1469635 Bijlage 1 versie hitteplan 1 mei 2025

Hitteplan Gemeente Schouwen-Duiveland

<afbeelding>

Peter van Sante Zierikzee, juni 2025

1

Inhoud Samenvatting ................................................................................................................................................... 4 1 Inleiding ........................................................................................................................................................ 5 1.1 Waarom een de gemeentelijk hitteplan ................................................................................................ 5 1.2 Doel ........................................................................................................................................................ 7 1.3 Verantwoordelijkheden ......................................................................................................................... 7 1.4 Afbakening ............................................................................................................................................. 8 2 Wat is hitte en problemen door hitte ........................................................................................................... 9 2.1 Wat is hitte .............................................................................................................................................

9 2.2 Gevolgen hitte ......................................................................................................................................10 2.3 Kwetsbare groepen ..............................................................................................................................10 2.4 Veerkracht en kwetsbaarheid van de bewoners .................................................................................11 2.5 Waarom zo weinig aandacht voor hitteproblematiek? .......................................................................11 3 Hittebeleid in sectorplannen ......................................................................................................................13 3.1 Omgevingsplan .....................................................................................................................................13 3.2 Lokale adaptatie strategie ....................................................................................................................13 3.3 Gezondheid ..........................................................................................................................................13 3.4 Woonbeleid ..........................................................................................................................................14 3.5 Groenbeleid

..........................................................................................................................................14 4 Totstandkoming hitteplan ..........................................................................................................................15 4.1 Hitte uitvoeringsplan ............................................................................................................................14 4.2 Gemeentelijk Beleidsplan Hitte ...........................................................................................................15 4.3 Thema Gezondheid, gebruiker .............................................................................................................15 4.4 Thema Gebouw ....................................................................................................................................15 4.5.

Thema Gebied .....................................................................................................................................16 4.6 Samenhang ...........................................................................................................................................16 5 Aanpak ........................................................................................................................................................17 5.1 Uitwerking thema gebruiker/gezondheid ............................................................................................17 5.2 Uitwerking thema Gebouw ..................................................................................................................18 2

5.3 Uitwerking thema Gebied ....................................................................................................................20 6 Agenda Hitteplan ........................................................................................................................................23 Bijlage 1 Hittekracht ......................................................................................................................................25 Bijlage 2 Gevoelstemperatuur en PET-Index .................................................................................................26 Bijlage 3 Samenstelling themagroepen .........................................................................................................27 Bijlage 4 Communicatieoverzicht ..................................................................................................................28 Bijlage 5 Hitte uitvoeringsplan .......................................................................................................................29

3

Samenvatting Samen tegen hitte: het gemeentelijk Hitteplan De zomers worden steeds warmer en hittegolven komen vaker voor. Hitte kan grote gevolgen hebben voor de gezondheid, de leefomgeving en de leefbaarheid op Schouwen-Duiveland. Vooral ouderen, jonge kinderen en mensen met een kwetsbare gezondheid lopen extra risico. Daarom heeft de gemeente Schouwen-Duiveland een Hitteplan opgesteld. Dit plan helpt ons om beter voorbereid te zijn op extreme hitte. Het bevat maatregelen om gezondheidsproblemen te voorkomen, woningen en gebouwen koeler te houden en de openbare ruimte hittebestendig in te richten. Ook wordt samengewerkt met zorgorganisaties, scholen, woningcorporaties en hulpdiensten. Het Hitteplan richt zich op drie thema’s: • Gebruiker en gezondheid: inwoners bewust maken van hitte, signalen herkennen en weten wat te doen. • Gebouw: koelte in huis stimuleren via slimme bouwoplossingen. • Gebied: zorgen voor voldoende schaduw, groen en verkoeling in de openbare ruimte. Daarnaast werken we met een jaarlijks uitvoeringsplan. Dat zorgt ervoor dat we op tijd voorbereid zijn als het Nationaal Hitteplan wordt geactiveerd. Zo zorgen we samen voor een veilige en leefbare omgeving, ook tijdens hete zomers.

4

1 Inleiding De laatste jaren merken we steeds meer dat het klimaat verandert. We merken dat het steeds vaker warm en soms zelfs heet wordt. Als de gemeente willen we ons hierop voorbereiden. Dit gemeentelijk hitteplan geeft aan wat het probleem is, wat we als doel stellen om ons hiertegen te wapenen en welke middelen en instrumenten we hiervoor nodig hebben. In hoofdstuk 1 vermelden we de aanleiding, het doel en onze rol van het hitteplan en de hitteproblematiek. In hoofdstuk 2 gaan we meer in op de problemen die kunnen ontstaan bij hitte en wie en wanneer je daar last van hebt of kan krijgen. In hoofdstuk 3 noemen we welk hittebeleid er op dit moment al bepaald is in andere beleidsplannen. In hoofdstuk 4 geven we aan op welke wijze we de hitteproblematiek aangepakt hebben wat geleid heeft tot hoofdstuk 5 en 6. In hoofdstuk 5 benoemen we de doelstellingen en mogelijke maatregelen die helpen om de hitte-effecten te verminderen. In hoofdstuk 6 geven we uiteindelijk aan welke acties en maatregelen we de komende tijd al concreet gaan inzetten in de Agenda Hitteplan. Jaarlijks zal geëvalueerd worden met welke acties of maatregelen de agenda Hitteplan kan worden aangevuld.

1.1 Waarom een gemeentelijk hitteplan Er zijn een aantal redenen waarom het nuttig is om een gemeentelijk hitteplan op te stellen. a. b. c. d. e. f.

Klimaatverandering Toename hittegolven Vergrijzing Gevolgen hitte voor de gezondheid Belastbaarheid van de zorg Toename verstedelijking

a. Klimaatverandering Het klimaat in Nederland verandert. Het is warmer, droger en natter, met meer extreme gebeurtenissen. Dat zorgt voor meer hete dagen (temperatuur boven de 30 graden Celsius) en warme nachten (boven de 20 graden Celsius. De temperatuur verandert in Nederland zelfs sneller dan het wereldgemiddelde. Ook weerextremen nemen toe. Een hitterecord van meer dan 40 graden behaalde we al in 2019 terwijl het KNMI dit pas tientallen jaren later verwacht had.

b. Toename hittegolven Maar niet alleen de temperatuurextremen nemen toe, er is ook een grotere kans op hittegolven. Een hittegolf is een opeenvolging van minimaal 5 zomerse dagen (maximumtemperatuur van 25 graden C. of hoger), waarvan er 3 tropisch zijn (maximumtemperatuur 30 graden of hoger). Al het aanwezige water verdampt, waardoor het verkoelend effect van het water ontbreekt en daardoor de temperatuur nog verder stijgt.

5

c. Vergrijzing Zeeland vergrijst, en daarmee neemt het aantal ouderen als kwetsbare groep voor problemen door hitte toe. Zeeland is een van de meest vergrijsde provincies van Nederland. Op Schouwen-Duiveland is 28,7% ouder dan 65 jaar, waarvan 7,6% zelfs ouder is dan 80 jaar.

d. Gevolgen voor de gezondheid Door de hitte die ontstaat kunnen vele negatieve gezondheidseffecten optreden in verschillende gradaties. Hitte is op dit moment het klimaateffecten met de jaarlijks meeste dodelijke slachtoffers. In Nederland zorgt hitte voor ieder jaar zo’n 250 extra sterfgevallen, blijkt uit onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM).

e. Belastbaarheid van de zorg: Daarnaast houden we rekening met het optreden van hittegolven tijdens de zomervakantie, als veel zorgverleners op vakantie zijn en organisaties vaak onderbezet zijn. Er zijn dan ook nog veel toeristen aanwezig in Zeeland. Het aantal toeristen stijgt nog ieder jaar. . Het Kenniscentrum voor Kusttoerisme laat een stijging zien van 21% in het aantal toeristische overnachtingen in 2023 ten opzichte van 2019 (pre-COVID19) in Zeeland. Deze groei komt vooral vanuit Duitsland. In de grafiek zie je vooral bij Duitsland in de laatste kolommen een verhoging. Deze verhoging zorgt voor een groot gedeelte voor de groei van het aantal toeristische overnachtingen in Zeeland. Er zijn in 2023 zelfs meer Duitsers dan Nederlandse toeristen in Zeeland.

6

f. Verstedelijking Klimaatverandering leidt in Nederland tot meer zomerse en tropische dagen. De temperatuur is in versteende gebieden nog wat hoger dan in het landelijk gebied. Dat komt omdat stenen en asfalt die warmte opnemen en weer afgeven aan de omgeving. Omdat er steeds meer gebouwd wordt, is er dus steeds meer gebied gevoeliger voor hitte.

1.2 Doel Bovenstaande redenen geven aan dat het steeds belangrijker wordt om goed voorbereid te zijn op hitte. Dit Hitteplan geeft aan wat een ieder eraan kan doen. Dit hitteplan geeft een beeld van de problematiek die speelt als de temperaturen oplopen door verandering van het weer. We hebben geprobeerd een totaalbeeld te schetsen. Dat betekent dat er uitleg gegeven wordt over het begrip hitte. In dit hitteplan wordt een handelingsperspectief geboden om de gevolgen van hitte op gezondheid, zoveel mogelijk te verminderen. Dit doen we met een aanpak op drie niveaus: -

Hitte en gebruiker/gezondheid Hitte en gebouw Hitte en gebied.

Tot slot maken we een Agenda Hitteplan. Een uitvoeringsprogramma met een voorstel wat de gemeente als eerste gaat aanpakken om de effecten van de hitte te verminderen.

1.3 Verantwoordelijkheden Niet alleen de gemeente heeft een taak om acties te ondernemen om minder last te hebben van de hitte. Eigenlijk heeft iedereen daar zijn eigen taak in. Daarnaast zijn er verschillende organisaties die een rol hebben om de problemen van hitte kleiner te maken. Hieronder een opsomming van partijen en hun taak/rol. In bijlage x is daarnaast aangegeven welke taken er zijn, voor wie, wanneer het Nationaal Hitteplan wordt afgekondigd. RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

Versturen van e-mails ter attenderen aan het begin van de zomer, als voorwaarschuwing (als er een reële kans ontstaat op een hitte periode van 4 dagen met een maximumtemperatuur boven de 27 °C), en als het Nationaal Hitteplan is ingegaan.

GGD Zeeland

Stuurt de hitte (voor)waarschuwingen van het RIVM door naar de gemeenten, de GHOR en scholen (basis- en voortgezet onderwijs). In het voorjaar worden communicatiemiddelen verspreid naar de gemeenten, scholen, kinderdagverblijven en huisartsenpraktijken.

GHOR (onderdeel van de Veiligheidsregio Zeeland)

Zorgt voor de organisatie, leidinggeven en controle van de geneeskundige hulp bij rampen en beheersing van crisis. Daarnaast adviseren ze de overheden en andere organisaties op het gebied van hittebeheersing en bij vergunningverlening van evenementen.

Rode Kruis

Zij moeten kennis en praktische aanwijzingen over hitte delen met hun vrijwilligers. Soms kunnen ze een rol krijgen bij hulp voor kwetsbare mensen.

Gemeente

Licht de bevolking in en adviseert over risico’s voor de gezondheid. Zij beantwoorden de vragen rond hitte risico’s (Wet publieke gezondheid). De GGD helpt de gemeente bij het uitvoeren van deze taken. De publieke en particuliere ruimte aanpassen om de kwetsbaarheid voor problemen door hitte kleiner te maken. 7

Bewoners bewuster maken van hun rol in het klimaatbestendig maken van hun huis, tuin en omgeving.

1.4 Afbakening Het hitteplan is een hulpmiddel en wordt waar nodig flexibel gebruikt. Het hitteplan komt niet in de plaats van (crisis)aanpak van de gemeente of het GGD Rampenopvangplan (GROP). Als een hittegolf leidt tot opschaling, bijvoorbeeld door extreem hoge temperaturen, dan pakt de GHOR dit samen met partners op. Dit hitteplan bevat ook geen uitgewerkte ruimtelijke plannen om de problemen door hitte te vermijden. Voor de uitvoering in de openbare ruimte moeten vaak nog ruimtelijke plannen gemaakt worden. In hoofdstuk 3 staat het huidige beleid over hitte en hittebestrijding beschreven. Naast het onderdeel preventie in dit Hitteplan, heeft de gemeente ook een rol bij de uitvoering van het nationaal Hitteplan. De rol en de taken die daar bij de gemeente komen te liggen en bij anderen staat verder uitgewerkt in bijlage 5 van dit plan.

8

2 Wat is hitte en problemen door hitte 2.1 Wat is hitte We hebben het vaak over hitte, maar wat is hitte eigenlijk? En heeft iedereen er even snel last van? Wanneer spreken we over hitte en is dat bij een vaste temperatuur? Hieronder leggen we vijf begrippen verder uit: hittegolf (1), hittekracht (2), hittestress (3), gevoelstemperatuur en PET-index (4), hittefit (5). Hittegolf

Minstens 5 dagen achter elkaar een maximumtemperatuur van 25 graden Celsius (zomerse dagen) of meer. Van die 5 dagen moet tenminste op drie dagen de maximumtemperatuur 30 graden Celsius (tropische dagen) of meer worden.

Hittekracht

Hittekracht is een cijfer waarmee blootstelling aan hitte wordt uitgedrukt. Er zijn 4 zaken die hier invloed op hebben, namelijk temperatuur, luchtvochtigheid, hoeveelheid zonnestraling en hoeveelheid wind. (Zie bijlage 1) Het algemene begrip voor het ziek voelen dat ontstaat als je door hoge temperaturen en/of luchtvochtigheid niet meer je lichaamstemperatuur kan regelen. Hittestress-factoren zijn: een te warme omgeving, een te warme woning en te weinig drinken.

Hittestress

Gevoelstemperatuur en PET-index

Is hoe de temperatuur aanvoelt. Naast temperatuur is windrichting en schaduw daar belangrijke factoren voor. De PET-index wordt vaak gebruikt op kaarten waar warmte op wordt aangegeven. Deze gaat van zeer koud (lager dan 4 graden) tot zeer heet (warmer dan 41 graden). (Zie bijlage 2)

Hittefit

Hoe goed kan iemand zich aanpassen aan de hitte. Dit aanpassingsvermogen wordt bepaald door 5 zaken, namelijk 1. Hoe hard spant iemand zich in. 2. Wat heeft iemand als kleding aan. 3. Hoe vrij is iemand om te gaan of te staan waar hij wil tijdens zijn werk. 4. Hoe fit en gezond is iemand. 5. Hoe veel oppervlakte om te zweten heeft iemand. Zweet zorgt dat je lichaamstemperatuur gereguleerd wordt.

9

2.2 Gevolgen hitte Hitte zorgt voor verschillende effecten. In de tabel hieronder staan aangegeven wat de gevolgen van extreme hitte is op de gezondheid, de buitenruimte, de leefbaarheid, het water en de netwerken.

2.3 Kwetsbare groepen Hitte vormt een risico voor de gezondheid van kwetsbare mensen. Daarom houden we juist die kwetsbare groep in de gaten. 10

De kwetsbare groepen bestaan uit 2 groepen: 1. Kwetsbare groepen die zich niet snel kunnen aanpassen aan de veranderende temperatuur 2. Kwetsbare groepen die de hitte niet kunnen ontlopen. Groepen die zich niet kunnen aanpassen Ouderen (Ouderen hebben vaak meer last om hun lichaamstemperatuur te regelen. Hierdoor is er een grotere kans op minder zweten en minder dorst hebben waardoor ze eerder ziek kunnen worden) Jonge kinderen Minder mobiel of verstandelijk beperkt (Chronisch) zieken (Mensen met hart- en vaataandoeningen, Diabetespatiënten, Mensen met obesitas, Mensen met geestelijke gezondheidsproblemen, Mensen die medicijnen gebruiken) Zwangere vrouwen (meer moeite om warmte kwijt te raken) Jongeren/pubers (willen zich vaak niet anapassen)

Groepen die hitte niet kunnen ontlopen Buitenwerkers (Denk bijvoorbeeld aan stratenmakers, agrariërs, tuinmannen, maar ook handhaving en toezicht, politie, reinigingsdienstmedewerkers) Toeristen (zijn niet bekend met de plaatselijke situatie) Sporters (competitiewedstrijden/ trainingen) Evenementbezoekers (vaak overgeleverd aan de organisatie van een evenement).

Thuislozen (Ze hebben geen woning om te kunnen schuilen) Lagere sociaaleconomische status (niet de financiële middelen om woning aan te passen).

Alcohol- drugsgebruikers

2.4 Veerkracht en kwetsbaarheid van de bewoners De veerkracht en kwetsbaarheid van de mensen is ook afhankelijk van de specifieke lokale omstandigheden waar je je in bevindt, maar ook hoeveel uren je in de zon staat en hoe veerkrachtig je sociaal en economisch bent.

Lokale omstandigheden Gevaar ontstaat niet alleen doordat iemand tot een kwetsbare groep behoort. Het is juist de situatie waarin een kwetsbaar persoon zich bevindt die het gevaar bepaalt. Ook kan gevaar ontstaan wanneer gewenst of passend gedrag uitblijft. Blootstelling Ook de mate van blootstelling aan hitte bepaalt of je last hebt van hitte. Belangrijk voor de kwetsbare groepen is om te proberen zo min mogelijk in de volle zon te staan en directe opwarming door zon zoveel mogelijk te mijden.

Veerkracht (sociaal en economisch) Hiervoor werd al aangegeven dat hittefitheid belangrijk is om tegen warmte bestand te zijn. Maar ook de veerkracht die iemand heeft is erg belangrijk. De veerkracht kan sociaal maar zeker ook economisch zijn. Als een oudere een sociaal netwerk om zich heen heeft, is de kans al kleiner dat hij problemen gaat krijgen, dan iemand die er alleen voor staat. En voor iemand die economische veerkracht heeft is het simpel om zich te beschermen door bijvoorbeeld aanpassingen aan de woning, betere inrichting van de eventuele tuin of het kopen van hulpmiddelen zoals mobiele airco’s e.d.

2.5 Waarom zo weinig aandacht voor hitteproblematiek? Hoewel hitte voor Nederland dus het meest dodelijke onderdeel is van de verandering van het weer, is er in verhouding weinig aandacht voor. De laatste tijd hoor je pas dat de gemeenten zich meer gaan 11

beseffen dat zij hier een bijdrage aan moeten leveren. Bij het bedrijfsleven is de aandacht vaak nog minder. Het feit dat dit onderdeel zo onderbelicht is heeft een aantal oorzaken.

Geen besef: - Het onderwerp speelt nauwelijks onder de groep die verantwoordelijk zijn voor het opstellen en vaststellen van plannen. - Het probleem wordt onderschat. Niet alle MKB-ers hebben voldoende kennis over het probleem, mogelijke oplossingen en de werking daarvan. - MKB- ers weten ook niet waar ze kennis kunnen halen. - Het onderwerp wordt gezien als gedoe en het wordt als extra ballast ervaren.

Geen gelegenheid/urgentie: - Er is de wens aan onafhankelijk advies. - De split incentive (huurder heeft voordeel van stappen, eigenaar betaalt) is een hindernis. - Helpen en alles regelen voor iemand is nodig om de groep actief te krijgen, ze hebben er zelf te weinig tijd voor. - Hete dagen kunnen noodzaak/ moment verhogen, maar zijn in verhouding zeldzaam. Waarom druk maken over iets wat zo weinig voorkomt.

Motivatie: - Een duidelijke businesscase (lage terugverdientijd) is van waarde, maar is er vaak niet. - De benodigde investering en het nut van stappen zijn vaak onzeker. Men weet ook niet goed wat men moet doen. - vernieuwing schrikt de mensen voor wie het bedoeld is af. Niet iedereen is direct mee. Nu zijn het nog alleen de voorlopers die hier actief in zijn. - Er is weinig te zien of bekend onder de doelgroep over wat anderen op dit terrein doen. Weinig voorbeelden om na te doen. Met dit hitteplan proberen we een aantal van de hierboven aangegeven onderdelen weg te nemen en in ieder geval ook meer aandacht te vragen voor de problematiek. En dit is extra nodig, omdat het klimaat zich snel aan het opwarmen is. Weersextremen gaan steeds vaker voorkomen, waardoor hoge temperaturen ook steeds vaker voorkomen. Daarom is het belangrijk om hierop voorbereid te zijn.

12

3 Hittebeleid in andere beleidsplannen Hitte is een onderwerp is waar nog niet zoveel beleid voor vastligt. Toch zie je de laatste jaren op verschillende beleidsterreinen dat er meer rekening mee wordt gehouden. Hieronder wordt een opsomming gegeven van wat op dit moment al in beleidsplannen is vastgesteld.

3.1 Omgevingsbeleid Het omgevingsplan is een van de kerninstrumenten van de Omgevingswet. Het omgevingsplan heeft algemene regels van de gemeente voor de fysieke leefomgeving. Iedere de gemeente heeft 1 omgevingsplan onder de Omgevingswet. De gemeente kan voor ieder gebied aangeven de activiteiten die toegestaan zijn. Ook kan ze kiezen voor een ontwikkelingsgebied met een algemenere beschrijving met voorwaarden. Ook het beperken van problemen door hitte kan worden vastgelegd met regels in het omgevingsplan. In de handreiking decentrale regelgeving klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen, inrichten en beheren staan voorbeelden voor regels om problemen door hitte te verminderen door de leefomgeving op een hittebestendige manier in te richten. Daarbij kan gekozen worden voor: regels over de doelen die je wil halen (bv vanaf 2030 is voor alle mensen binnen een afstand van 300 meter een koele plek beschikbaar), algemene regels (bv er is minimaal een drinkwatertappunt voor iedere x m²) en beoordelingsregels (bv: Met het oog op het voorkomen en beperken van problemen door hitte wordt bij nieuwbouw van gebouwen de gevel van het gebouw warmte werend en verkoelend ingericht) Zie ook handreiking planregels Gezonde Leefomgeving.

3.2 Klimaatbeleid De gemeente kan zelf beleid maken voor klimaatadaptatie. Zo kan ze bepalen dat alle nieuwe ontwikkelingen klimaatbestendig en waterrobuust moeten zijn. Voor de gemeentelijke adaptatie strategie hanteren wij de klimaatadaptatiestrategie Zeeland (KASZ). In de KASZ is ook het een en ander opgenomen voor het thema hitte. Activiteiten die we als de gemeenten willen uitvoeren zijn vastgelegd in de Agenda klimaatadaptatie. In deze Agenda Klimaatadaptatie staat aangegeven dat we een gemeentelijk hitteplan maken. In het algemeen heeft het realiseren van meer groen een positief effect op hitteproblematiek. Het zorgt voor directe schaduwwerking, voor het beter en meer vasthouden van zoet regenwater en het verlagen van de temperatuur in de directe omgeving. In dit hitteplan staat in hoofdstuk 4 en 5 welke andere maatregelen genomen kunnen worden en wat we werkelijk gaan doen in hoofdstuk 6.

3.3 Gezondheid Ook bij het thema gezondheid bij de gemeente, komt er steeds meer belangstelling voor het hitteprobleem. In het GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord), dat op 3 februari 2023 is ondertekend, hebben de VNG, GGD GHOR Nederland, Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en het ministerie van VWS samen afspraken gemaakt over gezondheid en welbevinden. Eén van de thema’s die opgenomen is, is leefomgeving, met daaronder verandering van het weer. Dit biedt de mogelijkheid voor de gemeenten om ingrepen met als doel het beschermen van mensen tegen de negatieve gevolgen van hitte te betalen uit de specifieke uitkering (SPUK) die verbonden is aan het GALA. Elke de gemeente krijgt hier elk jaar een bedrag voor, de hoogte van dit bedrag hangt af van het aantal inwoners. Het is nog niet zeker of deze regeling ook nog lang doorblijft lopen.

13

3.4 Woonbeleid Bij de inrichting van nieuwe woonopgaven wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met het voorkomen van problemen door hitte. Hoe? ▪ Er is aandacht voor de huisvesting van kwetsbare groepen op plaatsen met zo min mogelijk risico op last door problemen door hitte. Hierbij moet rekening worden gehouden met hitte eilanden, beschikbaar groen en koele plekken. Ook de blootstelling van de woning aan de zon (vooral aan de slaapkamer zijde) is een belangrijke afweging. ▪ Er worden jaarlijks afspraken gemaakt in de prestatieafspraken tussen de gemeente en woningbouwvereniging over het voorkomen van problemen door hitte, klimaat adaptief bouwen en herstellen en verduurzamen van de woningvoorraad.

3.5 Groenbeleid In een groenbeleidsplan staan afspraken voor de inrichting en het beheer van openbaar groen. Ook voor bijvoorbeeld bomen en bermen kan plannen vastgesteld worden. In de groenplannen zijn de volgende onderwerpen ook van waarde voor hitte adaptatie: ▪ Uitvoeringsprojecten beheer, onderhoud en herinrichting Is het groen klimaatbestendig? Hoeveel schaduw geeft het bladerdek van deze bomen? ▪ Bomenbeleidsplan Welke boomsoorten worden geplant en behouden, en op welke plek/routes? De gemeente heeft in 2024 een Groenbeheer en Beleidsplan Schouwen-Duiveland vastgesteld. In dat plan is rekening gehouden met verandering van het weer en zijn ook stappen genoemd om het hitte probleem tegen te gaan: behoud groen en bomen, vergroeningsstappen die de openbare ruimte groener moet maken (planten van meer bomen, meer groenvakken, groene verharding). Daarnaast stimuleren voor vergroening bij particulieren (subsidies, geveltuintjes, verharde tuinen te vergroenen (tegelwipactie).

14

4 Het gemeentelijk hitteplan Het gemeentelijk hitteplan geeft aan op welke wijze de hitteproblemen zoveel mogelijk voorkomen kunnen worden. Zoals in paragraaf 1.2 al is aangegeven hebben we dit benadert uit een drietal gezichtspunten. Namelijk op welke manier kan de gebruiker van de openbare ruimte zich beschermen of beschermd worden tegen hitte zodat zijn gezondheid niet in gevaar komt. Daarnaast is het essentieel dat de gebouwen niet te heet worden, en wordt dus vooral gekeken op welke wijze we deze koel kunnen houden. En tot slot kijken we hoe het gebied aangepast kan worden zodat het klimaatbestendiger is ingericht en de effecten op hitteproblemen vermindert. Ieder gezichtspunt, thema is bekeken door een themagroep. Daarbij is gekeken welke doelstellingen nagestreefd zouden moeten worden en welke maatregelen genomen kunnen worden. In dit hoofdstuk bekijken we de drie thema's en hun samenhang wat beter.

4.1 Thema Gezondheid, gebruiker Het behoud van een goede gezondheid is het doel van het beleid. Hitte kan veel gezondheidsproblemen veroorzaken. Zelfs met de dood tot gevolg. Het is zaak om mogelijke gezondheidsrisico’s zoveel mogelijk te beperken. In onderstaand schema de verschillende lichamelijke verschijnselen die door hitte op kunnen treden.

Mensen kunnen zelf veel doen om de gevolgen van hitte te beperken. Dat zit in gedrag, maar ook in stappen. De uitdaging is om iedereen, vooral kwetsbare groepen, goed te informeren. Wat zijn de juiste stappen en is het goede gedrag tijdens periodes van hitte?

4.2 Thema Gebouw Sommige woningen worden door hun bouw en ligging zo warm dat de bewoners geen verkoeling meer in huis kunnen vinden. Gemeenten kunnen hier afspraken over maken bij nieuwbouw en bij aanpassingen aan bestaande bouw, o.a. met woningbouwcorporaties. Zij kan aangeven dat er voorzieningen moeten 15

zijn in en aan de woning die ervoor zorgen dat het gebouw niet onnodig warm wordt. In de eigen gebouwen kunnen zelfs direct maatregelen genomen worden om de hitte buiten te houden. Denk bijvoorbeeld aan het aanbrengen van zonwering. Hierdoor voorkom je dat de hitte het gebouw binnenkomt. En door te zorgen voor voldoende mogelijkheden voor het verversen van frisse lucht zorg je dat te veel warmte uit de woning kan. Het is daarnaast belangrijk om woningbezitters te stimuleren om zelf aanpassingen te doen en zo de woning hittebestendiger te maken. Dan moeten ze wel weten welke stappen ze kunnen treffen. Daarin zit dan weer een taak voor de gemeente. Zij heeft als taak haar inwoners hierover te informeren. Daar hoort ook aandacht voor huurders/woningcorporaties/particuliere verhuur bij.

4.3. Thema Gebied Hoe een gebied er uit ziet is ook belangrijk op de vraag hoe iemand hitte ervaart en wat eraan gedaan kan worden. In beleidsplannen en ruimtelijke ontwikkelingen moet rekening gehouden worden met negatieve effecten van hitte voor de volksgezondheid. Actief inzetten op het klimaatbestendiger maken van de publieke ruimte om de kwetsbaarheid voor problemen door hitte te verminderen is belangrijk. Er kan gekeken worden naar mogelijkheden voor vergroening in de (woon)omgeving. Dit kan bijvoorbeeld door het stimuleren van burgers om tuinen te vergroenen of groene daken aan te leggen. Maar bijvoorbeeld ook door als de gemeente de buitenruimte te vergroenen door groen aan te planten. Of door verhardingen te vergroenen en schaduwplekken te creëren. Schaduwplekken zijn ook effectief om blootstelling aan UV-straling te verminderen, als preventie tegen huidkanker

4.4 Samenhang De themagroepen gebied, gebouw en gebruiker hebben elk een eigen duiding van hitteproblemen gegeven. Maar er zijn wel dwarsverbanden te leggen. De omgeving (gebied) heeft effect op de frisse luchtmogelijkheden en de zonneschijn op een woning. De gebouweigenschappen (gebouw) en mogelijkheden voor zonwering en frisse lucht bepalen hoe heet het binnen wordt en wat de kans is dat de gebruiker gezondheidsproblemen kan krijgen. Het is niet duidelijk hoe de risico's moeten worden opgeteld. En het zijn kansen op en geen zekerheid. Tijdens een hittegolf kunnen ook kwetsbare personen in koele huizen in problemen komen. En ook gezonde mensen kunnen last hebben van de hitte. Ook hete huizen hoeven niet altijd een probleem te zijn. In 'hete' huizen is het probleem voor niet-kwetsbare personen minder groot als zij slim handelen (koeling regelen of naar buiten gaan). 16

5 Aanpak Voor een effectieve hitte aanpak is medewerking van veel partijen nodig. Voor te zorgen voor voldoende draagvlak is medewerking van andere partijen gevraagd. De samenstelling van de themagroep is daardoor divers geweest. Niet alleen diverse deskundigen binnen de gemeentelijke organisatie zijn bij elkaar gezet. Maar ook buiten de gemeente is gekeken naar partijen die zinvol kunnen zijn voor het opstellen van het de gemeentelijk Hitteplan. In bijlage 3 vindt u de samenstelling van de drie themagroepen. Per themagroep zijn aan de hand van de effecten van hitte die bekend zijn, de effecten bepaalt die het belangrijkst zijn in onze de gemeente. Hieronder tref je de doelstelling aan die nagestreefd zouden moeten worden en de maatregelen die daarvoor gebruikt kunnen worden.

5.1 Uitwerking thema gebruiker/gezondheid Doelstellingen a) We verminderen levensbedreigende gezondheidsproblemen bij hitte. b) We faciliteren maatschappelijke organisaties (denk aan welzijn, wijkteams, maatschappelijk werk, mantelzorgorganisaties, thuiszorg) uit het sociaal domein om de hitteboodschap te verspreiden binnen hun doelgroep (boodschappen om digitaal te kunnen versturen, flyers om achter te laten bij bezoek). c) Inwoners weten hoe te werk te gaan bij problemen door hitte verschijnselen en weten wanneer ze contact op moeten nemen met de huisarts

Maatregelen 1) Een communicatiestrategie opstellen. 2) Jaarrond informatie verstrekken over verkoeling in huis in het Energiehuis en het Groen eilandhuis. 3) Kwetsbare groepen zelfredzaam maken door begeleiding en informeren. (Bewoners zelf betrekken door temperatuurmeters in huizen, enquête beleven van extreem weer in huis en omgeving, climate-cafes, online workshops, films portretten bewoners in eigen tuin). 4) Aandacht voor hitteprotocollen. Een plan voor warme dagen voor medewerkers. Bedrijven hebben een plan voor warme dagen met o.a afspraken over: aanpassing werktijden, hittewerende stappen in het gebouw, op de werkplaats of in het gebied. 5) Bedrijven en werknemers weten hoe ze moeten omgaan met hitte tijdens hittegolven, waardoor afname van arbeidsproductiviteit zo beperkt mogelijk is. 6) Hoe hitteprobleem aanpakken (ook kijken naar oververhitting slaapkamers) 7) Moment van communiceren als ze zelf aan de slag gaan met woning en tuin (verhuizing/huurcontract). 8) Motiveren van bewoners door te laten zien wat anderen doen (bijvoorbeeld geveltuintjes). 9) Verbinden van verschillende opgaves met elkaar (isoleren en ventileren). 10) Laat regie aan bewoners waar dat kan, maar neem de regie waar het nodig is. Voor de waarschuwingen werken we op 3 momenten met 3 boodschappen. Boodschap Voorjaar: Starten met preventieve boodschappen koelhuis. Hoe deze te creëren.

Posters/folders versturen voor prikborden (verzamelgebouwen/supermarkten) voor gebouweigenaren welzijn/onderwijs en naar zorgdiensten. Boodschap Voorwaarschuwing RIVM: Boodschap voor warme perioden, maar nog geen hittewaarschuwing. Hoe koelhuis te houden (social media, wereldregio,) Boodschap checken bij ouderen/kwetsbare anderen.

17

Boodschap Waarschuwing hittegolf: Wat te doen als hittewaarschuwing is afgekondigd. Hoe herken je symptomen bij oververhitting Wat kan je doen bij extreme warmte. Wanneer consulteer je een arts? Heb oog voor ouderen/kwetsbaren in je omgeving.

5.2 Uitwerking thema Gebouw Doelstellingen a) We informeren eigenaren van gebouwen met kwetsbare groepen hoe je hitte problemen kunt minimaliseren. b) We onderzoeken of stimulering mogelijk is om gebouwen hittebestendig te maken. c) We brengen van de gemeentelijke gebouwen in beeld welke gebouwen hittebestendig gemaakt kunnen worden en welke niet (meer). d) Bij de gemeentelijke nieuwbouw wordt rekening gehouden met gevaar van hitte. e) Bestaande woningen zijn hitte werend ingericht en handelingsperspectief voorhanden om hitteontwikkeling zoveel mogelijk te voorkomen. f) Bij nieuwbouw altijd gebouwd wordt volgens de TOjuli norm.

Maatregelen: Preventief verminderen van opwarming 1) Informeer de bewoners hoe ze de woning koel kunnen houden. 2) Voorzie woningen van zonwerende voorzieningen zoals externe zonwering, zonwerend glas of reflecterende gordijnen. 3) Oriëntatie is belangrijk. Overstekken van die lengte zodat de zomerzon wordt tegengehouden, maar de winterzon niet. Een overstek is vooral effectief voor ramen op het zuiden, omdat de zon midden op de dag hoog staat. Ramen op het oosten en westen hebben minder baat bij een overstek omdat de zon aan het begin en einde van de dag onder het overstek toch naar binnen schijnt. Een oriëntatie op het oosten en westen zijn het meest ongunstig vanwege de lage stand van de zon.

4) Ramen onder hoek plaatsen is ook een goed middel om de zon buiten te houden. (Hier ongeveer 30 graden.) Weerkaatsing van de zon. 5) Het is belangrijk bij isoleren extra op de zonwering te letten, omdat het bij deze woningen lastiger is om de hitte kwijt te raken door de goede thermische isolatie. Plaats zonwering bij het isoleren en het dichten van de kieren. Isolatie dan ook frisse lucht meenemen. Goed geïsoleerde woningen zonder zonneschermen zijn een risico. 6) Het effect van groene gevels of daken op de temperatuur binnen is afhankelijk van de opbouw van het gebouw, de gevel en het dak. Bij een geïsoleerde woning zal het toepassen van een groen dak of gevel vooral effect hebben op de oppervlaktetemperatuur aan de buitenzijde van de gevel, maar zal het nauwelijks van invloed zijn op de binnentemperatuur. Bij een niet of slecht geïsoleerde woning zal het effect op de binnentemperatuur groter zijn. Dit betekent niet dat er 18

helemaal geen groene daken of gevels toegepast moeten worden. Het grootschalig toepassen van groene daken en gevels is belangrijk om de warmte in de omgeving te beperken, water op te vangen en de biodiversiteit te bevorderen. Bij woningen met een slechte isolatie kan een groene gevel of dak gezien worden als een vorm van isolatie. Een intensief begroeide daktuin met struiken en mogelijk zelfs bomen heeft een groter isolerend effect dan een extensief groendak zoals een sedumdak. Isolatie kan weliswaar de warmte buiten houden, maar als er veel zon de woning instraalt, kan een dak of gevel de temperatuur in de woning niet omlaag brengen. a. Pas groene gevels en daken niet toe met het doel toe om hitte in woningen te beperken. Pas groene daken en gevels in grote getallen toe om de luchttemperatuur in de omgeving te verkoelen, water te bergen of de biodiversiteit te bevorderen. 7) Goede inventarisatie van de huidige staat van de gemeentelijke gebouwen. Het in beeld krijgen van de technische en duurzame staat van de gemeentelijke gebouwen om daarna programmatisch verbeteringen aan te brengen. 8) We maken hitteplannen voor inrichtingen/scholen wat er moet gebeuren om scholen klimaatbestendig te maken en nemen de stappen mee bij de bouw van nieuwe schoolgebouwen (IHP). 9) Bij nieuwbouw bij het ontwerp/realisatie rekening houden met gevaar van extreme hitte.

TOjuli (temperatuuroverschrijding juli hanteren. 10) Materiaalkeuze en weerkaatsing. Aanpassingen van het dak (wit). Albedo (weerkaatsing zonnestralen) van zwarte bitumen (0,05) wordt met witte kiezels verhoogd tot 0,4. Gebruik materialen die zorgen voor een hoge albedowaarde van oppervlaktes. Lichte daken (lage albedo waarde); bij voorkeur bij platte daken. Muren en schuine daken kaatsen de warmte ook naar de straat. Hoe hoger de albedo, hoe koeler het oppervlak. Maar het effect van reflecterende bestrating op de luchttemperatuur is pas significant als het om grote stukken gaat. Bovendien is het effect tweeslachtig omdat de reflectie van de warmte zorgt voor opwarming van andere locaties in de omgeving en verhoging van de gevoelstemperatuur voor mensen die in die straat lopen. 11) Passief bouwen geen energie, geen koeling nodig. Schoorstenen om te koelen (trek). 12) We stimuleren het gebruik van beter, duurzamer glas. 13) TOjuli is de eis om te grote opwarming van woningen in de zomer te voorkomen. De waarde van TOjuli rolt direct uit de BENG-berekening. Een belangrijke factor daarin is de zontoetreding, die afhankelijk is van de orientatie van de woning en de eventueel aangebrachte zonwering. Ook de gebouwmassa is van invloed. De TOjuli is gesteld om maximaal 1,2. Door de juiste toepassing van zonwering kan de waarde zakken tot het gewenste niveau.

Als de ontwerper voor deze stappen kiest, maken ze ook deel uit van de vergunning en moeten ze dus ook daadwerkelijk door de bouwer worden aangebracht. Zorgen voor afkoeling 14) Speciale adviezen om oververhitting in de nacht te voorkomen of te beperken. 15) s Nachts ventileren/ rekening houden met kans op ongenodigde gasten (inbrekers). a. Ventileren is essentieel en effectief om hitte in de woning te beperken, vooral wanneer zonwering niet of niet goed aangebracht kan worden. Bovendien kunnen bewoners direct zélf ventileren zonder financiële consequenties. Ventileren is effectief wanneer de ramen ‘s nachts of in de vroege ochtend geopend worden, zodat de kamers langdurig geventileerd worden met relatief koele lucht. Ramen 'tegen elkaar openzetten’ is daar waar mogelijk het beste. Wanneer het buiten warmer is dan binnen moeten alle deuren en ramen dicht blijven. Natuurlijke koeling/frisse lucht is duurzamer dan airconditioning. We stimuleren het aanbrengen van frisse luchtroosters (bij ramen bijvoorbeeld waardoor geventileerd kan worden zonder dat het raam opengezet hoeft te worden en de warmte naar binnen kan. (eventueel opnemen met Energiehuis) 16) Natuurlijke frisse lucht (dakluik en gevelluik zorgen voor thermische trek (warmte stijgt op)). 17) Als koeling toch nodig is, dan gaat de voorkeur uit naar duurzame vormen, van bijvoorbeeld warmte-koudeopslag.

18) Geen airco’s stimuleren. Op dit moment is een airco tegen de gevel en kleiner dan 2m x 1 m toegestaan zonder vergunning. Alleen kan geluidgrens een beperking in houden. Maar vaak dus 19

niet in landelijk gebied. Zeker omdat ook steeds vaker airco’s in de winter gebruikt worden voor warmte is dit niet stimuleren een extra uitdaging. De buitenluchttemperatuur heeft dus een belangrijke invloed op mogelijke hitteproblemen in de woning. Het logische advies is aandacht te besteden aan meer groen rondom de woning en in de omgeving om de luchttemperatuur omlaag te krijgen.

5.3 Uitwerking thema Gebied Doelstellingen: a) De buitenruimte dient zodanig ingericht te zijn dat iedereen ook met hitte van de buitenruimte veilig gebruik kan blijven maken zonder overmatig verhit te raken. b) Bij herinrichting van schoolpleinen dient het hitteaspect van de gebouwen te worden meegenomen. c) Elke wijk voldoende groen is ingericht en afgesproken percentages voor warmtewerende en/of verkoelende oppervlaktes gehaald zijn. Voldoende (openbare) koele plekken dienen aanwezig te zijn. d) Op publieke plekken en pleinen watersystemen zijn aangelegd voor verkoeling e) In de directe omgeving van openbare gebouwen en voorzieningen, scholen, horeca en bedrijvigheid en concentraties van detailhandel wordt bij de inrichting rekening gehouden om de effecten van hitte te verminderen. f) Bij ov-haltes moet er voldoende schaduw zijn. g) Als gemeente stimuleren we de ondernemers om gezamenlijk te komen tot stappen zoals bijvoorbeeld gewijzigde open- en sluitingstijden. Maatregelen die helpen de klandizie niet af te laten nemen door de hitte. Deze stappen kunnen we dan als de gemeente communiceren. h) Samen met onze bedrijven vergroenen we de bedrijfsterreinen zodat er voldoende schaduwplaatsen ontstaan en ruimte is om af te koelen. i) In samenwerking met de strandondernemers onderzoeken we hoe bij extreme hitte schaduwplekken op het strand te vergroten.

j) In samenwerking met de recreatieondernemers onderzoeken hoe we extreme hitte voor onze gasten hanteerbaar maken. k) We staan open voor initiatieven van all-weather voorzieningen die ook open zijn bij extreme hitte. l) Evenementen op Schouwen-Duiveland kunnen op een verantwoorde wijze plaatsvinden bij hitte of worden tijdig afgelast. (Denk hierbij ook aan dierenwelzijn). m) De leefbaarheid van winkel- en uitgaansgebieden dient tijdens hittegolven voldoende te blijven. n) De gemeente heeft een hitteplan waarbij ook protocollen zijn vastgelegd t.b.v. het voorkomen van problemen door hitte tijdens evenementen.

Maatregelen Preventieve maatregelen aankleding 1) Vergroen versteende wijken. 2) Groene parkeerplaatsen aan leggen door meer bomen te planten, maar ook water doorlaatbare verharding toe te passen. 3) Variëren in groen door omvorming naar klimaatbestendige bomen en struiken, zonder kaalslag. In principe geven bestaande bomen meer schaduw dan jonge aanplant. Bij aanplant ook rekening houden met klimaatbestendigheid van het groen. 4) Vuistregel groennorm 3 – 30 – 300 waar mogelijk toepassen (uitzicht op minimaal 3 bomen, een minimale boomkroonbedekking in buurten van minimaal 30%, iedereen moet binnen een wandelafstand van 300 meter van zijn woning een verblijfsplek of park van tenminste 1 hectare hebben). 5) We zorgen voor voldoende schaduw op parkeerplaatsen. We onderzoeken de mogelijkheid voor overdekte parkeerplaatsen (eventueel in combinatie van zonnedak). 20

6) Een boom voor ramen tussen het oosten en het westen om de zoninstraling te beperken/voorkomen. 7) We brengen goede klimaatbestendige voorbeelden in beeld voor inrichting van terreinen. Indien mogelijk een locatie inrichten waar alles ook te zien is. De buitenruimte van het groene Eilandhuis zou hiervoor kunnen fungeren. 8) We onderzoeken de mogelijkheid om kennis en ervaring over de juiste klimaatbestendige inrichting te faciliteren/subsidiëren. (Coach/adviseur voor advies over inrichting). 9) In ontwerp en situering van gebouwen, groen en oppervlaktewater rekening houden met verkoelende windstromen. Meer wind doorlaten, corridors creëren. (Rekening houden met zomerse heersende zeewindrichting). 10) We stimuleren de komst van slechtweer-voorzieningen die ook hun nut hebben bij hitte. Denk bijvoorbeeld aan musea, binnen speeltuinen. 11) Bedrijventerreinen worden vergroend en verkoelend ingericht. 12) Groenblauwe stappen zijn over het algemeen effectief omdat ze zowel zorgen voor verdamping als voor schaduw en reflectie bomen, struiken en gras. Groene daken, gevels en fonteinen en andere waterelementen. 13) Het ophangen van schaduwdoeken of andere kunstmatige overkappingen. 14) Koele plekken creëren en bereikbaarheid ervan. Wat zijn de koele plekken in onze de gemeente? Bewoners worden zo uitgenodigd om vaker te bewegen, wat hun gezondheid ten goede komt.

Afstand maximaal 300 meter en omvang ca 400 m² minimaal 200 m² in schaduw (10-15 graden koeler). Met zitmogelijkheid in schaduw. Gebruik door verschillende groepen. Met schaduwrijke speelplekken. Sport of spelelement ook in de zon als het minder heet is. In combinatie met toilet, bar of restaurant is prettig.

Preventieve werkzaamheden/gedragsmaatregelen. 15) Aanpassen van maaiplannen (kort geschoren is minder klimaatbestendig).

21

16) Bestaand groen zoveel mogelijk behouden, hergebruiken of indien mogelijk (tijdelijk) verplaatsen. Dit kan door het beperken van kapvergunningen bij bestaande bouw, en afspraken met projectontwikkelaars bij nieuwbouw. 17) Aanpassing van winkeltijden. 18) Invoeren van een middagsluiting (siësta) tijdens een hitteperiode. 19) Onderzoek naar de mogelijkheden voor verlengde openingstijden in de avond. 20) Deuren dicht wanneer de airco aan staat. 21) Bouw volgens de Maatlat Klimaatadaptief bouwen. 22) We maken een roadmap voor evenementen. Een checklist waar rekening mee gehouden zou kunnen worden bij de organisatie. 23) Contact voor advies bij extreme hitte 24) Preventief rekening houden bij de opzet van het evenement wat de doen bij extreem weer. 25) Denk bijvoorbeeld aan voorzieningen als voldoende drinkwater, regenjasjes. 26) Waar kan je parkeren tijdens hitte (auto niet te veel opwarmt) of bij regen (auto ook weer zelfstandig weg kan rijden). 27) Werken met tijdslot om drukte beter te kunnen reguleren. 28) Aandacht voor route ernaartoe, file en opwarming. 29) Eventueel verbod bij extreem weer. 30) Een plan voor warme dagen met o.a. a. Voldoende watertappunten. b. Voldoende EHBO-posten. c. Hittetraining EHBO-ers. Voldoende koelte: 31) We zorgen voor voldoende koelte (binnen)plekken en gekoelde plekken. We inventariseren ze en zetten ze op een duidelijke kaartomgeving.

32) We realiseren watertappunten in de openbare ruimte in al onze kernen. Daarnaast wordt de mogelijkheid bekeken of watertappunten op schoolpleinen mogelijk zijn (IHP en groene schoolpleinen). 33) We realiseren op onze onthaalplaatsen (plaatsen die dienstdoen als samenkomst locatie als start van een bezoek aan een gebied bijvoorbeeld de grote parkeerplaatsen of aangemerkte specifieke parkeerplaatsen met aangegeven wandelmogelijkheden) voldoende schaduw. 34) Hittebestendige winkelstraat met voldoende beschaduwde wandelroutes en parkeergelegenheden. Schaduwdoeken voor hele hete periodes. (Op schoolpleinen wordt dit soms al toegepast rond de zandbak). 35) Bomen met een volgroeide kruin geven koelte. Pergola’s geven koelte. Groen heeft water nodig om te koelen, voor verdamping en om in leven te blijven (buiten schaduwwerking). Bomen en struiken kunnen zorgen voor een ecosysteempje. Daarnaast: Zuiveren van lucht. Terugdringen van hitte. Verbetering biodiversiteit. Gevolgen voor waterhuishouding (extra vraag) en beter vasthouden (aanbod). Geen kort gazon. Een natuurlijker beheer is beter voor biodiversiteit en klimaatadaptatie. 36) Groene gevels en daken voor tegengaan van Urban Heat Islands. Ze geven vaak meer koelte aan de omgeving dan aan het gebouw. 37) Misting stations, fonteinen en bedriegertjes.

38) We overwegen de mogelijkheid om strandondernemers bij warm weer (na afkondiging) extra mogelijkheden te bieden om op het strand meer koele plekken te realiseren, eventueel buiten hun officiële terras, onder bijkomende voorwaarden met behulp van schaduwdoeken, parasols e.d.. 39) Het effect van open water. Dit is afhankelijk van de temperatuur van het wateroppervlak en of die lager is dan die van de lucht erboven. Hoe groter dit verschil, hoe groter het verkoelende of verwarmende effect is. Soms zijn vijvers, grachten, meren en rivieren overdag koeler dan de lucht en ’s nachts warmer, met name in het tweede deel van de zomer en in de vroege herfst. Doordat de temperatuur van het water ’s avonds en ‘s nachts relatief hoog blijft, kan stedelijk water op die momenten voor een opwarmend effect zorgen (Steeneveld et al., 2014). Een koeler wateroppervlak is niet het enige dat nodig is om de stedelijke omgeving af te koelen. De koelere 22

lucht nabij het wateroppervlak moet ook de omgeving kunnen bereiken. Een merkbaar verkoelend effect voor mensen in de buurt van water vereist daarom dat de lengte van het wateroppervlak waarover de wind blaast voldoende groot is (circa 200 meter of meer) (Foken & Napo, 2008).

6 Agenda Hitteplan In hoofdstuk 5 staan alle maatregelen die genomen kunnen worden. In dit hoofdstuk geven we aan welke maatregelen we gaan nemen en wanneer. Er is onderscheid gemaakt over zaken waar we informatie verstrekken (communicatie), maatregelen die we gaan nemen in bestaand gebied en maatregelen waar we bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen rekening mee moeten houden en zoveel mogelijk moeten toe (laten) passen. Actie Communicatie Opstellen communicatieplan Opstellen communicatieboodschappen o.a koelhuis en omgeving, vergroenen, voldoende drinken. Overleg maatschappelijke organisaties delen boodschappen hitte uitvoeringsplan Opstellen flyer houd je huis koel Opstellen flyer hittebestendige tuin Standaard hitteinventarisatieplan scholen Roadmap voor evenementen en extreem weer Maatregelen door gemeente Opstellen hitteprotocol medewerkers Extreem weer betrekken bij evenementenvergunning Inventarisatie hittemaatregelen gemeentelijke gebouwen Inventarisatie hittemaatregelen schoolgebouwen Aanpassen maaiplannen Vergroenen van versteende situaties Bij omvorming rekening houden met hittemaatregelen Bushaltes in schaduw plaatsen Rustplaatsen in buitengebied (picknickbank) gedeeltelijk in middagschaduw Hittemaatregelen meenemen bij vergroenen schoolpleinen Hittemaatregelen adviseren tijdens energieadvies

Wanneer

Wie

2025 2025 en 2026

Communicatie Communicatie /RenM

2025

WWL

2025 2025/2026

Communicatie/ RenM RenM/OW/NME/Comm/Zeeuwland

2025 2025/2026

RenM / GGD/ Scholen/ Gebouwbeheer RenM vergunningen/IV/GHOR

2025

PZ

2026

RenM Vergunningverlening

2025 en 2026

Gebouwenbeheer

2025 en 2026

Gebouwenbeheer/ Schoolbestuur

2025 en 2026 2025 e.v.

UOR UOR/ RenM OWB/ OW

2025 e.v.

OW/ UOR

2025 e.v. 2026 e.v.

OW/ UOR OW/ RenM ECT/ UOR

2025 e.v.

RenM OB/ NME

2025 e.v.

RenM OB/ Energiecoaches

23

Stimulering plaatsen zonneschermen bij (school)gebouwen Afstemming maatregelen op stranden met strandondernemers Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen Groene parkeerplaatsen Schaduwrijke parkeerplaatsen Regel 3-30-300 toepassen Zorgen voor voldoende koele juist ingerichte plekken Zorgen voor watertappunten in de openbare ruimte Bestaande bomen zoveel mogelijk behouden Rekening houden met verkoelende windstromen Ligging woningen tov zon

Vanaf 2026?

JZ/ RenM OB

2025 en 2026

RenM Economie/ OW

2025 e.v. 2025 e.v. 2025 e.v. 2025 e.v. Vanaf 2025

RenM OWB/ ontwikkelaars RenM OWB/ ontwikkelaars OW/ RenM OWM/ ontwikkelaars RenM OWB/ Zeeuwland/ ontwikkelaars RenM OWB/ OW/ UOR

Vanaf 2025

RenM OWB/ ontwikkelaars

Vanaf 2025

RenM OWB/ ontwikkelaars

Vanaf 2025

RenM OWB/ ontwikkelaars

24

Bijlage 1 Hittekracht Om te weten wat je te verwachten hebt van de warmte, is het begrip hittekracht ontstaan. Hittekracht is een cijfer waarmee blootstelling aan hitte wordt uitgedrukt. Het combineert meerdere zaken in één getal. Dit maakt het mogelijk voor verschillende groepen om een betere risico-inschatting te maken en geschikte stappen te nemen Hoe je Hitte ervaart wordt niet alleen bepaald door de temperatuur. Er zijn 4 zaken die hier invloed op hebben. Naast de temperatuur (1) is ook de luchtvochtigheid (2) erg belangrijk. Bij een hoge luchtvochtigheid is het veel lastiger om te zweten en jezelf te koelen. Je zal dan zelf veel meer last hebben van de hitte. Maar ook de hoeveelheid zonnestraling (3) is van belang. Hoe fel schijnt de zon. En ook de hoeveelheid wind (4) is belangrijk om de hittekracht te bepalen. Want ook een koelere wind kan het hittegevoel minder laten worden. Het KNMI heeft een hitte index gemaakt waarop is aangegeven bij welk weertype hitte gevaarlijk kan worden.

25

Bijlage 2 Gevoelstemperatuur en PET-Index De gevoelstemperatuur geeft een maat voor het gevoel van kou (windkou/waterkou) of warmte (benauwende warmte of hitte) dat de mens ondervindt in koude lucht met veel wind of in warme lucht met zon, windstil weer en hoge luchtvochtigheid. Dit deel gaat over de windkoude, het extra gevoel van kou door wind. Het verschijnsel gevoelstemperatuur, of windkoude, is dus het verschijnsel waarbij het in de wind een stuk kouder aanvoelt dan uit de wind. Hoe kouder het is en hoe harder het waait, des te kouder voelt het aan. We kunnen dat warmteverlies uitdrukken in een soort gevoelswaarde van de temperatuur. Voor gevoelstempratuur wordt ook gewerkt met PET-index. PET staat voor Physiological Equivalent Temperature. Deze PET-index wordt ook gebruikt bij kaarten die de gevoelstemperatuur laten weten. De omgeving waar iemand zich in bevindt, kan zorgen voor duidelijke andere gevoelstemperatuur. Hieronder zie je welke stress veroorzaakt wordt bij een bepaalde gevoelstemperatuur.

26

Bijlage 3 Samenstelling themagroepen Thema gebruiker/ gezondheid Beleidsmedewerker Sociaal Domein gezondheid gemeente Beleidsmedewerker WMO-gemeente Communicatieadviseur gemeente Natuur- en Milieueducatie Schouwen-Duiveland Adviseur Publieke Gezondheid GGD Zeeland Adviseur Milieu en Gezondheid GGD Zeeland BOA Leefbaarheid Medewerker klant en omgeving Zeeuwland Coördinator Rode Kruis Schouwen-Duiveland Beleidsmedewerker Omgevingsbeleid gemeente

Thema gebouw Assets manager Zeeuwland Medewerker beheer en onderhoud gebouwen gemeente Beleidsmedewerker Duurzaamheid gemeente Bouwplantoetser gemeente Beleidsmedewerker Energie en klimaat gemeente Bouwplantoetser gemeente Beleidsmedewerker Omgevingsbeleid gemeente

Thema gebied Stedebouwkundige gemeente Beleidsmedewerker groen en landschap gemeente Verduurzaming Zeeuwland Beleidsmedewerker vergunningverlening gemeente Recreatieondernemer Beleidsmedewerker recreatie gemeente Beleidsmedewerker integrale veiligheid gemeente Beleidsondersteuner economie gemeente Beleidsmedewerker Omgevingsbeleid

27

Bijlage 4 Communicatieoverzicht Communicatieoverzicht Hitteplan – Gemeente Schouwen-Duiveland Doelgroep Communicatiemiddelen

Boodschap/Kerninhoud

Inwoners

Flyer, poster, nieuwsbericht, sociale media, website

Houd het kort en visueel, voldoende drinken, zoek koelte

Ouderen

Flyer, poster, narrowcasting, sociale media, filmpje

Zoek koele plekken, koel slapen, zonwering/frisse lucht, water gebruiken voor verkoeling

Organisaties die met ouderen werken

Nieuwsbericht, social media, esh-borden

Let op ouderen, bied ondersteuning, denk aan zorginfrastructuur

Organisaties voor jongeren/kinderopvang

Sociale media, narrowcasting

Blijf uit de zon, zorg voor schaduwrijke plekken

Zieken/mensen met medicijngebruik

Website, narrowcasting

Gebruik koelere kamer voor slaap, pas medicatie in overleg aan

Zwangere vrouwen

Narrowcasting

Gebruik koele ruimte, vermijd hitte

Eenzame mensen

Filmpje, narrowcasting, borden

Gebruik natte doeken, ga in gesprek, let op omgeving

Mensen die buiten werken

Esh-borden, flyers

Draag geschikte kleding, werk aanpassen bij hitte, denk aan anderen

Sporters

Sociale media, flyers

Beweeg minder, juiste kleding

Recreanten/evenementbezoekers/toeristen

Flyers, sociale media, esh-borden

Denk aan hitte: rust, drink, zoek schaduw

(Strand)ondernemers

Sociale media, stakeholdernetwerken

Ondersteun bezoekers, zorg voor schaduw en verkoeling

Voedselbanken

Flyers

Informeer kwetsbare doelgroepen

Ruilwinkel (anderstaligen), Vluchtelingenwerk, Oekraïners

Flyers, visuele communicatie

Zorg voor eenvoudige, begrijpelijke informatie in meerdere talen

28

Bijlage 5 Hitte uitvoeringsplan als gemeentelijke vertaling van het Nationaal Hitteplan (code rood) Het Nationaal Hitteplan is een waarschuwingssysteem van het RIVM. Het RIVM waarschuwt landelijke organisaties in de zorg op verschillende momenten tijdens het hitteseizoen. Het hitteseizoen duurt van mei tot en met september. Maar als het Nationaal Hitteplan actief is, geldt de oproep voor iedereen die op wat voor manier dan ook zorg draagt voor kwetsbare groepen. Ook voor hen is dit een signaal: Let op, zorg voor elkaar. Het Nationaal Hitteplan is bedoeld voor organisaties en professionals in de zorg en mantelzorgers. Het RIVM laat hun weten als er hitte verwacht wordt. Zo kunnen zij zich voorbereiden op de hitte in de ondersteuning van en zorg voor kwetsbare groepen. Zorgorganisatie kunnen bijvoorbeeld hun eigen hitteplan van de plank halen. In de jaarlijkse cyclus onderscheidden we de volgende fases: Voorbereidingsfase De voorbereidingsfase vindt meestal plaats tussen maart en mei. Tijdens deze fase bereiden organisaties zich voor op de volgende zomer. Meestal wordt in deze fase kennis geactualiseerd en materialen voorbereid. Voorwaarschuwingsfase In de fase die volgt, de voorwaarschuwingsfase, maakt iedere organisatie zich klaar op een mogelijke periode van hitte. De voorwaarschuwingsfase start wanneer het RIVM een voorwaarschuwingsmelding af geeft.

Deze melding komt een paar dagen voor een periode van hitte. Een periode van hitte is voor het RIVM een periode van vier aansluitende dagen waarbij de temperatuur boven de 27 ⁰C komt. Ook de nachttemperatuur en de luchtvochtigheid bepalen of het RIVM een (voor)waarschuwing afgeeft. De De voorwaarschuwingsfase vindt meestal plaats van juni tot september. Het Nationaal Hitteplan wordt dan nog niet geactiveerd. Waarschuwingsfase Vervolgens komt de waarschuwingsfase. Deze fase wordt actief wanneer het RIVM een aankondiging afgeeft voor een periode van hitte. Het Nationaal Hitteplan wordt geactiveerd Hiermee wordt de meest acute fase van het lokaal hitteplan actief. Organisaties zetten zich in deze periode in om ongemak en problemen door hitte te voorkomen. Deze waarschuwingsfase vindt meestal plaats in de periode van juni tot september. Evaluatiefase De laatste fase, de evaluatiefase, vormt de brug naar het volgende jaar, waarin dezelfde fasen worden doorlopen. In de evaluatiefase wordt teruggekeken op de afgelopen zomer. Hierin is aandacht voor de uitvoering van het hitteplan, de betrokken stakeholders en de kwetsbare doelgroepen. Wanneer wenselijk kunnen we het

hitteplan uitbreiden met stappen, stakeholders of doelgroepen. Het Nationaal Hitteplan is vertaald naar onze situatie. In onderstaand overzicht is aangeven welke rollen en taken de diverse gremia hebben op de verschillende momenten. Overzicht taken van de diverse gremia bij hitte: - Taken van de gemeente - Taken van de GGD 29

-

Taken de GHOR Taken van zorg Taken van de maatschappelijke zorg Taken van sport en recreatie Taken van overheidsbestuur

Voor de voorbereidingsfase (voorjaar – 1 juni) Voor de voorwaarschuwingsfase (mogelijk 1 juni – 1 september) Voor de waarschuwingsfase (bij hittealarm)

30

1. Taken van de gemeente Taken in de voorbereidingsfase (voorjaar - 1 juni) In deze tabel staan de taken van de verschillende organisaties in de voorbereidingsfase. Organisatie