1542932 Beleidskader Breed Sociaal Domein 01

BELEIDSKADER BREED SOCIAAL DOMEIN

Inhoud Leeswijzer Samenvatting 1. Inleiding 1.1 Start van het verhaal 1.2 Wat is het Sociaal Domein: afbakening ‘breed sociaal domein’ 1.3 Wettelijk kader 1.4 Landelijke uitdagingen 1.5 Lokale uitdagingen 1.6 Strategische visie ‘Tij van de Toekomst 2040’ 1.7 Aandachtspunten partners en inwoners

2. Visie, leidende principes en kernwaarden

4 4 6 6 6 7 7 8 10 11

12

2.1 Visie 2.2 Leidende principes

12 13

3. Inhoudelijke thema’s

15

3.1 Veerkrachtige en zorgzame buurten 3.2 Bestaanszekerheid 3.3 Opgroeien en opvoeden 3.4 Mentale en fysieke gezondheid 3.5 Geïndiceerde zorg 3.6 Interne doelen 3.7 Integrale blik

4. Hoe willen we werken en uitvoering geven aan de gestelde doelen

15 16 18 20 21 23 24

26

4.1 Lessen uit sturingsmodel: wat gaan we anders doen 4.2 Samenwerking met partners 4.2.1 Wat gaat er goed 4.2.2 Wensen in de samenwerking met partners 4.3 Het Samen Sturen-model: Samen sturen op de thema’s 4.3.1 Iedereen doet mee: duiding van de thema’s en ambitie 4.3.2 Samenwerken met wie nodig is: externe overeenstemming 4.3.3 Doeltreffend werken

26 27 27 28 28 29 30 31

4.4 Lokaal en regionaal 4.5 Monitoring: kort cyclisch leren, evalueren en bijstellen 4.6 Financieel beheersbaar 4.7 Communicatie

31 32 33 33

2

Inhoud 5. Uitvoering Bijlage 1 Korte toelichting op vier rollen van de overheid aan de hand van NSOB-model Bijlage 2 Wettelijk kader Bijlage 3 Uitwerking aandachtspunten gesprekken

35 36 40 42

3

Leeswijzer Dit beleidskader biedt de koers en de ambities van de gemeente Schouwen-Duiveland binnen het brede sociaal domein. Het document begint met een inleiding en visie, gevolgd door inhoudelijke thema’s en een beschrijving van hoe we samen met partners willen werken. Je kunt het stuk thematisch lezen (hoofdstuk 3) of juist de visie en aanpak op samenwerking en uitvoering volgen (hoofdstuk 2 en 4). In dit beleidskader staan de doelen en uitgangspunten centraal. De concrete acties die hieruit voortkomen, worden uitgewerkt in aparte uitvoeringsplannen. Daarin staat wie wat doet, wanneer en met welk resultaat. Deze plannen worden periodiek opgesteld en bijgesteld. Een beleidskader geeft richting: het is een kompas, geen blauwdruk. Het kader helpt om keuzes te maken, doelen te stellen en samenhang aan te brengen in beleid en uitvoering. Het zorgt ervoor dat alle betrokkenen – inwoners, partners en gemeente – werken vanuit dezelfde visie en uitgangspunten.

Samenvatting Op Schouwen-Duiveland gaat het met veel mensen goed, maar we zien ook dat het op sommige gebieden beter kan. Steeds meer inwoners maken zich zorgen over hun gezondheid, geld, werk of opvoeding. Tegelijkertijd willen we mensen de ruimte geven om zelf de regie te nemen. Daarom vragen we van mensen wat ze zelf of met hulp van hun netwerk kunnen oplossen. De samenleving verandert, en dat vraagt ook iets van ons als gemeente. Met dit beleidskader kiezen we voor duidelijke keuzes in het sociaal domein. We kijken naar wat mensen wél kunnen, bieden hulp als dat nodig is en werken samen met inwoners, vrijwilligers en organisaties. We richten ons op vijf hoofdthema’s. 1. Veerkrachtige en zorgzame buurten We willen buurten waar mensen elkaar kennen, helpen en zich thuis voelen. We ondersteunen initiatieven van inwoners, vrijwilligers en organisaties. Ook cultuur en ontmoetingsplekken zijn belangrijk. Want als mensen elkaar op tijd vinden, kunnen we problemen voorkomen en samen meer bereiken. 2. Bestaanszekerheid Iedereen moet kunnen rondkomen en een zinvolle daginvulling hebben. We helpen inwoners bij schulden, armoede en het vinden van werk. We bieden extra steun aan jongeren die zelfstandig willen worden en aan nieuwkomers die hun plek zoeken in de samenleving. 3. Opgroeien en opvoeden Kinderen en jongeren moeten veilig, gezond en kansrijk kunnen opgroeien.

We werken samen met ouders, scholen, kinderopvang en jeugdprofessionals. We ondersteunen opvoeding en zorgen dat gezinnen er niet alleen voor staan.

4

4. Mentale en fysieke gezondheid We moedigen inwoners aan om gezond te leven, te bewegen en elkaar te ontmoeten. We maken de leefomgeving gezonder en ondersteunen mantelzorgers en vrijwilligers. We willen dat zorg dichtbij is en dat mensen op tijd de juiste hulp krijgen. 5. Geïndiceerde zorg Voor wie extra hulp nodig heeft, zorgen we voor passende en bereikbare zorg. We werken met lokale teams die goed samenwerken en kijken wat iemand echt nodig heeft. We maken zorg simpeler en toegankelijker. We sturen samen met inwoners en partners. We spreken af wat we willen bereiken, meten wat werkt en passen ons aan als dat nodig is. Soms nemen we de leiding, soms ondersteunen we anderen. We blijven leren en verbeteren. Zo bouwen we samen aan een sociale, gezonde en veerkrachtige samenleving op SchouwenDuiveland.

5

1

Inleiding 1.1. Start van het verhaal Dit beleidskader beschrijft de richting en ambities van de gemeente Schouwen-Duiveland voor het sociaal domein in de komende jaren. We kiezen daarbij bewust voor een brede benadering van het sociaal domein: van ondersteuning en zorg tot het versterken van welzijn, participatie en gezondheid. We verbinden wettelijke taken met lokale opgaven en zetten in op een samenleving waarin iedereen mee kan doen, gezond kan leven en zich ondersteund voelt wanneer dat nodig is. De centrale boodschap in dit beleidskader is dat veerkrachtige en zorgzame buurten het fundament vormen van goede zorg en ondersteuning. Inwoners die zich gezien, gesteund en verbonden voelen, hebben minder vaak zwaardere zorg nodig, doen vaker mee en dragen zelf bij aan hun omgeving. Daarom zetten we in op buurten waar mensen elkaar kennen en helpen, waarin collectieve voorzieningen een belangrijke rol spelen, en waar passende hulp beschikbaar is als dat nodig is. In dit kader nemen we de lezer mee in de verschuiving van individuele zorg naar collectieve kracht, van maatwerk naar samenredzaamheid, en van formele structuren naar sociale netwerken. Dit doen we aan de hand van vier inhoudelijke thema’s, waarin telkens dezelfde rode draad zichtbaar is: het versterken van de gemeenschap als fundament voor ondersteuning, preventie en ontwikkeling.

We zijn ambitieus, maar ook realistisch. De maatschappelijke uitdagingen zijn groot – van vergrijzing en personeelstekorten tot mentale gezondheid en bestaansonzekerheid. Dit beleidskader is dan ook geen blauwdruk, maar een kompas: het biedt richting in een tijd waarin flexibiliteit, samenwerking en lokale verbondenheid meer dan ooit nodig zijn. Samen met inwoners, partners en collega’s bouwen we aan een sociaal Schouwen-Duiveland, waar mensen tot hun recht komen en zich thuis voelen.

1.2 Wat is het Sociaal Domein: afbakening ‘breed sociaal domein’ Het sociaal domein omvat alle vormen van zorg, ondersteuning en participatie die bijdragen aan het welzijn en de zelfredzaamheid van onze inwoners. Dit betreft met name de uitvoering van de Jeugdwet, Participatiewet, Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Wet inburgering, de Wet publieke gezondheid, de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en onderdelen van de onderwijswetgeving. Hierin werken gemeenten en maatschappelijke organisaties samen aan gezondheid, welzijn en veiligheid van hun inwoners. Het sociaal domein beslaat daarmee zowel de uitvoering van wettelijke taken als het bevorderen van welzijn en preventie. Schouwen-Duiveland kiest in dit beleidskader voor een brede benadering, waarbij Positieve Gezondheid het uitgangspunt is. Dit betekent dat we niet alleen kijken naar zorg en ondersteuning, maar ook naar de sociale, mentale en fysieke veerkracht van inwoners. Hierdoor verschuift de focus van het bieden van hulp naar het versterken van zelfredzaamheid van inwoners en het voorkomen van problemen. Naast de bovengenoemde wettelijke taken, formuleren we ook beleid op aanverwante verantwoordelijkheden, zoals voorkomen en bestrijden van armoede, welzijn, preventie en sport. Tot slot constateren we in deze nota dat sociale vraagstukken raken aan onderwerpen als wonen,

6

openbare ruimte, klimaat en duurzaamheid, kunst, cultuur en erfgoed en maatschappelijk vastgoed. Het beleid hiervoor wordt in andere nota’s vastgesteld en uitgewerkt. Onze verantwoordelijkheid is hierop aansluiten, behoeften formuleren en in de uitwerking samen optrekken. Met deze integrale aanpak beogen we een samenhangend beleid dat aansluit bij de behoeften van onze inwoners en de maatschappelijke opgaven waarvoor we staan.

1.3 Wettelijk kader Het sociaal domein wordt gevormd door verschillende landelijke wetten die samen het fundament leggen voor onze gemeentelijke verantwoordelijkheden. Deze wetten bepalen wat we moeten doen, maar geven ons ook ruimte om keuzes te maken die passen bij onze lokale situatie. Het gaat om de volgende wetten: • de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015) • de Jeugdwet • de Participatiewet • de Wet publieke gezondheid (Wpg) • de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) • de Wet inburgering (2021) Deze wetten zijn onlosmakelijk verbonden met onze inzet in het sociaal domein. Ze vormen het kader waarbinnen we werken aan een sociaal Schouwen-Duiveland, met ruimte voor lokaal beleid en maatwerk. Een uitgebreide toelichting op deze wetten en hun betekenis voor onze gemeente is opgenomen in Bijlage 2.

1.4 Landelijke uitdagingen Het sociaal domein in Nederland staat aan de vooravond van een grote heroriëntatie. Vanuit verschillende ministeries wordt beleid ontwikkeld dat vraagt om een sterkere verbinding tussen zorg, participatie en welzijn. Gemeenten krijgen hierin een steeds centralere rol, met de nadruk op preventie, lokale regie en samenwerking in de wijk. Tegelijkertijd zijn er grote verschillen in hoe die landelijke agenda lokaal vorm krijgt. Op plekken zoals Schouwen-Duiveland komen de grote landelijke thema’s in een eigen dynamiek samen.

Gezond leven en preventie Met het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het programma Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA, opvolger van IZA) komt er meer focus op samenwerking tussen zorg en sociaal domein. Gemeenten moeten regionale afspraken maken met zorgverzekeraars, GGD’en en huisartsen. De bedoeling is om gezondheid en welzijn dichter bij de leefomgeving van mensen te brengen. In de praktijk blijkt dit echter weerbarstig: domeinen werken nog vaak los van elkaar, financieringsstromen zijn versnipperd, en het ontbreekt aan structurele tijd en capaciteit om echt integraal te werken.

7

Arbeidsparticipatie en hervorming van de Participatiewet Het Rijk werkt aan een herziening van de Participatiewet, met meer ruimte voor maatwerk, menselijke maat en het wegnemen van onnodige bureaucratie. Ook de positie van sociaal ontwikkelbedrijven komt opnieuw in beeld. Lokale overheden onderzoeken hoe deze bedrijven kunnen bijdragen aan duurzame participatie, activering en beschut werk. Het Rijk stelt voor de ontwikkeling van de sociaal ontwikkelbedrijven de komende jaren extra geld beschikbaar. Tegelijkertijd speelt er een krappe arbeidsmarkt, zeker in regio’s met weinig economische dynamiek zoals delen van Zeeland.

Hervormingsagenda Jeugd De landelijke Hervormingsagenda Jeugd moet zorgen voor minder complexe, dure en specialistische jeugdzorg, en meer lichte, preventieve en lokale ondersteuning. Gemeenten krijgen een grotere verantwoordelijkheid, maar ook beperkingen in budget en aanbod. Vooral kleinere gemeenten worstelen met het opbouwen van stevige lokale teams, het organiseren van passende jeugdhulp én het afbouwen van jeugdzorgplusplekken.

Vergrijzing, Wmo en personeelstekorten Landelijk zien we een stijgende zorgvraag door dubbele vergrijzing, terwijl de beschikbaarheid van zorgpersoneel daalt. Het beroep op de Wmo neemt toe, vooral voor huishoudelijke hulp, begeleiding en woningaanpassingen. In landelijke of vergrijzende regio’s zoals Schouwen-Duiveland komt daar nog bij dat het aanbod van voorzieningen dun is verspreid en de afstanden groot zijn.

Wonen en zorg combineren De uitvoering van de Woonzorgvisie vraagt om de bouw van nieuwe woonvormen die zorg en wonen combineren, zoals geclusterde seniorenwoningen of kleinschalige woonzorgvoorzieningen. Het Rijk ondersteunt dit via het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO). In de praktijk blijkt realisatie echter traag: procedures, schaarse locaties en beperkte investeringsruimte van zorgpartijen spelen gemeenten parten.

Enkele cijfers De vergrijzing neemt toe, met 20,8% van de bevolking boven de 65 jaar in 2025, wat leidt tot een groeiende zorgvraag. Tegelijkertijd kampt de arbeidsmarkt met ernstige tekorten, vooral in de zorgen welzijnssector, waar in 2025 naar schatting 100.000 vacatures onvervuld blijven. De mentale gezondheid van Nederlanders staat onder druk, met een stijging van 30% in psychische klachten onder jongeren sinds 2020. Daarnaast zorgen stijgende kosten voor levensonderhoud en energie ervoor dat 1 op de 10 huishoudens in 2025 in bestaansonzekerheid verkeert.

1.5 Lokale uitdagingen Schouwen-Duiveland staat voor meerdere stevige uitdagingen in het sociaal domein. De dubbele vergrijzing, krapte op de arbeidsmarkt en een stijgende zorgvraag zetten het bestaande systeem onder druk. Tegelijkertijd biedt de sterke sociale samenhang op het eiland ook kansen voor preventie, samenwerking en informele zorg.

8

Gezond leven en preventie Binnen het medisch en sociaal domein groeit het besef dat betere samenwerking nodig is. Programma’s als het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA, opvolger van IZA) en Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) vragen om een gezamenlijke aanpak van zorg, welzijn en preventie. De praktijk laat echter zien dat dit nog niet vanzelf gaat; het opbouwen van lokale netwerken en integrale samenwerking kost tijd en capaciteit.

Arbeidsparticipatie en hervorming van de Participatiewet Op het gebied van de participatiewet onderzoekt de gemeente hoe de uitvoering van de Participatiewet beter kan aansluiten op de lokale situatie. De rol van sociaal ontwikkelbedrijf De Zuidhoek is hierbij belangrijk: welke ontwikkeling heeft het sociaal ontwikkelbedrijf door te maken? De beperkte werkgelegenheid op het eiland vormt daarbij een extra uitdaging, de krapte op de arbeidsmarkt biedt juist kansen.

Hervormingsagenda Jeugd Ook in de jeugdhulp zijn veranderingen gaande. Volgens de landelijke Hervormingsagenda moet er worden ingezet op meer ambulante hulp en minder zware (en gesloten) jeugdzorg. We zetten in op een stevig lokaal team dat dichtbij kinderen en gezinnen kan ondersteunen — iets wat op een eiland met een beperkt volume en grote afstanden niet eenvoudig is. Tegelijkertijd is voor het behoud van specialistische zorg steeds meer regionale samenwerking in Zeeland nodig.

Vergrijzing, Wmo en personeelstekorten Daarnaast groeit de druk op de Wmo. Ouderen blijven langer thuis wonen, maar dat lukt alleen als er voldoende passende ondersteuning is. Door personeelstekorten in de zorg komen voorzieningen zoals huishoudelijke hulp en begeleiding steeds meer onder druk te staan.

Wonen en zorg combineren De Woonzorgvisie onderstreept het belang van nieuwe woonvormen voor ouderen en kwetsbare inwoners. Het langer en eerder zelfstandig thuiswonen van mensen met onbegrepen gedrag vormt een extra uitdaging: hoe kunnen zij rustig en veilig bouwen aan een zelfstandig bestaan en hoe kan een buurt deze mensen blijven opvangen? De realisatie van deze woningen loopt echter achter, terwijl de vraag acuut is. Tot slot biedt de nog altijd sterke sociale samenhang op Schouwen-Duiveland kansen. Als gemeente kunnen we hierop bouwen met laagdrempelig welzijnswerk, buurtinitiatieven en ondersteuning van mantelzorgers. Dat vraagt om regie, samenwerking én blijvende investering in de leefbaarheid van dorpen en kernen.

Enkele cijfers Schouwen-Duiveland kent specifieke uitdagingen die de noodzaak van een breed sociaal beleidskader onderstrepen. De gemeente heeft een bovengemiddeld vergrijsde bevolking, met 29,3% van de inwoners boven de 65 jaar in 2025, wat de druk op zorgvoorzieningen verhoogt. Hoewel de werkloosheid relatief laag is (3,5% in 2025), kampt de lokale zorgsector met een personeelstekort van 15%. Positief is dat het aandeel inwoners in armoede (7% in 2025) lager ligt dan in vergelijkbare

9

gemeenten, maar het bereik van minimaregelingen (60%) blijft achter bij het landelijk gemiddelde. Ook is de laaggeletterdheid groter dan gemiddeld in Nederland met 16% op Schouwen-Duiveland. Deze cijfers onderstrepen de urgentie van een integraal beleid dat inspeelt op de lokale behoeften en kansen biedt voor alle inwoners van Schouwen-Duiveland.

1.6 Strategische visie ‘Tij van de Toekomst 2040’ De gemeente heeft in het voorjaar van 2025 haar eigen gemeentelijke strategische visie geactualiseerd. Deze visie geeft de richting aan voor onze inspanningen in de komende 15 jaar. Het beleidskader ‘breed sociaal domein’ is een uitwerking van verschillende thema’s in ‘Tij van de Toekomst 2040’ voor de komende vijf jaar. Voor een goede verbinding hebben we hieronder de relevante uitgangspunten opgenomen (voor verdere uitwerking verwijzen we naar de strategische visie):

Leven: Samen genieten en zorgen Doel We willen een toekomst waarin iedereen op Schouwen-Duiveland kan genieten van natuur, kunst en cultuur. We willen bestaanszekerheid en een sterke sociale basis voor iedereen. We bewaken de veiligheid en bieden passende zorg en ondersteuning dichtbij: • Volop genieten van natuur, kunst en cultuur • Bestaanszekerheid voor alle inwoners • Sterke sociale basis in alle kernen • Passende zorg en ondersteuning dichtbij • Een veilig eiland

Wonen: Doorbraken met behoud eigenheid Doel In 2040 zijn er voldoende passende, betaalbare woningen om de groei van het aantal inwoners mogelijk te maken en om alle doelgroepen te huisvesten. De woonomgeving blijft aantrekkelijk. Woningen zijn duurzaam, energieneutraal, goed bereikbaar en veilig tegen het water: • Iedereen woont naar wens en behoefte • Een aantrekkelijke, gezonde woonomgeving • Een duurzaam, energieneutraal, divers woningaanbod • Goed bereikbaarheid op en rond het eiland

Werken: duurzaam, robuust en beter in balans Doel De economie van Schouwen-Duiveland is in 2040 toekomstbestendig, robuust en in balans. Onze sterke sectoren – landbouw, toerisme en overige bedrijvigheid – spelen succesvol in op de uitdagingen van een circulaire economie, klimaatverandering en een toekomstbestendige arbeidsmarkt. Door samenwerking en innovatie benutten we de kansen die ons eiland biedt. We versterken het ondernemersklimaat en streven naar een arbeidsmarkt in balans: • Arbeidsmarkt in balans

10

1.7 Aandachtspunten partners en inwoners Tijdens dit traject is op verschillende momenten gesproken met inwoners, partners, collegeleden en raadsleden. Deze gesprekken leverden waardevolle inzichten op die de basis vormen voor de verdere beleidsontwikkeling. Een aantal overkoepelende thema’s kwam daarbij duidelijk naar voren: het belang van sociale verbondenheid en veerkracht in de buurten, de wens voor een gezonde en uitnodigende leefomgeving, het ondersteunen van opgroeiende kinderen en hun ouders, het waarborgen van bestaanszekerheid en inclusie, en het bieden van toegankelijke en passende zorg dichtbij huis. Daarnaast bleek uit de gesprekken dat samenwerking en goede communicatie tussen alle betrokkenen cruciaal zijn. Er is behoefte aan betere zichtbaarheid van initiatieven en heldere, laagdrempelige communicatie, zodat iedereen weet wat er speelt en kansen voor samenwerking benut kunnen worden. De gemeente wordt gezien als facilitator om onnodige belemmeringen weg te nemen en ruimte te bieden aan lokale initiatieven. De gemeente hoeft niet alles te regelen of over te nemen, maar aanwezigheid, betrokkenheid en geven van vertrouwen wordt zeer gewaardeerd. In de bijlage 3 is de uitgebreide input opgenomen met een nadere uitwerking per thema.

11

2

Visie, leidende principes en kernwaarden 2.1 Visie Op Schouwen-Duiveland streven we naar een gemeenschap waar iedereen zich thuis voelt, gewaardeerd wordt en gelijke kansen krijgt om een gezond, veilig en gelukkig leven te leiden. We bouwen aan een gemeenschappelijk fundament (sociale basis) waar groepen mensen (buurten, verenigingen, netwerken gezinnen) elkaar helpen en samen dingen doen. Samen met onze partners ondersteunen en faciliteren we deze groepen. Dit is het fundament voor inwoners die zorg en ondersteuning nodig hebben en mee willen doen. Het is de plek waar onze inwoners elkaar vinden, ontmoeten en waar sociale cohesie ontstaat. Een sterke en veerkrachtige samenleving is essentieel voor het welzijn van onze inwoners. We streven op Schouwen-Duiveland naar gemeenschappen waar inwoners elkaar ondersteunen en zich thuis voelen door ontmoeting, sociale netwerken en buurtinitiatieven. Samen met vrijwilligers en professionals werken inwoners samen aan sociale cohesie en een breed, laagdrempelig en vrij toegankelijk aanbod van activiteiten en voorzieningen in de buurt. Dit aanbod is gericht op welzijn en preventie, het versterken van zelfredzaamheid en samenredzaamheid en het ontplooien van talent. Daarmee draait onze inzet de komende vijf jaar om het samen met inwoners en partners creëren van veerkrachtige en zorgzame buurten, uitgewerkt in vier thema’s: 1.

Bestaanszekerheid: dit thema richt zich op de basisvoorwaarde om volwaardig mee te kunnen doen in de samenleving. Bestaansonzekerheid is schadelijk voor mensen en hindert hen om mee te doen in de samenleving en een gezond leven te leiden. Het tegengaan van armoede en schulden, begeleiden naar werk of maatschappelijke participatie en inzet op integratie helpt onze inwoners naar vermogen mee te doen in onze samenleving. 2. Opgroeien en opvoeden: met bijzondere aandacht voor onze jeugd. Investeren in een veilige, gezonde en kansrijke omgeving waar kinderen opgroeien draagt in belangrijke mate bij aan veerkrachtige en zorgzame buurten voor de toekomst. 3. Mentale en fysieke gezondheid: naast bestaanszekerheid is gezondheid een andere basisvoorwaarde. We definiëren gezondheid vanuit het bredere concept van Positieve Gezondheid: de veerkracht en het vermogen dat mensen hebben om met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. Hiermee richten we ons op een vitale samenleving waarin inwoners elkaar ontmoeten en in beweging zijn, gezond eten, zich gezonder voelen en zo samen kunnen bijdragen aan het versterken van onze samenleving. 4.

Geïndiceerde zorg: Wanneer problemen groter zijn dan met de eigen kracht en die van het netwerk en omringende veld (algemene en voorliggende voorzieningen) kan worden opgevangen, bieden wij diverse vormen van specialistische- en maatwerkondersteuning aan

12

Inzet op deze thema’s zorgt ervoor dat mensen volwaardig mee kunnen doen in de samenleving. Dat we samen de gemeenschap realiseren waar inwoners zich goed voelen, nieuwe dingen leren en beter worden in wat ze kunnen:

2.2 Leidende principes Leidende principes zijn vuistregels die richting geven aan het handelen van mensen, zodat je weet dat je de goede dingen doet, op de juiste manier. Het zijn waarden die sturend zijn in de besluitvorming. Ze helpen je om de doelen (richting) van je organisatie, of in dit geval van het sociaal domein, te vertalen naar structuren en werkprocessen (inrichting) en naar uitvoering van activiteiten (verrichting)1. We definiëren de volgende leidende principes die zich richten op inhoudelijke transformatiedoelen:

1. Iedereen kan meedoen (door passende ondersteuning) De diversiteit van onze inwoners is een kracht die we waarderen. We zorgen er tegelijkertijd voor dat obstakels voor meedoen worden weggenomen en iedereen zich welkom voelt. Meedoen gaat ook over de eigen regie over je leven kunnen voeren. Eigen regie gaat over het vermogen om zelf te kunnen bepalen wat je wilt doen en hoe je dat wilt organiseren. Dit verandert op het moment dat inwoners dit niet meer volledig zelf kunnen, bijvoorbeeld vanwege ziekte of beperking en een beroep doen op zorg en ondersteuning. Ook dan moet gelden: ook al kan ik niet alles zelf doen, ik heb een bepalende stem in de richting die ik op wil. Om mee te kunnen doen investeren we in gelijke kansen ongeacht opleiding, afkomst of sociale positie. Wij nemen barrières weg, zoals taalachterstand, armoede en discriminatie en handelen proactief hierin. Tot slot is om mee te kunnen doen het belangrijk dat mensen fysiek, mentaal en sociaal vitaal zijn.

13

Mensen hebben eenvoudig toegang tot hulp en deze is beschikbaar. Dichtbij betekent ook letterlijk: op locaties in de buurt. Het uitgangspunt is om problemen zoveel mogelijk op een natuurlijke, laagdrempelige manier aan te pakken. Normaliseren betekent dat we niet onnodig medicaliseren of problematiseren. We zetten meer in op collectieve ondersteuning. Collectieve ondersteuning is naast efficiënt ook duurzaam. Het bevordert sociale cohesie en samenwerking binnen een gemeenschap. Inwoners leren van elkaar. Wanneer problemen escaleren of complexe zorg nodig is, wordt direct en effectief ingegrepen. We handelen hierbij naar de gemeentelijke verantwoordelijkheid die ons is toebedeeld door de wetgever. Het gaat om een integrale aanpak waarin zorg, welzijn, werk en wonen met elkaar worden verbonden, zodat de ondersteuning niet versnipperd is, maar juist goed aansluit bij de totale situatie van een persoon of gezin. De ondersteuning voldoet aan de door ons gestelde kwaliteitseisen. Het belang van de inwoner staat altijd voorop. Door te werken met partijen die vertrouwd zijn met de context en de mensen op het eiland, zorgen we voor maatwerk dat aansluit bij de lokale behoeften en gebruiken.

2. Sterke netwerken in kernen en wijken Sterke netwerken begint met het als samenleving bouwen van gemeenschappen. We ondersteunen bewoners om elkaar te kennen, waarderen en samen activiteiten ondernemen. Vrijwilligers vormen het hart van deze sterke netwerken. Zo onderstreept dit principe het belang van waarderen en ondersteunen van vrijwilligerswerk. We stimuleren activiteiten en initiatieven die de saamhorigheid versterken. Dit zorgt er voor dat mensen zich verbonden voelen met elkaar en hun buurt. Een fijne en veilige leefomgeving draagt bij aan sterke netwerken. Inwoners en organisaties zijn medeverantwoordelijk voor de openbare ruimte. We maken ruimte voor ontmoeting en ontspanning en verbinden zo het sociale aan het fysieke domein.

3. Doeltreffender werken Het werken van de gemeente moet zo begrijpelijk en toegankelijk zijn voor iedereen. Processen verlopen eenvoudig en snel en we denken in oplossingen De gemeente handelt flexibel en past haar rol aan de situatie aan. Dit zorgt ervoor dat de gemeente effectief kan inspelen op veranderingen en de behoeften van inwoners, partners en de samenleving. De gemeente opereert als een betrouwbare partner die langdurige relaties opbouwt met inwoners en samenwerkingspartners. Als professioneel opdrachtgever formuleren we onze doelen helder, partners krijgen vertrouwen om hun expertise in te zetten, en er is ruimte voor evaluatie en verbetering.

1

Movisie, brochure ‘Leidende principes geven richting aan het sociaal domein’

14

3

Inhoudelijke thema’s Dit hoofdstuk bevat de inhoudelijke uitwerking van de vijf thema’s met hun doelstellingen. Het hoofdstuk start met ‘veerkrachtige en zorgzame buurten’. Voor onze inwoners het centrale thema. In gesprekken over de ordening van de thema’s kwamen we uit op het feit dat onze inzet en die van onze partners zich niet zozeer alleen op de individuele mens richt, maar meer verschuift naar de omgeving. Deze verschuiving willen we op deze manier benadrukken en komt terug in alle andere thema’s: 1. Bestaanszekerheid: directe plaatsing en bieden van ondersteuning op de werkvloer in samenwerking met werkgevers. Het stimuleren van inwoners om maatschappelijk te participeren als betaald werk (nog) niet mogelijk is. Het bouwen van netwerken met partners en inwoners om armoede te voorkomen en te bestrijden. 2. Opgroeien en opvoeden: het versterken van het opvoedklimaat op Schouwen-Duiveland en kinderen een veilige, gezonde en kansrijke omgeving te bieden waar ze op kunnen groeien. 3. Mentale en fysieke gezondheid: investeren op het samen bewegen en elkaar ontmoeten. Het inrichten van een openbare ruimte die daaraan bijdraagt en collectieve preventieprogramma’s. 4. Geïndiceerde zorg: de focus verschuift van uitsluitend individuele zorg naar collectieve oplossingen en inzetten en vergroten van de eigen kracht die personen, gezinnen en sociale netwerken versterken.

3.1 Veerkrachtige en zorgzame buurten Onze samenleving verandert. Individualisering neemt toe en de sociale samenhang staat onder druk. We hebben ook te maken met vergrijzing en de vraag naar informele zorg groeit. Sterke buurten spelen een cruciale rol voor de leefbaarheid van wijken en het welzijn van inwoners. Op Schouwen-Duiveland streven we naar buurten waarin mensen elkaar kennen, ondersteunen en samen bouwen aan een omgeving waar het fijn leven is. Veerkrachtige en zorgzame buurten vormen de basis van een sterke sociale structuur waarin inwoners zich thuis voelen, eenzaamheid afneemt en onderlinge betrokkenheid toeneemt. Dit is een noodzakelijke voorwaarde voor een gezonde, veilige en inclusieve samenleving. Onze keuze om veerkrachtige en zorgzame buurten als speerpunt te nemen, is een noodzakelijke keuze. In een samenleving waarin de zorgvraag toeneemt en het beroep op formele ondersteuning steeds groter wordt, is het versterken van de sociale basis een van de meest effectieve manieren om zowel preventief als duurzaam te werken. Wanneer inwoners elkaar ondersteunen, ontstaan er sterke sociale netwerken die bijdragen aan welzijn, gezondheid en inclusie. Dit leidt niet alleen tot een hogere kwaliteit van leven, maar zorgt er ook voor dat mensen langer zelfstandig kunnen functioneren, wat uiteindelijk de druk op zorg en welzijnsvoorzieningen vermindert.

Onze ambitie is om inwoners te stimuleren en te faciliteren in het versterken van hun eigen omgeving. De gemeente neemt hierbij een ondersteunende en verbindende rol aan, zodat initiatieven uit de samenleving zelf de ruimte krijgen om te floreren. Cultuur speelt een essentiële rol in het sociaal domein van Schouwen-Duiveland en draagt bij aan veerkrachtige en zorgzame buurten en het welzijn van inwoners. Kunst en cultuur versterken de

15

sociale cohesie, bevorderen ontmoeting en dragen bij aan een inclusieve samenleving waarin iedereen mee kan doen. Het rijke culturele leven op het eiland biedt niet alleen ruimte voor tradities en erfgoed, maar stimuleert ook creativiteit, talentontwikkeling en sociale verbinding.

Doelen • We stimuleren sociale verbindingen door: Het bevorderen van laagdrempelige mogelijkheden voor inwoners om elkaar te ontmoeten en samen activiteiten te ondernemen, met als doel het versterken van de sociale cohesie. • We vergroten de zelf- en samenredzaamheid door: Het ondersteunen van initiatieven die inwoners in staat stellen om zelfstandig of samen met anderen problemen aan te pakken en hulpbronnen in de buurt beter te benutten. • We ondersteunen stads-, dorps- en wijkraden door: Het versterken van de rol van stads-, dorps- en wijkraden als schakel tussen inwoners en gemeente. De SDW-raden zetten zich in voor hun omgeving, hebben een signalerende en verbindende functie, functioneren als aanspreekpunt voor inwoners en gemeente, en adviseren over of participeren in zaken die betrekking hebben op hun kern. De gemeente ondersteunt de SDWraden hierin.

3.2 Bestaanszekerheid Werk en bestaanszekerheid zijn belangrijke pijlers van onze samenleving. Zij vormen een essentiële basis voor een sterke en inclusieve samenleving. Iedereen moet de kans hebben om volwaardig mee te doen en zich naar vermogen te ontwikkelen. De realiteit is dat dit nog niet voor iedereen voldoende is gegarandeerd. Hoewel er grote krapte is op de arbeidsmarkt en de werkloosheid in onze gemeente relatief laag is, zijn er nog altijd mensen zonder betaald werk. De kosten van levensonderhoud en energie stijgen en financiële onzekerheid neemt toe. Ook inwoners met een laagbetaalde baan of zelfstandigen met een inkomen juist boven het minimum ervaren dit. De bestaanszekerheid van veel inwoners met een laag inkomen komt daarmee onder druk te staan. In Nederland hebben we een complex stelsel van sociale zekerheid. Als het tegenzit en iemand kan even echt niet meer in zijn eigen bestaan voorzien, dan kan een beroep gedaan worden op de gemeente voor bijstand in het kader van de Participatiewet. Die bijstand moet zorgen voor inkomenszekerheid en stabiliteit. Het is een vangnet dat we landelijk hebben georganiseerd en we lokaal uitvoeren. Lokaal sluiten we hierop aan met inkomensondersteunende voorzieningen en regelingen voor minima. Schouwen-Duiveland is een inclusieve gemeente waar iedereen gelijke kansen heeft om financieel zelfstandig te zijn door betaald werk.

En als dat (nog) niet mogelijk is de kans heeft om zich te ontwikkelen en maatschappelijk te participeren op een manier die past bij ieders wensen en mogelijkheden. Soms hebben mensen passende begeleiding nodig bij het (weer) vinden en verkrijgen van regulier betaald werk, soms juist ruimte om zelfstandig maatschappelijk te participeren. Wie ondersteuning nodig heeft, moet daarop kunnen rekenen. Daarbij wordt wel eigen inzet en initiatief verwacht om stappen te zetten. We houden rekening met wat iemand kan en sluiten de passende ondersteuning daarbij aan. We zien hierbij drie uitdagingen:

16

1. Armoede en schulden zijn een hardnekkig probleem, waarbij schaamte en het taboe op financiële problemen ervoor zorgen dat inwoners vaak te laat hulp zoeken. De complexiteit van armoede maakt het lastig om deze doelgroep te bereiken, omdat mensen drempels ervaren bij het aanvragen van ondersteuning. Tegelijkertijd zijn er op Schouwen-Duiveland positieve ontwikkelingen: het aandeel inwoners in armoede is lager dan in vergelijkbare gemeenten, er is een breed scala aan minimaregelingen met ruimhartige inkomensgrenzen en sterke sociale netwerken ondersteunen de zelfredzaamheid. 2. Een relatief grote groep inwoners is laaggeletterd. Dit beperkt mogelijkheden van onze inwoners om volwaardig mee te doen in de samenleving. 3. Het is voor sommige jongvolwassenen ingewikkeld om volwassen en zelfstandig te worden. We zien vroegtijdige schooluitval en bij benodigde zorg en ondersteuning de ingewikkelde overgang vanuit het jeugdsysteem naar het volwassenstelsel.

2. Doelen Wat willen we bereiken? We streven naar een inclusieve en veerkrachtige samenleving. We willen dat iedere inwoner van Schouwen-Duiveland bestaanszekerheid heeft. Inwoners kunnen volwaardig meedoen in de samenleving, hebben betaald werk en/of participeren maatschappelijk, hebben toegang tot onderwijs en een toereikend inkomen om in het eigen levensonderhoud te voorzien. Samen met partners, ondernemers en maatschappelijke organisaties voorkomen en verminderen we armoede en problematische schulden, door problematische situaties te signaleren en inwoners zo vroeg mogelijk gerichte ondersteuning en begeleiding te bieden. Zo bouwen we een sterk netwerk dat kwetsbare inwoners helpt om financieel zelfredzaam te worden en te blijven. Nieuwkomers krijgen een gastvrije ontvangst en worden ondersteund bij hun integratie in onze samenleving. Indien nodig organiseren we samen met partners (tijdelijk) onderdak voor kwetsbare inwoners. Inhoudelijke doelen: • Iedereen heeft zo regulier mogelijk werk of participeert maatschappelijk, door: • Het gericht ondersteunen van inwoners bij het vinden en bereiken van regulier betaald werk of maatschappelijke participatie, passend bij hun mogelijkheden. • Het realiseren van (beschermde) werkplekken en werkleertrajecten bij werkgevers.

• Het zo snel mogelijk plaatsen van werkzoekenden op een reguliere werkplek, inclusief begeleiding en coaching op de werkvloer voor een duurzame werkplek. We focussen voorafgaand aan plaatsing niet langer eerst op training, het opdoen van vaardigheden of werkervaring. • Het via De Zuidhoek bieden van passende en zo regulier mogelijke werkplekken inwoners met een indicatie Wsw (voor 2015) of nieuw beschut werk en ontwikkeltrajecten aan werkzoekenden als opstap naar regulier werk. We optimaliseren hiervoor de interne samenwerking tussen Loket Samenleving & Zorg en De Zuidhoek en handelen in onze dienstverlening aan werkzoekenden en werkgevers vanuit één gezamenlijk perspectief. De focus ligt hierbij op het zoveel als mogelijk naar buiten brengen en plaatsen van mensen, met en bij reguliere werkgevers (beweging van binnen naar buiten). • Het inzetten op het versterken van taalvaardigheden via vindplaatsen en samenwerking in taalnetwerken.

17

• Het stimuleren van inwoners om zich te ontwikkelen en maatschappelijk te participeren als betaald werk (nog) niet mogelijk is. • We vergroten de inkomenszekerheid van onze inwoners door: • Bij de uitvoering van de Participatiewet te handelen vanuit de menselijke maat, vertrouwen en eenvoud. • Het bieden van een ruimhartig pakket aan inkomensondersteunende voorzieningen en regelingen die bijdragen aan de financiële zekerheid van minima. We streven hierbij naar een vergelijkbaar bereik als andere gemeenten. • We voorkomen en verminderen armoede en schulden door: • Een brede aanpak die erop gericht is financiële problemen tijdig te signaleren en op te lossen. Een belangrijke inzet is hierbij ondersteuning bij geldzorgen, voorliggend aan het inzetten op zorg en ondersteuning als geldzorgen het probleem zijn. We gebruiken hiervoor onconventionele oplossingen, bijvoorbeeld via de Doorbraak-methodiek. • Verder te gaan dan de wettelijke verplichting door samenwerkingsverbanden voort te zetten en op te zetten op het gebied van armoede en schuldhulpverlening. • We ondersteunen nieuwkomers actief door: • Te zorgen voor een gastvrije ontvangst en goede begeleiding bij integratie van nieuwkomers in de samenleving, onder andere door het aanbieden van taalonderwijs, begeleiding naar werk en het bevorderen van zelfredzaamheid.

• We ondersteunen kwetsbare jongeren om in hun eigen behoeften en zelfstandigheid te voorzien: • Het voorkomen van vroegtijdige schooluitval en het ondersteunen van (kwetsbare) jongeren die vroegtijdig schoolverlaten naar passend onderwijs of werk. • Het bieden van extra ondersteuning aan jongeren die zich in een overgangsperiode bevinden van het jeugdsysteem naar het volwassenstelsel.

3.3 Opgroeien en opvoeden Een veilige en kansrijke omgeving is essentieel voor de gezonde ontwikkeling van kinderen en jongeren. In Schouwen-Duiveland zetten we ons in voor een samenleving waarin ouders2, scholen en de gemeenschap gezamenlijk bijdragen aan het opgroeien van kinderen tot veerkrachtige volwassenen. Hierin zien we uitdagingen. Ouders geven aan dat zij behoefte hebben aan meer ontmoetingsplekken om ervaringen over opvoeding te delen. Opvoeden is een gedeelde verantwoordelijkheid, maar door veranderingen in de maatschappij, werkdruk en individualisering, ervaren steeds meer ouders minder steun uit hun omgeving. Scholen en dorpsraden willen een actievere rol spelen in het creëren van een sterke pedagogische basis3, maar missen vaak de middelen of de structuur om dit effectief te organiseren. Tegelijkertijd groeit de vraag naar jeugdhulp, wat leidt tot langere wachtlijsten en een hogere druk op zorgaanbieders en maatschappelijke organisaties. Dit vraagt om een nieuwe koers waarin preventie, samenwerking en het versterken van het opvoedklimaat centraal staan.

18

Landelijk is de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 ingezet om de schaarse jeugdhulp beschikbaar te houden voor de meest kwetsbare kinderen. De focus ligt op het voorkomen van problemen door vroegtijdig in te zetten op ondersteuning in het gezin, op school en in de samenleving. Uit recente onderzoeken blijkt dat de druk op kinderen en ouders toeneemt door maatschappelijke ontwikkelingen zoals prestatiedruk, armoede en complexe gezinssituaties. Daarnaast zien we dat drie op de tien ouders zorgen hebben over de ontwikkeling van hun kinderen4. Dit maakt het nog belangrijker om te investeren in een stevig netwerk rondom het kind.

2. Doelen Wij geloven dat een sterke pedagogische basis bijdraagt aan de gezonde ontwikkeling van kinderen en jongeren en helpt bij het voorkomen van zwaardere problematiek. Daarom investeren we in een ondersteunende en veerkrachtige omgeving voor gezinnen. We gaan náást de ouders, kinderen, jongeren en andere belangrijke volwassenen in het leven van kinderen en jongeren staan. We zíen hen en steunen hen. En de geboden ondersteuning past bij de doelgroep. Wat willen we bereiken? Kinderen en jongeren groeien op in een veilige, gezonde en kansrijke omgeving, waarin zij veerkracht ontwikkelen en zich optimaal kunnen ontplooien. Door een fijne leefomgeving te creëren, versterken we hun binding met Schouwen-Duiveland en vergroten we de kans dat zij hier op lange termijn blijven wonen. Een sterk opvoedklimaat binnen gezinnen, buurten, scholen en kinderopvang zorgt ervoor dat kinderen veilig en gezond kunnen opgroeien. We verschuiven hiermee de focus van hulp aan het kind naar het versterken van het opvoedklimaat en de omgeving rondom het kind. Door de inzet op beïnvloeding van de omgeving voor een positieve ontwikkeling van kinderen en jongeren integreren we de uitgangspunten van Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) in dit beleidskader. Inhoudelijke doelen: • We versterken de pedagogische basis: Een positief opvoedklimaat in gezinnen, buurten, wijken, scholen en kinderopvang.

Waarbij we inzetten op het versterken van steunende netwerken van gezinnen, zodat ouders en opvoeders zich gesteund en gesterkt voelen én alle kinderen thuis kunnen opgroeien. Dit willen we doen via twee lijnen: • Faciliteren van ontmoeting(s)plekken tussen ouders om laagdrempelig van elkaar te leren. • Via professionals aanwezig zijn in de samenleving en op vindplaatsen (zoals school en huisarts) om onderlinge samenwerking te stimuleren op het gebied van opgroei- en opvoedvraagstukken en laagdrempelige (opvoed)ondersteuning te bieden. • We creëren een veilige, sociale omgeving door: • Het vergroten van de aandacht en acties voor veiligheidsrisico’s bij kinderen, jongeren en gezinnen. • We bevorderen kansengelijkheid door: het creëren van gelijke ontwikkelkansen voor alle kinderen. Dit doen we door: • Samenwerking met het onderwijs en kinderopvang aan de uitvoering van het gezamenlijk Onderwijsakkoord. Met ouders worden ook verzorger(s), pleeg,- en stief- ouder(s) bedoeld. De pedagogische basis bestaat uit alle contacten, relaties en leefomgevingen die bijdragen aan het opgroeien en opvoeden van kinderen Ervaringen buiten het gezin hebben veel invloed op de ontwikkeling van kinderen. Bron: Nederlands Jeugdinstituut. 4 Centraal Plan Bureau, 2023. 2

3

19

• Kinderen met (een risico op) ontwikkelingsachterstand te signaleren en ondersteunen. • Te investeren in gezinnen zodat zij de eerste 1000 dagen kansen krijgen om een goede start te maken. • Laagdrempelige (naschoolse) activiteiten aan te bieden, zodat alle kinderen en jongeren hun talenten kunnen ontwikkelen.

3.4 Mentale en fysieke gezondheid Gezondheid is meer dan de afwezigheid van ziekte; het is de mogelijkheid om fysiek, mentaal en sociaal goed te functioneren. In Schouwen-Duiveland zetten we ons in voor een samenleving waarin inwoners veerkrachtig zijn en eigen regie kunnen voeren over hun welzijn. Toch staan we voor uitdagingen. Uit de Gezondheidsmonitor blijkt dat inwoners minder sporten, meer genotsmiddelen gebruiken dan gemiddeld, vaker kampen met overgewicht en een verhoogd risico lopen op mentale gezondheidsproblemen zoals angst en depressie. Daarin zien we dat onze jongeren een steeds groter beroep doen op jeugdzorg door mentale problemen. Ook de ouderenzorg staat onder druk door een groeiende zorgvraag en de beweging naar langer zelfstandig wonen. Rijksbeleid is gericht op het langer thuis wonen. Hoewel dit schuurt met de zorgen die onze inwoners uitten over hoe dit nu al uitwerkt en in de toekomst betekent, blijft onze opdracht om dit langer thuis wonen mogelijk te maken. In het kader van gezondheid is de inzet gericht op preventieve maatregelen op het gebied van sociale, mentale en fysieke gezondheid. Mantelzorgers en vrijwilligers zijn onmisbaar voor een zorgzame samenleving. Door vergrijzing neemt het aantal mantelzorgers af, terwijl de vraag naar zorg toeneemt. Zonder voldoende ondersteuning lopen mantelzorgers risico op overbelasting.

Vrijwilligers zijn cruciaal voor sociale samenhang en ondersteuning, maar ook hun aantal daalt. Daarom zetten we in op betere mantelzorgondersteuning en het stimuleren van vrijwillige inzet, zodat iedereen die hulp nodig heeft op de gemeenschap kan blijven rekenen. Daarbij is de bereikbaarheid van zorg een veelgehoorde zorg onder inwoners en partners. Een gezonde leefomgeving, waarin bewegen en ontmoeten vanzelfsprekend zijn, is cruciaal om gezondheidsproblemen te voorkomen. Door het versterken van sociale structuren, het verbeteren van preventieve zorg en het toegankelijk maken van ondersteuning, bouwen we aan een gezonder en vitaler Schouwen-Duiveland.

2. Doelen Wat willen we bereiken? We willen een samenleving waarin inwoners gezond ouder worden, veerkrachtig zijn en waar iedereen de kans krijgt om hun fysiek en mentaal welzijn te bevorderen.

Inhoudelijke doelen: • We vergroten de mentale veerkracht door: • In te zetten op ontmoeting en verbinding ter voorkoming van eenzaamheid en stimuleren initiatieven die dit bevorderen.

20

• Het ondersteunen van inwoners die mentale gezondheidsproblemen ondervinden door mogelijkheden om elkaar te ontmoeten, inzet van ervaringsdeskundigen en een vangnet via ons OGGZ-netwerk, inclusief laagdrempelige opvang- en woonmogelijkheden, zoals Skaeve Huuse. • In te zetten op initiatieven die mentale weerbaarheid en zingeving bevorderen. • We bevorderen een gezonde leefstijl door: • In te zetten op meer bewegen en het tegengaan van overgewicht. • In te zetten op het terugdringen van roken en (problematisch) alcohol- en middelengebruik. • Het stimuleren van een gezond voedselaanbod en water drinken. • We bevorderen een gezonde leefomgeving door: • Bij te dragen aan het inrichten van openbare ruimten die uitnodigen tot bewegen en ontmoeten, zodat inwoners actief en sociaal betrokken blijven. Bestaande voorbeelden hiervan zijn o.a. het creëren van groene schoolpleinen, watertappunten en beweegtuinen. • Onze inzet te koppelen aan de stads- en dorpsvisies, omgevingsvisie en de klimaat en duurzaamheidsopgave. • We stimuleren initiatieven om gezond en vitaal ouder worden door: • Initiatieven te stimuleren die bijdragen aan langer thuis wonen, met aandacht voor de groeiende groep inwoners met dementie. • Het mogelijk maken van passende woon- en zorgvoorzieningen en bieden van ondersteuning zoals Wmo-hulpmiddelen en mantelzorgwoningen.

• We ondersteunen mantelzorgers door: • Het versterken van de bestaande mantelzorgondersteuning met laagdrempelige ondersteuning die past bij het toch al drukke leven van mantelzorgers. • Specifiek in te zetten op de doelgroepen jonge mantelzorgers en mantelzorgers van mensen met dementie. • We stimuleren en ondersteunen vrijwilligerswerk door: • Meer ondersteuning van vrijwilligersorganisaties op het inspelen op veranderende vormen van vrijwilligerswerk. Steeds vaker geven vrijwilligers de voorkeur aan kortere, flexibele betrokkenheid in plaats van langdurige verplichtingen. • Het vereenvoudigen van administratieve lasten, zoals bij het aanvragen van vergunningen en subsidies. Dit maakt het eenvoudiger om bij te dragen aan de buurt. Zo maken we meer ruimte voor initiatieven vanuit de samenleving.

3.5 Geïndiceerde zorg Een toegankelijk, goed functionerend zorglandschap is essentieel voor een sociaal sterke samenleving. Toch staat de geïndiceerde ondersteuning binnen het sociaal domein onder grote druk. De marktwerking heeft geleid tot een versnipperd zorgaanbod met hoge administratieve lasten, terwijl de vraag naar zorg stijgt en de personeelstekorten nijpender worden. Hierdoor dreigen juist de meest kwetsbare inwoners tussen wal en schip te vallen.

21

Daarnaast merken we dat de behoefte aan zorg steeds complexer wordt. De hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 benadrukt de noodzaak van stevige lokale teams die integraal samenwerken en maatwerk bieden aan inwoners, van 0 tot 100 jaar. Om het zorglandschap toekomstbestendig te maken, moeten we prioriteiten stellen, middelen doelgericht inzetten en zorg waar mogelijk normaliseren. Onze aanpak richt zich op drie pijlers: het waarborgen van geïndiceerde zorg voor de meest kwetsbare inwoners, het versterken van samenwerking tussen gemeente, formele en informele zorgpartners en overige netwerken, en het vereenvoudigen van onze eigen processen. Door deze koers te varen, zorgen we ervoor dat inwoners de zorg en ondersteuning krijgen die ze nodig hebben, op de juiste manier en op het juiste moment.

Doelen Wat willen we bereiken? We streven naar een zorglandschap dat toegankelijk, efficiënt en duurzaam is. Dat betekent dat we zorg beschikbaar houden voor wie het echt nodig heeft, samenwerking in de wijk versterken en administratieve drempels wegnemen.

Inhoudelijke doelen: • We zorgen voor beschikbare en passende zorg voor de meest kwetsbare inwoners: We inventariseren de zorgbehoefte en waarborgen een passend aanbod voor inwoners die ondersteuning nodig hebben. Dit doen we door: • Het doorontwikkelen van onze toegang met als kern één stevig lokaal team met drie gebiedsteams volgens vastgesteld uitvoeringsplan ‘Doorontwikkeling Toegang (2025)’. Een belangrijk onderdeel hiervan is het stevige lokale team integraal (0-100 jaar) te laten werken met gezamenlijke methodieken en instrumenten, zoals 1 gezin, 1 plan, 1 regisseur en de Doorbraakmethode. En de teams te ondersteunen en een lerende omgeving te faciliteren in het samenwerken met elkaar en lokale gemeenschappen • Hulpvragen te benaderen vanuit het hele (gezins-)systeem. • Aandacht te hebben voor de fysieke en sociale veiligheid van onze inwoners via de bestaande uitvoeringsorganisaties en samenwerkingsverbanden, zoals Veilig Thuis. We implementeren hiervoor de noodzakelijke instrumenten en de domeinen zorg en veiligheid werken hierin domeinoverstijgend samen. • We werken intensiever samen met het medisch domein en specifiek lokaal onze huisartsen en Adrz (medisch specialistisch spreekpunt Borrendamme) en benutten hiervoor landelijke en regionale initiatieven, zoals het herziene zorgakkoord.

• We zetten in op normaliseren: Om geïndiceerde zorg beschikbaar te houden voor wie het écht nodig heeft, stimuleren we inwoners om eerst steun te zoeken binnen hun netwerk en omgeving. We zetten daarbij in op: • Het versterken van een cultuur waarin zorg en ondersteuning gezien worden als onderdeel van de bredere maatschappelijke verantwoordelijkheid, met oog voor de eigen kracht van de inwoners en hun netwerk. • Brede ondersteuning in plaats van enkel individuele zorg. Dit betekent dat we niet standaard

22

individueel maatwerk inzetten, maar zoeken naar collectieve oplossingen die het hele gezin en het sociale netwerk ondersteunen. • Het borgen van de nazorg met voorzieningen, waardoor geïndiceerde zorg waar mogelijk sneller kan worden afgebouwd en minder vaak nodig is. • We normeren en stellen grenzen aan het gebruik en aanbod van geïndiceerde zorg waar dit kan door: • Samen te werken in Zeeland en op lokaal niveau om 1) regelgeving strakker te normeren om bovenstaande ontwikkelingen te ondersteunen en 2) kritisch te zijn op inkoop van vormen van zorg en zoveel mogelijk collectief aanbod in te zetten in plaats van individuele zorg. 3) Het houden van toezicht op zorgaanbieders via de Zeeuwse samenwerking op het gebied van zorgfraude.

3.6 Interne doelen Eén van de leidende principes is ‘doeltreffender werken’. Daarmee verwoorden we de wens van onze collega’s, inwoners én partners. Als we eenvoudige en waardevolle initiatieven mogelijk willen maken, moeten we eenvoudig benaderbaar zijn, begrijpelijke en korte procedures ingericht hebben en elkaar als collega’s kennen en helpen. Om doeltreffender te kunnen werken stellen we onszelf het volgende tot doel: 1. Basisvaardigheden: binnen onze organisatie wordt rekening gehouden met de diversiteit van doelgroepen. Daarom wordt in alle communicatie bewust gekozen voor begrijpelijke taal (B1niveau) en wordt extra aandacht besteed aan de behoeften van laaggeletterden en mensen met beperkte digitale vaardigheden. De toegankelijkheid van regelingen is verbeterd, maar verdere stappen zijn nodig om ze breder beschikbaar en beter vindbaar te maken (vanuit minimaregelingen ingebracht, maar ambitie is breder getrokken). 2. Verbeteren van gemeentelijke dienstverlening door eenvoudige regelgeving en processen: Eenvoudige regelgeving helpt inwoners(collectieven) om initiatieven zelf mogelijk te maken. 3. We zijn proactief, benaderbaar en werken met aanspreekpunten. We wachten niet op vragen en problemen, maar zijn samen met onze partners aanwezig op het eiland en kiezen daarvoor logische vindplaatsen uit, zoals scholen, bedrijven en huisartsen.

We zorgen ervoor dat er duidelijke aanspreekpunten vanuit de gemeente en/of onze partners zijn voor inwoners(collectieven) op een aantal specifieke onderwerpen, zoals binnen SD Vitaal en de ontwikkeling van Sterke Lokale Teams. 4. Optimaliseren van ICT-systemen voor samenwerking: we zorgen voor efficiënte en toegankelijke digitale systemen. Zo kunnen onze collega’s samen met zorgprofessionals, welzijnspartners efficiënter gegevens delen en beter inspelen op zorgbehoeften van inwoners. 5. Samenwerking met andere afdelingen: we zoeken de directe samenwerking op met de gemeentelijke afdelingen die verantwoordelijk zijn voor de openbare ruimte en ruimtelijke ordening. We zoeken samen naar mogelijkheden waarmee we onze doelen gezamenlijk bereiken. Ons belang hierbij is dat de openbare ruimte zo wordt ingericht dat deze uitnodigt tot bewegen en ontmoeten. 6. We bieden inzicht en overzicht van ‘professioneel en vrijwillig aanbod’ van SchouwenDuiveland. Partners en inwoners missen een middel dat hen helpt om ‘alles wat er al is’ makkelijk te vinden. We merkten in de gesprekken met inwoners en partners dat er al veel initiatieven zijn, maar

23

men soms nog te onbekend is hiermee. 7. Verkrijgen van beter inzicht in en ontsluiting van data, zoals de ontwikkeling in het bijstandsbestand, door o.a. invoeren van methodisch handelen, gebruik van een digitaal diagnose-instrument en inzet van passende instrumenten per subdoelgroep (toepassing van het sturingsmodel Participatiewet Schouwen-Duiveland).

3.7 Integrale blik Een belangrijke wens en doel van dit beleidskader is om meer samenhang aan te brengen op de diverse beleidsvelden en op die manier meer integraal gaan werken. Dit draait om het werk in de uitvoering, het maken van beleid en onze samenwerking met andere afdelingen en gemeenten. Dit draait ook om het besef dat integraal werken geen ‘heilige graal’ is en bewuste keuzes vraagt. Alles in samenhang met elkaar oplossen is een utopie en heeft zelfs het gevaar in zich van een overheidsorganisatie die alles probeert te beheersen (vrij vertaald naar: De Integrale Staat, Paul Frissen, 2023). Wij willen daarom specifieke keuzes maken hoe en waarop wij in samenhang de gekozen thema’s uitwerken. Deze keuzes zijn: 1. We werken aan een integrale toegang met een stevig lokaal team. We creëren hiermee één stevig lokaal team waarin ook onze zorg- en welzijnpartners participeren. Het stevige lokale team bestaat uit meerdere gebiedsteams die op lokaal niveau actief zijn op ons eiland. De uitwerking hiervan vindt plaats binnen het uitvoeringsplan ‘Doorontwikkeling toegang’. 2. We versterken de samenwerking met onze partners en inwoners. Op alle thema’s leeft de behoefte om elkaar meer op te zoeken, gebruik te maken van wat er al is en elkaars expertise te benutten.

De samenwerking met en tussen partners en inwoners kan binnen elk thema (en over thema’s heen) ontwikkeld worden naar behoefte en mogelijkheden. De wijze waarop we deze samenwerking vormgeven bepalen we in ons sturingsmodel, zie hiervoor hoofdstuk 4. Zo werken we als gemeente op dezelfde manier, met dezelfde uitgangspunten en kan de inhoud van de samenwerking naar het vraagstuk verschillen. 3. We zetten in op preventie en signalering op vindplaatsen. Op de thema’s Bestaanszekerheid, Opgroeien & Opvoeden, Gezondheid en Geïndiceerde zorg is de insteek om op en met belangrijke vindplaatsen, zoals school en huisarts in te zetten op preventie en vroegsignalering. Deze behoefte stemmen we op elkaar af, zodat de inzet op beoogde vindplaatsen ook past bij de wensen en mogelijkheden van deze plekken (en organisaties). 4. We zetten in op een gezonde leefomgeving. Binnen de thema’s Opgroeien & Opvoeden en Gezondheid blijven we werken aan ons gezamenlijk uitvoeringsprogramma Schouwen-Duiveland Vitaal waarin straks BLOEI! en het vrijetijdsdeel van OKO in opgaan. 5. We dragen bij aan oplossingen met betrekking tot huisvesting, mobiliteit en bereikbaarheid. De zorgen van onze inwoners over huisvesting, de bereikbaarheid van voorzieningen en zorg is groot.

De nieuwe Woonzorgvisie combineert de verantwoordelijkheden binnen de gemeente voor woningen voor specifieke doelgroepen en reguliere woningbouw. We trekken hierbij in visie en uitvoering gezamenlijk op en realiseren zo steeds meer en passende huisvesting voor al onze (nieuwe) inwoners. Verkeers- infrastructuurvraagstukken horen niet bij onze afdeling, maar vanuit

24

de sociale mobiliteit kunnen we wel een bijdrage leveren. Voorbeelden kunnen zijn: initiatieven vanuit kernen of scholen die we met andere afdelingen kunnen helpen opstarten en/of faciliteren en we dragen bij aan mogelijkheden tot combineren van vervoersstromen, zoals beoogd via de Regionale Mobiliteitsstrategie en de nieuwe GR Publiek Vervoer Zeeland. 6. We investeren in collectieve ondersteuning en normaliseren. We verschuiven de focus op de thema’s Bestaanszekerheid, Opgroeien & Opvoeden en Geïndiceerde zorg van individuele ondersteuning naar meer collectieve oplossingen die onze inwoners en hun netwerken helpen. Enerzijds leren we van elkaar en anderzijds kijken we naar het inrichten van collectieve oplossingen over de thema’s heen. 7. We werken samen aan de Zeeuwse opgaven. Vanuit verschillende domeinen participeren we in Zeeuwse samenwerkingsverbanden. Domeinoverstijgende vraagstukken vragen om een gezamenlijke aanpak, zowel op Zeeuws niveau als lokaal, waarbij we binnen onze organisatie dezelfde collega’s en expertise nodig hebben. Daarnaast zijn er terugkerende beleidsprocessen, zoals inkooptrajecten, waarin we elkaar kunnen ondersteunen en kennis kunnen uitwisselen. Een belangrijk traject de komende tijd is de visie Zeeland 2050.

25

4

Hoe willen we werken en uitvoering geven aan de gestelde doelen De uitdagingen waar we voor staan als gemeente zijn complex. De samenleving verandert en de afgelopen jaren zijn gemeenten geconfronteerd met ontwikkelingen en nieuwe taken, zoals opvang van ontheemden, het organiseren van de energietoeslag en het bewaken van de vaccinatiegraad. Naast een rechtmatige en presterende overheid verwachten mensen nu ook dat de overheid netwerkt en verbindt. Er komt steeds meer aandacht voor de inwoner zélf en waar die behoefte aan heeft. De klassieke gemeentelijke organisatie die een visie opstelde en erop toezag dat op een rechtmatige en efficiënte wijze toegewerkt werd naar de doelen is niet langer alleen toereikend voor de opgaven waar we voor staan. Als organisatie zijn we steeds minder goed in staat om zelf te beoordelen wat wel of niet goed is voor onze inwoners. Er zijn veel partijen die hier een beter beeld bij hebben doordat ze in nauwer contact staan met inwoners dan wij. Daar horen de inwoners zelf ook bij: QUOTE rapport ‘Burger in zicht’: Nationale ombudsman Reinier van Zutphen: “Wmo-voorzieningen gaan over het kunnen blijven deelnemen aan de samenleving, over zelfstandigheid en over de baas kunnen blijven over je eigen leven. Beslissingen over Wmo-voorzieningen grijpen dus diep op het leven van mensen in.

Het is daarom de uitgelezen mogelijkheid voor gemeenten om echt naar burgers te luisteren, met ze in gesprek te gaan over wat ze nodig hebben, wat ze zelf kunnen doen en waar ze nog ondersteuning nodig hebben. Op deze manier voelen burgers zich het beste geholpen en versterk je als gemeente de relatie en het vertrouwen. Zoals het nu gaat worden dingen wel geregeld, maar raken mensen gefrustreerd en teleurgesteld door het proces. Dat is helemaal niet nodig. Gemeenten kunnen en moeten hier wat aan doen”. Deze ontwikkelingen vragen om andere sturingsprincipes van de overheid. Rechtmatigheid, effectiviteit en efficiëntie verdwijnen niet, deze hebben hun eigen waarde. Ze zijn alleen niet meer de oplossing voor alle problemen en opgaven waar we als gemeente voor gesteld staan. We moeten onze visie op de wijze van sturen als organisatie en onze gereedschapskist aan vaardigheden aanpassen aan deze tijd. Hoofdstuk twee bevatte de doelen die we willen bereiken. Dit hoofdstuk bevat een visie op de wijze waarop we onze doelen denken het beste te behalen.