1442222 Bijlage 1 Woonzorgvisie Samen Doen op Schouwen-Duiveland

Samen Doen op Schouwen-Duiveland Woonzorgvisie 2025-2028 16 april 2025

1

Inhoudsopgave Voorwoord

3

Inleiding

4

Ambities uit Woonzorgvisie zijn een stip op de horizon… … en zijn tot stand gekomen in een gedegen proces Leeswijzer

De Woonzorgvisie in één oogopslag Positie van de Woonzorgvisie binnen vigerend beleid

4 4 5

6 7

De kracht van Schouwen-Duiveland

8

1.

oekomstbestendig wonen

10

1.1 1.2 1.3

11 13 15

2.

3.

Wat zien we? Wat is onze visie? Wat gaan we doen?

Nieuwbouw als kwalitatieve aanvulling

16

2.1 2.2 2.3

17 18 22

Wat zien we? Wat is onze visie? Wat gaan we doen?

Betekenisvol leven: aandacht voor wonen, zorg en welzijn

24

3.1 3.2 3.3

25 27 30

Wat zien we? Wat is onze visie? Wat gaan we doen?

4.

Begrippenlijst

32

5.

Bijlagen

39

Bijlage 1: Seniorproofscan Bijlage 2: Prijscategorieën woningen per 2025

40 42

2

Voorwoord Beste inwoners, Met trots presenteren wij u de Woonzorgvisie voor onze prachtige eiland en gemeente SchouwenDuiveland. Deze visie is het resultaat van een intensief proces van samenwerking, waarin we hebben geluisterd naar onze inwoners, zorgverleners, woningcorporaties en andere betrokken partijen. Het is een toekomstgericht dynamisch document dat ons helpt om onze gemeente voor te bereiden en te leiden op de uitdagingen en kansen die de komende jaren op het gebied van wonen, zorg en wonen met zorg op ons pad komen. Wij staan voor een samenleving waarin iedereen, ongeacht leeftijd of situatie, een geschikte plek kan vinden om te wonen én waar goede zorg binnen handbereik is. De demografische veranderingen – zoals de dubbele vergrijzing, betaalbare woning te kort en de toenemende behoefte aan passende zorg – vragen om een doordachte aanpak en visie. Het is onze taak om ervoor te zorgen dat Schouwen-Duiveland een plek blijft waar iedereen zich thuis kan voelen. Deze Woonzorgvisie schetst een routekaart naar een inclusieve gemeenschap. Een gemeenschap waar senioren langer zelfstandig en zelfredzaam kunnen wonen in geschikte woningen en wijken. Waar jongeren en starters ook een plek kunnen vinden. Waar mantelzorgers worden ondersteund, en waar we samen bouwen aan zorgvoorzieningen die aansluiten bij de behoeften van onze inwoners.

We zijn ons ervan bewust dat dit niet alleen een verantwoordelijkheid van de gemeente is. Samenwerking is de sleutel. Door krachten te bundelen met lokale partners en onze inwoners, maken we onze gezamenlijke visie werkelijkheid. Met deze visie zetten we een stap richting een sociale, duurzame en toegankelijke toekomst voor iedereen op Schouwen-Duiveland. Wij hopen dat u zich net zo betrokken voelt bij dit proces als wij en dat we samen kunnen blijven werken aan een gemeente waar we allemaal trots op zijn. Laat deze Woonzorgvisie vooral inspireren en verbinden, zodat we, samen met u, onze gemeente klaar kunnen maken voor de toekomst. Met hartelijke groet,

Alwijn Ten Cate Wethouder Wonen

Kees Poortvliet Wethouder Zorg

3

Inleiding Ambities uit Woonzorgvisie zijn een stip op de horizon… We hebben als gemeente een belangrijke opgave op het gebied van wonen, zorg en wonen met zorg. Het hoofddoel van de Woonzorgvisie is daarom: een passend thuis voor iedereen, met speciale aandacht voor de zorgbehoeften van kwetsbare groepen en het behoud van de unieke identiteit van onze kernen en de leefbaarheid op het eiland. De subdoelen die geformuleerd zijn in deze Woonzorgvisie helpen ons deze ambitie te verwezenlijken. Aan de hand van deze ambities en doelen speelt de gemeente Schouwen-Duiveland in op de onlangs vastgestelde Strategische Visie ‘Tij van de Toekomst’ waarin staat dat de gemeente Schouwen-Duiveland wil groeien naar 40.000 inwoners. De Woonzorgvisie dient als uitgangspunt en stip aan de horizon voor het woonzorgbeleid op Schouwen-Duiveland tot 2028. Het vormt de basis voor: • Het bijbehorende uitvoeringsprogramma (met acties, maatregelen en instrumenten); • Afspraken tussen gemeente en andere belanghebbenden (denk aan prestatieafspraken met de woningcorporatie en zorg- en welzijnspartijen); • Kaders voor woningmarktpartners (zoals woningcorporaties, wooncoöperaties, projectontwikkelaars en zorg- en welzijnspartijen).

… en zijn tot stand gekomen in een gedegen proces De Woonzorgvisie is tot stand gekomen door middel van een participatief proces. Verschillende stakeholders (marktpartijen, zorg- en welzijnspartijen, bewoners, de woningcorporatie en beleidsmedewerkers van de gemeente) hebben input voor de nieuwe Woonzorgvisie geleverd. Deze partijen zijn in een vroeg stadium geconsulteerd om – gevoed door bureauanalyses – een breed en integraal beeld van de lokale opgaven te schetsen. Via interactieve sessies hebben de stakeholders kansen en opgaven voor Schouwen-Duiveland benoemd. Deze zijn vertaald in de ambities en doelen van de Woonzorgvisie.

Figuur 1: Gevolgde processtappen van oktober 2023 tot september 2024

Kick-off projectgroep, opstellen startnotitie

Aanscherpen startnotitie, met aanvullend onderzoek

Beeldvorming met relevante stakeholders en Raad

Schrijven Woonzorgvisie en uitvoeringsprogramma

Reflectieronde, afronden en besluitvormings proces

Woonzorgvisie is een integraal en beleid overstijgend document De Woonzorgvisie staat niet op zichzelf en reikt ver. De woonzorgopgave gaat namelijk niet alleen over het bouwen van de juiste woningen, maar ook over het beschikbaar maken van bestaande woningen via doorstroming en over de ambities om bestaande woningen en woongebieden toekomstbestendig, leefbaar, duurzaam en betaalbaar te houden of te maken. Dit alles vraagt om een integrale benadering en verbinding met andere beleidsterreinen zoals welzijn, duurzaamheid, ruimtelijk domein, mobiliteit en economie. We leggen in deze Woonzorgvisie daarom telkens de link met aanpalend beleid.

4

Van woorden naar daden Om onze ambities in de Woonzorgvisie uit te kunnen voeren, zijn we afhankelijk van deze integraliteit. In het uitvoeringsprogramma is afgebakend wie wanneer aan zet is om een actie op te pakken. De Woonzorgvisie en het uitvoeringsprogramma moeten dan ook expliciet samen gelezen worden. Hiermee zorgen we voor een integrale visie en dat we in samenwerking onze Leefbaarheid Duurzaamheid doelen bereiken. Deze visie kunnen we als gemeente namelijk niet alleen realiseren. We Wonen en zorg zetten hierbij strategisch partnerschap in met onze partners en inwoners. De haalbaarheid van onze ambities hangt daarnaast mede af van Economie Mobiliteit rijksbeleid zoals het beschikbaar stellen van rijksmiddelen en subsidies.

Leeswijzer Hierna vindt u meteen de Woonzorgvisie in één oogopslag, inclusief de plek van deze visie binnen ander beleid. Hierna gaan we in op de kracht van de gemeente Schouwen-Duiveland. Vervolgens worden de drie integrale hoofdthema’s van de Woonzorgvisie met de daarbij behorende uitgangspunten één-voor-één behandeld. De hoofdthema’s zijn: • Toekomstbestendig wonen (hoofdstuk 1) • Nieuwbouw als kwalitatieve aanvulling (hoofdstuk 2) • Betekenisvol leven: aandacht voor wonen, zorg en welzijn (hoofdstuk 3) Steeds worden de vragen beantwoord: wat zien we, wat is onze visie en wat gaan we doen? Als laatste is een begrippenlijst opgenomen. Separaat aan (maar verbonden met) de Woonzorgvisie is het uitvoeringsprogramma opgesteld.

Foto: Zeeland.com.

5

De Woonzorgvisie in één oogopslag Samen Doen op Schouwen-Duiveland We willen dat iedereen die dat wil, een fijne woonplek kan krijgen op Schouwen-Duiveland. We vinden het daarbij belangrijk dat mensen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen, maar ook de kans hebben door te stromen naar een beter passende woning wanneer de situatie daarom vraagt. Onze gemeente kenmerkt zich door krachtige lokale gemeenschappen en het ‘samen doen’. Deze mentaliteit willen we behouden en versterken door te blijven werken aan vitale dorpen en steden waar het van jong tot oud fijn wonen is. Tot de kern: drie belangrijke thema’s voor de toekomst van wonen op Schouwen-Duiveland Toekomstbestendigheid, nieuwbouw en wonen-zorg-welzijn zijn de drie thema’s die centraal staan in de Woonzorgvisie die voor u ligt. Deze drie thema’s staan niet op zichzelf, maar staan constant met elkaar in verbinding. Per thema zijn uitgangspunten geformuleerd. Deze uitgangspunten en het Samen Doen op Schouwen-Duiveland, vormen de rode draad in de Woonzorgvisie. Een samenvatting hiervan staat in de figuur hieronder. Deze Woonzorgvisie sorteert voor op het Volkshuisvestingsprogramma na inwerkingtreding van de Wet Versterking Regie op de Volkshuisvesting (Wvrv) dat verplicht wordt voor elke gemeente in Nederland. Onderdeel hiervan is een onderbouwing op het thema wonen, zorg en welzijn.

Dit is dan ook één van de thema’s waarop nadrukkelijk in wordt gegaan.

Figuur 2: Samenvatting thema’s en uitgangspunten Woonzorgvisie Op welke thema’s zetten we in?

Wat willen we bereiken?

Toekomstbestendig wonen

Nieuwbouw als kwalitatieve aanvulling

Betekenisvol leven: aandacht voor wonen, zorg en welzijn

• Aanpassingen in bestaande voorraad faciliteren

• Blijven bouwen, in elke kern

• Samen zorgen voor een thuis voor iedereen

• Beter benutten van de bestaande voorraad • Doorstroming stimuleren • Blijven verduurzamen

• Betaalbaar bouwen en houden • Ruimte voor vernieuwende initiatieven

• Fijn wonen is meer dan de juiste stenen stapelen • Passende huisvesting voor aandachts- en urgentiegroepen

6

Positie van de Woonzorgvisie binnen vigerend beleid In onderstaande figuur laten we de positie van de Woonzorgvisie zien binnen de aanpalende landelijke beleidstukken. De Woonzorgvisie is een wettelijke verplichting in 2026 dat onder het gemeentelijk volkshuisvestelijk programma valt.

Figuur 3: Positie van de Woonzorgvisie binnen vigerend beleid

Het rode sterretje geeft aan waar de Woonzorgvisie zich in figuur 3 positioneert. De Woonzorgvisie is onderdeel van het Gemeentelijk Volkshuisvestelijk Programma.

Bron: Stec Groep, 2024.

7

De kracht van Schouwen-Duiveland Krachtige en hechte lokale gemeenschappen maken de gemeente Schouwen-Duiveland bestaat uit zeventien kernen, waarvan vijftien dorpen en twee steden. De kernen zijn krachtige en hechte lokale gemeenschappen. Er heerst betrokkenheid en verbondenheid onder de inwoners wat zich uit in het rekening houden met elkaar en samen oog hebben voor kwaliteit van het leven in eigen kern. Samen doen op Schouwen-Duiveland betekent dat het nemen van initiatief door inwoners wordt gestimuleerd en de inwoners hun verantwoordelijkheid nemen in de inspraak die zij hebben. Schouwen-Duiveland: onlosmakelijk met de zee verbonden Met de Oosterscheldekering aan de ene kant van het eiland en het Watersnoodmuseum aan de andere kant, is Schouwen-Duiveland onlosmakelijk met de zee verbonden. Het eiland wordt omringt door de Noordzee, Nationaal Park Oosterschelde en de Grevelingen. De connectie meten de strijd tegen het water is terug te vinden in het unieke landschap op het eiland. Resten van kreken en overstromingen zijn aantrekkelijke natuurgebieden geworden. Duinen, dijken, schorren, polders en stranden vormen de karakteristieke natuur van het eiland. Deze natuur, dat ontstaan is door de ligging bij de zee, maakt Schouwen-Duiveland een mooie woongemeente.

Rijke historie kenmerkt de uitstraling en cultuur op Schouwen-Duiveland In de Middeleeuwen groeide Zierikzee uit tot een van de belangrijkste steden van Holland en Zeeland. Koopvaardij, visserij, lakennijverheid en de zoutindustrie waren de pijlers van de welvaart. De rijke geschiedenis en cultuur op het eiland is terug te zien in de vele monumenten. Van historische gebouwen, tot vele musea en tot eeuwenoude tradities zoals de visserijfeesten in het vissersdorp Bruinisse en het Straô Rieën in zes Schouwse dorpen.

Foto: Martine

Een eiland voor haar inwoners, met ruimte voor toerisme Schouwen-Duiveland is een eiland waar je actief buiten wil zijn. Een uitgebreid net van wandel-, fiets- en ruiterpaden zorgt ervoor dat dit ook mogelijk is. Het 21 kilometer lange strand is verdeeld in verschillende stranden: een familiestrand, een watersportstrand, een natuurstrand en een luxe strand. Dit maakt dat het eiland geliefd is bij eigen inwoners, maar ook bij badgasten en toeristen. Naast het monumentale Zierikzee, de oude vissersplaats Bruinisse, de havenstad Brouwershaven en de badplaatsen Burgh-Haamstede en Renesse zijn er ook kleinere dorpjes met een gezellige

8

sfeer om Schouwen-Duiveland te ervaren. Terrasjes zijn er in overvloed om te genieten van een Zeeuwse Bolus.

9

1. Toekomstbestendig wonen 0B0 B0B0 B

10

1.1 Wat zien we? Grote verduurzamingsopgave in het particuliere (koop)segment De kwaliteit van de bestaande woningvoorraad en leefomgeving zijn van groot belang voor de algemene woonkwaliteit op Schouwen-Duiveland. Het overgrote deel van de benodigde woningen in de toekomst staat er immers al. Binnen deze bestaande voorraad is sprake van een grote verduurzamingsopgave. In het koopsegment heeft bijna de helft van de woningen een energielabel van D of lager. De verduurzamingsopgave in het huursegment ligt voornamelijk bij de woningen die in het bezit zijn van particulieren. De corporatie Zeeuwland heeft de afgelopen jaren meerdere verduurzamingsslagen gemaakt waardoor de corporatie woningen gemiddeld een groen energielabel hebben.

Figuur 4: Woningvoorraad naar energielabels A Koop

B C D

Huur

E 0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

F

Bron: Gemeente Schouwen-Duiveland (2023).

Huidige woningvoorraad kan niet voorzien in groeiende behoefte aan nultreden/gelijkvloerse woningen Het aantal ouderen op het eiland is groot en groeiende. Het gevolg is een veranderende woonbehoefte, met daarin een groeiende behoefte aan levensloopbestendige woningen. Ouder worden gaat immers vaak gepaard met afnemende mobiliteit, waardoor onder andere traplopen en hoge drempels een probleem kunnen vormen. Een deel van de groeiende behoefte aan levensloopbestendige woningen kan worden opgevangen met nieuwbouwwoningen, maar niet alle behoefte aan levensloopbestendig wonen kan worden ingelost met nieuwbouw. Dit betekent dat een groot deel van de behoefte aan levensloopbestendige woningen zal moeten worden ingepast in de bestaande woningvoorraad. De bestaande woningvoorraad in de gemeente is ruim opgezet. Slechts 10% van de woningen is een appartement. Circa 38% van alle woningen in de gemeente zijn vrijstaande woningen. Als we kijken naar heel Nederland zijn deze percentages omgedraaid. Wat betreft eigendom bestaat de woningvoorraad op Schouwen-Duiveland voor circa 22% uit sociale huurwoningen. Het overige deel bestaat uit koopwoningen en particuliere huurwoningen. Dit betekent dat het initiatief om de woning aan te passen voor het overgrote deel van de voorraad bij particuliere eigenaren ligt.

11

Figuur 5: Woningvoorraad naar woningtype. Buitenste ring Schouwen-Duiveland, binnenste ring Nederland 0% 9% 13% 38%

14%

9%

29%

36%

13%

27%

Appartement Hoekwoning Tussenwoning Tweekapper Vrijstaand Overig

12% Bron: Gemeente Schouwen-Duiveland (2023), CBS Statline, 2023.

Doorstroming van ouderen komt lastig van de grond Thuis blijven wonen is niet altijd de beste optie. Soms is het voor het woongenot en de veiligheid van ouderen beter om een verhuisstap te maken naar een meer geschikte (nultreden/gelijkvloerse) woning op het eiland. Bijkomend voordeel van deze verhuisstap is dat er ook een bestaande woning vrijkomt voor een ander type huishouden, bijvoorbeeld een (aanstaand) gezin. We zien dat deze doorstroming op Schouwen-Duiveland lastig van de grond komt. Hiervoor zijn er meerdere redenen. Allereerst ontbreekt het op Schouwen-Duiveland aan voldoende geschikt aanbod voor ouderen. Dit geldt voor elke kern, maar met name in de kleinere kernen is er weinig geschikt aanbod voor ouderen en daarmee de wens om in de eigen te blijven wonen niet gerealiseerd kan worden. Daarnaast kan een verhuisstap voor oudere huishoudens gepaard gaan met een stijging van de woonlasten, waardoor ze hier van af zien. Ook komt het voor dat ouderen wel willen verhuizen, maar niet weten waar te beginnen of onderweg teveel praktische bezwaren tegenkomen.

12

1.2 Wat is onze visie? We faciliteren aanpassingen in de bestaande voorraad Onze inwoners moeten zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen wonen. Voor het merendeel van de ouderen geldt daarbij dat zij in een reguliere woning willen blijven wonen en niet willen verhuizen naar een andere woning die passend is voor ouderen. Denk aan een nultreden/gelijkvloerse woning of specifieke woon(zorg)voorziening. De zorgbehoefte en aanpassingsbehoefte van de woning en woonomgeving zal daarom voor een groot deel ontstaan daar waar de ouderen nu wonen (als er hulp/mantelzorg aanwezig is). We zetten daarom in op het meer geschikt maken van de bestaande voorraad en faciliteren aanpassingen waar nodig vanuit het Wmo-budget. Ook bieden we via de gemeente de Lening Duurzaam en Langer Thuis aan, voor woningeigenaren die hun pand willen verduurzamen of levensloopbestendig willen maken. Mogelijk onderdeel hiervan is de verzilverlening. Deze lening is beschikbaar voor huiseigenaren ouder dan 57 jaar en bedoeld om de eigen woning te verbeteren, seniorvriendelijk te maken en/of te verduurzamen. Woningcorporatie Zeeuwland werkt op dit moment al met een voorrangsregeling voor levensloopbestendige woningen. Dit werkt naar behoren en blijven ze doen. We blijven hierover in gesprek met de corporatie.

Ook denken we (in lijn met ons beleid gericht op (pré)-mantelzorg) mee over de mogelijkheden voor mantelzorg.

Koppeling Woonzorgvisie en Wmo-beleidsplan We hebben als gemeente een rol als het gaat om het aanpassen van woningen vanuit de Wmo. Meer woningaanpassing (en meer ondersteuning thuis) zorgt voor een grote druk op het Wmo budget. Met de inwerkingtreding van de Wet versterking regie volkshuisvesting wordt daarom ook de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 gewijzigd. De wijziging houdt in dat in de Wmo 2015 (via het Wmo-Beleidsplan) de verbinding moet wordt gelegd met het gemeentelijk volkshuisvestingsprogramma. Door de koppeling tot stand te brengen met de Wmo 2015, wordt geregeld dat in het Wmo-beleidsplan aandacht wordt besteed aan het inkopen van de zorg en maatschappelijke ondersteuning die hoort bij de woonopgave voor aandachtsgroepen en ouderen. Het Wmo-beleidsplan is in die zin als integrale visie bedoeld in samenhang met het woon-zorgbeleid in het volkshuisvestingsprogramma. Het WMO-beleidsplan wordt in het beleidskader breed sociaal domein meegenomen.

We willen de bestaande voorraad beter benutten De veranderende woningbehoefte heeft als gevolg dat we goed moeten kijken naar onze bestaande voorraad. Niet alle opgaven hoeven opgelost te worden met nieuwbouw. Er zijn mogelijk meerdere kansen om de bestaande voorraad op Schouwen-Duiveland beter te benutten. Hierbij kijken we niet alleen naar woningen, maar onderzoeken we ook mogelijkheden binnen eventuele leegstaande oude bedrijfspanden of agrarische gebouwen die getransformeerd kunnen worden tot een woning. Als de mogelijkheid tot hergebruik van dergelijke gebouwen wordt benut, kan dat een positief effect hebben op de leefbaarheid in de omgeving en staat van het vastgoed zelf. Tegelijkertijd bewaken we de mogelijkheden voor de bestaande agrariërs en de (ruimtelijke) kwaliteit van het buitengebied. Dit doen we binnen het beleid en de verordeningen van de provincie. Voor de transformatie van kerkgebouwen wordt separaat beleid opgesteld. We staan daarnaast open voor mogelijkheden om grote woningen te splitsen. Door het verticaalof horizontaal splitsen van grotere woningen, creëren we extra woningen en voorzien we in de behoefte van kleinere huishoudens. We gaan concreet beleid opstellen voor functiewijziging van bestaande gebouwen naar woningen en woningsplitsen. Uitgangspunt is en blijft wel dat er één

13

huishouden in één woning woont. Woningsplitsen staat dan ook niet gelijk aan woningdelen, waarbij meerdere huishoudens in één woning wonen. Bij woningdelen worden er dus geen extra woningen gecreëerd. Meer bewustwording en aantrekkelijk maken om door te stromen Op Schouwen-Duiveland wonen veel oudere huishoudens. Een groot deel van deze groep is nog fit en vitaal en denkt om deze reden vaak (nog) niet na over een toekomstige woon en/of zorgbehoefte. We vinden het belangrijk dat onze inwoners op tijd nadenken over de vraag of hun woning en woonomgeving ook in de toekomst nog geschikt is. Mocht de woning in de toekomst niet meer geschikt zijn, is het aan de inwoners om hun woning op tijd levensloopbestendig te maken of een verhuisstap te maken. We willen hier als gemeente wel meer bewustwording voor creëren. Door onze inwonende ouderen op tijd bewust te maken van deze vraag en ze te informeren over de mogelijkheden hopen we doorstroming in de toekomst makkelijker en aantrekkelijker te maken. We starten een informatiecampagne om huishoudens vroegtijdig te informeren over de mogelijkheden van toekomstbestendig wonen. We maken hierbij gebruik van de praktijkkennis en kunde vanuit de corporatie. Met ons nieuwbouwprogramma zetten we in op het toevoegen van meer geschikte woningen voor ouderen (zie volgende hoofdstuk).

Ook kunnen bewoners zoals beschreven gebruik blijven maken van de leningen die het vergemakkelijken de woning levensloopbestendig te maken. Bestaande woningvoorraad verduurzamen (huur en koop) De ambitie van de gemeente Schouwen-Duiveland is het realiseren van een energieneutraal Schouwen-Duiveland in 2040. Belangrijke thema’s hierin zijn energiebesparing, duurzame energieopwekking en de warmtetransitie. De warmtetransitie is de overgang van fossiele niet duurzame manieren van verwarmen zoals aardgas naar een duurzame manier van verwarmen. Hiermee wil de gemeente de CO2 uitstoot reduceren en zo verdere klimaatverandering voorkomen. De bestaande woningvoorraad van Schouwen-Duiveland kenmerkt zich door de diversiteit, het groot aantal vooroorlogse en monumentale woningen. De verduurzamingsopgave is daarom groot. Om over te kunnen gaan op aardgasvrije verwarming is isolatie van woningen noodzakelijk. Als gemeente zien we voor onszelf een belangrijke rol in het informeren over en faciliteren van inwoners bij het verduurzamen van de woning. Bewoners kunnen daarom gebruik blijven maken van onze regelingen zoals de subsidie voor isolatie, de subsidie doe-het-zelvers, de Lening Duurzaam en Langer Thuis en subsidie voor zonnepanelen, kleinschalige energieopslag voor inwoners (thuisbatterij) en (hybride) warmtepompen. Daarnaast promoten we subsidies en regelingen van andere overheden.

We stellen een warmteplan op voor de gemeente. Wijkgericht onderzoeken we samen met inwoners en ander partijen de mogelijkheden voor alternatieven voor aardgas en stellen we Wijk Uitvoerings Plannen (WUP) op. Met de netbeheerder werken we aan het toekomstbestendig maken van ons energienetwerk en dan met name het midden- en laagspanningsnet in de wijken. Bij het verduurzamen van woningen houden we rekening met beschermde soorten zoals vleermuizen, huismussen en gierzwaluwen. We merken dat bewoners soms geen zicht hebben in alle mogelijkheden die we bieden. We informeren bewoners daarom actief over de mogelijkheden die we als gemeente bieden. Dit doen we onder andere via het Energiehuis Schouwen-Duiveland. Voor de woningvoorraad van Zeeuwland zetten we in op het versneld uitfaseren van slechte energielabels (E, F en G), uiterlijk in 2030 1. We maken hierover prestatieafspraken met de woningcorporatie. Uitgangspunt hierbij is dat de prestatieafspraken aansluiten op de nationale

1

Met uitzondering van Rijksmonumenten en voor sloop aangemerkte woningen, en onder voorbehoud van voldoende instemming van huurders of VVE’s).

14

prestatieafspraken. We ondersteunen Verenigingen van Eigenaren (VVE’s) met de verduurzaming door middel van een ondersteuningsprogramma voor duurzaamheidsadvies.

1.3 Wat gaan we doen? Hieronder vatten we puntsgewijs onze doelstellingen rondom dit thema beknopt samen. In het separate uitvoeringsprogramma werken we per doelstelling actiepunten uit. Hierin komt ook een uitwerking van hoe de actiepunten worden vormgegeven, met wie we dit doen en in welke periode dit gaat gebeuren.

Onderwerp

Doelstellingen

Faciliteren aanpassingen in de bestaande voorraad

•

De gemeente Schouwen-Duiveland streeft naar het realiseren van passende ondersteuning en financiering voor aanpassingen in de bestaande woningvoorraad. Hierbij wordt onder andere ingezet op woningaanpassingen via het Wmo-budget en de Lening Duurzaam en Langer Thuis. Tevens is het de doelstelling om, in samenwerking met woningcorporaties, te werken aan het bevorderen van woningaanpassingen voor levensloopbestendig wonen in de huidige woning.

Beter benutten bestaande voorraad

•

De gemeente Schouwen-Duiveland wil de bestaande voorraad beter gaan benutten. Hiervoor wil de Gemeente SchouwenDuiveland onder andere inzetten op transformatie van zowel landbouwpercelen als leegstaande (maatschappelijke) panden. Het is de bedoeling om zo diverse woonvormen te realiseren. Hiervoor wordt er gewerkt binnen de gestelde provinciale en landelijke kaders.

Bewustwording en aantrekkelijk maken doorstroming

•

De gemeente Schouwen-Duiveland heeft de doelstelling om bewustwording voor tijdige doorstroming te creëren. Dit wil de gemeente realiseren door doorstroming aantrekkelijk te maken voor de inwoners.

Verduurzamen bestaande woningvoorraad

•

De bestaande woningvoorraad (huur en koop) verduurzamen en toekomstbestendig maken in samenwerking met bewoners, corporaties en andere partners, met aandacht voor duurzaamheid, energiebesparing, aardgasvrije opties en biodiversiteit.

15

2. Nieuwbouw als kwalitatieve aanvulling 1B1 B1B1 B

16

2.1 Wat zien we? Woningmarkt Schouwen-Duiveland nauwelijks bereikbaar voor lage- en middeninkomens De woningvoorraad op Schouwen-Duiveland bestaat uit relatief veel ruime grondgebonden woningen. Bovendien zijn de woningprijzen de afgelopen jaren, net als in de rest van het land, fors gestegen. Hierdoor is de keuzeruimte op de woningmarkt beperkter geworden en staat de betaal- en beschikbaarheid van de woningmarkt onder druk. Ondanks dat bijna 40% van de koopwoningen een WOZ-waarde heeft tot de betaalbaarheidsgrens2 van 390.000 kan lang niet ieder huishouden (op korte termijn) in een passende woning wonen. Starters en middeninkomens zitten het meest in de knel. Deze doelgroepen hebben op Schouwen-Duiveland een sterke voorkeur voor een grondgebonden koopwoning, maar doordat zij nog niet of nauwelijks vermogen hebben opgebouwd is hun (eigen) budget beperkt. Bovendien zorgen de sterk gestegen inflatie en hypotheekrente voor minder koopkracht en lagere financieringsmogelijkheden. Het betaalbare segment (goedkoop en middelduur) is vaak nog binnen bereik, maar juist dit segment is (mede door de hoge vraag) nauwelijks beschikbaar op Schouwen-Duiveland. Ook zien we een groeiende druk op het sociale huursegment. Op dit moment (2024) bestaat de woningvoorraad voor 26% uit sociale huurwoningen.

Figuur 6: Koopvoorraad naar WOZ-waarde, 2024 1% 10% Tot € 170.000

30% 16%

€ 170.000 tot € 235.000 € 235.000 tot € 290.000 € 290.000 tot € 390.000 € 390.000 tot € 500.000

20%

23%

Meer dan € 500.000

Bron: CBS Microdata (2024). Bewerking Stec Groep (2024)

Opvangen dubbele vergrijzing in woningmarkt vormt grote uitdaging voor de komende jaren De komende jaren veranderen de woonbehoeften in de gemeente flink, onder andere door demografische ontwikkelingen. De prognoses laten zien dat toename van huishoudens vooral komt door migratie en steeds minder door natuurlijke aanwas. Onderliggend neemt het aantal ouderen in omvang sterk toe. Dit zijn niet persé nieuwe huishoudens maar huishoudens die nu al in de gemeente wonen en simpelweg ouder worden. Ofwel: de bevolkingspiramide schuift door in de tijd. Dit zien we ook in onze gemeente. De komende jaren neemt het aandeel oudere personen (55-plus) sterk toe. Bovendien worden de oudste ouderen (75-plus) steeds ouder. Deze dubbele vergrijzing opvangen in de woningmarkt is qua omvang de grootste ruimtelijke opgave. Tegelijkertijd valt er voor ouderen weinig te kiezen, met name in het vrijesectorhuur- en koopsegment. Het ontbreekt aan voldoende geschikt aanbod voor ouderen en geschikte plekken waar deze concepten kunnen landen. Dit geldt voor zowel het koop- als huursegment, en in elke kern. Op dit moment zijn er nog onvoldoende plannen die in deze uitbreidingsbehoefte voorzien.

2

Betaalbaarheidsgrens 2024

17

Figuur 7: Kwalitatieve woningbehoefte naar woningtypen, 2024-2030 en 2030-2040 -1250

-250

250

VSH GGB KOOP GGB

750

1250

-20-110

SH GGB

Grondgebonden Appartement/ Nultredenwoning

-750

65 45 -655

-445

SH APP/NULT.

645

660

VSH APP/NULT.

250

185

KOOP APP/NULT.

260

215

2024-2030

2030-2040

Bron: Provinciale prognose Zeeland (2022, WoON (2015, 2018 & 2021), Lokale Monitor Wonen (2021), CBS (2022). Bewerking Stec Groep (2023). SH = Sociale Huur, VSH = Vrije Sector Huur, GGB = Grondgebonden, APP/NULT. = Appartement / Nultredenwoning.

Tabel 1: Geprognosticeerde ontwikkeling aantal huishoudens naar leeftijd en samenstelling Doelgroep

HH 2023

HH 2033

HH 2042

Ontw. 20232033

Ontw. 20232042

Alleenstaanden t/m 24 jaar

155

130

130

-25

-25

Alleenstaanden 25 t/m 34 jaar

455

475

455

+20

0

Stellen t/m 34 jaar

550

465

400

-85

-150

Gezinnen (en 1-ouderhuishoudens)

4.610

4.775

5.000

+165

+390

Alleenstaanden en stellen 35 t/m 54 jaar

1.675

1.725

1.865

+50

+190

Alleenstaanden en stellen 55 t/m 74 jaar

5.015

5.095

4.625

+80

-390

Alleenstaanden en stellen 75-plus

3.300

4.025

4.570

+725

+1.270

Totaal

15.750

16.690

17.040

+940

+1.290

Bron: Provinciale prognose Zeeland (2022). Bewerking Stec Groep (2024). Afgerond op vijftallen. HH = huishoudens

2.2 Wat is onze visie? We zetten in op de bouw van 1.120 nieuwe woningen tot en met 2030 Om onze kernen leefbaar, vitaal en toekomstbestendig te houden en tegemoet te komen aan de grote krapte op de woningmarkt blijven we bouwen. We willen tot en met 2030 circa 1.120 woningen toevoegen aan de voorraad. Dit is een bruto toevoeging en gaat dus alleen om nieuwbouwwoningen. Om tempo te blijven maken onderzoeken we de mogelijkheden tot het maken van versnellingsafspraken tussen gemeente en woningcorporatie Zeeuwland. We bekijken de mogelijkheden voor het opzetten van een stuurgroep om de doorlooptijd van projecten van de woningcorporatie Zeeuwland te optimaliseren en de beschikbare personele capaciteit optimaal in te zetten. We benutten de mogelijkheden vanuit de provinciale versnellingstafels optimaal.

18

Zoals opgenomen in de Structuurvisie Wonen geldt voor afgegeven omgevingsvergunningen de regel dat vanaf het moment dat een omgevingsvergunning is verleend, een initiatiefnemer 3 jaar de tijd heeft om te starten met de bouw van de woningen. Na 3 jaar kan de vergunning worden ingetrokken zonder recht op compensatie. Hiermee werken we aan een adaptieve woonprogrammering: ruimte maken voor kwalitatief sterke woningbouwplannen. Duurzaamheid nemen we integraal mee bij gebiedsontwikkelingen en nieuwbouw. We onderzoeken de mogelijkheden voor energiebesparing, duurzame energieopwekking, klimaatadaptatie en biodiversiteit. Daarnaast hanteren we circulaire bouwprincipes als het benutten van bestaande materialen of het gebruik van duurzame materialen. Hierover maken we afspraken met de andere 13 Zeeuwse gemeenten om een gelijk speelveld te creëren. We zetten bij ieder nieuwbouwplan in op 65% betaalbaar Om meer betaalbare woningen te realiseren hanteren we op planniveau onderstaande segmentering. Dit betekent dat in basis ieder plan voor 65% uit betaalbare woningen (sociale huur, middenhuur en betaalbare koop) moet bestaan3. Met de woningbouwsegmentering werken we onder andere toe richting een woningvoorraad die voor 30% bestaat uit sociale huurwoningen. Dit is ons streven. We sluiten met deze onderverdeling aan op de uitgangspunten zoals opgenomen in de Zeeuwse Woondeal.

Voor middenhuur gaan we uit van woningen met een huurprijs vanaf de liberalisatiegrens (€ 879,66, prijspeil 2023) tot 187 punten (tot 1 januari 2025 betekent dit zo’n € 1.123 per maand, daarna wordt de prijsgrens geïndexeerd). Voor het betaalbare koopsegment maken we een onderverdeling naar goedkope koop (tot € 70% van de landelijke betaalbaarheidsgrens, circa € 275.000 in 2024) en het overige deel betaalbare koop (tot de landelijke betaalbaarheidsgrens, € 390.000 in 2024). Op basis van de actuele planlijst brengen we specifiek in beeld voor welke bestaande projecten de 65% betaalbaarheidsregel niet gaat gelden (bijvoorbeeld omdat de planvorming niet meer beïnvloedbaar is of doordat vergevorderde plannen hierdoor teveel vertragen).

Tabel 2: Woningbouwsegmentering per plan Segment

Aandeel

Aantal woningen

Sociale huur

30%

345

Middenhuur

10%

120

Dure huur

0%

-

Betaalbare koop (tot landelijke betaalbaarheidsgrens)

25%

270

… waarvan goedkope koop (tot € 70% van de landelijke betaalbaarheidsgrens)

12,5%

135

… waarvan overig betaalbaar (€ 70% van de landelijke betaalbaarheidsgrens tot landelijke betaalbaarheidsgrens)

12,5%

135

Dure koop (vanaf landelijke betaalbaarheidsgrens)

35%

395

Totaal

100%

1.120

Bron: gemeente Schouwen-Duiveland (2024).

3

We sluiten met de prijsgrens voor middenhuur en betaalbare koop aan op landelijke definities/kaders.

19

In principe moet ieder woningbouwplan vanaf 8 woningen voldoen aan de segmentering. Er is een aantal redenen om onderbouwd af te wijken van bovenstaande woningbouwsegmentering. Afwijken kan indien: 1. Goed onderbouwd aangetoond kan worden dat de leefbaarheid in een kern in het geding komt, of; 2. Goed onderbouwd aangetoond kan worden dat de financiële haalbaarheid van een plan in het geding komt. Ontwikkelende partijen en de gemeente zoeken, indien dit het geval is, daarna samen naar het grootst mogelijke betaalbare programma dat financieel wel haalbaar is, of; 3. Er sprake is van nieuwbouw of sloop/nieuwbouw door een woningcorporatie (dan mag 100% sociale huur gebouwd worden), of; 4. Er uitwisseling plaatsvindt tussen vergelijkbare prijssegmenten (bijvoorbeeld: een hoger aandeel betaalbare koop ter compensatie voor een lager aandeel middenhuur), of; 5. Als gezekerd is dat de opgave elders in de gemeente wordt ingevuld. We onderzoeken of het vereveningsfonds hier bij kan helpen; 6. Als het plan/initiatief andere doelstellingen zoals volledig levensloopbestendige toevoegingen, zorgwoningen oplevert en/of doorstroming stimuleert.

Om de voortgang van de ambities uit de Woonzorgvisie te kunnen bijhouden gaan we de provinciale Planmonitor Wonen benutten als sturingsinstrument om te monitoren welke plannen (aantal woningen, type, prijs, etc.) er gerealiseerd zijn en welke woningbouwplannen nog gerealiseerd gaan worden. Op deze manier houden we onze ambities scherp in de gaten en kunnen we, indien nodig, op tijd bijsturen. Instrumenten nodig om woningen betaalbaar te houden Betaalbare woningen zijn enorm belangrijk, maar net zo essentieel is het betaalbaar houden van deze woningen. We willen niet dat alleen de eerste eigenaar profijt heeft van de nieuwe betaalbare (koop)woning. Deze woningen moeten meerjarig betaalbaar blijven. We onderzoeken mogelijke instrumenten en constructies die hieraan bij kunnen dragen, om zo meerdere startende huishoudens een kans te geven op de woningmarkt. We denken daarbij bijvoorbeeld aan de erfpachtregeling. We zetten nieuwbouw gericht in voor de doorstroming van ouderen Het relatief beperkte aanbod van betaalbare woningen (koop en huur) hangt samen met de beperkte doorstroom(mogelijkheden) van/voor ouderen. We stimuleren het bouwen voor doorstroming. Dit betekent concreet dat we op locaties die geschikt zijn voor de huisvesting van ouderen nadrukkelijk inzetten op het realiseren van geschikte, aantrekkelijke en betaalbare nultreden/gelijkvloerse woningen.

Hiermee komen we tegemoet aan de veranderende woonwensen van de vergrijzende bevolking én vergroten we de kansen van alle andere woningzoekenden op de woningmarkt van Schouwen-Duiveland. Het toevoegen van een nultreden/gelijkvloerse woning voor ouderen kan namelijk wel vijf verhuisbewegingen opleveren. Het toevoegen van een starterswoning zorgt gemiddeld voor slechts één verhuisbeweging. Op basis van het gemeentelijke woningbehoefteonderzoek blijkt dat het overgrote deel van de uitbreidingsbehoefte bestaat uit appartementen en nultreden/gelijkvloerse woningen. Onze wens is dan ook om twee derde van het nieuwbouwprogramma (in een gevarieerde mix) als nultreden/gelijkvloerse woning/appartement te realiseren. We geven deze randvoorwaarden en wensen ten aanzien van nieuwbouwprojecten mee aan ontwikkelende partijen en hanteren onze Richtlijnen voor levensloopbestendig bouwen. Een belangrijke richtlijn is het bouwen met keurmerk WoonKeur. Om een woning als levensloopbestendig te beschouwen wordt er geacht te werken met het keurmerk ‘WoonKeur’. WoonKeur is een certificaat dat toeziet op de woontechnische kwaliteit van een levensloopbestendige woning. Er wordt dan voldoende voldaan op het gebied van aanpasbaarheid, gebruikskwaliteit, toegankelijkheid en flexibiliteit van

20

de woning. Door op deze gebieden voldoende te scoren kunnen de bewoners, ondanks achteruitgaande gezondheid, in hun woning zelfstandig blijven wonen. Het WoonKeur certificaat kan van toepassing zijn op zowel nieuwbouw als transformatie van bestaande woning of gebouw. Levensloopbestendig bouwen betekent overigens niet dat er alleen ouderen mogen komen te wonen in deze woningen. We zien als gemeente juist de kracht van gemengde woonconcepten, waar verschillende leeftijdsgroepen samen wonen en naar elkaar om kunnen kijken. Een fijne mix van ‘vragers en dragers’ is essentieel voor de leefbaarheid binnen een buurt. Ook maken we met ontwikkelaars waar mogelijk en passend afspraken over ‘trapsgewijze’ aanbieding van de woningen. Dit wil zeggen dat we eerst inwoners uit de desbetreffende kern op de hoogte willen brengen van de nieuwbouwwoningen, dan de rest van de inwoners van de gemeente en potentiële bewoners van buiten de gemeente Schouwen-Duiveland. Woningbouw in elke kern mogelijk, maar de grotere plannen landen in de groeikernen We hebben de wens dat onze inwoners hun wooncarrière (indien gewenst) zoveel mogelijk binnen hun eigen kern kunnen realiseren. In elke kern spelen er kwalitatieve opgaven. We staan daarom open voor woningbouw in elke kern.

De grotere woningbouwplannen landen in de groeikernen, die we elke drie jaar in beeld brengen met de Woningmarktanalyse (zie ook de bijlage bij deze Woonzorgvisie). In de overige kernen speelt een meer kwalitatieve opgave. We hebben een positieve eerste grondhouding tegenover initiatieven die een kwalitatieve aanvulling vormen op de voorraad aldaar. Dit betekent niet dat we overal lukraak woningbouw willen plegen. We gaan zorgvuldig met de ruimte om en borgen de identiteit van onze kernen. Inbreiding boven uitbreiding blijft het devies. Voor de kernen waar dit niet voldoende mogelijk is, maken we nu al een inventarisatie van mogelijke uitbreidingslocaties.

Disclaimer: stikstofbeleid relevant bij afweging woningbouw De stikstofproblematiek brengt beperkingen met zich mee op het gebied van woningbouw. Nieuwbouw vergt op bepaalde plekken meer tijd, geld en capaciteit dan op andere plekken. In sommige gebieden/kernen zal geen woningbouw mogelijk zijn vanwege de stikstofproblematiek.

Blijvende aandacht voor structuurversterkende plekken Wat betreft omvang van de plannen houden we rekening met de omvang en het karakter van de kernen. Niet iedere kern leent zich bijvoorbeeld voor een grootschalige woningbouwontwikkeling. We hebben (en houden) daarbij ook aandacht voor de ruimtelijke en groene structuur die Schouwen-Duiveland kenmerkt. Nieuwe woningen hebben we daarom jarenlang zoveel als mogelijk binnen de bestaande grenzen van de kernen toegevoegd. Gevolg van dit beleid is dat inbreidingslocaties schaars zijn geworden. De nog beschikbare binnenstedelijke locaties bieden onvoldoende ruimte voor het realiseren van onze woningbouwambitie. We gaan/moeten de komende jaren daarom ook aan de randen van onze kernen bouwen. Wel benutten we eerst nog steeds de (potentieel) geschikte inbreidingslocaties. Hiervoor hebben we per kern een kernprofiel opgesteld waarin geschikte inbreidingslocaties zijn opgenomen. Eerst onderzoeken we structuurversterkende plekken (herstructureringsopgave) om ruimtelijke knelpunten door middel van woningbouw op te lossen. Daarna kijken we naar andere mogelijke locaties.

21

We staan open voor experimentele, flexibele en innovatieve woonvormen We willen beschikken over voldoende passende woningen voor alle generaties en doelgroepen, nu en in de toekomst. Dit vraagt om een kwalitatief, divers en flexibel woningaanbod. Er bestaan tal van bijzondere, innovatieve woonvormen die ook in een woonbehoefte kunnen voorzien. Denk bijvoorbeeld aan CPO-projecten, hofjeswonen, tiny houses, flexwoningen, gezamenlijk wonen, (pre-) mantelzorgwoningen en andere vormen van (duurzame) houtbouw en biobased woonconcepten. We willen op deze manier als gemeente ruimte bieden aan experimentele, flexibele en innovatieve woonvormen. Inwoners kunnen zelf met initiatieven komen waarbij zij zelf in de lead zijn voor uitwerking. Hiermee houden we zicht op ons hoofddoel op het gebied van wonen (namelijk: snel veel woningen bouwen), zonder daarbij de ruimte voor dit soort initiatieven in te perken. Daarnaast zetten we ons in om, conform Zeeuwse Woondeal, circa 56 flexwoningen te realiseren in de komende tien jaar. Arbeidsmarkt en Woningaanbod in Balans Schouwen-Duiveland kent een groeiende behoefte aan arbeidskrachten in diverse sectoren, zoals zorg, techniek, toerisme en dienstverlening. Om deze functies goed te kunnen invullen, is het essentieel dat werknemers zich in de gemeente kunnen vestigen.

Daarom moeten er passende woningen worden toegevoegd die specifiek gericht zijn op de doelgroep waar nieuwe werknemers van buiten Schouwen-Duiveland zich kunnen vestigen. Door rekening te houden in de realisatie van woningen voor deze doelgroep moet er voorkomen worden dat andere doelgroepen zo min mogelijk hinder vinden bij het zoeken van een woning. Dit draagt bij aan een evenwichtige verdeling van woonruimte en ondersteunt zowel de lokale economie als de leefbaarheid van onze gemeente.

Huisvestingsverordening 2023-2027 Sinds 1 januari 2024 geldt de nieuwe huisvestingsverordening. Hiermee worden zaken als wijzigingen in de bestaande woonruimtevoorraad, toeristische verhuur en verhuur van betaalbare koopwoningen gereguleerd. We hebben ook de intentie om woningen met voorrang toe te gaan wijzen aan urgente beroepsgroepen, te weten: hulpverleners, zorgmedewerkers en leraren.

2.3 Wat gaan we doen? Hieronder vatten we puntsgewijs onze doelstellingen rondom dit thema beknopt samen. In het separate uitvoeringsprogramma werken we per doelstelling actiepunten uit. Hierin komt ook een uitwerking van hoe de actiepunten worden vormgegeven, met wie we dit doen en in welke periode dit gaat gebeuren.

Onderwerp De bouw van 1.120 nieuwe woningen tot en met 2030

Doelstelling •

De gemeente Schouwen-Duiveland streeft ernaar om tot en met 2030 1.120 nieuwe woningen (behoefte SchouwenDuiveland) te realiseren door optimale samenwerking tussen de gemeente en woningcorporatie Zeeuwland, waarbij we versnellingsafspraken onderzoeken en benutten, en de doorlooptijd van projecten efficiënter maken. Tegelijkertijd integreren we duurzaamheid in alle

22

gebiedsontwikkelingen en nieuwbouwprojecten, met aandacht voor energietransitie, klimaatadaptatie, biodiversiteit, milieukwaliteit en circulaire economie.

65% betaalbaar in nieuwbouwplannen

•

Het doel van de gemeente Schouwen-Duiveland is het realiseren van een woningbouwprogramma waarin minimaal 65% van de nieuwbouwwoningen betaalbaar is.

•

De voortgang van het doel wordt bewaakt met de Planmonitor Wonen en de betaalbaarheid gewaarborgd door middel van een vereveningsfonds.

Betaalbare woningen door middel van inzet instrumenten

•

De gemeente Schouwen-Duiveland wil door middel van de inzet van verschillende instrumenten en constructies die bijdrage aan meerjarig betaalbare woning, zodat meerdere starters een kans krijgen op de woningmarkt.

Nieuwbouw voor doorstroming ouderen

•

De gemeente Schouwen-Duiveland streeft erna om 75% van de nieuwbouw levensloopbestendig te maken aan de hand van duidelijke richtlijnen en afspraken te maken over gefaseerde woningaanbieding. Hierdoor moet er doorstroming voor ouderen worden gerealiseerd.

Woningbouw in elke kern mogelijk, massa in de groeikernen

•

De gemeente Schouwen-Duiveland wil woningbouw in alle kernen faciliteren waarbij er een focus gelegd op de groei in de groeikernen. Hierbij heeft inbreiding de voorkeur boven uitbreiding.

Structuurversterkende plekken

•

De gemeente Schouwen-Duiveland streeft naar woningbouw op structuurversterkende plekken om ruimtelijke knelpunten op te lossen.

Woondeal en experimentele, flexibele en innovatieve woonvormen

•

De gemeente Schouwen-Duiveland heeft het doel te voldoen aan de afspraken conform de Zeeuwse Woondeal en om meer mogelijkheden voor haar inwoners te bieden op de woning markt door middel van experimentele, flexibele en innovatieve woonvormen.

23

3. Betekenisvol leven: aandacht voor wonen, zorg en welzijn 24

3.1 Wat zien we? Dubbele vergrijzing leidt tot groeiende zorgvraag, rijksbeleid gericht op ‘langer thuis’ Er is sprake van een dubbele vergrijzing. Onze groep ouderen groeit niet alleen, onze ouderen worden ook steeds ouder. Op basis van autonome huishoudensprognoses verwachten we in 2040 zo’n 1.290 extra alleenstaanden en stellen van 75 jaar of ouder. Doordat het beleid vanuit het Rijk gericht is op ‘langer thuis’ worden steeds meer mensen oud in een zelfstandige woning. Hierdoor ontstaat een grotere vraag naar levensloopbestendige woningen in de nabijheid van voorzieningen, ondersteuning, mantelzorg en soms ook dagbesteding. Een deel van deze vraag kan opgevangen worden in nieuwbouw, maar een nog groter deel betreft een aanpassingsopgave in de bestaande voorraad en leefomgeving. Dit zal grotendeels vanuit de Wmo bekostigd moeten worden. Tot 2033 groeit het aantal oudere cliënten met een Wlz-indicatie (en dus mensen die in principe behoefte hebben aan een plek in een verpleeghuis) naar verwachting met circa 185 cliënten. Op basis van de beschikbare cijfers verwachten we dat het grootste deel van deze groei wordt veroorzaakt door mensen met dementie (+95), maar ook voor mensen met somatische problemen (+55) zijn veel extra plekken nodig. De huidige inzet van het Rijk en het zorgkantoor is daarentegen dat er geen intramurale capaciteit bijkomt.

Dit betekent dat er tot aan 2033 ingezet moet worden op het realiseren van 185 woningen in geclusterde woonvormen en/of woningen met een bepaalde zorgcomponent in de reguliere voorraad (in een passende verhouding goedkoop, middelduur en duur). Dit aantal komt bovenop de verwachte groei van het aantal Wmo-cliënten.

Tabel 3: Ontwikkeling Wmo- en Wlz-cliënten 2023-2033 Leeftijd

Aantal Wmocliënten 2023

Ontwikkeling Wmo-cliënten 2023-2033

Aantal Wlzcliënten 2023

Ontwikkeling Wlz-cliënten 2023-2033

0-15

-

-

2

-

15-25

15

-2

15

-2

25-35

94

-5

24

+9

35-45

116

+5

9

+18

45-55

163

-27

25

-9

55-65

204

-20

23

+9

65-75

195

+14

24

-3

75-85

690

+72

106

+44

85+

565

+328

197

+119

Totaal

2.041

+364

425

+185

Bron: Primos2022. CBS (2022), Bewerking Stec Groep (2023).

25

Extramuralisering raakt alle zorggroepen Ook de druk op andersoortige zorgvoorzieningen zoals Jeugdzorg en Beschermd Wonen is in de gemeente Schouwen-Duiveland groot, zo geven zorgpartijen aan. Dit komt doordat de zorgvraag steeds complexer wordt. Hierdoor duurt uitstroom langer en ontstaan opstoppingen. Het aantal benodigde plekken is (en blijft) namelijk al jaren ongeveer hetzelfde. De druk op de zorg hangt ook samen met de beperkte mate van uitstroom. Dit komt doordat het beschikbare en geschikte aanbod voor bijvoorbeeld jongeren die vanuit Jeugdzorg of mensen die vanuit beschut- en beschermd wonen de reguliere woningmarkt op willen/kunnen/moeten stromen beperkt is. Een groot deel van deze uitstromers heeft behoefte aan een kleine en betaalbare sociale huurwoning (deels tot de kwaliteitskortingsgrens), maar deze woningen zijn op dit moment nauwelijks beschikbaar. We staan als gemeente dus voor een opgave op dit vlak. Welzijn gaat over meer dan alleen zorg De zorgbehoevende doelgroepen krijgen in deze Woonzorgvisie de aandacht die ze verdienen, maar we kijken ook breder dan dat. Zoals zorgaanbieders ons ook veelal meegaven, is een groot deel van het zorgvraagstuk eigenlijk geen zorgvraagstuk, maar een welzijnsvraagstuk. Het welzijn van mensen in de gemeente Schouwen-Duiveland gaat verder dan een passende woning en een geschikt zorgaanbod.

Het gaat ook om ontmoeten, een toegankelijke openbare ruimte en de mogelijkheid tot het kunnen uiten van creativiteit. De samenleving is in een rap tempo aan het individualiseren, waarmee bijvoorbeeld eenzaamheid onder ouderen toeneemt. Schouwen-Duiveland kenmerkt zich door relatief kleinschalige kernen waar men nog naar elkaar omkijkt en elkaar te hulp schiet waar nodig. Dit koesteren we en willen we daarom verder stimuleren waar we dat kunnen. Aandachtsgroepen verdienen bijzondere aandacht In het wetsvoorstel Versterking regie op de Volkshuisvesting worden de maatregelen en doelen uit het Rijksprogramma Een thuis voor iedereen opgenomen. Gemeenten zijn vanaf 2026 verplicht een Woonzorgvisie op te stellen waarin we aangeven hoe we invulling willen geven aan de vraag naar woonruimte vanuit ouderen en verschillende aandachtsgroepen, en aan de zorg en ondersteuning die daarvoor nodig is. Vanuit deze wet worden we verplicht gesteld om in de huisvestingsverordening een urgentieregeling op te nemen hoe we zorgen voor een aantal verplichte urgentiecategorieën.

De groepen die in aanmerking komen voor urgentie zijn: • Mensen met een lichamelijke, verstandelijke of zintuiglijke beperking, of psychische kwetsbaarheid; • Uitstromers uit instellingen (Beschermd Wonen, Maatschappelijke Opvang, Vrouwenopvang, Jeugdzorg en Detentie); • Mantelzorgers- en ontvangers; • Uitstappende sekswerkers. Hoewel de hieronder genoemde groepen niet officieel worden beschouwd als urgente woningzoekenden door het Rijk, vallen ze wel onder aandachtsgroepen: • Ouderen 65+ (afsprakenkader ouderenhuisvesting) • Arbeidsmigranten • Woonwagenbewoners • Studenten • Statushouders/ontheemden (huisvesting statushouders niet via urgentieregeling, maar via huidige wettelijke taakstelling)

26

Niet iedereen gedijt goed binnen de reguliere woningvoorraad Ook op Schouwen-Duiveland speelt problematiek rondom dakloosheid. Afgezien van economische dakloosheid (die ook hardnekkig kan zijn) raakt een groeiend aantal burgers aangewezen op maatschappelijke opvang vanuit een combinatie van psychosociale problematiek, verslaving en ontregeling. Ook voor deze doelgroep geldt het (landelijke) beleid om waar mogelijk eerst en vooral een woning beschikbaar te krijgen binnen de reguliere voorraad. In Zeeland vertaalt dit zich in een herijking van het huidige beleid van centrale opvangvoorzieningen. Dit levert voor onze gemeente een extra bouwopgave op. Het onderzoek van HHM geeft hiervoor de prognose dat de vraag naar woningen richting 2030 in de hele provincie met circa 80 zal groeien. In relatie hiermee zien wij in onze gemeente dat het voor Zeeuwland lastiger wordt om personen uit deze doelgroep in de bestaande sociale woningvoorraad te huisvesten, niet in de laatste plaats vanwege toenemende problemen rondom veiligheid en overlast. Dat gaat om een gering aantal individuen (circa 10 personen), die echter de leefbaarheid in een buurt of straat onder druk zetten.

3.2 Wat is onze visie? Samen zorgen voor een thuis voor iedereen Wonen en zorg zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. We moeten wonen, zorg en welzijn daarom integraal benaderen om invulling te kunnen geven aan de woonbehoefte van onze inwoners. Voor alle inwoners een passende woning en omgeving met voorzieningen en zorg is daarbij het streven. Inwoners moeten zo lang, veilig en zelfstandig mogelijk thuis kunnen wonen en mee kunnen blijven doen in de samenleving. Dit moeten we samen doen; voor- en met elkaar. Door een goede sociale cohesie en een mix van doelgroepen wordt de wederkerigheid tussen jong en oud gestimuleerd. We zetten in op een eiland waarop we niet in hokjes leven, maar waar we de samenleving bij elkaar aan laten sluiten. Goede sociale basis belangrijk voor zelfredzaamheid en tegen eenzaamheid Als zorg meer en meer thuis geleverd wordt is een goede sociale basis extra belangrijk. Dit betekent: een breed en laagdrempelig aanbod van activiteiten en ondersteuning. Een sterke sociale basis stimuleert ontmoeting, helpt eenzaamheid te voorkomen, bevordert zelfredzaamheid en zorgt ervoor dat problemen zoveel mogelijk voorkomen en/of eerder gesignaleerd worden zodat inwoners niet in zware (zorg)trajecten terecht komen. Het samenbrengen van formele en informele zorg is belangrijk voor het creëren van een sterke sociale basis.

We sluiten hiermee aan op de doelen en acties die zijn geformuleerd in de uitwerking van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). We nemen de opgave voor wonen en zorg integraal mee in de leefomgeving. We zetten daarbij niet alleen in op (geclusterde) levensloopbestendige woningen, maar ook op een toegankelijke omgeving (met minder drempels en dementie vriendelijke routes), maatschappelijke voorzieningen en ruimte voor ontmoetingen in de buurt. We streven daarmee naar een sterke basis ten behoeve van vitale kernen. Om dit te kunnen realiseren is de samenwerking tussen zorg- en welzijnspartijen, het zorgkantoor, woningcorporaties, wijk- stads- en dorpsraden en gemeente van essentieel belang. We zetten daarom in op het behouden, versterken en verbeteren van de bestaande samenwerkingsstructuur waarbinnen deze partijen samen werken aan de opgaven op het gebied van wonen en zorg. We faciliteren kleinschalige geclusterde woonvormen dichtbij huis We faciliteren meer kleinschalige geclusterde woonvormen voor ouderen dichtbij huis, waar mogelijk in eigen omgeving in of nabij gelegen dorpskern of wijk. Voor het realiseren van geclusterde woonvormen gaan we ervan uit dat deze binnen de opgave voor reguliere behoefte volgens de Woonzorgvisie wordt gerealiseerd. Het levensloopbestendig maken van woningen of 27

het omvormen van bestaande woningen naar een geclusterde woonvorm is het uitgangspunt. Mogelijk kan er aanvullend nieuwbouw worden gerealiseerd in de nabijheid van een zorgsteunpunt. Ook voor deze initiatieven geldt dat we willen werken met een trapsgewijze aanbieding van de woningen (kern, gemeente, overig). We kunnen niet beloven dat iedereen tot het eind van zijn/haar leven in zijn/haar eigen kern kan blijven wonen. Er zit een grens aan wat op kleinschalig niveau kan worden aangeboden. Zwaardere zorg kan niet in elke kern worden verleend. Afhankelijk van het type zorgvraag zal er hiervoor een verhuisbeweging moeten worden gemaakt. Bij beoordeling van nieuwe woonzorginitiatieven hanteren we de uitgangspunten zoals opgenomen in de Beleidsvisie Zorglandschap. We kijken onder andere naar: 1 Voorzieningenniveau. het huidige voorzieningenniveau maar ook eventuele uitbreiding van voorzieningen door middel van het nieuwe zorgaanbod 2 Bereikbaarheid/vervoer 3 Prikkelvrije omgeving 4 Draagkracht van de kernen: i. Mogelijkheden voor mantelzorg door buurtgenoten ii. De mate van concentratie van kwetsbare inwoners en toename van overlast. Voor het beoordelen van de geschiktheid van de locatie gebruiken we onder andere de uitkomsten vanuit de seniorproofscan (zie bijlage bij deze Woonzorgvisie).

We zorgen voor passende huisvesting voor aandachtsgroepen We zorgen op Schouwen-Duiveland voor passende huisvesting van aandachtsgroepen. Hoewel het op Schouwen-Duiveland niet gaat om grote aantallen, is een specialistische aanpak vaak wel nodig voor verschillende typen aandachtsgroepen. Voor sommige aandachtsgroepen is een goede inschatting te maken van de verwachtte toekomstige huisvestingsvraag. Voor andere aandachtsgroepen geldt dat we adequaat moeten kunnen reageren wanneer zich er een huisvestingsvraag voordoet. Team Thuis biedt praktische bemiddeling en ondersteuning aan uitstromers van beschermd wonen, maatschappelijke opvang en vrouwenopvang, die zelfstandig met enige vorm van begeleiding op Schouwen-Duiveland of daarbuiten willen gaan wonen. Jaarlijks gaat het om circa 5 uitstromers vanuit opvangvoorzieningen die een woonruimte zoeken in onze gemeente. In het convenant Uitstroom zelfstandig wonen in de Oosterschelderegio is aan de doelgroep jongvolwassenen uit de jeugdzorg met verblijf speciale aandacht besteed. We volgen de ontwikkelingen en zoeken onderling tussen de gemeenten afstemming over de mogelijke inzet van Team Thuis voor jeugdigen. Ook willen we Team Thuis breder gaan inzetten voor de opvang van uitstappende sekswerkers. Hieronder noemen we voor de overige aandachtsgroepen de belangrijkste acties.

• Woonwagenbewoners: we sluiten hierbij aan op landelijke wetgeving, uitspraken van het EHRM en het onderzoek van de Nationale Ombudsman. Dit betekent dat gemeenten een positieve verplichting hebben om ervoor te zorgen dat woonwagenbewoners binnen afzienbare tijd kans maken op een standplaats indien daar behoefte naar is. • Arbeidsmigranten: voor huisvesting van tijdelijke werknemers hebben we als gemeente in 2021 beleid opgesteld. Er wordt onderscheid gemaakt in kortdurend verblijf en tijdelijk wonen. Onder kortdurend verblijf (short stay) verstaan we verblijf voor maximaal 4 maanden waarbij de werknemer zich niet hoeft in te schrijven in de Basisregistratie Personen (BRP). Onder tijdelijk wonen verstaan we verblijf tot maximaal 2 jaar, oftewel midstay. Daarbij is inschrijving in de BRP verplicht. Bij een verblijf langer dan 2 jaar is er sprake van ‘wonen’

28

•

(ofwel longstay) en is huisvesting op de reguliere woningmarkt van toepassing. Er gaat nieuw onderzoek plaatsvinden naar de woonbehoeften vanuit de groep tijdelijke werknemers in de gemeente. Statushouders en ontheemden: het Rijk bepaalt elk half jaar hoeveel statushouders elke gemeente moet huisvesten. Samen met onze partners maken we er werk van deze taakstelling te halen. Statushouders worden voor een deel in reguliere sociale huurwoningen gehuisvest. In tijden waar de taakstelling groot is, maar ook de druk op sociale huurwoningen vanuit andere doelgroepen groot is, kijken we ook naar andere tijdelijke oplossingen. We maken met de woningcorporaties prestatieafspraken over de toewijzing van statushouders.

We zetten in op een groei van 10 plekken voor Beschermd Wonen Voor wat betreft het beschermd wonen voor ggz-cliënten in de Wmo heeft onze gemeente nu te weinig fysieke woonplekken ten opzichte van de populatie. Op dit moment wordt dat niet als een probleem gevoeld omdat de feitelijke verdeling van deze woonplekken over de provincie onevenwichtig is. Om ervoor te zorgen dat cliënten weer kunnen uitstromen naar de gemeente waar ze vandaan kwamen, moet in de gemeente met te weinig woonvoorzieningen meer worden gebouwd. Het (statistisch) aantal woonplekken in Schouwen-Duiveland is te ramen op 22, dat zijn er 10 meer dan nu. Voorkeur is om beschermd wonen te realiseren als een geclusterde voorziening: eigen (volwaardige) appartementen met gemeenschappelijke ruimte en zorgpost. Skaeve Huse voor hen die beter gedijen in een prikkelarme omgeving We streven er als gemeente naar iedereen zoveel als mogelijk te laten integreren in de samenleving, maar dit is niet altijd probleemloos mogelijk. Voor inwoners van SchouwenDuiveland die persoonlijke of maatschappelijke problemen hebben en langdurig niet meer in een woning in een reguliere wijk kunnen wonen, wordt landelijk het concept Skaeve Huse ontwikkeld. Skaeve Huse - vrij vertaald vanuit het Deens: ‘rare huizen’- zijn woningen bedoeld voor personen die voor zware overlast in de omgeving zorgen.

Het zijn veelal moeilijk te huisvesten mensen met een drank- of drugsverslaving, maar kunnen ook personen zijn die behoefte hebben aan een prikkelarme omgeving en geen contact met anderen wensen. Doordat een gemeente hen huisvest in een zogenoemde hufterwoning, wordt de overlast in de woonwijk een halt toegeroepen. Het gaat bij Skaeve Huse om aparte huisvesting in simpele, vrijstaande containerwoningen. Onder meer de gemeenten Amsterdam, Kampen, Maastricht, Tilburg en Utrecht maken er gebruik van. In Zeeland wordt het concept nader onderzocht. We volgen de ontwikkelingen rond Skaeve Huse en onderzoeken de mogelijkheden van time-out voorzieningen voor deze groep.