1562123 Bijlage 3 Resultaten enquete Energieagenda

Resultaten enquête Energieagenda 2025-2030

Colofon Gemeente Schouwen- Duiveland Augustus 2025

1.

Inleiding

In 2017 stelde de gemeente Schouwen-Duiveland de eerste eilandelijk Energieagenda “Samen op weg naar een energieneutraal Schouwen-Duiveland” vast. In deze eerste Energieagenda legde de gemeente haar ambities op het gebied van energiebesparing en de omschakeling naar duurzame energie vast. In middels is de eerste vijf jaar verstreken en is de Energieagenda geëvalueerd en hebben we samen met de Denktank energietransitie een eerste concept agenda voor de jaren 2025 – 2030 opgesteld. De Denktank energietransitie bestaat uit vertegenwoordiging van kennisinstellingen, ondernemersvereniging, recreatie, agrarische sector en inwoners. De concept agenda hebben we voorgelegd aan verschillende stakeholders. Via Denk Mee SchouwenDuiveland hebben we de concept agenda onder de aandacht gebracht aan een grotere groep inwoners en ondernemers. Daarnaast hebben we via dit participatieplatform een enquête uitgezet. De enquête was opgebouwd uit verschillende onderdelen namelijk: • Algemeen • Energiebesparing • Duurzame energieopwekking • Warmtetransitie • Duurzame mobiliteit De enquête is door 89 personen ingevuld die woonachtig zijn op Schouwen-Duiveland. We hebben geen gegevens over geslacht en leeftijd. De resultaten van de enquête zijn te lezen in deze memo.

2.

Algemeen

Vraag 1. Bent u bekend met de Energieagenda van Schouwen-Duiveland? Beantwoording: In totaal geeft 18% van de respondenten aan de Energieagenda goed te kennen. 51% van de respondenten geeft aan de Energieagenda te kennen maar er niet heel veel van af te weten. 16% geeft aan niet bekend te zijn met de Energieagenda maar geeft aan er wel meer over willen weten. 16% van de respondenten geeft aan de Energieagenda niet te kennen.

Conclusie: Nog niet iedereen is bekend met de Energieagenda. Het is nodig om hier meer over te communiceren.

Vraag 2. Hoe belangrijk vindt u het dat Schouwen-Duiveland in 2040 Energieneutraal is? Beantwoording In totaal geeft 26% van de respondenten aan dat zij het heel belangrijk vinden dat SchouwenDuiveland in 2040 energieneutraal is. 34% geeft aan dit belangrijk te vinden. 18% van de respondenten is neutraal hierover. 9% van de respondenten geeft aan dit niet belangrijk te vinden en 13% vindt het helemaal niet belangrijk.

Conclusie De helft van de respondenten vindt dit thema belangrijk. De overige helft is neutraal of vindt het thema niet belangrijk.

3.

Energiebesparing

Vraag 3. Vindt u dat de gemeente genoeg doet om inwoners te helpen met energiebesparing? Beantwoording: In totaal geeft 18% van de respondenten aan dat de gemeente genoeg doet om inwoners te helpen met energiebesparing. 31% van de respondenten geeft aan dat dit niet genoeg is. 51% van de respondenten geeft aan het niet te weten.

Conclusie De meerderheid van de inwoners vindt dat de gemeente te weinig doet om inwoners te helpen met energiebesparing of weet het niet. Een kleine minderheid is positief.

Vraag 4. Waarom vindt u dat de gemeente niet genoeg doet om inwoners te helpen met energiebesparing? Beantwoording De beantwoording van deze vraag is terug te vinden in tabel 1 van bijlage 1. Een samenvatting is als volgt: Belangrijkste thema’s (met indicatieve frequentie) • Communicatie (±9): weinig of onduidelijke informatie, geen proactieve benadering, doel “energieneutraal 2040” niet breed bekend; informatieavonden zijn beperkt. • Kosten & subsidies (±7–8): maatregelen “te duur”, subsidies te laag of ontbreken; gemeente doet niet mee aan bredere pakketten. • Bureaucratie & procedures (±3): doolhof aan regels/subsidies; vergunningen en welstand (monumenten/beschermd stadsgezicht) vormen drempels. • Doelmatigheid/inkadering van subsidies (±5): focus vooral op lage inkomens of corporaties; veel woningen/huurders vallen buiten de boot (bijv. plug-in thuisbatterijen niet subsidiabel). • Fysieke en contextuele belemmeringen: gebrek aan openbare laadpalen; binnenstad/monumentenlastig te verduurzamen. • Coördinatie & benutten van kansen: interne afstemming schiet tekort; samenwerking met lokale bedrijven/coöperaties (postcoderoos, opslag) blijft onbenut. • Breder beleid: toerisme en mobiliteit genoemd als structurele milieubelasting; oproep tot strengere maatregelen (ecozone, OV verbeteren).

Conclusie Respondenten noemen vooral gebrekkige ondersteuning door de gemeente bij energiebesparing. De rode draad: te weinig (gerichte) communicatie en hulp op maat, hoge kosten vs. beperkte/suboptimaal ingerichte subsidies, en omslachtige procedures (o.a. vergunningen/welstand).

Vraag 5. Welke maatregelen zou de gemeente volgens u moeten nemen om energiebesparing gemakkelijker te maken (bijvoorbeeld betere voorlichting, meer subsidies en praktische hulp? Beantwoording De volledige beantwoording van deze vraag is te zien in tabel 2 van bijlage 1. Een samenvatting is als volgt: Belangrijkste thema’s • Voorlichting & betrokkenheid: up-to-date en duidelijke info over opties, kosten/baten en subsidies; via huisbezoeken, dorpsraden, bibliotheek/dorpshuizen, maatschappelijke organisaties; meer voorbeelden en maatwerkadviezen/adviesloket. • Financiële steun: meer/ruimere subsidies (niet op=op), laagdrempelig en voor “iedereen”, renteloze leningen; specifieke steun voor hybride warmtepomp, airco (verwarmen), thuisbatterij en isolatie. • Praktische hulp/ontzorging: concrete hulp bij kiezen en uitvoeren van maatregelen en bij vergunningen; projectmatig het voortouw nemen. • Regels & procedures: procedures vereenvoudigen en versnellen; versoepeling of vrijstelling voor verduurzaming bij monumenten/beschermd stadsgezicht; minder voorwaarden. • Collectieve oplossingen & infrastructuur: dorps-/wijkaccu’s en opslag, stimuleren van initiatieven, meer laadpalen en gunstiger EV-beleid; zonnepanelen op bedrijfsdaken verplichten/goedkoper maken.

• Netcongestie & afstemming: zorgen over afschakeling/terugverdienmodel; oproep tot afstemming met netbeheerder (Stedin) en aanpak van congestie als randvoorwaarde. • Doelgroepen & gelijk speelveld: ook eigenwoningbezitters/ondernemers helpen; recreatie-/vakantiewoningen als reguliere woningen behandelen. • Energiekeuzes: enkele pleidooien voor waterstof en kernenergie; kritische noten bij uitsluitend elektrificeren en bij (zee)wind. • Tegengeluid: een minderheid wil juist minder gemeentelijke bemoeienis of vindt de energietransitie/subsidies te kostbaar/ineffectief. Conclusie Inwoners vragen vooral om betere voorlichting, ruimere en laagdrempelige financiële steun, en praktische hulp en ontzorging. Daarnaast willen ze eenvoudigere regels en procedures, en collectieve (wijk/dorps) oplossingen voor opslag en netcongestie.

Vraag 6. Heeft u zelf ervaringen met gemeentelijke regelingen voor energiebesparing (zoals subsidies of adviezen). Beantwoording In totaal geeft 33% van de respondenten aan ervaring te hebben met gemeentelijke regelingen voor energiebesparing. 55% geeft aan geen ervaring te hebben.

Conclusie Het merendeel van de inwoners heeft geen ervaring met gemeentelijke regelingen.

Vraag 7. Wilt u toelichten hoe uw ervaring was? Beantwoording De volledige beantwoording van deze vraag is te zien in tabel 3 van bijlage 1. Een samenvatting is als volgt: Positieve reacties noemen vooral duidelijke informatie, vlotte subsidieaanvraag en praktische hulp. Negatieve reacties zijn bureaucratie/complexiteit, onduidelijke of trage vergunningen en lange wachttijden. Wat werkte goed • Duidelijke, snelle afhandeling van subsidies en “makkelijk aan te vragen”. • Praktische ondersteuning: energiecoach aan huis, warmtescan en adviesavonden/markt; uitvoering “snel, praktisch en makkelijk”. • Goede ervaringen met (sommige) regelingen: o.a. bij zonnepanelen (landelijke regeling) en isolatiesubsidies. Ervaringen/knelpunten • Complexe of bureaucratische aanvragen; sommigen haken af door ingewikkelde procedures. • Vergunningen onduidelijk en traag: onduidelijke indienvereisten en lange doorlooptijden; wachttijden voor energie-advies. • Kosten/verplichte aannemer: verplicht gebruik van aannemer maakt maatregelen duurder dan zelf doen (zonder subsidie). • Monument/EV-beperkingen: afwijzing van zonnepanelen in zicht en afkeuring EVlaadvoorziening zonder dialoog • Niet altijd financiële steun: soms blijkt na voorlichting dat kosten toch volledig zelf gedragen moeten worden. Conclusie De ervaringen lopen uiteen.

Ongeveer de helft is (duidelijk) positief, een kwart van de respondenten is negatief en de rest is gemengd/neutraler.

4.

Duurzame energieopwekking

Vraag 8. Wat vindt u van de plannen van de gemeente om in 2030 minimaal 60% van de energie duurzaam op te wekken? Beantwoording Van de respondenten vindt 67% dit een goed plan. 24% twijfelt en 9 % geeft aan dat dit niet nodig is.

Conclusie De meerderheid van de respondenten is positief over de doelstelling om in 2030 van het energieverbruik 60% duurzaam op te wekken.

Vraag 9. Wilt u toelichten waarom u het niet nodig vindt om in 2030 minimaal 60% van de energie duurzaam op te wekken? Beantwoording De volledige beantwoording van deze vraag is te zien in tabel 4 van bijlage 1. Een samenvatting is als volgt: De meeste reacties zetten vraagtekens bij haalbaarheid, kosten en infrastructuur. Een deel vindt de doelstelling wel wenselijk, maar “in dit tempo niet haalbaar”. Belangrijkste motieven • Netcongestie & infrastructuur: “stroomnet vol”, ontbrekende primaire kabels; opslag ontbreekt of buurtaccu’s worden economisch onrendabel gevonden. • Haalbaarheid/tijdspad: doel wordt “(veel) te ambitieus”, “niet realistisch” of “te vroeg” genoemd voor 2030. • Kosten & betaalbaarheid: respondenten hebben zorgen dat lasten bij burgers belanden en de energierekening stijgt. • Milieu/landschapstwijfels bij wind/zon: vrees voor negatieve effecten op natuur/landschap; twijfel of “populaire” duurzame opties wel echt groen zijn. • Voorkeur voor alternatieven: pleidooien voor kernenergie (SMR) en waterstof i.p.v. meer wind/zon. • Schaalniveau: dit hoort eerder landelijk/EU aangepakt te worden dan op gemeentelijk niveau. • Lokale context: oud(er) woningbestand en dorpen zouden verduurzaming bemoeilijken; eerst energieverspilling terugdringen. • Communicatie/draagvlak: te eenzijdige communicatie over voordelen; vraag om realistischer verhaal met voor- én nadelen.

Conclusie Bezwaren zijn vooral praktisch (netcapaciteit, kosten, tempo) en procedureel (schaalniveau), minder principieel tegen duurzaamheid. Er is voorwaardelijke steun: eerst infrastructuur en randvoorwaarden op orde, dan pas opschalen richting 60%.

Vraag 10. Hoe kan de gemeente inwoners beter betrekken bij de plannen voor duurzame energie? Beantwoording De volledige beantwoording van deze vraag is te zien in tabel 5 van bijlage 1. Een samenvatting is als volgt: Verreweg het vaakst vragen inwoners om heldere, korte en praktische voorlichting, gecombineerd met actieve benadering en maatwerk aan huis, plus echte inspraak en praktische ontzorging. Communiceer per dorpskern via meerdere kanalen (huis-aan-huis, e-mail, lokale krant/ “Wereldregio”, website, inloopavonden) en laat met concrete voorbeelden zien wat maatregelen opleveren. Terugkerende thema’s • Voorlichting & kanalen: kort en duidelijk informeren; mail/flyers, huis-aan-huis energiekrant, aparte website, artikelen in Wereldregio, informatieavonden per kern; meer PR en zichtbaarheid. “Onbekend maakt onbemind”—maak plannen begrijpelijk en aantrekkelijk. • Actieve benadering & maatwerk: huisbezoeken/keukentafelgesprekken, laagdrempelig adviesloket (telefoon/mail), maatwerkadvies per woning; “ga er actief op af” i.p.v. alleen enquêtes. • Participatie & inspraak: structureel betrekken van dorpsraden/bewonersorganisaties; bewonersparticipatie in projecten (wind/zon), burgerberaad/ ideeënbus /inspiratieforum; ook jongeren laten meedenken.

• Praktische hulp & minder bureaucratie: hulp bij keuze/aanpak en vergunningen; minder papier, meer “daadwerkelijk advies en hulp”; waar passend experts inzetten. • Financiële prikkels: subsidies en (goedkope/renteloze) leningen; laat voordelen zien (ook comfort; bv. ervaring met grondwarmtepomp die ’s zomers koelt). • Collectief & lokaal: oplossingen en voorbeeldprojecten op wijk/dorpsniveau; coalities/ coöperaties van bewoners en bedrijven; ook vakantiewoningen meenemen. • Transparantie & realisme: eerlijk over wat “duurzaam” betekent (product-keten), toets realisme, en laat zien wat de gemeente zelf doet (voorbeeldfunctie). • Divers geluid: enkele “geen idee/ n.v.t.”, roep om minder bemoeienis of politieke vertegenwoordiging en suggesties als kernenergie. Conclusie Betrek inwoners dichtbij en persoonlijk, communiceer kort & concreet via kanalen die zij al gebruiken, luister en volg op, maak het makkelijk (ontzorging/financiering), en laat zien met voorbeelden wat het oplevert.

5.

Warmtetransitie

Vraag 11. Wat vindt u van de plannen om in 2040 volledig van het aardgas af te gaan? Beantwoording In totaal geeft 36% van de respondenten aan het een goed idee te vinden om in 2040 van het aardgas af te gaan. 30% twijfelt en 34% geeft aan dit liever niet te willen.

Conclusie Ongeveer 1/3 van de respondenten is positief, 1/3 twijfelt en 1/3 gaat liever niet van het aardgas af.

Vraag 12. Waarom heeft u liever niet of twijfels om in 2040 volledig van het aardgas af te gaan? Beantwoording De volledige beantwoording van deze vraag is te zien in tabel 6 van bijlage 1. Een samenvatting is als volgt: Twijfels komen vooral voort uit netcapaciteit & leveringszekerheid, ontbreken van passende alternatieven (m.n. bij oudere/monumentale woningen en appartementen) en hoge (verbouw)kosten. Daarnaast noemen respondenten ruimtegebrek voor installaties, onzekere terugverdientijd en voorkeur voor gas als (nood)back-up of voor koken. Het tijdspad wordt vaak als onrealistisch gezien; men pleit voor hybride oplossingen en/of andere gassen (waterstof/biogas). Terugkerende redenen • Net (on)toereikend & betrouwbaarheid: respondenten hebben de zorg dat “het elektranet het niet aankan”, stroompieken in winter en vrees voor storingen/afschakeling. • Geen passend alternatief voor woningtype: monumentale/oude panden en appartementen hebben beperkte isolatiemogelijkheden en ruimtegebrek voor warmtepompen, boilers en accu’s. • Kosten & ingrijpende verbouwingen: hoge investeringen en bouwkundige aanpassingen; subsidies dekken dit niet genoeg. • Onzekere businesscase: lage huidige gasconsumptie → warmtepomp “verdient zich niet terug”; zorgen over einde salderingsregeling en gebrek aan (seizoens)opslag.

Functionele voorkeuren: gas koken als prettiger/zeker; wens om aardgas als back-up te behouden. • Beoordeling alternatieven: warmtepompen vragen veel stroom wanneer PV weinig

•

•

levert; scepsis over duurzaamheid/landschapseffecten van wind/zon; verzoek om diversiteit aan bronnen. Tijdspad & haalbaarheid: 2040 wordt “onrealistisch/te duur”; liever hybride systemen of wachten op waterstof/biogas/warmtenet waar haalbaar; gasleidingen mogelijk herbruikbaar voor waterstof. Lokale context: oud woningbestand (o.a. Zierikzee), buitengebied situaties en eerdere matige resultaten van lokale opties (bijv. aardwarmte/Oosterschelde).

Conclusie Respondenten steunen verduurzaming in principe, maar vinden volledig aardgasvrij in 2040 alleen realistisch als eerst netverzwaring, betaalbare en woningtype-passende alternatieven, opslagoplossingen en duidelijke financiële randvoorwaarden geregeld zij, met ruimte voor stapvoor-stap (hybride) trajecten.

Vraag 13. Welke ondersteuning heeft u nodig om over te stappen op een andere manier van verwarmen (bijvoorbeeld subsidies, duidelijk stappenplan, hulp bij installaties) Beantwoording De volledige beantwoording van deze vraag is te zien in tabel 7 van bijlage 1. Een samenvatting is als volgt: Inwoners vragen vooral om geld (subsidies/leningen), ondersteuning (duidelijk stappenplan en onafhankelijk maatwerkadvies) en praktische ontzorging (hulp bij installatie/vergunningen). Daarnaast noemen ze stabiel beleid, passende regels voor (oud-)bouw/monumenten, en een elektriciteitsnet dat het aankan. Een deel heeft geen ondersteuning nodig (al overgestapt of niet van plan over te stappen). Terugkerende behoeften • Financiële steun: (meer/lagere-drempel) subsidies komen verreweg het vaakst terug; ook wensen voor steun voor thuisbatterij, tapwatersystemen, hybride of volledig elektrische systemen en “heel veel subsidie” bij hoge verbouwkosten. Langjarig en eenduidig beleid i.p.v. “zwabberbeleid”. • Stappenplan & advies op maat: behoefte aan kort, concreet stappenplan en onafhankelijk advies per woningtype (ook oudere/monumentale woningen). Voorbeelden: warmtelekcheck met infraroodcamera, eerst een haalbaarheidscheck. • Praktische hulp/uitvoering: hulp bij installatie, begeleiding “op alle fronten”, en een integraal werkende gemeente (geen losse loketten).

• Regelgeving & uitzonderingen: ruimte in regels voor monumenten/beschermd stadsgezicht (bijv. dubbel glas, zonnepanelen aan de voorkant) en subsidiemogelijkheden voor recreatiewoningen. • Infrastructuur & randvoorwaarden: zorgen over een elektriciteitsnet dat het niet aankan; verzoek om netversterking. • Informatie & communicatie: betere, duidelijke voorlichting en inzicht in een betaalbaar alternatief voor de eigen situatie. • Geen/afwijzende reacties: een groep is al (grotendeels) overgestapt of heeft geen ondersteuning nodig; enkelen willen niet van gas af. Conclusie Combineer ruimhartige, voorspelbare financiering met onafhankelijk maatwerkadvies, een helder stappenplan, praktische ontzorging en flexibiliteit in regelgeving voor lastige woningtypen—en borg de netcapaciteit. Differentieer per woning (binnenstad/oudbouw/monument) en neem ook recreatiewoningen mee.

Vraag 14. Wat kan de gemeente beter doen om inwoners te informeren en ondersteunen in de overstap naar aardgasvrij wonen?

Beantwoording De volledige beantwoording van deze vraag is te zien in tabel 8 van bijlage 1. Een samenvatting is als volgt: Maak informatie kort, helder en realistisch, benader inwoners actief en persoonlijk, bied onafhankelijk advies op maat en praktische/financiële steun. Differentieer per wijk/kern en laat concrete stappen en kosten zien. Terugkerende thema’s • Voorlichting & kanalen: wereldregio/dorpsblaadjes, sociale media, website met duidelijke landingspagina, huis-aan-huis (energiekrant), informatieavonden per kern en bij dorpsraden; ook 1-op-1 gesprekken/deur-tot-deur. • Heldere inhoud: realistische voorstellen, samenvatten van (on)mogelijkheden, stappenplan en kostenplaatje; duidelijk beleid per wijk (warmtenet, lokale batterijen, alternatieven) en aandacht voor buitengebied. • Onafhankelijk advies & ontzorging: gratis/laagdrempelig individueel advies door onafhankelijke partij; hulp bij installatie/vergunningen; “loketten die meedenken” i.p.v. nee; aansluiten bij bestaande initiatieven en inspiratiecommissies per wijk. • Financiële ondersteuning: subsidies/leningen, overgangsregelingen en hulp bij investering; aandacht voor bewoners met kleinere beurs; duidelijkheid over welke installaties subsidiabel zijn.

• Actieve benadering & participatie: bezoek de kernen, proactief benaderen, coalities/coöperaties met inwoners en ondernemers; events met leveranciers/adviseurs om opties te tonen. • Transparantie & keuzevrijheid: eerlijk over voor- en nadelen; inwoners keuzeruimte laten; enkele respondenten willen geen dwang/betutteling of geen warmtenetten. • Overig: verwijzing naar landelijke info, afspraken met energiemaatschappijen, en ook “geen idee/geen mening” komt voor. Conclusie Communiceer via verschillende lokale kanalen, bied objectieve informatie met concrete stappen en kosten, organiseer onafhankelijk maatwerkadvies en ontzorging, en zorg voor duidelijke, voorspelbare (financiële) steun—per wijk en kern.

6.

Duurzame mobiliteit

Vraag 15. Wat vindt u van de plannen om in 2040 het gebruik van voertuigbrandstoffen met 60% te verminderen? Beantwoording In totaal geeft 43% van de respondenten aan het een goed idee te vinden om in 2040 het gebruik van brandstoffen met 60% te verminderen. 23% twijfelt en 19% geeft aan dit liever niet te willen.

Conclusie 43% respondenten vindt dit een goed idee, 23% twijfelt en een 19% zegt het geen goed plan te vinden om het gebruik van voertuigbrandstoffen in 2040 met 60% te verminderen.

Vraag 16. Kunt u uitleggen waarom u de plannen om het gebruik van voertuigbrandstoffen met 60% te verminderen geen goed idee vindt?

Beantwoording De volledige beantwoording van deze vraag is te zien in tabel 9 van bijlage 1. Een samenvatting is als volgt: Respondenten noemen vooral haalbaarheid, betaalbaarheid en (on)voldoende net- en laadinfrastructuur als grootste bezwaren, plus twijfels over de milieuwinst van Elektrisch Vervoer. Enkelen wijzen op beperkte gemeentelijke invloed en het kleine mondiale effect van Nederland. Sommigen willen geen verplichting of deadlines en geven de voorkeur aan alternatieven (waterstof/ biofuels). Terugkerende motieven • Haalbaarheid & tempo: doel wordt “(te) ambitieus/niet realistisch” gevonden. • Kosten & betaalbaarheid: elektrische auto’s en brandstofalternatieven zijn (nu) te duur; risico op “spekken van de rijken”. • Netcapaciteit & infrastructuur: stroomnet kan het niet aan; laadinfrastructuur ontbreekt of is lastig (geen oprit/parkeren aan straat). Extra elektrificatie (ook in huis) vergroot de druk. • Milieutwijfels bij Elektrisch Vervoer: zorgen over batterijen/afval; winst hangt af van stroommix; moderne verbrandingsmotoren worden genoemd als schoner dan vroeger. • Vrijheid & gebruik: men wil geen verplichting om elektrisch te rijden; persoonlijke voorkeur voor benzine/diesel of noodzaak van auto (beroep, Zeelandse afstanden). • Beleid & schaal: gemeente heeft hier beperkt invloed op; Nederland is klein in mondiale context. Voorkeur voor stimuleren i.p.v.

deadlines.

•

Alternatieven & voorwaarden: steun alleen als er goede alternatieven zijn; genoemd worden waterstof en (bio)brandstoffen; eerst randvoorwaarden (netversterking, betaalbaarheid) op orde.

Conclusie Bezwaren zijn vooral praktisch en economisch (haalbaarheid, kosten, net/infra) en minder principieel; draagvlak groeit als voorwaarden, keuzevrijheid en realistische alternatieven geborgd zijn.

Vraag 17. Hoe beoordeelt u de inzet van de gemeente om duurzame mobiliteit te stimuleren (zoals laadpalen, deelauto’s, fietspaden)? In totaal beoordeelt 24% van de respondenten de inzet van de gemeente om duurzame mobiliteit te stimuleren als goed. 43% als redelijk en 17% slecht.

Conclusie De meerderheid van de respondenten beoordeelt de inzet van de gemeente om duurzame mobiliteit te stimuleren als goed en redelijk.

Vraag 18. Kunt u toelichten hoe de gemeente duurzame mobiliteit dan beter kan stimuleren? Beantwoording De volledige beantwoording van deze vraag is te zien in tabel 10 van bijlage 1. Een samenvatting is als volgt: Vanuit de respondenten worden de volgende zaken aangegeven. Maak duurzaam reizen makkelijker, betaalbaarder en zichtbaarder door OV en fiets prioriteit te geven, thuis- en publiek laden écht mogelijk te maken, en het autoverkeer in (binnen)kernen slim te sturen. Terugkerende voorstellen zijn: • OV versterken: meer/regelmatiger buslijnen (minder flex), elektrificatie van bussen, en lange termijn ambitie voor railverbinding; OV als volwaardig alternatief in een rurale gemeente. • Laadinfrastructuur & thuisladen: meer (snel)laadpalen in alle kernen; thuisladen faciliteren via opritten/kabelgoten (nu vaak verboden) en duidelijkheid over netcapaciteit; zorgen over hoge laadtarieven. • Fiets eerst: bredere/veilige en goed onderhouden fietspaden, fietsstraten en (gratis) bewaakte stalling (o.a. Zierikzee) om dagelijks fietsgebruik te vergroten. • Sturen in autoverkeer: binnenstad/woonkernen autoluw (bestemmingsverkeer), eco/LEZ-zone, P+R voor toeristen met elektrische shuttle; alleen schone voertuigen toelaten en campers extra belasten.

• Betaalbaarheid & keuzevrijheid: aandacht voor kosten van Elektrisch Vervoer en laden; ruimte voor beroepen/situaties waar elektrisch (nog) niet kan.

• • •

Deelmobiliteit & slim plannen: MaaS-app (OV/fiets/deelauto combineren); deelauto’s alleen waar draagvlak/gebruik is (twijfels komen ook voor). Voorbeeldrol & communicatie: gemeente die zelf zichtbaar vooroploopt en bewonerssuggesties serieus neemt; “meer faciliteiten” concreet maken. Overig: verken vracht via waterwegen; aandacht voor toeristische verkeersdruk; ideeën over autonoom vervoer.

Conclusie Zet in op een sterk OV + topfietsnetwerk, laagdrempelig (thuis)laden en slim verkeersbeleid in kernen, met oog voor kosten, draagvlak en lokale context.

Vraag 19. Wat kan de gemeente doen om u te helpen vaker op een duurzame manier te reizen (meer laadpalen, betere fietspaden, beter OV)? Beantwoording De volledige beantwoording van deze vraag is te zien in tabel 11 van bijlage 1. Een samenvatting is als volgt: Veruit het vaakst genoemd zijn beter openbaar vervoer, meer/laagdrempeliger laadinfrastructuur en betere/veiligere fietsvoorzieningen. Daarnaast vragen inwoners om betaalbaar(der)/gratis OV, thuisladen faciliteren, en heldere info over flexvervoer/ hubs. Een deel van de respondenten ziet geen rol voor de gemeente of heeft al duurzaam reisgedrag. Terugkerende thema’s • Openbaar vervoer: vaker, betrouwbaarder en beter aansluitend OV, óók ’s avonds/weekend; minder afhankelijkheid van flexvervoer; wens voor (op termijn) railverbinding; OV goedkoper of gratis. • Laadinfrastructuur (auto & fiets): meer openbare (snel)laadpalen in alle kernen en op vakantieparken; thuisladen mogelijk maken (bijv. kabelgoot aan straat) en EVparkeerplaatsen; ook fiets(laad)punten bij haltes, centra en scholen. • Fiets eerst: bredere/gescheiden fietspaden, snelfietsroutes, beter onderhoud (o.a. Zierikzee–Burgh-Haamstede), bewaakte fietsenstalling in Zierikzee. Betaalbaarheid & prikkels: OV goedkoper/gratis; suggesties voor subsidie op thuisbatterijen (opslag zonnestroom t.b.v. laden).

• Deelmobiliteit & samen rijden: stimulans voor (elektrische) deelauto’s en carpoolen; enkele ideeën over autonoom vervoer. • Informatie & organisatie: duidelijkheid over (flex)vervoer en hubs (app Reizen in Zeeland; meertalig), en goede basisvoorzieningen in elke kern; sommigen vinden dat dit vooral provinciaal/regionaal opgepakt moet worden. • Geen behoefte/overig: meerdere keren “niets/weet niet”; sommigen reizen al duurzaam (fietsen, EV). Conclusie Zet in op sterk OV + topfietsnetwerk, (thuis)laden mogelijk maken, en duidelijke, betaalbare keuzes—met maatwerk per kern en heldere communicatie over flex/hubs.

Vraag 20. Mist u nog onderwerpen in de Energieagenda? Beantwoording De volledige beantwoording van deze vraag is te zien in tabel 12 van bijlage 1. Een samenvatting is Als volgt: Veel respondenten geven aan niets te missen, maar wie wél aanvullingen doet vraagt vooral om realistische, concreet uitgewerkte plannen (per wijk/kern), bredere thematiek (sociaal en ruimtelijk), en alternatieve energieroutes. Wat wordt (het vaakst) gemist • Alternatieve energierichtingen: meer aandacht voor waterstof (ook: waar tanken?) en kernenergie; opslag/buurtbatterijen. • Concretisering & uitvoerbaarheid: wijkgerichte visie en stappen (“wat kan hier, met dit woningtype/net?”), betrokkenheid netbeheerder, haalbaarheids- en rendabiliteitstoets (ook warmtenet). Kosten voor inwoners/gemeente expliciet maken; monitoring & bijsturen. • Koppeling met andere beleidsvelden: mobiliteit (verdergaand), toerismedruk, logistiek/pakketvervoer, arbeidsmarkt & scholing, lokale eigendom/verdienmodellen, energiearmoede & rechtvaardigheid. • Ruimte & landschap: ruimtelijke kwaliteit expliciet meewegen; eerst daken benutten; terughoudend met zon op land of combineren met ander landgebruik; wensen m.b.t. wind (geen uitbreiding) en ideeën als watermolens. • Klimaatadaptatie & vergroening: meer groen in dorpen, hittestress verminderen; koppeling klimaatadaptatie ↔ energietransitie.

• Doelgroepen & woonvormen: jongeren en ouderen expliciet betrekken; aandacht voor (recreatie)woningen en regels/maatregelen voor recreatiebedrijven. • Gedrag & leefstijl: energiebesparing, minder consumeren, meer lokaal produceren/consumeren. • Communicatie/kennis: behoefte aan praktische, concrete info; enkele signalen van scepsis of “genoeg is genoeg”. Conclusie Naast “niets te missen” klinkt de oproep om de Energieagenda concreter, realistischer en breder te maken: duidelijk per wijk, met kostenplaatje, monitoring, en een expliciete koppeling met klimaatadaptatie, mobiliteit, recreatie, sociale rechtvaardigheid, verschillende doelgroepen en lokaal eigendom. Tot slot ruimte voor alternatieve energieroutes zoals waterstof, batterijen en kernenergie.

Bijlage 1. Overzicht beantwoording Enquête Tabel 1. Beantwoording vraag 4. Waarom vindt u dat de gemeente niet genoeg doet om inwoners te helpen met energiebesparing? Beantwoording 1

2 3

4

5 6 7 8 9 10 11

12

13 14

15 16 17 18

19 20

21 22 23 24 25 26 27

Investeringen veel te hoog ten opzichte van de subsidies. Oude huizen zoals waar wij in wonen zijn in mij ogen ongeschikt om energieneutraal te maken zonder absurde investeringen. Zoals overigens het grootste gedeelte van de binnenstad. Tevens zijn we in bezit van zonnepanelen die gezien de toekomst niet meer vervangen gaan worden. Het is een doolhof van regels/ subsidies Meer ondersteuning nodig om bij de energietransitie meters te maken. Meer werk maken van Waterstof-transitie, Postcoderoos-samenwerking tussen burgers en bedrijven/instellingen stimuleren voor zowel exploitatie zonnepanelen als (thuis)batterij-opslag. 1) Het beperkte aanbod van laadpalen nabij mijn woning en de doorlooptijd/onzekerheid over nieuwe laadpalen weerhoudt mij van de aanschaf van een elektrische auto. 2) Het verduurzamen van mijn woning vereist een omgevingsvergunning en alleen al de kosten voor het opstellen van tekeningen en de tegenstrijdigheden met eisen vanuit welstand/ beschermd stadsgezicht en monumenten geeft voor mij aanleiding om van verduurzaming af te zien. Te weinig info Ik heb er nog niets van vernomen' en ik ben lid van een dorpsraad dus die worden er ziezo niet bij betrokken o.a. de thuisbatterij minimaal 5000 euro 10 kW en maar 650 terug, alleen weggelegd voor de welgestelden. Die het toch wel zouden kunnen betalen, om maar eens wat te zeggen Kan altijd meer.

Kosten voor de inwoners zijn hoog Ik heb diverse malen een suggestie gedaan voor het faciliteren van openbare laadpalen bij het sportpark in Nieuwerkerk, maar dit is herhaaldelijk afgewezen. Te veel gericht op lage inkomens en sociale woningbouw. Bv het plan om subsidie te geven op thuisbatterijen. De goedkopere stekkerbatterijen vallen hier niet onder zodat huurders en mensen met een kleine portemonnee hier geen gebruik van kunnen maken. Ik neem geen actieve benadering waar van de inwoners om individuele analyses te maken en een actief ondersteunend beleid te voeren. Bijvoorbeeld isolatie, een steun in de rug voor persoonlijke energie transitie De gemeente doet niet mee aan het bredere subsidie pakket in Zeeland Het toerisme is één van de grootste problemen, zowel het veel te grote aantal vakantiewoningen/faciliteiten, als door de veel grote en verontreinigende mobiliteit door de toeristen. Pak het toerisme aan (minderen dus). Stel een ecozone t.a.v. de mobiliteit in voor het gehele eiland. Zorg dat zonnepanelen lonen (dus salderingsregeling behouden en opslag van energie creëren). Geen zonnepanelen op de grond (dat verbieden), uitsluitend op daken. Grote vervuilers aanpakken. Geen visserij in de Voordelta. Verbeteren openbaar vervoer. En tal van andere maatregelen. Weinig informatie of initiatieven De meest subsidies zijn voor opwekking.

Besparing door isolatie is alleen voor zeer oude woningen gesubsidieerd. Daarmee mis je een groot aantal woningen. Onvoldoende en gerichte communicatie. Wij hebben zelf 7 jaar geleden ons huis verduurzaamd, toen was het lastig om aanspraak te maken op subsidie. Het kwam erop neer dat de meeste subsidie om te verduurzamen toch echt bij de woningbouwvereniging komt. Wil je mensen bewegen dan doe je dat met subsidie We hebben een aantal prachtige bedrijven zoals SAMAN (en hun samenwerking met Greenchoice) die gesupporterd door de gemeente voor de eilandbewoners een aantrekkelijk aanbod kunnen bieden om te investeren in zonnepanelen, waterstof verwarmingsketels en batterijopslag. Dit zou veel meer benutkunnen worden. Het gasloos maken van de bebouwde omgeving is helaas maatwerk hiervoor is een actieve benadering nodig Procedures en subsidie zijn te omslachtig Het is allemaal te duur Onvoldoende subsidie Ik weet niet waar ik me moet melden en denk dat het niet voor werkende mensen is, alleen voor lage inkomens Ik zie alleen een inloop avond alternatieve energie in de dorpshuizen Ten eerste is de doelstelling dat de gemeente in 2040 energie neutraal wil zijn niet duidelijk aan ALLE inwoners gecommuniceerd. Ik zit toevallig zelf in het werkveld en weet ervan, door er

28

actief mee bezig te zijn maar ik weet dat er heel veel inwoners zijn die die doelstelling niet kennen. Dat lijkt mij een eerste stap. En in relatie tot energie te besparen bij huiseigenaren, in de binnenstad, is niet aan de inwoners gecommuniceerd wat de gemeente voor een plannen heeft. De TVW is niet voor de binnenstad gemaakt. Huiseigenaren bepalen zelf wat ze willen doen, wanneer en welke techniek. De kosten zijn hoog, de investering die er voor een huis in de binnenstad gemaakt moeten worden zijn per adres anders waardoor moeilijker gezamenlijke inkoopacties te organiseren zijn en ieder dus op een eigen (natuurlijk) moment een maatregel neemt. De gemeente zou beter naar haar burgers kunnen communiceren Omdat ik zie dat er kansen onbenut blijven alleen doordat er tussen de verschillende gemeentelijke afdelingen onvoldoende wordt afgestemd.

Tabel 2. Beantwoording vraag 5. Welke maatregelen zou de gemeente volgens u moeten nemen om energiebesparing makkelijker te maken? (Bijvoorbeeld betere voorlichting, meer subsidies, praktische hulp etc.)

1 2 3 4 5 6

7 8 9 10

11 12 13 14

15

16 17 18 19 20 21 22 23

24 25 26

De gemeente kan geen maatregelen nemen. Schouwen-Duiveland sluiten voor toerisme zou ook veel energie besparen maar dan gaat het over derving van inkomsten Praktische hulp Betrokkenheid jongeren in de vorm van mee laten denken over oplossingen. Meer subsidie Ook veel meer richten op waterstof, het elektrisch gaat op den duur niet worden. Zie antwoord vorige vraag: Meer ondersteuning nodig om bij de energietransitie meters te maken. Meer werk maken van Waterstof-transitie, Postcoderoos-samenwerking tussen burgers en bedrijven/instellingen stimuleren voor zowel exploitatie zonnepanelen als (thuis)batterij-opslag. En meer subsidiemogelijkheden en snellere beoordeling van SvNaanvragen!!! Voorlichting, stimuleringssubsidies, zelf energieneutraal worden, etc. Subsidies Subsidies voor iedereen en niet alleen voor ultrasnelle reagerende. Stoppen met die onzin. Kost de belastingbetaler ontzettend veel geld. En dat stroomt naar de grote bedrijven toe. Ook de subsidie wordt door de belastingbetaler zelf betaalt. Dus ook daar wordt het bedrijfsleven weer beter van. Zo wordt de burger aan het lijntje gehouden door een onbetrouwbare overheid. Inwoners kunnen zelf bedenken hoe ze energie moeten besparen, hoeft niet voorgekauwd te worden. Voorlichting en subsidies Inderdaad betere voorlichting. Onbekend maakt onbemind.

Daarnaast collectieve initiatieven (wijken, dorpen, verenigingen, ....) lanceren/ondersteunen. Batterij pakketten bij de dorpen om zo zonnestroom op te slaan. Maar niet van het Gas af. Gas is helemaal niet zo vuil zoals we zeggen. Als alles elektrisch wordt, word dit niet meer te betalen voor de normale mensen. Ga eerder voor kernenergie en hydrogeen. ( Al heb je hier voor heel veel elektriciteit voor nodig). Windmolens op zee mee stoppen. Zijn meer vervuilend dan er wordt gezegd. Elke 20jaar moeten ze vervangen worden. Dan ook weer nieuwe plaatsen en al die grondstoffen en onderhoud is ook niet zo schoon. Help ook inwoner met beter beglazing in huis en goede dak en muurisolatie Dit helpt al heel goed tegen kosten te verlagen Parkeerbeleid en aanbod laadpalen gunstiger maken voor Elektrisch vervoer. Regels m.b.t. beschermd stadsgezicht/ monumenten afzwakken of maatregelen voor verduurzaming vrijstellen van omgevingsvergunningen. Meer info, subsidies oftewel een beleid dat meer uitstraalt dat men het ook echt wil Meer subsidies Dorpsraden betrekken en op laag niveau voorlichten Meer subsidies Subsidies en hulp Vakantiewoningen behandelen als reguliere woningen Beter omgaan met suggesties van burgers Gerichter ondersteuning ook voor eigen woningbezitters. Wij hebben een aantal maatregelen genomen, we weten niet wat voor label we nu hebben.

Dit laten bepalen is te duur en we willen niet verkopen. 2027 kan er niet meer gesaldeerd worden, eerlijk advies wat te doen ontbreekt. Subsidie op thuisbaterij komt vreemd over, veel partijen, o.a. consumentenbond, rekenen voor dat die investering niet rendabel te krijgen is. Betere voorlichting Zie vraag 4. Subsidie op stekkerbatterijen. Enig realisme. Wie een verwarmingssysteem heeft dat alleen met een investering van € 40.000 geschikt te maken is voor aardgas vrij verwarmen, krabt zich achter de oren.

27 28 29 30 31 32 33 34 35

36

37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48

49 50 51 52 53 54 55

56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66

67 68 69

70

Voorlichting Praktische adviezen door experts die door de Gemeente worden ingehuurd Betere voorlichting Initiatieven stimuleren: wateropslag, thuisbatterijen Subsidie op batterijen om Zonne-energie op te kunnen slaan. Genoemde punten betreft een goede informatievoorziening en subsidies Meer subsidies Ik heb zelf het initiatief genomen voor een gesprek met de gemeente wat betreft energie besparen en dat was prettig, maar eigenlijk zou het andersom moeten zijn: elke bewoner zou uitgenodigd moeten worden. Subsidie voor bijv. Airco’s die ook als verwarming kunnen worden verbruikt. Dit is vaak in kleine woningen met beperkte ruimte in de binnenstad de beste optie. Hierbij zou gedacht kunnen worden aan airco’s met een bepaalde COP-waarde voor verwarmen. Aanvragen van vergunningen is veel te ingewikkeld voor de meeste inwoners. Daardoor ook grote kans dat ze dit niet doen of niet meegaan in de energietransitie. Hierbij zou duidelijker gecommuniceerd kunnen worden hoe deze mensen daar hulp bij kunnen krijgen. Verder zou het ook mogelijk moeten zijn om zonnepanelen op het dak aan de voorkant te kunnen leggen in beschermd stadszicht. Je ziet nu bij monumenten ook vaak zonnepanelen aan de zijkant die vanaf de straatkant goed te zien zijn. Ja eigenlijk alles wat hierboven genoemd wordt en dan een tandje intensiever en minder vrijblijvend.

Betere voorlichting Meer handvaten voor ondernemers hoe en waar mee te beginnen Voorlichting en praktische hulp Advies loket. Meer subsidieregelingen, samen met de andere gemeenten in Zeeland Projectmatig het voortouw nemen Zonnepanelen veel voordeliger maken. Opslagmogelijkheden in de wijken. Zonnepanelen verplichten op bedrijfsgebouwen. Voorlichting, subsidies, praktische hulp Praktische hulp en subsidies Subsidies Subsidies, samenwerking en warmtegeneratie op wijkniveau. De ambitie op zich is prima, maar het mag duidelijk zijn dat veel van de bedachte oplossingen niet gaan werken zolang er nog congestie is op het elektriciteitsnet. Tenet heeft vandaag al een persbericht de deur uitgedaan met de boodschap dat uitbreidingsplannen flinke vertragingen oplopen. Investeren in zonnepanelen wordt steeds onaantrekkelijker gemaakt (einde salderingsregeling, teruglevertarieven en een aankomende verandering in het tarievenstelsel) en ook hier speelt congestie een probleem i.v.m. afschakelen panelen op het moment dat deze het meeste opbrengen. Mijn beeld: zolang congestie niet wordt opgelost is elke alternatief om duurzaam te worden ten dode opgeschreven. Om over van het gas af maar niet te spreken. Betere voorlichting Meer en duidelijk communiceren wat de mogelijkheden zijn Gemeente doet al best veel. Nog meer subsidie.

Geen voorlichtingsavonden organiseren door partijen met financiële winst als oogmerk Laagdrempelige subsidie Renteloze leningen Huisbezoeken. Er is nu veel info op site en in wereldregio. De mensen die actief willen kunnen zo de info goed vinden. Maar bij de mensen die niet actief zijn zou het goed zijn ze proactief te benaderen, in persoon. Keuzepakketten aanbieden, voorlichting, maar ook kleiner gaan wonen, minimalistisch leven n.v.t. Voorlichting deskundig. Beleid gericht op belang burgers Praktische hulp Hybride warmtepomp Zie punt 4 Probeer het te volgen via media enz. Soms zoveel dat ik wel eens denk wat is nu de waarheid. Heb hier geen mening over omdat er toch telkens veranderingen in de energiezaken zijn. Binnen mijn mogelijkheden al voorzien. Eerst veel helpen communicatie met Stedin waar het netwerk de capaciteit heeft voor verduurzaming. Daarnaast moeten de huidige subsidieregeling verruimd worden dat er meer mensen er gebruik van kunnen maken. Ook thuis accu subsidie moet meer realistisch Tijdige informatie en subsidies Procedures vereenvoudigen en verkorten Actief mensen blijven benaderen en informeren. Plaatsen van grote accu’s per dorp, waar overtollige energie van zonnepanelen van bewoners kan worden opgeslagen voor later gebruik of doorverkoop aan bepaalde afnemers. Subsidies kunnen altijd helpen. Persoonlijke praktische hulp aan eigenaar/bewoner van woningen

71 72 73 74 75 76 77 78

79

80 81 82 83 84 85 86 87

Mee op maat insteken. Niet elke woning kan met moderne materialen energiezuinig worden. Ook is leefstijl een belangrijke en niet alleen de woning zelf maar hoe je erin leeft tegemoetkoming voor iedereen Minder voorwaarden Subsidie Voorlichting in dorpshuizen, praktische hulp en subsidies Adviserend en ondersteunend te werk gaan, subsidies niet alleen voor 'de eerste 250' of 'potje van 100.000'. Niet te dwingend/ verplicht. Niet ten koste van alles. Niet iedereen is te bereiken via de krant, misschien kan voorlichting via maatschappelijke organisaties, kerken, verenigingen meer mensen bereiken Meer en betere voorlichting wat het doel “energiebesparing” is en allemaal omvat. Daarnaast actief naar de burgers toe met informatie over subsidies en praktische hulp. Er zijn genoeg oude huizen waar een warmtepomp e.d. niet rendabel is omdat die huizen niet verder/ breder geïsoleerd kunnen worden. Voorlichting, maar dan wel voorlichting die up-to-date is. Bijvoorbeeld in 2027 verdwijnt Salderingsregeling... en betalen voor Terug levering, wat te doen met zonnepanelen? wegdoen Aansluiten bij initiatieven Door voorlichting, maatwerk adviezen en subsidies Voorlichting met voorbeelden, goede initiatieven op het eiland in de schijnwerper zetten, subsidie waar het kan Praktische hulp, en ook duiding.

"Wat doet mijn bijdrage, hoeveel besparing is er dan?" ook aandacht besteden aan recreatiewoningen Meer bijeenkomsten, in bibliotheek, dorpshuizen of andere buurtplekkken organiseren om het gesprek erover op gang te krijgen Weet niet Betere afstemming tussen gem. afdelingen en meer drive om wél tot besparing te komen.

Tabel 3. Beantwoording vraag 7. Wilt u toelichten hoe uw ervaring was. No. Beantwoording 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11

12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28

We moesten toen per se gebruik maken van een aannemer waardoor de verbouwing duurder uitkwam dan zelf doen zonder subsidie positief Uitstekend Onbeslist. Ik wacht nog steeds op beoordeling SVN-aanvraag!! goed, duidelijk info en afhandeling prima de energiecoach is geweest en de zuidhoek heeft een en ander gedaan in huis Lastig In Rotterdam prima, was bij plaatsing zonnepanelen, volgens mij een landelijke regeling. Warmtescan laten maken van woning met subsidie gemeente, was top! Zeer ingewikkeld om het aan te vragen, zo ingewikkeld zelfs dat ik het maar heb laten gaan. Vergunningaanvraag was soms onduidelijk wat er precies aangeleverd moest worden. Dit was in de praktijk makkelijker dan gedacht, maar kan voor veel mensen afschrikkend werken. Hulp en communicatie vanuit de gemeente was goed, het duurde alleen wel heel erg lang voordat een relatief makkelijke vergunning werd goedgekeurd. De subsidieaanvraag was duidelijk en snel geregeld. Positief positief, subsidie makkelijk aan te vragen Prima. subsidie voor isolatiemaatregelen gehad. Eerst negatief, verwezen naar een verkeerde instelling; daarna een vlotte procedure, resultaat afwachten. Goede ervaring aanvraag was redelijk eenvoudig Goed advies gekregen helaas was er nog wel veel eigen uitzoekwerk nodig. Kon beter. Het maken van afspraken ging niet zo soepel. Heb vrij lang om mijn energieadvies moeten wachten.

Subsidies We zijn toen naar een voorlichtingsbijeenkomst geweest, daar kwamen we er snel achter dat wij het helaas zelf moesten bekostigen Uitstekend. Advies gekregen over isolatie van onze woning Ok Subsidie dubbelglas, regen ton, coach bureaucratisch Warmtepompboiler Isoleren van buitenmuren afgelopen jaren. Prima gelukkig relatief eenvoudig vergeleken met de SDE Heb in het verleden advies gevraagd en een duurzame markt op het stadhuis bezocht. Dat

29 30 31 32 33

was interessant. Lid energiecorporatie prima Snel, praktisch en makkelijk uitvoerbaar. HR ++ regeling is toegepast helaas slecht. Verduurzaming monumentale woning is afgeketst omdat monumentencommissie niet eens een gesprek wil voeren over zonnepanelen in het zicht. Laadvoorziening voor EV is eveneens afgekeurd zonder een gesprek of dialoog (alleen een antwoord en case gesloten)

Tabel 4. Beantwoording vraag 9. Wilt u toelichten waarom u het niet nodig vindt om in 2030 minimaal 60% van de energie duurzaam op te wekken? No. 1 2 3 4 5

6

7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27

Beantwoording Omdat er veel te veel energie wordt verspild. Zonder dit op te lossen is het zwemmen tegen de stroom in twijfel over de haalbaarheid Waar komt die 60% vandaan? Elektriciteit is er zat en ben voorstander van kernenergie. Omdat het stroomnet vol is zorg eerst voor goede voorzieningen Hoogstwaarschijnlijk gaat dit allemaal ten koste van de natuur en dieren o.a. vogels en insecten en met windmolens in zee de vissen, zeehonden enz. Kijk maar een hoe het gesteld is in Nieuw-Zeeland met het dierenleed in zee, afschuwelijk! En hiermee bedoel ik windmolens waar ik geen voorstander van ben. Is te duur en kosten worden op de burgers verhaald. Energierekening wordt hoger. Ga eerst andere landen helpen waar de uitstoot veel hoger is dan hier. Bouw kleine sms-kern energiecentrales, in plaats van overal windmolens en zonneparken en gebruik meer daken van gebouwen dan boeren grond velden voor zonnepanelen Omdat duurzame energie ook steeds duurder wordt en er genoeg kernenergie of andere fossiele brandstoffen beschikbaar zijn. Dit kan niet' t waait en zonneschijn niet altijd' dit is wensdenken en ontbreekt aan elke vorm van realiteitszin.

(Ik werk voor een energiebedrijf dus weet waar ik het over heb) ik vind het wel nodig maar twijfel of het realistisch is Wel nodig, maar in dit tempo niet haalbaar Omdat de meeste duurzaam genoemde, populaire energieopwekkingen helemaal niet zo groen zijn als dat ze gepresenteerd worden. Geen windmolens meer.!!! Dut is iets wat landelijk of zelfs Europees aangepakt moet worden niet op gemeentelijk niveau Ik zie nog te weinig en het lijkt niet genoeg om in 2040 neutraal te zijn. Te vroeg en het elektriciteitsnetwerk is er nog lang niet klaar voor Huizen, dorpen, zijn oud, alles is niet duurzaam Geen illusies najagen veel te ambitieus en waarschijnlijk niet haalbaar Omdat er door de overheid telkens iets moet veranderen omdat het vaak te veel geld gaat kosten. Gaat niet lukken zolang de primaire kabels er niet liggen en alle huizen zijn aangesloten. De energie die we opwekken moeten we ook kunnen gebruiken/opslaan. Doe dit NIET in buurt accu’s de business case is ver te zoeken Gezien het elektriciteit net gaat dat nooit lukken en ook landschappelijk is het een onding om hectaren zonnepanelen te zien Elke voordeel heeft nadelen. Er wordt te eenzijdig gecommuniceerd over de voordelen te duur Te hoge kosten Ambitie is goed, maar niet ten koste van realiteit en andere belangrijke zaken Twijfel is wat anders dan 'niet nodig'.

Moeilijk op zo'n korte termijn, maar goede wil is lovenswaardig.

Tabel 5. Beantwoording vraag 10. Hoe kan de gemeente inwoners beter betrekken bij de plannen voor duurzame energie?

No. 1 2 3

Beantwoording Geen idee door voorlichting op dorpskern niveau Betrokkenheid jongeren in de vorm van mee laten denken over oplossingen.

4 5

plannen zo goed mogelijk bekend maken als ze een vraag hebben iemand kunnen bellen of mailen, en daar dan een antwoord op krijgen, of mee geholpen worden. Actie & promotie per kern, vormen coalities en coöperaties van burgers en bedrijven/instellingen Informeren, enthousiasmeren en activeren Meer communicatie naar de inwoners middels mail of regionieuws. De mogelijkheden in een brief benoemen en welke subsidie ervoor kan worden aangevraagd. Luisteren naar partijen als fvd en bvnl Geen idee, meestal heb je als bewoner uiteindelijk niks te vertellen. De gemeente doet toch wel wat ze willen, als het maar in hun straatje past en geld opleverd. Goede eenvoudig voorlichting Zie 4, daarnaast het goede voorbeeld geven middels zichtbaarheid en transparantie. Wat doet de gemeente zelf, hoe doet ze dat, waar doet ze dat, … Email of flyers Plannen duidelijk communiceren en beloning en of ondersteuning daar waar dat kan helpen plannen te verwezenlijken Inloopavond, meer online delen Specialisten dit laten uitzoeken en uitventen' niet bureaucraten meer openheid vooral Informeren overtuigen zonder lange teksten Vakantiewoningen meenemen Serieuzer met voorstellen van burgers omgaan Goede, eerlijke voorlichting voor alle doelgroepen, dus gerichter en specifieker. Vragen naar wensen.

geen idee Aparte website en huis aan huis energiekrant Huis aan huis informatie Ophalen waar de behoefte ligt Medewerking vragen (zoals Delta nu doet) Innovatie van de bewoners meewegen Inderdaad betere voorlichting. Onbekend maakt onbemind. Daarnaast collectieve initiatieven (wijken, dorpen, verenigingen, ....) lanceren/ondersteunen. Door dit soort vragenlijsten rond te sturen. Hoe kijken mensen er tegenaan, wat houdt mensen tegen. Ja ik realiseer mij dat dat altijd lastig is. Misschien meer de nadruk leggen op het belang om de mooie natuur van de kop van Schouwen niet in de waagschaal te stellen door verdere klimaat opwarming. Er verdwijnen in mijn omgeving ook verrassend veel groter/oudere bomen. Lijkt mij niet gunstig.

6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32

33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49

Aantrekkelijk maken van plannen. En makkelijker. Nu zien mensen door de bomen het bos niet. Praktische voorbeelden bij eilanders thuis Schriftelijke info geven en subsidies ondersteunen Enquêtes, brieven, informatieavond, werkgroep Bewonersparticipatie in projecten als windmolens en zonneparken enquête houden. Dorpsraden en bewonersorganisaties veel meer erbij betrekken. Bewoners meenemen bij de overleggen. Voorlichten en reactie platform verbreden Geen kilometers papier maar daadwerkelijk advies en hulp Oplossingen op wijk of dorpsniveau Realisme toetsen. Voorlichting via mail Burgerberaad! Geen idee. Doen al veel. Steeds kleine artikelen in de Wereldregio Laagdrempelige voorlichting Informatie via Wereldregio Meer met bewoners in gesprek die niet actief zoeken (huisbezoek).

50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69

70 71 72 73 74 75 76 77 78

n.v.t. Kleine voorbeeldprojecten Niet alleen maar vertellen, maar echt naar de burger luisteren en dat opvolgen. door praktische hulp Subsidies zet een inspiratieforum op met bewoners en niet alleen met leveranciers of gemeente Toch maar weer via voorlichting en dan hopende dat het te snappen is Kan hier geen zinnig antwoord op geven. Zorgen voor kernenergie. Actief benaderen en bieden van maatwerk voorlichting per woning Via media en informatiebijeenkomsten Minder bureaucratisch zijn Houd informatie duidelijk, kort en krachtig. concretiseren voor individu (gesprek aangaan met inwoner, keukentafel gesprek) Eerlijke informatie.... Wat is duurzaam. Gaat verder dan het gebruik. Hoe wordt het gemaakt, vervoerd en verwerkt etc. niet Realisatie daar waar mogelijk via burgerinitiatieven Echte inspraak, voorlichting door mensen van onze gemeente die geen ambtenarentaal spreken Even geen idee Voorlichting, maar zeker ook laten zien dat er voor de inwoners voordeel te behalen is bij duurzame energie. Niet alleen financieel maar ook voor wat betreft comfort. We hebben sinds een paar maanden een grondwarmtepomp. Niet alleen prettig in de koude maanden, maar zeker ook nu het erg warm is. De grondwarmtepomp koelt immers in de zomer. Wij merken dat dat voordeel voor veel mensen onbekend is.

Vooral de inwoners laten inzien wat de duurzame energie hun positief zal brengen en dan vooral de economische, het liefst op korte termijn Meer pr. In gesprek gaan op velerlei wijze Door voorlichting, maatwerk adviezen en subsidies Voorlichting, stimuleren tot investeren met goedkope leningen Informatieavonden in de kernen van de dorpen. voorlichting Ideeenbox en burgerraad door hier actief meer mee naar de inwoners toe te gaan. Als burger word je wel een beetje doodgegooid met enquêtes, dus misschien rondtrekken met een standje langs de dorpen, gekoppeld aan een actie/evenement

Tabel 6. Beantwoording vraag 12. Waarom heeft u liever niet of twijfels om in 2040 volledig van het aardgas af te gaan? No. 1

2 3 4 5 6 7 8 9 10

11 12 13 14 15 16 17 18 19

Beantwoording Niet haalbaar zonder alternatief. Wij hebben een volgens strenge Duitse norm geproduceerde houtkachel en stoken bewust. Helaas werkt de gemeente en vele anderen mee aan stemmingmakerij tegen houtstof voor verwarming dat kunnen we ons niet permitteren. bovendien moeten alternatieven voor handen blijven Haalbaarheid er is nog geen alternatief De maatregelen die ik daarvoor moet nemen kosten veel te veel! Het elektriciteitsnet is er niet op berekend, anders zou ik het goed vinden. Omdat het elektriciteit net niet betrouwbaar is Niet nodig, op gas koken is prettiger. Aardgas is niet zo vuil wat er gezegd wordt. Maak de belasting ook lager en beter 1 boortoren voor gas dan 1000 windmolens in zee Geen goed alternatief dat past bij het monumentale woonhuis, de ontbrekende beschikbare ruimte (voor boilers/warmtepompen/zonnepanelen/ accu's etc.), de beperkte isolatie mogelijkheden binnen de huidige regelgeving. Zie 7. Het is puur het volgen van de klimaatagenda. Niet haalbaar met huidig energienet Gas is handig en het elektranet kan het overduidelijk niet aan Gas is schoner dan veel alternatieven. De schonere alternatieven vragen veel investeringen. Ik woon zelf in een appartement en het is niet mogelijk vanwege ruimtegebrek om een warmtepomp in mijn woning te plaatsen.

Wat is alternatief, er zijn veel oudere woningen die moeilijk zo te isoleren zijn dat de nieuwe middelen optimaal werken. Ik gebruik zo weinig gas dat omschakeling op warmtepomp nooit terugverdiend wordt. De investering en de grote hoeveelheid bouwkundige aanpassing schrikt af. geen idee

20 21 22

23 24

25 26 27

28 29 30

31 32

33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43

44 45 46 47

48 49 50

51 52 53

Zekere factor van verwarmen Elektriciteit is duur, ook al hebben we Zonne-energie. Omdat het elektranet in Zeeland nog lang niet op voldoende capaciteit is om de zeer veel grotere vraag naar elektrische energie, benodigd ter compensatie van het ontbreken van gas er nog niet is of nog te weinig (snelheid) wat aan gedaan wordt. Verder hebben we op SD veel panden waarbij een alternatieve bron voor verwarmen/warm water en koken niet zondermeer eenvoudig (mag beetje uitdaging zijn) toepasbaar is. Om over de uitzonderlijk hoge kosten. Niet voor iedereen zijn op te brengen. Ook niet met de huidige subsidies. Om maar te zwijgen van welstand/ Monumenten commissie. Welke dergelijke "Vooruitgang" tegenwerkt. Kost heel veel geld aan rijk en vooral bewoners Mijn grootste twijfel om volledig van het aardgas af te stappen in 2040 heeft te maken met de betrouwbaarheid en capaciteit van het elektriciteitsnet. Op dit moment zijn er al signalen dat het stroomnet overbelast raakt, bijvoorbeeld bij de aansluiting van nieuwe woningen of het terug leveren van stroom via zonnepanelen. Als straks vrijwel alle huishoudens elektrisch gaan verwarmen en koken, en bovendien elektrisch gaan rijden, vraag ik mij af of het netwerk dat wel aankan.

Zonder forse investeringen en een goed doordachte aanpak vrees ik dat we tegen grote problemen aanlopen op het gebied van stabiliteit, leveringszekerheid en betaalbaarheid. Er zijn veel oude panden op het eiland, vooral in Zierikzee Weet niet of dit al haalbaar is voor de grootverbruikers Aardgas is één van de schoonste energieproducten, vele malen schoner dan houtstook. Warmtepompen gebruiken ontzettend veel elektriciteit en dat juist op momenten dat de zonnepanelen heel weinig energie opleveren. Warmtepompen zijn daardoor een zeer kostbare zaak, zeker als de salderingsregeling komt te vervallen. De zonnepanelenmarkt is nu al bijna ingestort, maar zal nog verder instorten, omdat wij ontzettend veel moeten gaan betalen voor de schone energie die wij zelf opwekken. Juist in de zomer, als we weinig energie gebruiken, zal de rekening oplopen door de terug levering van onze schone energie. en 's winters als het koud is, wekken we zelf helaas weinig energie op en moeten we heel veel betalen voor de energie van de energiemaatschappij. Helaas zijn de accu's nog niet goed genoeg om zomers de energie op te kunnen slaan om 's winters zelf te kunnen gebruiken. Daarom is grote opslag noodzakelijk, zodat de burger zelf profijt kan hebben van de opgewekte energie i.p.v. dat de energiemaatschappijen giga winsten maken en wij vooral moeten betalen.

Onderzoeken naar aardwarmte, Oosterschelde en Kaaskenswater waren niet zeer positief Onvoldoende alternatieven Je moet geen oude schoenen weggooien voordat je nieuwe hebt al die deadlines creëert chaos in Nederland, beter is het alternatieven te verzorgen die beter en betaalbaar zijn dan stoot gas vanzelf Tenzij een warmtenet wordt aangelegd is het te lastig in verband met de stroom pieken in de winter. Dan krijgen we straks in de winter energie uit steenkool. In Duitsland krijg je juist subsidie als je aardgas gaat gebruiken. Op zich heb ik geen probleem om geen aardgas meer te gebruiken, maar alternatieven als waterstof en biogas worden te weinig tot niet meegenomen in de plannenmakerij. Twijfel of het realistisch is om in 2024 aardgas vrij te kunnen zijn. Minder gasverbruik, betekent meer stroomverbruik. Dat kan het net niet aan. Aardgas is een relatief schone energiebron. Ik vermoed dat we aardgas als back-up nodig hebben. Goed streven, maar voor veel particuliere eigenaren onhaalbaar of te duur. Ik ben niet overtuigd dat dat de oplossing is Alles op Schouwen-Duiveland is oud Volslagen onrealistisch we kunnen niet zonder en het is een mooie fall back in geval van nood Te weinig stroom Omdat er enorme investeringen per huishouden (niet de nieuwbouw) nodig zijn om dit te realiseren.

Door stimuleren van hybride systemen kan wel degelijk een enorme besparing op aardgas gerealiseerd worden. Lijkt mij niet haalbaar De bestaande gasleidingen kunnen naar wat ik gehoord heb ook voor Waterstof kunnen gebruiken. Ik woon in het buitengebied. Een warmtenet in Zierikzee is te duur en een alternatief gas is niet voldoende productie in Nederland. Realistisch gezien is het niet haalbaar ik zou het graag willen maar zie het niet gebeuren Er is niet voldoende en doordacht alternatief Twijfel of het stroomnet het aankan. Afhankelijkheid wordt vergroot van slechtere energiebronnen Zie bovenstaande antwoorden. Ik denk dat een diversiteit aan bronnen juist kan helpen. Niet massaal op beperk aantal bronnen. Dan put je die uit. Duurzaamheid is ook diversiteit en balans in gebruik. Hoe gaat iemand om met de bronnen etc. te duur Oud huis Twijfel of dit realistisch is