1175378 Bijlage 1 Bedrijventerreinenprogramma SD

In welke mate intensiveren daadwerkelijk mogelijk is hangt af van het type bedrijvigheid. Zo is voor bijvoorbeeld logistieke en industriële bedrijvigheid een ruim opgezette kavel met voldoende opslag-, parkeer- en manoeuvreerruimte en hierbij automatisch een lagere FSI passend bij de bedrijfsvoering. Dit geldt bijvoorbeeld voor het betonbedrijf (links in figuur). Voor bedrijven waarbij parkeren een aanzienlijk deel van het maaiveld in gebruik neemt, is wel een ruimtewinst haalbaar. Denk bijvoorbeeld aan parkeeroplossingen op het dak of in een centrale voorziening op het bedrijventerrein.

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

Figuur 9: Lage FSI door bedrijfsactiviteit (links) intensiveringsmogelijkheden (rechts)

Bron: PDOK viewer, 2022; Bewerking: Stec Groep, 2023.

Maar intensiveren ook mogelijk in de hoogte Het beter benutten van de bestaande bedrijventerreinen kan niet alleen worden gerealiseerd door het verhogen van de FSI door kavels intensiever te bebouwen, ook kan worden gekeken naar het beter benutten van de bouwhoogte. Op de meeste bedrijventerreinen op Schouwen-Duiveland ligt de maximaal toegestane bouwhoogte op 10 meter. Hier is bedrijfsvastgoed met 2 bouwlagen goed haalbaar, maar dit is niet altijd eenvoudig, omdat de maximale goothoogte op veel plekken maximaal 6 meter bedraagt. Een extra laag toevoegen op bestaand vastgoed kan ook lastig zijn in verband met de bouwconstructie. Daarnaast komt het in de praktijk vaak voor dat de huidige eindgebruiker geen behoefte heeft aan extra bedrijfs- of kantoorruimte. Bij herontwikkeling van bestaande kavels of vastgoed kan hier wel op worden gestuurd: denk bijvoorbeeld aan het instellen van een minimale bouwhoogte. Hiervoor moet het bestemmingsplan / Omgevingsplan vooraf worden herzien.

Klimaat en energie Bedrijven en bedrijventerreinen zijn de sleutels naar verduurzaming en energietransitie: 10% van alle bedrijven zijn er geconcentreerd en bedrijventerreinen zijn verantwoordelijk voor zo’n 20% van het totale energieverbruik. In 2050 moeten bedrijventerreinen energieneutraal en fossielvrij zijn. Dat betekent een overstap van fossiele brandstoffen naar volledig duurzame energiebronnen zoals zonne- en windenergie. Ook zijn bedrijventerrein (doorgaans) versteende gebieden. Logisch ook. Bedrijven hebben nou eenmaal ruimte voor opslag en parkeren nodig. Toch kan en moet het anders. Zeker omdat een grote hoeveelheid steen de temperatuur op het terrein aanzienlijk verhoogt. Daarnaast is de impact van een piekbui groot; dit kan veel schade kan toebrengen. Om een bijdrage te leveren aan de klimaatdoelstellingen, is het verduurzamen van bedrijventerreinen cruciaal. Er is meer aandacht nodig voor het leren omgaan met piekbuien, hitte en langdurige droogte, maar ook voor behoud van biodiversiteit, opwek en behoud van energie, en duurzaamheid van het vastgoed.

54

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

Tot slot wil Nederland in 2050 een volledig circulaire economie hebben. Tussendoel is om in 2030 circa 50% minder primaire grondstoffen te gebruiken. Dat betekent dat steeds meer bedrijven slimmer moeten omgaan met energie, water en grondstoffen. Op het gemiddelde bedrijventerrein gebeurt nog weinig echt bewust op dit vlak. En als het gebeurt, blijft het vaak beperkt tot de eigen bedrijfsvoering. Kortom: werk aan de winkel. Bedrijventerreinen zijn onmisbaar in de transitie naar een circulaire economie. Bedrijventerreinen over het algemeen weinig klimaatadaptief Uit de analyse blijkt dat de meeste bedrijventerreinen op Schouwen-Duiveland weinig toekomstpotentie hebben op het gebied van klimaatadaptiviteit. Er is, op het gemeentelijk eigendom na, erg weinig aandacht voor groen of blauw. Relatief weinig ondernemers zijn actief bezig met de aanwezigheid en kwaliteit van de groenvoorziening op hun eigenlijk kavel en het bedrijventerrein in zijn geheel. Een aantal terreinen is sterk versteend (zie figuur). We adviseren om vergroening te stimuleren. Het integreren van bomen, vegetatie, groene daken en gevels verbetert de wateropname en vermindert het hitte-eilandeffect.

Figuur 10: Verstening op bedrijventerreinen Oosterland (wilgenstraat)

Bron: Locatieschouw bedrijventerreinen (30-11-2022), Stec Groep, 2023

Een volgend aandachtspunt is het onbenut laten van geschikt dakoppervlak voor zonnepanelen. Niet overal is de dakconstructie geschikt, maar we zien in de gemeente nog veel onbenut potentieel. Collectiviteit kan hier een belangrijke rol spelen. Denk aan het gezamenlijk organiseren van energie op het bedrijventerrein, waaronder het gezamenlijk inkopen van zonnepanelen en uitwisselen van energie, of het aan de slag gaan met het klimaatadaptief inrichten van een bedrijventerrein. Dit kan veel (financiële )voordelen opleveren. Daarnaast heeft het een positief effect op de marktwaarde van het vastgoed en geldt het als stok achter de deur om ondernemers daadwerkelijk in actie te krijgen. Hierbij geldt echter wel dat het terugleveren van energie momenteel bemoeilijkt wordt. Extra noodzaak dus om samen na te denken over collectieve oplossingen zoals een local energy hub. Pas in 2027 is het nieuwe 150kV-station in Zierikzee naar verwachting gereed. Vergroenen bedrijventerreinen goed haalbaar zonder verlies van ‘ruimte om te werken’ Het vergroenen en verblauwen van bestaande bedrijventerreinen is goed haalbaar zonder dat er kostbare ruimte om te ondernemen verloren gaat. Denk aan halfverharde parkeerplaatsen (groentegels), groene overkapping boven parkeerplaatsen of kwalitatief hoogwaardige groene erfafscheiding of groeninrichting.

55

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

Sociaal en maatschappelijk Met het oog op de voortdurende vergrijzing en de krapte op de arbeidsmarkt wordt het aspect 'sociaal' steeds belangrijker voor toekomstbestendige bedrijventerreinen. Het welzijn van werknemers staat centraal in het streven naar een prettige werkomgeving. Het is essentieel dat ondernemers op SchouwenDuiveland op een aangename manier kunnen blijven ondernemen, zowel nu als in de toekomst. Het thema 'het aantrekken van nieuw personeel' speelt een cruciale rol, aangezien een tekort aan gekwalificeerd personeel invloed heeft op de werkdruk, de kwaliteit van producten en diensten, en de leveringszekerheid. Beschikbaarheid van werkgelegenheid helpt bijvoorbeeld, samen met onderwijs en woningen, bij het behoud van jonge mensen en dat draagt vervolgens weer bij aan het draagvlak voor lokale voorzieningen. Daarnaast dragen bedrijven door bijvoorbeeld sponsoring van het lokale verenigingsleven bij aan de sociale cohesie. Het behouden van een gezonde woon-werkbalans in de gemeente draagt kortom bij aan de leefbaarheid op langere termijn. Versteende bedrijventerreinen doen afbreuk aan leefbaarheid Een prettig werkomgeving is belangrijk voor bedrijventerreinen. Het zorgt onder andere voor verhoogd werkplezier doordat werknemers zich comfortabel voelen en tevreden zijn met de omgeving waarin ze werken.

Daarnaast kan een prettige werkomgeving gezondheidsproblemen voorkomen en de algemene gezondheid van de werknemers bevorderen. Verstening doet afbreuk aan de leefbaarheid. Zoals eerder genoemd heeft het vergroenen van de omgeving een positief effect heeft op een aantal ruimtelijk-technische aspecten. Ook draagt het bij aan verbeterde opvatting van de werkomgeving. Verhogen organisatiegraad als belangrijk startpunt Succesfactor bij verduurzaming en het toekomstbestendig maken van bedrijventerreinen is een goede organisatiegraad van de ondernemers. Op goed georganiseerde bedrijventerreinen is het makkelijker om de maatschappelijke opgaven en transities op te pakken. Het schaal- en daarmee kostenvoordelen op. Bovendien zijn goed georganiseerde terreinen een volwaardige en effectieve gesprekspartner voor partijen als de gemeente, provincie, maar bijvoorbeeld ook netwerkbedrijven. De organisatiegraad moet passen bij de schaal, het type ondernemers en vastgoedeigenaren en de opgaven op het terrein. Uiteraard moet eerst de basis op orde zijn: beheer openbare ruimte op voldoende kwaliteit, verkeersveiligheid, marktconform bestemmingsplan, etc. Dat verhoogt het vertrouwen van ondernemers, waardoor ook complexere thema’s als duurzaamheid en ‘een leven lang leren’ gezamenlijk aangepakt kunnen worden.

56

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

Colofon Datum: 19 december 2023 Projectnummer: 22.122 Opdrachtgever: Gemeente Schouwen-Duiveland Opdrachtnemer: Stec Groep Adviseurs: Mick Peters, David van Doesburg en Rick Meijerink Stec Groep Onderzoek en advies over wonen, werken en leefomgeving Postbus 217, 6800 AE Arnhem Willemsplein 5, 6811 KA Arnhem 026 - 751 41 00 info@stec.nl www.stec.nl

57