, passend bij de schaal, het karakter en de wensen van Oosterland.

Die vraag is het startpunt van deze dorpsvisie. Want Oosterland is volop in beweging, en dat vraagt om richting. De ligging aan de Rijksweg biedt kansen voor bereikbaarheid en voorzieningen, maar brengt ook keuzes met zich mee. Daarnaast kampt Schouwen-Duiveland, vooral aan de westkant van het eiland, met het stikstofvraagstuk waardoor nieuwe ontwikkellocaties momenteel vooral aan de oostzijde van het eiland gezocht worden. Wat opvalt: het dorp laat van zich horen. Oosterlanders willen meedenken en meedoen. Een groep betrokken inwoners is daarom ook zelf aan de slag gegaan. Op eigen initiatief is een werkgroep gevormd die de eerste stappen voor deze dorpsvisie heeft gezet. Dat laat zien dat Oosterland vooruit wil, maar wel op een manier die past bij het dorp. En met een dorpsvisie die ook omarmd wordt door de mensen die er wonen en werken. De gemeente Schouwen-Duiveland sluit daar graag bij aan. Voor elk dorp op het eiland wordt een eigen visie gemaakt, samen met de dorpen zelf. Want alleen als we samen plannen maken, kunnen we er ook samen aan werken. Zo bouwen we stap voor stap aan een Oosterland dat klaar is voor de toekomst.

Ook biedt de visie houvast om goed voorbereid en onderbouwd te reageren op veranderingen en trends. Denk aan ontwikkelingen op het gebied van mobiliteit, woningbouw of klimaatverandering. Door nu na te denken over wat Oosterland op de lange termijn nodig heeft, weten we wat we op de korte termijn al kunnen doen. De dorpsvisie biedt ook een handvat voor de gemeente, bewoners, ondernemers en verenigingen om projecten te realiseren. De gemeente gebruikt de visie dan als toetsingskader voor nieuwe plannen. De dorpsvisie is geen eindplaatje, maar een stip op de horizon. Een inspirerend toekomstbeeld waar we samen naartoe gaan werken. Het laat zien waar we als dorp naartoe willen, én hoe we dat kunnen doen: stap voor stap, met realistische (deel)projecten die haalbaar en uitvoerbaar zijn. Het belangrijkste is misschien wel dat deze visie van Oosterland zelf is. Gemaakt mét het dorp en voor het dorp. Een visie waar Oosterland zich in herkent. Een visie om trots op te zijn. Of zoals ze dat in Oosterland zeggen: we bin d’r stik groôs op.

1.3 Proces De dorpsvisie van Oosterland is het resultaat van een gezamenlijk traject waar het dorp vanaf het begin bij betrokken is. In verschillende stappen is toegewerkt naar een gedragen en realistisch toekomstbeeld voor Oosterland. Daarvoor zijn de volgende stappen gezet:

Dorpsvisie Oosterland

8

Januari 2025

Maart 2023Januari 2025

•

• •

Voorjaar 2025

•

Start met rondwandeling De projectgroep begon met een gezamenlijke wandeling door het dorp, om een beeld te krijgen van het dorp en om te zien waar kansen en knelpunten liggen. Verdieping en gesprekken In een serie gesprekken is informatie opgehaald bij verschillende betrokkenen, waaronder: o Stichting der Heerlijkheden o Exploitant van de supermarkt o Oudere bewoners in woonzorgcentrum de Saele o Eigenaar garage Kievit o Vertegenwoordigers van de scholen/ kinderopvang o Exploitant en eigenaar van het nieuwe gezondheidscentrum

•

Inloopbijeenkomst Tijdens een openbare bijeenkomst kon het hele dorp meedenken over de conceptvisie. Op panelen werden de eerste plannen en kaarten getoond. Ook online was er, via het platform Maptionnaire, een mogelijkheid om input te geven. De resultaten zijn opgenomen in bijlage II.

•

Uitwerken van de visie Alle ideeën, opmerkingen en inzichten zijn verwerkt in deze visie. De visie met bijbehorend uitvoeringsprogramma is afgelopen zomer afgestemd met de dorpsraad en vormt nu de basis voor de uitvoering.

•

Inloopbijeenkomst Tijdens een laatste inloopavond werd iedereen nog een keer in de gelegenheid gesteld om de concept visie te bekijken. Tijdens deze bijeenkomst lag het accent op de voorgestelde uitvoering van de sleutelprojecten. De resultaten

14 mei 2025 Zomer 2025 15 oktober 2025

Voorwerk door de werkgroep De werkgroep, een groep actieve dorpsbewoners, is op eigen initiatief gestart. Zij voerden een enquête uit, hebben presentaties gehouden, lanceerden een eigen pagina op de website van de Dorpsraad en maakten de eerste tekeningen en visievoorstellen. Een waardevolle basis om verder op te borduren.

en de verwerking van de opmerkingen zijn opgenomen in bijlage V. Wie werkten er samen aan deze visie? De projectorganisatie bestond uit: • Projectgroep De projectgroep bestond uit een afvaardiging van de dorpsraad, werkgroep dorpsvisie, projectmanager van de gemeente, vakspecialisten van de gemeente en Juust. Zij trokken samen op in de uitwerking van het proces en de inhoud van de visie. • Stuurgroep Deze groep bestond uit bestuurlijk en ambtelijk opdrachtgever van de gemeente, projectmanager van de gemeente en een vertegenwoordiger van de dorpsraad. • Belangrijke stakeholders Tijdens het proces is uitvoerig gesproken met inwoners van het dorp en met belangrijke stakeholders, zoals in de tijdlijn is te zien.

Dorpsvisie Oosterland

9

2.

Het eerlijke verhaal

Dorpsvisie Oosterland 10

Hoofdstuk 2

Het eerlijke verhaal Laten we eerst eens kennismaken met Oosterland. We willen weten hoe het is om daar te wonen, werken en verblijven. We willen ook weten waarom Oosterland het dorp geworden is zoals we het nu kennen. De ontstaansgeschiedenis speelt daarin natuurlijk een belangrijke rol. Maar zeker ook de mensen die er wonen en werken. Zij maken het dorp extra speciaal. Wat is er aan de hand in het dorp, wat gaat er goed en wat kan beter? Een eerlijk verhaal over een heerlijk dorp. 2.1 Oosterland in de regio Oosterland ligt aan de oostzijde van SchouwenDuiveland. Het dorp hoort, samen met de dorpen Burgh-Haamstede, Bruinisse en Nieuwerkerk, tot de grootste dorpen van het eiland. Oosterland is via de Rijksweg N59 goed verbonden met grotere steden als Goes en Rotterdam. Het dorp ligt ingesloten tussen prachtige landschappen. Oosterland is omgeven door open zeekleipolders en grenst aan de zuidkant aan het bijzondere en ongerepte natuurgebied ‘De Aanwas’.

Plangebied

Het zoute water van de Oosterschelde is natuurlijk ook dichtbij en op de fiets prima te bereiken vanuit het dorp. De visie gaat over een plangebied dat ruimer is dan de bebouwde kom van het dorp. De visie kijkt dus ook naar de relatie van het dorp met de omliggende landschappen en betrekt ook de belangrijkste wegen van en naar het dorp bij het toekomstbeeld.

Dorpsvisie Dorpsvisie Oosterland Oosterland 11 11

2.2 Oosterland als dorp Oosterland is een middelgrote dorpskern met een krappe 2400 inwoners. Het is er rustig en aangenaam wonen. Het is een dorp met rust en ruimte, een plek waar mensen elkaar kennen en zich thuis voelen. Toeristen zie je hier niet veel, die zoeken vooral de bekende badplaatsen op het eiland op zoals Burgh-Haamstede en Renesse. Het dorp ligt in de luwte van de grotere plaatsen op het eiland zoals Zierikzee en Bruinisse. Oosterland is geen opvallend dorp, je rijdt er met de auto zo voorbij. Dit is tegelijkertijd ook de kracht van het dorp en misschien ook wel de reden waarom het er zo heerlijk wonen, werken en leven is. Oosterland valt op door de monumenten, waarvan 5 rijksmonumenten. De kerktoren met het zadeldak van de Jodocuskerk is extra bijzonder. Deze is vanaf de N59 al goed te zien. Dit is de enige toren in zijn soort in Zeeland. De klokken zijn ook al ruim 650 jaar oud. Er zijn ook relatief veel bedrijven in het dorp, zowel op het bedrijventerrein als binnen de dorpskern. Oosterland onderscheidt zich daarmee echt van de dorpen in de omgeving. Het is een dorp van doeners en aanpakkers. Verder valt op dat er relatief veel jeugd in Oosterland woont.

Er wonen veel kinderrijke, jonge gezinnen wat voor een deel te maken heeft met de kerkelijke inslag van een deel van de dorpsbewoners (het dorp heeft 3 actieve kerken waarvan één PKN en twee bevindelijk gereformeerd).

Molen Oosterland

Dorpsvisie Dorpsvisie Oosterland Oosterland 12 12

2.3 DNA Het DNA van een dorp wordt bepaald door de ontstaansgeschiedenis, de plek, de cultuur en de mensen. Het DNA kun je niet veranderen. Het zijn de wortels van het bestaan van het dorp, het bepaalt het onderscheidend vermogen en de typische kenmerken. Voor Oosterland zijn daarin een paar opvallende zaken te noemen: de Heerlijkheid Oosterland, de Watersnoodramp en dorpsbewoners. 2.3.1 Heerlijkheid Oosterland Oosterland is ontstaan nadat in 1354 de slikken ten oosten van het eiland Duiveland werden bedijkt. Deze nieuwe polder kreeg al snel de naam Oosterland. Bij de bedijking werd de kreek Marevliet afgedamd, de resten hiervan staan tegenwoordig bekend als De Geule en De Aanwas. Restanten van De Geule zijn nog afleesbaar en te herkennen in het landschap. Oosterland was vanaf de 14e eeuw een Heerlijkheid met een eigen kasteel. Midden 17e eeuw bouwde de familie De Jonge - destijds de ambachtsheren van de heerlijkheid Oosterland - aan de noordzijde van De Aanwas nog een landhuis Het Heerenhof, dicht tegen de dorpskern aan. Het Heerenhof werd lang gebruikt als buitenverblijf voor de ambachtsheren en vrouwen, waarbij De Aanwas het jachtgebied was. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog werd Het Heerenhof door de Engelsen onder vuur genomen en verwoest. Het huis stond toen al een jaar onder water door de inundaties en ook het kasteel was al verloren gegaan.

Het landhuis (of Slot) is daarna niet meer opgebouwd.

Restant van de Geule

Slot Het Heerenhof

De Stichting der Heerlijkheden Oosterland, Sirjansland en Oosterstein heeft er voor gekozen om het hele gebied ongemoeid te laten, zodat de natuur zich daar kon herstellen en ontwikkelen. Het is nu nog steeds een afgesloten natuurgebied aan de zuidelijke rand van Oosterland. Ook maakt het gebiedonderdeel uit van het Natuurnetwerk Zeeland. Als het gevroren heeft, mogen de inwoners van Oosterland schaatsen op de voormalige grachten van het slot. Voor de rest van de tijd blijft het gebied afgesloten voor bezoekers.

Kaart van Het Heerenhof

Dorpsvisie Oosterland 13

2.3.2

Watersnoodramp

Ook Oosterland werd net als andere plaatsen op Schouwen-Duiveland zwaar getroffen door de Watersnoodramp in 1953. Door het dijkgat in de Oostersteinweg kwam het zeewater ‘s nachts als een volkomen verrassing voor de slapende bevolking van het dorp die de avond daarvoor net een feest hadden gehad vanwege de verbouwing van het dorpshuis. Het leed was in korte tijd niet te overzien. Het water kwam op sommige plekken wel 2 tot 3 meter hoog. 65 bewoners van het dorp kwamen om. In april 1953 werd het stroomgat in de dijk bij Oosterland gedicht.

Muziektent watersnood

Daarna kwam de nationale hulp op gang. Er werden vanuit de rest van het land inzamelingsacties gehouden en de gezinnen werden uit het getroffen dorp geëvacueerd. In het dorp werd dag en nacht gewerkt door militairen en de lokale bevolking om alles op de ruimen. De saamhorigheid was groot en er werd in korte tijd veel werk verzet. Niet alles was te herstellen. Veel gebouwen moesten helaas worden gesloopt. Vanuit Zweden kon ook Oosterland rekenen op compleet nieuwe, houten huizen die als bouwpakket naar het dorp werden verscheept. Deze geschenkwoningen waren zo goed van kwaliteit dat er tot op de dag van vandaag nog een serie van 18 stuks in het dorp aanwezig is. De littekens van de ramp zijn nu nog steeds zichtbaar in het dorp. Veel huizen hebben in het zoute water gestaan, waardoor er problemen zijn met vocht in de woningen. Maar ook de emotionele littekens sijpelen nog altijd door in de dorpsgemeenschap. De boodschap dat de kracht van de zee en de wind niet te onderschatten zijn, wordt nog altijd aan de volgende generaties doorgegeven.

Molen watersnood

Dorpsvisie Oosterland 14

Jodocuskerk watersnood

2.3.3 Cultuur De inwoners van Oosterland worden ook wel ‘kraaien’ genoemd, een geuzennaam die ze met trots dragen. Op het marktplein is deze bijnaam vereeuwigd in de vorm van een standbeeld van een kraai, als symbool van verbondenheid en eigenzinnigheid van het dorp. Zoals gezegd is er in Oosterland een sterke gemeenschapszin. Daarin speelt de aanwezigheid van de drie kerken zeker een rol. Mensen kennen elkaar en zoeken elkaar regelmatig op bij de activiteiten en in verenigingen. Er is een mentaliteit die uitgaat van respect, vertrouwen en hard werken; hier kun je de achterdeur nog gewoon openlaten en kinderen spelen samen op straat. Met recht een eerlijk dorp. De Kraaien zijn aanpakkers, doeners. Er zijn relatief veel bedrijven in het dorp en een opvallend groot deel daarvan is gerelateerd aan de bouwsector. Dit is ook te zien aan het flinke aantal bedrijfsbusjes dat in de avond en in het weekend in het dorp geparkeerd staat.

Kernwoorden opgehaald de tijdens eerste projectgroep

Dorpsvisie Dorpsvisie Oosterland Oosterland 15 15

2.4 Zo zit Oosterland in elkaar 2.4.1

Wonen

Het is prima wonen in Oosterland. Eenmaal verknocht aan dit mooie dorp wil je er niet meer weg. Het dorp kent vanaf 2021 een lichte groei van de bevolking, doordat er meer mensen van buiten de gemeente in het dorp zijn komen wonen en er sprake is van een geboorteoverschot. Daarom is Oosterland vanuit de woningmarktanalyse door de gemeente aangemerkt als potentiële groeikern. Voor groeikernen wordt ook in de komende 10 jaar een groei van de bevolking en het aantal woningen verwacht. Jongeren trekken weg uit het dorp. Niet omdat ze er niet willen wonen, maar door het beperkt aantal betaalbare woningen. Dit wordt veroorzaakt door gestegen bouwkosten, kosten voor bouwmaterialen en de hoge rente. Het probleem zit dan met name in de betaalbaarheid van woningen. Als we kijken naar de samenstelling van het woningaanbod dan zien we dat rijwoningen het meeste voorkomen, gevolgd door vrijstaande woningen. Twee-onder-een-kapwoningen zijn ook aanwezig. In het dorp zijn relatief veel grondgebonden levensloopbestendige/ seniorenwoningen aanwezig. In Oosterland kom je geen gestapelde bouw tegen. De beschikbare gegevens over het wonen (bron: Woonvisie gemeente Schouwen-Duiveland en Alle Cijfers.nl) laten onder andere zien dat het meest voorkomende vastgoedtype particuliere woningbouw is (600 van de ruim 900 woningen). Sociale woningbouw is ook ruimschoots aanwezig (300/900 woningen).

Opvallend is ook de aanwezigheid van commercieel vastgoed in de kern. Het grootste deel van de woningen is gebouwd na 1953 (Watersnoodramp). In het zuidelijk deel van Oosterland zijn woningen met oudere bouwperiodes (voor 1950) aanwezig. Aan de rand van de kernen komen jongere bouwjaren voor (> 1990). Het leegstandspercentage in Oosterland is gemiddeld laag, zo’n 2,4%. Dit zijn circa 18 woningen. 2.4.2 Ruimtelijke structuur Oosterland heeft een compacte, ruimtelijke structuur. Die structuur is alleen moeilijk af te lezen en slecht te begrijpen voor bezoekers. Dat heeft er vooral mee te maken dat het dorp niet echt een duidelijk centrum heeft. Het centrale plein in Oosterland is de markt, maar hier liggen niet de belangrijke functies zoals de supermarkt of het dorpshuis. De scholen en de sportvelden liggen ver van de markt af, aan de oostzijde van het dorp ligt het winkelhart en het historische centrum met de Jodocuskerk ligt asymmetrisch aan de zuidelijke rand van het dorp. Kortom, het dorp heeft meerdere dorpsharten, waardoor een centrale ontmoetingsplek eigenlijk ontbreekt en de bezoeker vooral aan het zoeken is.

Dorpsvisie Oosterland 16

erdam N59 Rott

Legenda Legenda Bebouwde kom Bedrijfsterrein bestaand Dijken we g

Water eilig e

Oude deel van het dorp

Ou dH

Rijksweg - hoofdweg Fietsroute - knooppuntenroute Landbouwroute OV-Hub Hoofdontsluiting

Va n

Uitvalsweg zuidkant de

Ab

ee

les

Knip autoverkeeer tra

at

Eénrichtingsverkeer

Mo

maatschappelijk hart

g

nds trom stra at

we le n

Verkeerslichten (VRI) Dorpsharten Dorpspleintjes

Sa

9

N5

Overige wegen

es Go

Groene ruimte Entree Koppeling naar de polder

winkelhart

Akker

jk oostdi

Dorpswegel

Sint J

Voormalige agrarische bebouwing

dorpshart

Ensemble geschenkwoningen Beeldbepalend pand - monument Verdwenen slot

historisch hart

Kenmerkende richting kavels

Ho ge

g we

ire

Ma

Ruimtelijke structuur In de ruimtelijke structuur van het dorp zijn wat bijzonderheden: • Oosterland ligt ‘open en bloot’ in de weidse polders. Het dorp heeft nauwelijks groene randen. • Het bedrijventerrein ligt aan de noordkant en is deels zichtbaar vanaf de rijksweg N59. Opvallend is dat het bedrijventerrein aan de Van de Abeelestraat ruimtelijk en functioneel verweven is met het wonen. • Er staan vanuit het agrarische verleden van het dorp nog relatief veel (voormalige) agrarische schuren tussen de woningen. • De geschenkwoningen aan de Sandströmstraat zijn herkenbaar als ruimtelijke eenheid. • Op sommige plekken zijn zogenaamde dorpswegels aanwezig. Dit zijn smalle straatjes (vaak van oorsprong een karrespoor) die later de functie als kleine en compacte woongebieden aan het dorp hebben gekregen. Voorbeelden

•

• •

zijn de Korte Weststraat, het zuidelijk deel van de Nieuwstraat, de Korte Ooststraat en de Bosblokdreef. De dijk aan de zuidkant van de Hofweg verhindert een fysieke- en zichtrelatie tussen het dorp naar het natuurgebied. De bijzondere ontstaansgeschiedenis is hier niet meer af te lezen en daardoor wordt ook niet duidelijk waarom het historische centrum zo asymmetrisch in het dorp ligt. Het grote aantal kleine pleintjes of plantsoenen op een driesprong van wegen is typisch voor Oosterland. Op veel plekken is er ruim zicht vanuit het dorp naar het buitengebied mogelijk. Op die manier is het dorp visueel goed aangehecht aan de omliggende open polders. Het ontbreekt alleen wel aan informele wandelpaden naar en door de polders (zogenaamde ‘ommetjes’). Dorpsvisie Oosterland 17

Veiligheid

erdam N59 Rott

!

!

Legenda

Veiligheid

Legenda

Bebouwing Bebouwde kom we g

Bedrijfsterrein bestaand

eilig e

Dijken

Ou dH

Water Rijksweg - hoofdweg Fietsroute - knooppuntenroute

Onduidelijk

! VanVeiligheid de

!

Ab

ee

les

Hoofdontsluiting Overige wegen Uitvalsweg zuidkant

tra

at

!

Mo we le n

! Snelheid

Busroute door het dorp

! Parkeren

Snelheid

g

! Snelheid

! ! ! !

nds trom stra at

es

OV-Hub

! Veiligheid

! Veiligheid

Go

Landbouwroute

Sa

9 N5

!

Snelheid

Snelheid

Te hoge snelheden Onveilige situatie Parkeerproblemen Onduidelijke verkeerssituatie Knip autoverkeeer

!

Eénrichtingsverkeer Verkeerslichten (VRI)

oostdi

Akker

Sint J

Onduidelijk

jk

! Snelheid

! Parkeren

!

Snelheid

!

! Veiligheid ! Veiligheid

Ho ge

g we

ire

Ma

Bestaande verkeersstructuren 2.4.3 Verkeersstructuur en verkeersveiligheid De Rijksweg N59 geeft Oosterland een goede verbinding naar Goes en Rotterdam. De N59 heeft ter hoogte van het dorp een profiel met enkele rijbanen (met inhaalverbod) en twee parallelwegen. Oosterland is aangesloten via twee kruispunten aan de N59. Het westelijke kruispunt met Molenweg wordt gezien als de belangrijkste entree van het dorp. Hier is de aansluiting geregeld met verkeerslichten (VRI). Het andere kruispunt bij de Oud Heiligeweg heeft geen VRI. Het kruispunt staat bekend als onveilig, omdat de afslaande beweging vanaf de doorgaande rijbaan op de rijksweg moet plaatsvinden en daarbij ook nog de parallelweg gekruist wordt. Hier gebeuren daarom relatief veel ongelukken. De N59 op Schouwen-Duiveland is vanaf de Zeelandbrug tot aan Bruinisse onderdeel van de Midden Zeeland Route. Op dit moment wordt een studie opgesteld die als doel heeft om de doorstroming op het (totale) traject van de Midden Zeeland Route te verbeteren.

De drukste en doorgaande route door het dorp is de route via de Van de Abeelestraat, de Van der Havestraat en de Oud Heiligeweg. Het noordelijke deel van deze route ontsluit ook het bedrijventerrein aan de Wilgenstraat. Daardoor rijdt hier meer vrachtverkeer. Op de rest van deze doorgaande route, waaraan ook de scholen liggen, wordt door de lange rechtstanden vaak te hard gereden. De Molenweg is historisch gezien een belangrijke weg van en naar het oudste deel van Oosterland. De karakteristieke Molenweg is daardoor meer de toeristische route van het dorp. In het historische centrum is ervoor gekozen om in de zeer smalle straten éénrichtingsverkeer in te stellen. De dorpsbewoners zijn bekend met die situatie, maar voor bezoekers zijn de keuzes vaak onlogisch waardoor ze bijvoorbeeld de markt niet kunnen bereiken. De Hoge Maireweg en de Lage Rampertseweg zijn de uitvalswegen aan de zuidzijde.

Dorpsvisie Oosterland 18

Er zijn drie buslijnen die door Oosterland rijden: lijn 133, 629 en 631. De bussen rijden nu nog dwars door het dorp, maar de drie bushaltes van Oosterland worden vervangen voor één centrale hub bij de noordwestelijk entree van het dorp. Binnen het dorp wordt veel gefietst. Op een aantal plaatsen hebben fietsers extra doorsteekjes. Zo zijn de Korte Weststraat, de Steengrachtstraat en de Kerkstraat afgesloten voor doorgaand verkeer, maar fietsers kunnen hier wel doorrijden. Bij de verkeerslichten bij de entree komt het fietsverkeer en de voetgangers in de knel door het ontbreken van een laatste stukje fietspad en stoep richting de verkeerslichten. Op de parallelwegen langs de N59 worden de fietsers gecombineerd met landbouwverkeer en bestemmingsverkeer. Voor de recreatieve fietsers zijn er twee knooppuntenroutes (route 63 en 64) die het dorp aandoen. Die leiden onder andere naar de markt en het Kerkplein.

Voor voetgangers zijn binnen de bebouwde kom de meeste woonstraten voorzien van een trottoir aan twee zijden van de weg. Op een paar plekken zijn er vrijliggende voetpaden. Het ontbreekt vaak wel aan ommetjes waardoor een leuke, recreatieve wandeling rond het dorp maar heel beperkt mogelijk is. 2.4.4 Parkeren Veel bewoners van het dorp hebben één of meerdere auto’s. Die worden op eigen erf geparkeerd of parallel op straat/in vakken naast de rijbaan. In de avonduren is de parkeerdruk op straat behoorlijk hoog. Dit komt onder andere door de grote hoeveelheid werkbusjes die dan op straat staan. Dit probleem is in Oosterland groter dan in andere dorpen. Vooral in de smalle straten van het oude centrum leidt dit tot problemen: parkeren voor uitritten, onveiligheid door beperkt zicht en smalle doorgang, maar ook aantasting van het straatbeeld.

De wegen aan de oostkant van het dorp zijn aangewezen als formele landbouwroute. Aan de zuidkant loopt de landbouwroute over de Hofweg en daarna door naar de twee zuidelijke uitvalswegen; Hoge Maireweg en Nieuwstraat/Lage Rampertseweg. Het gemotoriseerd (landbouw) verkeer heeft dan te maken met fietsers op de rijbaan wat gevaarlijk aanvoelt, maar niet tot extra geregistreerde ongevallen leidt. De snelheid op deze wegen is door de lange rechte wegen ook vaak te hoog.

Dorpsvisie Dorpsvisie Oosterland Oosterland 19 19

Legenda Legenda Bebouwde kom Dijken Water Oude deel van het dorp Gras Polder Boomgaarden Bomen of struiken Wegen Va n

de

Ab

ee

les

tra

at

Mo we le n

g

Bestaande groen en waterstructuur 2.4.5 Groen, natuur en landschap De meeste mensen kennen vooral de noordkant van Oosterland, vanwege de bereikbaarheid vanaf de N59. Vanuit die kant ligt het dorp zichtbaar in het open landschap, met uitzondering van het Slingerbos tussen de rijksweg en het bedrijventerrein. Het ontbreekt verder aan hoge beplanting aan de randen van het dorp. Hierdoor is het silhouet van Oosterland, met de molen en de opvallende kerktoren, goed zichtbaar vanuit de polders. De zuidkant is de groene kant van Oosterland, door het natuurgebied ‘de Aanwas’. Deze kwaliteit van Oosterland is minder bekend. Het natuurgebied bestaat voor een deel uit bos (noordzijde), open water en grote rietkragen. In het natuurgebied zijn, volgens Waarneming.nl, 179 unieke vogelsoorten waargenomen in de periode 1943-2025. In het omliggende landschap vallen nog de volgende waardevolle landschapselementen op:

• • • • • •

Rampertsedijk, waarbij het deel ter hoogte van Oosterland geen beplanting op de dijk heeft; Boomgaarden aan het Laurensweegje; De algemene begraafplaats aan de Lage Rampertseweg; Landschapstuinen van de woningen aan de Oud Heiligeweg – Hoge Maireweg; Landschapstuinen van de woningen aan de noordkant van de Molenweg; Bomen aan de noordzijde van de N59.

De groene hoofdstructuur binnen de dorpskern is mager en soms onduidelijk. Dit heeft voor een deel te maken met de schade die de Watersnoodramp heeft veroorzaakt aan de oorspronkelijke groenstructuur. De originele (historische) hoofdstructuur wordt daardoor ook niet goed ondersteund. De Molenweg is een belangrijke toegang tot het dorp en heeft maar voor een deel laanbeplanting, het begin en het eind mist. De toegang aan de kant van de N59 ziet er rommelig uit en mist groen. De Van de Dorpsvisie Oosterland 20

Abeelestraat mist beplanting in het noordelijk deel. De boomstructuur aan deze straat ziet er daardoor rommelig uit. In het zuiden is er wat meer groen bij de Saele, de ijsbaan en rond de Jodocuskerk. In de hoofdstructuur vallen ook de sportvelden met de randbeplanting op. Opvallend zijn ook de volwassen bomen op de driesprongen van wegen en rondom de Dokter Schutterstraat - Weelstraat bij de sporthal. Oosterland heeft binnen de komgrenzen bijna geen plekken met zichtbaar water. Alleen aan de zuidkant bij de Hofweg ligt een brede watergang en in natte perioden staat er water op de ijsbaan. Voor de rest is er veel water aanwezig in het natuurgebied. Door de Stichting Heerlijkheid Oosterland (eigenaar en verantwoordelijk voor het beheer van het gebied) is aangegeven dat het gebied te maken heeft met verdroging. Samen met de Provincie Zeeland werkt de Stichting aan een plan om de verdroging verder tegen te gaan.

2.4.7 Samen doen Op sportief gebied kun je in Oosterland je energie kwijt bij de volgende sportvoorzieningen/ verenigingen: • Voetbal (S.V. Duiveland) • Gymnastiek (S.V. Duiveland) • Wandelen (Vitaal SD) • Fitness • Openlucht schaatsen (IJsclub Winterleven) • Outdoor sport (Vencera en S.V. Duiveland) • Biljarten, 50+ en jeugdgym, koersbal, zelfverdediging, darten, zumba Voor de kinderen zijn er verschillende speelplekken in het dorp. De grootste speelplekken zijn te vinden aan de Margrietstraat en de Hofweg. Bij de laatste is ook een dierenweide aanwezig. In het Slingerbos wordt tussen het aanwezige groen ook veel gespeeld door oudere kinderen.

2.4.6 Voorzieningen Het voorzieningenniveau in het dorp is hoog, maar er zijn zorgen over de toekomst. Er zijn al best wat winkels gesloten en de detailhandel die er nog is, ligt ruimtelijk ver uit elkaar en profiteert daardoor minder van elkaars aanwezigheid. Er zijn twee basisscholen (openbaar en reformatorisch) die allebei ook voor de toekomst voldoende leerlingen hebben. De scholen liggen in de buurt van de sporthal en sportvelden. Recent is bij de sportvelden een openbare multifunctionele speelkooi geplaatst. Ten opzichte van andere dorpen op SchouwenDuiveland beschikt Oosterland over relatief veel zorgvoorzieningen. Voor de zorg kunnen de inwoners van het dorp namelijk terugvallen op een apotheek, huisarts, tandarts, fysiotherapeut en thuiszorg. De meer zorgbehoevende ouderen worden in De Saele verzorgd. Op die manier kunnen de oudere dorpsbewoners dichtbij familie blijven wonen wat ze zelf als grote meerwaarde zien. De Kraaien zorgen goed voor elkaar. Er is een sterke sociale saamhorigheid in het dorp. Er is een actief dorpshuis waar volop activiteiten zijn. De kerken spelen ook een rol van betekenis in het omzien naar elkaar.

Dorpsvisie Oosterland 21

2.5

Trends en ontwikkelingen

Oosterland staat niet stil. Verschillende trends en ontwikkelingen, zowel lokaal, regionaal als landelijk, hebben invloed op de ruimtelijke en sociaaleconomische koers van het dorp. We lichten ze hieronder toe: •

•

•

•

Potentiële groeikern De behoefte aan nieuwe woningen neemt toe, terwijl aan de westkant van Schouwen-Duiveland vanwege de stikstofproblematiek nauwelijks nog gebouwd kan worden. Dankzij de ligging en potentie krijgt Oosterland ruimte om verder te groeien, met oog voor kwaliteit en balans. Meer inwoners en meer dynamiek Sinds 2021 stijgt het aantal inwoners van Oosterland. Nieuwe gezinnen en jonge bewoners vinden hun weg naar het dorp. Deze groei vraagt om slimme keuzes in voorzieningen, woningen en ontmoetingsplekken. Voorzieningen onder druk Door bevolkingsverandering, personeelstekorten en hogere kosten wordt het lastiger om voorzieningen zoals winkels, zorg en ontmoetingsplekken in stand te houden. Schaalvergroting en ketens hebben invloed op kleinschalige en lokale ondernemers. Dit vraagt om slimme combinaties, lokale samenwerking en nieuwe, flexibele vormen van aanbod. Digitalisering De manier van werken veranderd door digitalisering en thuiswerken. Hierdoor is nabijheid van werkgelegenheid niet altijd meer even belangrijk en kiezen mensen ervoor verder van het werk te gaan wonen, zo ook in Oosterland.

•

Regionale mobiliteitskeuzes De studie naar de Midden Zeeland Route richt zich op betere doorstroming op onder andere de Rijksweg. Oosterland krijgt in de toekomst één hub aan de noordkant bij de N59. Dit is de stopplaats voor alle busverbindingen en overstapplaats van auto, fiets en Flex naar het openbaar busvervoer.

•

Weersextremen Het klimaat verandert, we zien steeds meer weersextremen. Verzilting en verdroging in de Aanwas en in de waterlopen op de hogere delen van het dorp, wateroverlast in de Van Abeelestraat en hittestress op versteende plekken zoals het bedrijventerrein vragen om actie.

•

Zelfredzaamheid Voor jezelf kunnen zorgen en zelfstandig blijven wordt steeds belangrijker, vooral voor ouderen. In Oosterland is de kracht van het sociale netwerk, zoals buren, familie en vrienden, de ruggengraat van het dagelijks leven.

•

Gezondheid Beweging, gezonde voeding en ontmoeting krijgen meer aandacht. Groen speelt hierin een sleutelrol. Groen nodigt uit tot bewegen, versterkt sociale contacten en draagt bij aan mentale en fysieke gezondheid.

•

Brede welvaart Steeds vaker kijken we verder dan economische groei alleen. Brede welvaart draait om de kwaliteit van leven, voor nu én later. In Oosterland betekent dit: aandacht voor gezondheid, natuur, veiligheid, verbondenheid, goed onderwijs en betaalbare woningen. Deze trend vraagt om integrale keuzes waarin welzijn, duurzaamheid en gelijke kansen centraal staan. Niet alleen de vraag wat we ontwikkelen, maar vooral voor wie en met welk doel komt centraal te staan.

Dorpsvisie Dorpsvisie Oosterland Oosterland 22 22

2.6 Opgaven voor Oosterland Vanuit de ruimtelijke analyse, beleidsanalyse en gesprekken met het dorp zijn een aantal belangrijke vragen naar voren gekomen. Ook de verschillende trends en ontwikkelingen leiden tot opgaven waarop antwoord gegeven moet worden. Op de ene opgave is eenvoudiger antwoord te geven dan op een andere opgave. 2.6.1 Hoe houden we het dorp aantrekkelijk? Ook in de toekomst wil Oosterland een aantrekkelijk dorp zijn voor haar inwoners en bezoekers. Dit betekent dat het dorp klaar moet zijn om negatieve ontwikkelingen op te vangen en in te spelen op de positieve trends. Een bescheiden en nuchtere aanpak past bij het dorp. Oosterland hoeft niet voorop te lopen, maar wil wel klaar zijn voor een mooie, duurzame toekomst. Het moet voor iedereen die dat wil mogelijk zijn om in Oosterland te wonen. Er moet ruimte gevonden worden voor groei van het aantal woningen en inwoners. Die groei moet wel passen bij de dorpsstructuur en mag niet ten koste gaan van de bijzondere kwaliteiten van Oosterland. 2.6.2 Hoe houden we onze voorzieningen vast? Net als in elk dorp zijn er zorgen om het behoud van voorzieningen. De aanwezigheid van voorzieningen bepaalt voor een groot deel het comfort van wonen in een dorp. Zonder voorzieningen, bedrijven, detailhandel en horeca wordt het dorp minder aantrekkelijk om te wonen.

De bewoners zijn dan aangewezen op andere voorzieningen in naastgelegen kernen en vervoer daar naartoe. Gelukkig is de voorbereiding van de nieuwbouw van de twee basisscholen, kinderopvang en het gezondheidscentrum al begonnen. Deze functies zullen in het dorp blijven. Voor de ondernemers is het belangrijk dat zij elkaar regelmatig spreken en opzoeken om zo samen op te trekken en na te denken over de toekomst. Samen sta je sterk en kom je tot goede ideeën voor de toekomst

2.6.3 Hoe houden we jongeren in ons dorp? Er zijn best veel ‘jonge kraaien’ in Oosterland. Toch zien we een trend dat jongeren uit het dorp wegtrekken. Cijfers laten een daling zien in de leeftijd tussen 15 en 24 jaar en tussen 24 en 44 jaar (bron: Woningmarktanalyse gemeente SchouwenDuiveland). Dit heeft voor een deel te maken met studie in de Randstad maar ook met het beperkte aanbod van betaalbare huur- en koopwoningen. Het dorp wil en moet zich voorbereiden op nieuwbouw van onder andere betaalbare woningen. Waar kan dat zonder de dorpsstructuur aan te tasten? Natuurlijk moet er dan ook gekeken worden naar de mogelijke inbreidingslocaties binnen Oosterland. Bij de sociaal-maatschappelijke activiteiten in het dorp is er al aandacht voor de jongeren, maar ook in de toekomst mogen we deze groep niet vergeten. Jongeren willen elkaar kunnen ontmoeten, maar waar kunnen ze dat in Oosterland? De kerken en sportverenigingen hebben hier net als nu, een belangrijke rol in. Maar ook de openbare ruimte en het dorpshuis bieden kansen. 2.6.4 Wat betekent de Midden-Zeeland route voor ons dorp? Op dit moment voeren het Rijk, Provincie en diverse gemeenten een studie uit naar de Midden Zeeland Route. Belangrijke schakels op deze route zoals de Zeelandbrug, zijn aan het einde van hun levensduur en moeten op termijn aangepast of vervangen worden.

De studie gaat niet alleen om het optimaliseren van doorstroming, maar ook om het zoeken naar een balans tussen bereikbaarheid, nabijheid en de kwaliteit van de leefomgeving (bron: Agenda Toekomstvisie Midden Zeeland Route). Voor Oosterland is het belangrijk om goed aan te haken bij dit project. Voor het dorp zijn de aspecten veiligheid en bereikbaarheid de belangrijkste thema’s.

2.7 Sterke en zwakke punten De ruimtelijke analyse, beleidsanalyse en de analyse van trends, ontwikkelingen en opgaven kunnen we samenvatten in twee kaarten. De eerste kaart laat de zwaktes en bedreigingen zien, het eerlijke beeld. De tweede kaart laat de sterktes en kansen voor Oosterland zien, de opmaat naar een heerlijke toekomst.

Dorpsvisie Oosterland 23

Zwaktes • Er ontbreekt een duidelijke en aantrekkelijke dorpsentree • Kavel aan de noordkant van de Molenweg is een braakliggend en onaantrekkelijk terrein aan het begin van het dorp • Er zijn verschillende dorpsharten die niet verbonden zijn met elkaar; er is geen centraal kloppend hart • Laanbeplanting is deels aanwezig, maar vormt geen aaneengesloten geheel • Het hoge autobezit leidt tot een hoge parkeerduk; dit zorgt voor een rommelig straatbeeld • Sommige plekken in de openbare ruimte zijn onlogisch • De Watersnood van 1953 laat zijn sporen na, waaronder vochtproblemen in oudere huizen • De ijsbaan wordt, vanwege klimaatverandering, weinig gebruikt. • Er zijn weinig ommetjes rondom het dorp • Het bedrijventerrein is naar binnen gekeerd, geheel verhard en oogt rommelig. • Er zijn verschillende conflicten op het gebied van verkeersveiligheid • Binnen het dorp is veel verharding aanwezig,

Bedreigingen en zwaktes

• •

wat zorgt voor hittestress en problemen in de waterhuishouding Binnen de kern zijn verschillende bedrijven aanwezig, die kunnen zorgen voor overlast. De Aanwas ligt afgeschermd van het dorp en is vanuit het dorp niet toegankelijk of beleefbaar.

Bedreigingen • Zierikzee is aangewezen voor de (nieuw) vestiging van bedrijven. Dit zet de groei van bestaande bedrijven in de kern Oosterland mogelijk op slot. • Er is mogelijke waterlast in de Abeelestraat, dit heeft te maken met een historische kreekbedding • Het natuurgebied ‘de Aanwas’ kampt met verdroging en verzilting • De geschenkwoningen hebben geen beschermde status, maar zijn wel van cultuurhistorisch belang.

Dorpsvisie Oosterland 24

Sterktes • Oosterland heeft een mooi en compact historisch centrum, afstanden zijn kort • Er zijn verschillende voorzieningen, waaronder twee basisscholen, een supermarkt en sportvoorzieningen (voetbalvelden en een ijsbaan) • Aan de Sandströmstraat zijn 18 geschenkwoningen aanwezig, geschonken door Zweden na de Watersnoodramp in 1953. Deze woningen zijn cultuurhistorisch van belang. • Het dorp kent 5 rijksmonumenten, waaronder de Jodocuskerk, het gasthuis, de molen, Slot Oostersteyn en een middenstandwoning Rijksweg 16. • Binnen het dorp wordt veel gefietst en er zijn twee knooppuntenroutes voor recreatieve fietsers • Er is een mooie laanstructuur aanwezig, onder andere ter plaatse van de Molenweg • Actieve en hechte dorpsgemeenschap Kansen • Er zijn mogelijkheden om het bedrijventerrein in de noordelijke richting uit te breiden. Door de uitbreiding ontstaan er kansen voor groei van bestaande bedrijven en verplaatsing van

Sterktes en kansen

• •

• • • • • • • • • • •

bedrijven uit de dorpskern. De dorpsentree kan aantrekkelijker en groener gemaakt worden Door de realisatie van een mobiliteitshub aan de rand van de dorpskern, rijden er in de toekomst geen bussen meer door de kern. Hierdoor liggen er kansen om het woon- en leefklimaat te verbeteren. Er liggen kansen voor waterberging, zodoende kan wateroverlast verminderd worden Verbinden van de verschillende dorpsharten: historische hart, dorpshart (markt), winkelhart en maatschappelijk hart Kansen voor dorpsuitbreiding Kansen voor herinrichting/vergroening van de markt Toevoegen van ommetjes Verplaatsen van bedrijfsfuncties uit de kern Verbinding van het dorp met het natuurgebied Verbinding met het omliggende agrarische landschap versterken Verbeteren van de boom- en laanstructuren Het verhaal van Oosterland vertellen, denk aan de Watersnoodramp of de Heerlijkheid Kansen voor geclusterde gezondheidsvoorziening, in combinatie met de scholen.

Dorpsvisie Oosterland 25

3.

Een heerlijke toekomst

Dorpsvisie Oosterland 26

Hoofdstuk 3

Een heerlijke toekomst Nu we weten wat er aan de hand is, kunnen we na gaan denken over de toekomst in 2040. Want Oosterland wil een heerlijk dorp zijn én blijven. Dit betekent dat we keuzes moeten maken en goed moeten afwegen waar de beste kansen voor Oosterland liggen. 3.1 Visie

• • • •

In 2040 is Oosterland nog steeds dat échte Zeeuwse dorp met inwoners en ondernemers die voor elkaar klaarstaan. We koesteren wat we hebben en werken aan een evenwichtige groei. Het dorp maakt gebruik van haar kernkwaliteiten:

Heerlijk wonen Sterk in ondernemen Dorp met een verhaal Aandacht voor elkaar

Op die manier willen we vandaag al een heerlijke toekomst voor het dorp inzetten. Dus stroop de mouwen maar op!

oversteken

erdam N59 Rott

oes

N

Legenda

STERLA ND OO

Legenda

fietspad

Bebouwde kom

G

de

Mo

Ab

we le n

les

LIJK HAR PE T AP

Bedrijfsterrein uitbreiding Sport en beweging Historisch dorpshart

tra

at

Dijken

g

Water

str aat

groene ruggengraat

ee

MAATSC H

Bedrijfsterrein bestaand Va n

ro

Dorpsweide met losloopgebied

m

st Sand

monumenten

Fietsroute Landbouwroute OV-Hub Wandelroute - ommetje

PSHART OR D

Uitbreiding wonen fase 1

TIONELE NC S FU

CH

MU LT I

Akker

GR O E N E

9 N5

ENTREE V A

oversteken

AATSBAAN

Uitbreiding wonen fase 2 Supermarkt Spelen Gezondheidscentrum

TORISC HIS H

RT HA

Schoollocatie en kinderopvang Natuurgebied De Aanwas

uitbreidingslocatie 2

Inbreidingslocaties wonen Locatie bestaande ijsbaan

het Slot

Hoofdweg

uitbreidingslocatie 1

Overige wegen Omdraaien éénrichtingsverkeer Groene ruggengraat Ma

Dorpsbos

g we ire

ge

Ho

Te verplaatsen bedrijven

dorpsbos

Boomgaarden Koppeling voor de fiets Koppeling autoverkeer Koppeling wandelen - ommetjes Bestaande knip autoverkeeer

natuurgebied De Aanwas

Nieuwe knip autoverkeer Beeldbepalend pand Waardevol ensemble geschenkwoningen Waardevol ensemble dorpswegels (zicht) relatie Slot en natuurgebied Dorpsvisie Bijzondere Oosterland 27 Sleutelproject Vergroeningsopgave

3.2 Heerlijk wonen Het is fijn wonen voor jong en oud in het dorp en er zijn kansen om het dorp verder te ontwikkelen. Voor jongeren moet het mogelijk zijn om in het dorp te kunnen blijven wonen of bijvoorbeeld na een studie weer terug kunnen keren. Ook ouderen moeten zo lang mogelijk in hun vertrouwde dorp kunnen blijven wonen. De woonomgeving moet wel meegaan met de tijd en klaar zijn voor de klimaatopgaven. We moeten goed kunnen omgaan met hevige regenval of extreme hitte, iets wat steeds meer voorkomt. Daarnaast willen we een aantrekkelijke en (verkeers) veilige woonomgeving. We geven daarom veel ruimte aan spelende kinderen, fietsers en voetgangers en zorgen ervoor dat de straten goed onderhouden zijn. Dit is onze visie: Groei van het aantal woningen en inwoners 1. We geven ruimte aan herstructurering van een aantal (bedrijfs)locaties naar wonen in het dorp; 2. De toekomstige uitbreiding van Oosterland vindt plaats aan de westzijde van de dorpskern, tussen het dorp en de Rampertsedijk; 3. We starten een nieuwe uitbreiding direct aan de bestaande dorpskern en faseren zo verder naar buiten toe. Op deze manier werken we aan een evenwichtige groei van Oosterland; 4. Nieuwe woningen moeten voldoen aan de behoefte vanuit de vraag. In Oosterland is zowel

behoefte aan starterswoningen, gezinswoningen als levensloopbestendige woningen. Het streven vanuit de Zeeuwse Woondeal is daarbij dat twee derde van de nieuwbouwwoningen betaalbaar zijn. Woonomgeving en verkeer 5. We koesteren de monumenten en bijzondere stedenbouwkundige structuren (ook de dorpswegels, voormalige agrarische schuren en geschenkwoningen). Inzet is behoud van de kwaliteit van deze bestaande, bijzondere kenmerken. Bij herontwikkeling van locaties met een beeldbepalend pand(en) streven we naar behoud van deze panden; 6. De woonomgeving in Oosterland is veilig, verzorgd en netjes. We investeren in de algemene uitstraling en kwaliteit van de openbare ruimte, vooral op plekken waar een groot maatschappelijk belang speelt. Daarbij hoort extra aandacht voor de verkeerscirculatie en het parkeren binnen de dorpskern; 7. We brengen de verkeersproblematiek en de aanpak van de genoemde knelpunten integraal in beeld door het opstellen van een verkeersstudie voor het dorp; 8. Voor de nieuwe uitbreidingslocatie voor wonen zorgen we voor minimaal één extra doorsteekje voor de fiets van en naar het centrum;

Dorpsvisie Dorpsvisie Oosterland Oosterland 28 28

9. We zorgen ervoor dat de buitenruimte meer klimaatadaptief is. We vergroenen de buitenruimte waar dat kan en nemen maatregelen om wateroverlast en hittestress te voorkomen; 10. We zetten voor de Midden Zeeland Route in op het behouden van twee veilige aansluitingen voor het dorp: veilige fiets- en wandelroutes (en oversteken) langs de N59 en veilige en duurzame oplossingen voor het landbouwverkeer; 11. Ook de bestaande landbouwroute zal onderdeel uitmaken van de op te stellen verkeersstudie. Voorop staat dat er ook in de toekomst een veilige en functionele landbouwroute aan de zuidzijde van het dorp moet zijn.

Wonen in het groene polderlandschap 12. In de toekomst kiezen we ook voor het groener maken van de dorpsranden door het realiseren van een dorpsbos aan de rand van de uitbreiding van het dorp en een dorpsweide aan de noordoostelijke rand van het dorp. Op die manier kan beplanting wordt toegevoegd die past bij de schaal en maat van de polder. We willen dit in samenwerking met de Provincie oppakken (Bosvisie); 13. De Rampertsedijk moet weer een beplante dijk worden. Deze ambitie is ook opgenomen in de Bosvisie van de Provincie Zeeland; 14. We creëren extra ommetjes rond het dorp en zetten bij Rijkswaterstaat in op een veilige oversteek bij de knooppunten aan de N59; 15. We werken samen met het dorp en Stichting Heerlijkheid Oosterland mogelijkheden uit voor een betere verbinding (in welke vorm dan ook) tussen het dorp en het natuurgebied De Aanwas. Uitgangspunt is dat er geen verstoring van de natuurwaarden mag plaatsvinden.

Dorpsvisie Oosterland 29

3.3

Sterk in ondernemen

De ondernemers in Oosterland kunnen ook in de toekomst groeien als ze dat willen. Voor de eigen bedrijven wordt uitbreidingsruimte gereserveerd aan de N59. Nieuwe grootschalige bedrijven verwijzen we door naar Zierikzee. De voorwaarden voor bedrijven zijn gunstig door de bereikbaarheid van het dorp, zeker met de toekomstige Midden Zeeland route. We zoeken een oplossing voor het parkeren van de bedrijfsbusjes. Dit is onze visie: Bedrijventerrein 1. We voorzien een groei van het bedrijventerrein aan de Wilgenstraat in noordoostelijke richting, aan de rijksweg; 2. We spelen in op de trend van schaalvergroting door plaats te reserveren voor eigen bedrijven om te kunnen groeien; 3. Voor de ontsluiting van het bedrijventerrein zorgen we voor een verbetering van de ontsluiting vanaf de N59, zodat er in de toekomst minder vrachtwagens door het dorp hoeven te rijden; 4. We maken de keuze om het bedrijventerrein aan de westzijde (De Manteling) niet verder uit te breiden nadat dit volledig is uitgegeven. Zolang dit bedrijventerrein niet vol is, is uitbreiding van het terrein aan de Wilgenstraat nog niet aan de orde; 5. We willen de bedrijfsbusjes weren uit alle straten waar het parkeren van bedrijfsbusjes leidt tot verkeeroverlast en onveilige situaties. In de verkeersstudie geven we daarom specifiek aandacht aan een duurzame oplossing voor het parkeren van bedrijfsbusjes; 6.

Ook de buitenruimte op het bedrijventerrein willen we vergroenen, zodat deze klimaatadaptief is. Bedrijven in de dorpskern 7. Bedrijven die binnen de bebouwde kom van het dorp liggen en hinder voor het woonklimaat veroorzaken door hun verkeersaantrekkende werking, zwaar verkeer of uitstraling van het

bedrijf komen in aanmerking voor verplaatsing naar het bedrijventerrein. De locaties worden daarna gezien als inbreidingslocaties voor wonen; 8. We willen geen nieuwe bedrijven toestaan binnen de dorpskern; 9. Oosterland is door de rust en bereikbaarheid een interessante plek voor digitale werkers. Dit dragen we verder uit in de promotie van het dorp; 10. Ondernemers in het dorp moeten zich meer als een totaal profileren en organiseren, samen ben je sterker om problemen op te vangen. Detailhandel 11. Behoud van de bestaande detailhandel en horeca is belangrijk voor Oosterland. Daarom zorgen we voor een opknapbeurt van de openbare ruimte, in ieder geval de Markt en de omgeving van de ijsbaan. Op die manier hopen we het dorpshart een positieve stimulans en nieuw gebruik te geven waardoor het dorp wellicht ook aantrekkelijker wordt voor nieuwe horeca, detailhandel en aan huis gebonden beroepen; 12. Om de supermarkt voor de toekomst te behouden is uitbreiding van het bestaande pand gepland en vergund; 13. Nieuwe detailhandel en horeca zien we het liefst aan de Markt, westelijk helft Sint Joostdijk of Koninginneplein komen. Op die manier is de detailhandel meer geclusterd en kan deze elkaar in de toekomst meer versterken; 14. Broodjeszaak Toff krijgt bij de herinrichting van de entree ook een belangrijke rol als ‘pitstop’ langs de Midden Zeeland Route; 15.

We willen meer dagjesmensen aantrekken door bijvoorbeeld het verhaal van Oosterland aantrekkelijk te presenteren in het dorp, voldoende verblijfsplekken te maken en een watertappunt te realiseren in het centrum. Dit kan de omzet van ondernemers in het dorp verhogen. We zorgen ook voor een goede bewegwijzering naar de voorzieningen;

Dorpsvisie Dorpsvisie Oosterland Oosterland 30 30

3.4

Dorp met een verhaal

Het verhaal van het kasteel en de Heerlijkheid klinkt als een sprookje. In dat sprookje speelt het dorp Oosterland een bijzondere hoofdrol en daar mogen de inwoners best trots op zijn. We willen het verhaal beter beleefbaar maken in het dorp en Oosterland verbinden met de mooie omgeving. Dat is niet alleen leuk voor de inwoners, maar zeker ook voor de bezoekers. Dat moet dan wel op een manier die bij de bescheidenheid van het dorp past en met respect voor de historische- en natuurwaarden. We zien volop mogelijkheden. Dit is onze visie: 1. We willen de ontstaansgeschiedenis van Oosterland beter uitdragen. Het is een mooi verhaal wat voor extra verbondenheid met het dorp kan zorgen; 2. De informatie willen we vooral aanbieden bij de entree (focuslocatie 4), in het dorpshart (focuslocatie 1) en in het historisch hart (focuslocatie 3), omdat dit de toeristische aantrekkelijkheid van het dorp vergroot; 3. We koppelen toeristische routes en informatiepunten aan dit verhaal; 4. We betrekken in ieder geval de Stichting Heerlijkheid Oosterland en de Dorpsraad bij de ideeën en de uitwerking daarvan; 5. We verwijzen met elementen, kleuren en materiaalgebruik in de openbare ruimte naar de historie en de Heerlijkheid; 6. Ook willen we aandacht geven aan het verhaal van de Watersnoodramp. Deze ingrijpende gebeurtenis heeft diepe sporen nagelaten in Oosterland.

Tegelijkertijd heeft de ramp het dorp gevormd en bijgedragen aan de hechte gemeenschap. We vinden het belangrijk dat dit verhaal zichtbaar en levend blijft. We kunnen dit bijvoorbeeld doen door het uitzetten van een Watersnoodroute in het dorp in samenspraak met het Watersnoodmuseum.

Dorpsvisie Dorpsvisie Oosterland Oosterland 31 31

Scholen

3.5

Aandacht voor mensen

De inwoners zorgen ook in 2040 goed voor elkaar al moet je soms meer moeite doen om elkaar te ontmoeten. Zo gaat dat nu eenmaal als de digitalisering verder ontwikkeld. In Oosterland blijven de inwoners elkaar opzoeken in het dorpshuis, het verenigingsleven en in de kerken. Maar de openbare ruime wordt ook aangepast zodat mensen elkaar daar kunnen treffen. De gezondheidszorg en het onderwijs blijven op peil doordat er flink geïnvesteerd wordt in gebouwen en voorzieningen. Dit is onze visie:

5. We voorzien voor de lange termijn uitbreiding van sport- en speelvoorzieningen ten noordoosten van de bestaande sportvelden; 6. We geven in sociale programma’s en activiteiten extra aandacht aan de jongeren en jong volwassenen in Oosterland.

Maatschappelijke voorzieningen 1. Door in te zetten op uitbreiding van het dorp ontstaat er in de toekomst extra draagvlak voor bestaande en nieuwe voorzieningen; 2. We willen de basisscholen en kinderopvang in het dorp behouden. Daarom investeren we in nieuwbouw voor de twee basisscholen en de kinderopvang om de gebouwen duurzaam en toekomstbestendig te maken. Hierbij houden we ook rekening met mogelijke uitbreidingen in de toekomst (focuslocatie 5); 3. De gezondheidszorg in Oosterland blijft op peil door het nieuwe gezondheidscentrum aan de Van de Abeelestraat. Hier is ruimte voor de huisarts, apotheek, fysiotherapeut, tandarts en thuiszorg (focuslocatie 5); 4. Het dorpshuis blijft behouden op de bestaande plek. We kijken hoe we deze ‘huiskamer van het dorp’ nog beter en breder in kunnen zetten voor Oosterland;

Dorpsvisie Oosterland 32

Openbare ruimte 7. We zorgen voor aantrekkelijke, groene plekken in het dorp waar mensen elkaar op een laagdrempelige manier kunnen ontmoeten en verblijven, bijvoorbeeld op de markt (focuslocatie 1); 8. Bij gemeentelijke projecten in de openbare ruimte kijken we direct naar oplossingen voor verdroging (hogere delen van het dorp – omgeving Molenweg), wateroverlast en eventueel infiltratiemogelijkheden van neerslag (lagere delen van het dorp – omgeving van den Abeelstraat). Er is door een eerder gehouden enquête in het dorp en klimaatkaarten een goed beeld van mogelijke (water)overlastlocaties. 9. We zetten in op speel- en beweegplekken die uitnodigen tot contact tussen jong en oud, en die voor iedereen toegankelijk en veilig zijn;

Geveltuintjes (Bron: Gemeente Utrecht)

10. We letten op een sociaal veilige en toegankelijke openbare ruimte: veilige bestrating, rustplekken en goede voorzieningen, zodat iedereen zich vrij en veilig kan bewegen door het dorp; 11. We moedigen initiatieven aan zoals buurtmoestuinen en geveltuintjes. Dit zorgt ook voor meer contact tussen dorpsgenoten; 12. We zorgen voor een heldere bewegwijzering in het dorp.

Dorpsvisie Dorpsvisie Oosterland Oosterland 33 33

4.

Sleutelprojecten

Dorpsvisie Oosterland 34

Hoofdstuk 4