1175378 Bijlage 1 Bedrijventerreinenprogramma SD

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart Bedrijventerreinenprogramma Schouwen-Duiveland 12 maart 2024

2

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

Inhoudsopgave 1.

2.

3.

4.

5.

Inleiding

3

1.1 1.2 1.3 1.4

3 4 4 5

Aanleiding Trends en ontwikkelingen Aanpak en processtappen Leeswijzer

Bedrijventerreinen Schouwen-Duiveland

7

2.1 2.2

7 9

Definitie bedrijventerrein Afgeronde bedrijventerreinen

Kaders en context

11

3.1 3.2

11 13

Relevant gemeentelijk beleid Provinciale kaders

Strategie

16

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8

16 16 17 19 20 22 23 25

Ambitie: toekomstbestendige bedrijventerreinen Sterke clusters van bedrijvigheid Zorgvuldig omgaan met de ruimte Behouden en versterken brede waarde Investeren in toekomstbestendigheid Nieuwe locaties gefaseerd ontwikkelen Heldere bedrijfshuisvestingsaanpak Monitoring als sturingsinstrument

Programma

28

5.1 5.2

Bestaande bedrijventerreinen Nieuwe bedrijventerreinen

28 36

Bijlage 1 Trends en ontwikkelingen

42

Bijlage 2 Ruimtebehoefte bedrijventerreinen

45

Ruimtevraag kwantitatief Ruimtevraag kwalitatief Aanbod Confrontatie

Bijlage 3 MEERwaarde model uitkomsten Economie Ruimte Klimaat en energie Sociaal en maatschappelijk

45 46 47 48

49 50 52 54 56

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

1. Inleiding 1.1 Aanleiding De (meer)waarde van de bedrijventerreinen op Schouwen-Duiveland is groot. De terreinen zijn goed voor circa 20% van de totale werkgelegenheid. Daarnaast leveren de bedrijven(terreinen) ook een belangrijke bijdrage aan het bruto gemeentelijk product. We vinden het van belangrijk dat de bedrijventerreinen aantrekkelijk blijven en aansluiten op de veranderende trends, ontwikkelingen en (ruimte) behoeften vanuit bedrijven en samenleving. Bedrijven gevestigd op bedrijventerreinen brengen de gemeente veel welvaart en economische voortgang. De bedrijventerreinen zijn cruciale pijlers onder de huidige economie en samenleving. Maar de economie en samenleving zijn onderhevig aan flinke veranderingen, vaak aangeduid als (systeem)transities. Denk hierbij aan de omslag van een lineaire naar een circulaire economie, de energietransitie, verduurzaming in brede zin (klimaatambities) en robotisering en digitalisering. Bedrijventerreinen zijn vaak versteend en weinig klimaatbestendig. Het is belangrijk om sterk versteende terreinen klimaatbestendig te maken en om te vormen tot een gezonde en prettige werkomgeving. Denk onder andere aan het voorkomen van wateroverlast (bij piekbuien/hevige neerslag) en hittestress en het bevorderen van gezondheid/welzijn en biodiversiteit. Het vorige bedrijventerreinenprogramma is toe aan vernieuwing.

Het planaanbod uitgeefbare bedrijfskavels is nagenoeg opgedroogd (vastgesteld november 2023) de vraag om uitbreiding van bedrijventerreinen in Zierikzee wordt steeds groter en provincie Zeeland vraagt om een actueel bedrijventerreinenprogramma, waarbij meer aandacht is voor verduurzaming, profilering en segmentering van de bedrijventerreinen. De beschikbare ruimte wordt steeds schaarser en de gemeente staat voor diverse maatschappelijke uitdagingen. Het duurzaam (door)ontwikkelen van bedrijventerreinen is daardoor geen sinecure. We zien in de praktijk dat bedrijventerreinen steeds vaker tegen grenzen aanlopen 1. Het is dus hoog tijd voor een nieuwe generatie bedrijventerrein. Een volgende stap in de (door)ontwikkeling van bedrijventerreinen die nodig is voor de gezondheid en het welzijn van mensen (werkgevers, werknemers, omwonenden) en voor het veranderende klimaat. Zo dragen bedrijventerreinen ook in de toekomst bij aan een vitale economie en samenleving. Doelstelling bedrijventerreinenprogramma De volgende doelstelling van het bedrijventerreinenprogramma staat centraal:

‘Een actueel bedrijventerreinprogramma dat rekening houdt met de brede maatschappelijke opgaven en economische en maatschappelijke ambities van de gemeente‘ Het programma biedt inzicht in de kwantitatieve en kwalitatieve ruimtebehoefte voor de komende jaren. Het levert een goede basis voor de aanpak van bestaande bedrijventerreinen en maakt keuzes in relatie tot de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen. Het (door)ontwikkelen van bedrijventerreinen is niet het doel, maar een middel om prettigere te werken, te ondernemen, te wonen en leven op Schouwen-Duiveland. Kortom: bedrijventerreinen als motor voor Brede Welvaart. 1

Denk aan: beschikbare ruimte, energie-infrastructuur, maatschappelijk draagvlak, congestie verkeernetwerk, krappe arbeidsmarkt, woningbouw, stikstofproblematiek, et cetera. Dit vraagt om een transitie naar een nieuwe economie en toekomstbestendige bedrijventerreinen.

3

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

1.2 Trends en ontwikkelingen De bedrijven(terreinen) op Schouwen-Duiveland hebben of krijgen te maken met diverse trends en ontwikkelingen, die zich versneld introduceren. Door technologische ontwikkelingen (digitalisering, nieuwe productietechnieken) en maatschappelijke opgaven (klimaat, energie, circulair) vernieuwen bedrijven hun (productie)processen en kiezen zij voor andere businessmodellen en andere vormen van samenwerking. Innovatie en digitalisering en automatisering leidt tot een verhoogde productie, efficiëntie en flexibiliteit. We zien drie sterk samenhangende trends waarvan we de komende jaren de grootste ruimtelijke effecten verwachten op de bedrijventerreinen. Dit zijn: circulaire economie, energie & klimaat en digitalisering. Voor de uitwerking van de trends en ontwikkelingen verwijzen we naar bijlage 1.

1.3 Aanpak en processtappen In 2022 en 2023 zijn stappen doorlopen om tot een actueel bedrijventerreinenprogramma te komen. Deze zijn opgenomen in figuur 1. Ruimtelijk-economisch onderzoeks- en adviesbureau Stec Groep heeft de gemeente hierin begeleid.

Figuur 1: Stapsgewijs naar een actueel bedrijventerreinenprogramma

Analyses in Position Paper als vertrekpunt Na een locatieschouw (30 november 2022) is voor ieder bedrijventerrein groter dan 5 hectare netto de uitgangspositie vastgesteld op basis van de MEERwaarde model van Stec Groep. Aan de hand van dit model is inzicht verkregen in het functioneren van de bedrijventerreinen en de potentie naar de toekomst. Het is van belang om scherp in beeld te hebben wat de gevolgen zijn van actuele trends en ontwikkelingen op bedrijventerreinen. Sluiten de locaties goed aan op trends en ontwikkelingen passend bij een transitie naar een nieuwe economie? En in hoeverre zijn de locaties toekomstbestendig? Aanvullend is een ondernemersenquête uitgevoerd onder bedrijven. In de periode van 1 december tot 15 januari 2023 is een online enquête opengesteld om in beeld te krijgen hoe ondernemers hun vestigingslocatie op Schouwen-Duiveland waarderen. In totaal hebben 58 respondenten de enquête ingevuld. Dit is een responspercentage van circa 18% 2. De analyses (MEERwaarde model en ondernemersenquête) zijn samengevat in een zelfstandig Position Paper. Dit diende als vertrekpunt voor het nieuwe bedrijventerreinenprogramma. 2

Met een responsgraad van 18% kunnen er betrouwbare uitspraken worden gedaan over de resultaten van de enquête. Gemiddeld genomen zien we een responsgraad van circa 10-15% in andere bedrijventerreinenprogramma trajecten.

4

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

Betrokkenheid bedrijfsleven en ambtelijk en bestuurlijke consultatie Gedurende het traject hebben we gewerkt met een compacte begeleidingsgroep met een vertegenwoordiging vanuit het bedrijfsleven 3. Deze groep heeft meegedacht over de aanpak, uitkomsten en resultaten. Samen met de begeleidingsgroep zijn thema’s besproken met als doel behouden en versterken van de kwaliteit op de bedrijventerreinen. Deze input is gebruik om het bedrijventerreinenprogramma verder aan te scherpen. Betrokkenheid van het bedrijfsleven is vanaf het begin een randvoorwaarde geweest voor het opstellen van het bedrijventerreinenprogramma. Ook heeft er meermaals ambtelijke en bestuurlijke consultatie plaatsgevonden 4. Hierin zijn de analyses en het Position Paper besproken. Ook de strategische beleidslijnen die leiden tot de opmaat naar het bedrijventerreinprogramma zijn behandeld in deze sessies.

1.4 Leeswijzer Hoofdstuk 2 geeft een overzicht van de bedrijventerreinen op Schouwen-Duiveland. Hoofdstuk 3 geeft de kaders en context ten aanzien van relevant gemeentelijk en provinciaal beleid. Hoofdstuk 4 beschrijft de gemeentelijke koers t/m 2035 in relatie tot het (door)ontwikkelen van toekomstbestendige bedrijventerreinen. De belangrijkste strategische beleidslijnen zijn hierin nader uitgewerkt. De strategie voor de bestaande en nieuwe bedrijventerreinen is de basis voor het programma. hoofdstuk 5 beschrijven we hoe we aan de slag gaan met onze bestaande bedrijventerreinen en welke nieuwe bedrijventerreinen we gaan ontwikkelen.

Achtergronden en verdieping in bijlagen 1, 2 & 3 en Position Paper als bijlagedocument We plaatsen relevante achtergronden in de bijlagen. In bijlage 1 staan de trends en ontwikkelingen. De ruimtebehoefte bedrijventerreinen staat in bijlage 2. En de belangrijkste algemene resultaten en bevindingen uit de MEERwaarde analyse staan in bijlage 3. Het Position Paper is een zelfstandig bijlagerapport. Hierin zijn de resultaten van het MEERwaarde model per locatie en is de uitwerking van de ondernemersenquête opgenomen.

3 Vertegenwoordiging vanuit Ondernemersvereniging Burgh-Haamstede (OVBH), Ondernemerskring SchouwenDuiveland (OSD), Vereniging Bedrijvenpark Zuid (VBZ) en Ondernemersvereniging Bruinisse (OVB). 4 Ambtelijke consulatie 9 maart 2023. Bestuurlijke consultatie: (afvaardiging) collega van B&W op 11 april 2023 & 8 mei 2023 en informerende gemeenteraad op 4 september 2023.

5

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

6

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

2. Bedrijventerreinen Schouwen-Duiveland Het bedrijventerreinenprogramma heeft betrekking op alle bedrijventerreinen in de gemeente. Dit hoofdstuk starten we met de definitie van een bedrijventerrein en maken we het onderscheid tussen een grootschalig en een kleinschalig bedrijventerrein. We geven de ligging weer aan de hand van een overzichtskaart en benoemen welk locaties per 2024 in IBIS toegevoegd worden. Daarna volgt een overzicht van reeds ‘afgeronde’ bedrijventerreinen. Deze locaties komen in principe niet meer in aanmerking voor uitbreiding.

2.1 Definitie bedrijventerrein We definiëren een bedrijventerrein als volgt: Bedrijventerrein: een geografisch afgebakend gebied met een minimale omvang van 1 hectare netto of groter. Het gaat om locaties die bestemd zijn voor de vestiging van bedrijven. Het is een fysieke locatie waar bedrijven en ondernemingen hun bedrijfsactiviteiten uitvoeren, zoals handel, productie, distributie, logistiek en dienstverlening 5. Grootschalig bedrijventerrein Dit zijn bedrijventerreinen ‘met een zekere ontwikkelingspotente gezien de ligging, de ontsluiting en het economisch belang’ (Omgevingsverordening Zeeland, 2018). Het is een beleidsmatige doelstelling dat een deel van de nieuw te ontwikkelen bedrijventerreinen wordt geclusterd op of aansluitend aan grootschalige bedrijventerreinen. In de gemeente Schouwen-Duiveland zijn dit de terreinen Straalweg (Zierikzee) en Bruinisse (Bruinisse). Kleinschalig bedrijventerrein Een kleinschalige bedrijventerrein wordt gezien als ‘niet zijnde een grootschalige bedrijventerrein’ (Omgevingsverordening Zeeland, 2018). Voor Schouwen-Duiveland zijn dit alle terreinen groter dan 1 hectare, behalve Straalweg (Zierikee) en Bruinisse (Bruinisse).

Selectie van bedrijventerreinen onderzocht In samenspraak met de gemeente Schouwen-Duiveland is een selectie gemaakt van bedrijventerreinen die zijn onderzocht in het kader van het bedrijventerreinenprogramma. De terreinen zijn geanalyseerd met het MEERwaarde model. Kleinere terreinen (< 5 hectare) of solitaire terreinen met slecht één of een aantal eindgebruikers zijn buiten beschouwing gelaten, aangezien de cijfers een (sterk) vertekend beeld kunnen geven. Het model is gebaseerd op veel verschillende indicatoren en de uitkomsten zijn niet betrouwbaar genoeg bij kleine terreinen met weinig eindgebruikers. Bovendien zijn niet alle gegevens voor kleinere terreinen beschikbaar. In totaal zijn tien relevante terreinen geselecteerd. Deze terreinen zijn samen goed voor bijna 75% van de netto voorraad. In tabel 1 worden deze terreinen weergegeven door middel van een *. 5

Deze definitie sluit aan bij de definitie van Provincie Zeeland (Omgevingsverordening, 2018).

7

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

Tabel 1: Lijst met bedrijventerreinen gemeente Schouwen-Duiveland per 2023 Naam terrein

Kern

1. Beldert

Dreischor

2. Boerenweg*

Netto oppervlakte

Naam terrein

Kern

Netto oppervlakte

1,3

14. Korte Moermondseweg

Renesse

3,3

Zierikzee

4,5

15. Lage Maireweg

Oosterland

0,9

3. Bouwmansweg

Haamstede

2,9

16. Langeweg

Bruinisse

8,3

4. Bruinisse*

Bruinisse

13

17. Moolweg

Ellemeet

1,9

5. Business Park*

Zierikzee

8

18. Noorddijk

Brouwershaven

1,5

6. De Lelie*

Scharendijke

4,2

19. Oosterschelde Jachtwerf

Bruinisse

5

7. De Roterij*

Haamstede

5,9

20. Oude Hoofdweg

Kerkwerve

1,4

8. De Weel*

Nieuwekerk

6,5

21. Ringweg

Oosterland

3

9. Duinzoom*

Renesse

8

22. Sirjansland

Sirjansland

4

10. Groeneweegje*

Zierikzee

8,5

23. Spuiwekken

Brouwershaven

7

11. Haringvlietplein

Zierikzee

2,5

24. Steurswekken

Haamstede

1,3

12. Hoogenboomlaan

Renesse

1,2

25. Straalweg*

Zierikzee

47,2

13. Oosterland*

Oosterland

6

Bron: IBIS, 2022, informatie gemeente Schouwen-Duiveland en provincie Zeeland, 2023.

Figuur 2: Ligging bedrijventerreinen gemeente Schouwen-Duiveland

Bron: IBIS, 2022. Bewerking: Stec Groep.

8

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

Toevoegingen bedrijventerreinen IBIS 2024 In het IBIS 2024 bestand van provincie Zeeland worden een aantal wijzigingen in de lijst met bedrijventerreinen doorgevoerd. Deze veranderingen zijn al toegevoegd aan de kaart met bedrijventerreinen figuur 2 (als contouren). Tabel 2 geeft een compact overzicht van deze toevoegingen.

Tabel 2: Toevoegingen bedrijventerreinen per 2024 Naam terrein

Kern

Netto oppervlakte

Uitbreiding Ringweg

Oosterland

Circa 0,7 ha

Gouwepoort

Zierikzee

Circa 1,3 ha

Kloosterweg

Noordgouwe

Circa 1,5 ha

Rijksweg

Nieuwerkerk

Circa 1,4 ha

Sportweg

Sirjansland

Circa 1,3 ha

Bron: gemeente Schouwen-Duiveland en provincie Zeeland, 2023.

2.2 Afgeronde bedrijventerreinen In Omgevingsverordening Zeeland (2018) is opgenomen dat uitbreiding van bestaande kleinschalige bedrijventerreinen niet wordt toegelaten, tenzij aannemelijk wordt gemaakt dat er sprake is van een eenmalige beperkte afronding van ten hoogste 20% of 0,5 hectare waarbij de ruimtelijke kwaliteit aantoonbaar verbetert. Tabel 2 geeft een overzicht van de al afgeronde terreinen. Overzicht afgeronde bedrijventerreinen Tabel 3 tabel geeft een overzicht van de al ‘afgeronde’ bedrijventerreinen. Deze kleinschalige bedrijventerreinen zijn eenmalig uitgebreid en komen in principe, volgens de kaders van de provinciale Omgevingsverordening (2018), niet nogmaals in aanmerking voor uitbreiding.

Tabel 3: Afgeronde kleinschalige bedrijventerreinen per 2023 Naam terrein

Kern

Netto oppervlakte

De Weel

Nieuwekerk

Circa 0.7 ha

Oosterland

Oosterland

Circa 6 ha

Bron: informatie gemeente Schouwen-Duiveland en provincie Zeeland, 2023.

9

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

10

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

3. Kaders en context Het bedrijventerreinenprogramma bouwt voort op de overkoepelende beleidskaders die voor de komende jaren zijn vastgesteld. Leidend zijn de Economische Visie, gemeentelijk beleid en provinciaal beleid. De belangrijkste kaders staan in dit hoofdstuk beschreven.

3.1 Relevant gemeentelijk beleid Economische Visie Schouwen-Duiveland (vastgesteld februari 2024) In de Economische Visie Schouwen-Duiveland wordt een overkoepelende visie geformuleerd. De ambitie voor 2040 luidt:

“De Schouwen-Duivelandse economie is in 2040 duurzaam, robuust en beter in balans. De landbouw, toeristische sector en overige bedrijvigheid gaan uitstekend met elkaar om met de kansen en uitdagingen die de circulaire economie, klimaatverandering, verduurzaming, krapte op de arbeidsmarkt en onze ligging en landschap met ons meebrengen”. Schouwen-Duiveland wil een aantrekkelijke woon- en werkgemeente zijn en blijven. Om daaraan te werken is de economische visie uitwerkt in vier pijlers. De gemeente zet in op: 1 Het doorontwikkelen en verbinden van sterke sectoren. We gaan uit van onze kracht en verbeteren waar we goed in zijn. Samen met ondernemers maken we onze bedrijvigheid toekomstbestendig en leggen we de verbinding tussen onze sterke sectoren, zoals landbouw en toerisme. 2 Een duurzame economie. Om onze economie toekomstbestendig te maken zetten we in op verduurzaming: energietransitie, circulaire economie, en onze sectoren klimaatadaptief maken. 3 Een optimaal ondernemersklimaat: We werken continu aan verbetering van ons ondernemersklimaat voor de hier gevestigde en startende bedrijven. 4 Arbeidsmarkt zoveel mogelijk in balans: We blijven volop inzetten op een balans op de arbeidsmarkt: zo goed mogelijk omgaan met de krapte en de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt verbeteren.

Ambities op korte termijn (2025) die een relatie hebben met het bedrijventerreinenprogramma zijn: • Toekomstbestendig maken van de bedrijventerrein. • Doorontwikkeling van toekomstbestendige werklocaties via verduurzamingstrajecten. • Het verbeteren van de digitale infrastructuur. • Inzichtelijk maken van de ruimtebehoefte voor bedrijvigheid. • Versterken van de samenwerking tussen bedrijven. Duurzame Energie Ingepast – Ruimtelijk beleid duurzame energievoorziening SchouwenDuiveland (vastgesteld oktober 2023) Dit beleidsstuk beschrijft de visie voor ruimtelijke ontwikkelingen op het gebied van duurzame energie voorziening. Het vormt een ruimtelijk toetsingskader voor de toepassing van duurzame energie-opwek. Doelstelling:

11

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

“De doelstelling voor Schouwen-Duiveland is om al in 2040 energieneutraal te zijn. Om deze doelstelling te behalen wordt zowel ingezet op energiebesparing als op duurzame energieopwekking”. Om de doelstelling te behalen wordt in gezet op zowel energiebesparing, als op duurzame energieopwekking. Het beleidsstuk maakt onderscheid in verschillende gebiedsprofielen. Eén van deze gebiedsprofielen is ‘bedrijventerrein’. De volgende doelstelling geldt voor bedrijventerrein: “Verminderen van de energie- en warmtevraag bij bedrijven. De energie en warmte die wordt gebruikt wordt zo veel mogelijk duurzaam opgewekt, waarbij het potentieel zon op dak zoveel mogelijk wordt benut.” Structuurvisie Zierikzee 2030 (vastgesteld november 2019, gewijzigd vastgesteld mei 2023) Met de structuurvisie zet de gemeente de ruimtelijke koers voor de toekomst van Zierikzee uit tot 2030. In de visie gaat het om een integrale afweging van belangen en over het vastleggen van de waarden voor de toekomst: welke kwaliteiten vinden we belangrijk en hoe kunnen we die koesteren en versterken? De Structuurvisie Zierikzee 2030 schetst per deelthema het wensbeeld van Zierikzee in 2030.

De belangrijkste ambities voor het deelthema bedrijven zijn: (a) de bedrijventerreinen in en rondom Zierikzee hebben een toekomstbestendig vestigings- en investeringsklimaat, (b) de bedrijven werken onderling samen, er is een verbondenheid en een klimaat waarin kansen voor innovatief en creatief ondernemerschap worden benut en ruimte is voor startups die begeleiding krijgen van bestaande bedrijven, (c) op de bedrijventerreinen van Zierikzee wordt op grote schaal duurzame energie opgewekt. Bedrijven voorzien in hun eigen energiebehoefte, bijvoorbeeld door aanleg van zonnepanelen op de daken van hun bedrijfsgebouwen. Voor de bedrijventerreinen van de kern Zierikzee zijn een aantal uitgangspunten in relatie tot profiel en segmentering opgenomen. Business Park is een representatief bedrijventerrein voor hoogwaardige en kantoorachtige bedrijven. Haringvlietplein/Boerenweg ontwikkelt zich tot retaillocatie (mede onder invloed van structuurvisie Haringvlietplein, mei 2015, realisatie fase 1 in 2020). Zuidhoek, Straalweg, Groeneweegje en Gouwepoort bieden plaats aan reguliere bedrijvigheid met functionele uitstraling. Op Straalweg II is ook ruimte voor hogere milieucategorieën (t/m categorie 4). Gebiedsvisie Zuidoostflank Zierikzee (vastgesteld mei 2023) De gebiedsvisie voor de Zuidoostflank van Zierikzee biedt een ontwikkelingsrichting voor het gebied.

Dit betreft het gebied tussen de bedrijventerreinen Straalweg en Business Park. Het figuur geeft het lange termijn streefbeeld voor de Zuidoostflank weer.

Figuur 3: Streefbeeld voor Zuidoostflank Zierikzee

Bron: Gemeente SchouwenDuiveland, 2023: ‘Gebiedsvisie voor de Zuidoostflank Zierikzee’

12

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

Het plan omvat een gefaseerde ruimtelijke ontwikkeling van ruimte voor bedrijvigheid, inclusief de inpassing van een nieuw 150 kV-station en verbetering van de verkeersontsluiting. Het 150 kVstation zorgt voor ruimte op het hoogspanningsnet en draagt bij aan de energietransitie. De gebiedsvisie houdt rekening met landschappelijke inpassing en klimaatadaptatie. Ook definieert de gebiedsvisie de maximale groei van de Zuidoostflank en biedt het duidelijkheid over gewenste functies in het plangebied.

3.2 Provinciale kaders Omgevingsverordening Zeeland 2018 Provinciaal beleid is richtinggevend voor het bedrijventerreinenprogramma. Een goede afstemming over de (door)ontwikkeling van bedrijventerreinen tussen de gemeente en provincie is belangrijk. De provincie schets in haar Provinciale Omgevingsverordening 2018 een aantal beleidsdoelstellingen rond de ontwikkeling van bedrijventerreinen. Het gaat om provinciale regels over de fysieke leefomgeving. De provincie maakt onderscheid in twee typen bedrijventerreinen: • Kleinschalig bedrijventerrein • Grootschalig bedrijventerrein Alle bedrijfslocaties, niet zijnde agrarische bouwvlakken van 1 hectare of groter worden aangemerkt als (kleinschalige) bedrijventerrein. In de gemeente zijn twee bedrijventerreinen aangewezen als grootschalige bedrijventerreinen: Zuidhoek / Straalweg in Zierikzee en bedrijventerrein Bruinisse. Met het oog op de (door)ontwikkeling van bedrijventerreinen stelt de provincie een aantal kaders. Zie hiervoor het kader hieronder.

Figuur 4: Grootschalige bedrijventerreinen provincie Zeeland

Bron: Provincie Zeeland; bewerking Stec Groep, 2023

13

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

Kaders provinciale Omgevingsverordening 2018 De provincie beschrijft vanuit provinciaal belang (zorgvuldig ruimtegebruik, bundeling en concentratie alsmede het voorkomen van een onnodige inbreuk op de kwaliteit / openheid van het buitengebied) een aantal kaders/beleidsdoelstellingen rond de ontwikkeling van bedrijventerreinen. De provinciale kaders zijn: • 80% van de nieuw te ontwikkelen bedrijventerreinen wordt geclusterd op of aansluitend aan grootschalige bedrijventerreinen. Dit zijn terreinen met een zeker ontwikkelingspotentie gezien de ligging, de ontsluiting en het economisch belang. • Duurzaam beheer en onderhoud van het bedrijventerrein moet gewaarborgd zijn. Onder duurzaam beheer wordt verstaan een verzorgde openbare ruimte en maatregelen die leiden tot een intensiever gebruik van ruimte en zo mogelijk, maatregelen die leiden tot een hoger bedrijfseconomisch rendement en minder milieubelasting. • De uitbreiding van bestaande kleinschalige bedrijventerreinen wordt niet toegelaten, tenzij aannemelijk wordt gemaakt dat er sprake is van een eenmalige beperkte afronding van ten hoogste 20% of 0,5 hectare waarbij de ruimtelijke kwaliteit aantoonbaar verbetert.

• Een verdere uitbreiding van een bestaand kleinschalig en goed ontsloten bedrijventerrein is alleen mogelijk indien de ruimtelijke kwaliteit verbetert en sanering en het voorkomen van heroprichting elders is gewaarborgd. De provincie streeft tevens naar herstructurering van bestaande terreinen.

14

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

15

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

4. Strategie De strategie voor de bedrijventerreinen in Schouwen-Duiveland geeft duidelijkheid over de koers t/m 2035. Dit hoofdstuk bevat de belangrijkste strategische uitgangspunten voor het gemeentelijk beleid en biedt randvoorwaarden voor ingrepen op de bedrijventerreinen in de komende periode.

4.1 Ambitie: toekomstbestendige bedrijventerreinen De ambitie is het (door)ontwikkelen van een toekomstbestendige portefeuille bedrijventerreinen, die kwantitatief en kwalitatief aansluit bij de huidige en toekomstige behoefte van ondernemers en als motor fungeert voor brede welvaart in de gemeente. Om deze ambitie te bereiken zetten we in op de volgende strategische beleidslijnen: • Sterke clusters van bedrijvigheid • Zorgvuldig omgaan met de ruimte • Behoud en versterken brede waarde • Investeren in toekomstbestendigheid • Nieuwe locaties gefaseerd ontwikkelen • Een nieuwe bedrijfshuisvestingsaanpak • Monitoring als sturingsinstrument Hieronder gaan we in op de strategische beleidslijnen. Hiermee geven we uitwerking aan de ambitie. We beschrijven beleidsmatige uitgangspunten, waarmee we onze bedrijven(terreinen) duidelijkheid verschaffen over de koers t/m 2035. Onze inzet is duurzaam (door)ontwikkelen. De gemeente staat niet alleen in het werken aan toekomstbestendige bedrijventerreinen. Een goede afstemming tussen publieke en private investeringen is cruciaal. Er dient sprake te zijn van gedeeld eigenaarschap. Hiervoor is op terreinniveau vaak een gezamenlijke ambitie en visie, draagvlak en samenwerking nodig.

4.2 Sterke clusters van bedrijvigheid Grotere uitbreidingen alleen in Zierikzee en Bruinisse De bedrijventerreinen zijn goed voor circa 20% van alle werkgelegenheid in de gemeente. De sterke economische uitgangspositie van bedrijventerreinen willen we naar de toekomst toe behouden en waar mogelijk verder versterken. Dit maakt dat beleidsmatig grotere uitbreidingen uitsluitend kunnen plaatsvinden op de grootschalige bedrijventerreinen in Zierikzee en Bruinisse 6. Voor de uitbreiding in Zierikzee is als een gebiedsvisie vastgesteld. De gemeente zet hiermee in op het uitbreiden van de economische kerngebieden c.q. bedrijventerreinen van Zierikzee en Bruinisse. Dit betekent concreet dat we: • Grote uitbreidingen alleen mogelijk maken in Zierikzee en Bruinisse. Hier ontstaan grotere concentraties van bedrijven. Hiermee is een schaalsprong mogelijk in de aangewezen clusters, 6 Dit strategisch uitgangspunt wordt mogelijk aangepast op basis van het richtinggevende advies van de raadscommissie Ruimte en Economie.

16

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

•

•

werkt de gemeente aan structuurverbetering van het regionaal ecosysteem en zijn nieuwe, of grote investeringen in infrastructuur veel kansrijker. Dit kan een positief effect hebben op samenwerking tussen bedrijven binnen bedrijfsclusters en de positie van SchouwenDuiveland versterken. Onderscheid maken in het segmenteren en clusteren van aanverwante bedrijven, op basis van (sector)profiel of omvang van het bedrijf (kleinschalig tot grootschalig). Gemeente SchouwenDuiveland onderschrijft hiermee het standpunt van de provincie Zeeland dat bedrijvigheid zoveel mogelijk geclusterd wordt op bedrijventerreinen, met de nadruk op ontwikkeling van de grootschalige terreinen, waar 80% van de toename van het areaal plaats vindt. Op kleinschalige bedrijventerreinen geen grote uitbreidingen faciliteren. Deze terreinen krijgen eenmalig de mogelijkheid voor een beperkte afronding, indien de ruimtelijke kwaliteit ter plaatse verbetert. Van een beperkte afronding is sprake als de omvang van de uitbreiding maximaal 20% is van de bestaande oppervlakte van het bedrijventerrein of maximaal 0,5 hectare is. Indien deze uitbreiding onvoldoende ruimtelijke mogelijkheden biedt voor het betreffende bedrijf, zoekt de gemeente samen met het bedrijf naar een maatwerkoplossing 7.

In dat geval heeft verplaatsing naar een grootschalig bedrijventerrein (Zuidhoek/Straalweg in Zierikzee of bedrijventerrein Bruinisse) vanuit de gemeente de voorkeur.

4.3 Zorgvuldig omgaan met de ruimte Zorgvuldig omgaan met de beschikbare ruimte is een belangrijk uitgangspunt. Onder meer de behoefte aan woningbouw, bedrijfsruimte en de energietransitie moeten allemaal in de gemeente een plek krijgen. Tegelijkertijd hebben we aandacht voor het behoud van de groene omgeving. De gemeente wil daarom op bestaande en nieuwe bedrijventerreinen haar verantwoordelijkheid nemen en zorgvuldig ruimtegebruik stimuleren door stappen te zetten in het beter benutten van de ruimte. Op basis van de Floor Space Index (FSI) 8 en arbeidsintensiteit is er nog substantiële ruimtewinst te behalen op de bedrijventerreinen. Gemeente Schouwen-Duiveland wil uitvoering geven aan zorgvuldig en optimaal ruimtegebruik op bedrijventerreinen door: 1 2 3 4

Verruimen van planologische mogelijkheden Intensief en meervoudig ruimtegebruik Juiste bedrijf op de juiste plek Sturing op type activiteiten

1. Verruimen van planologische mogelijkheden Dit betekent concreet dat we: • Optimaal ruimtegebruik is mogelijk door de huidige planologische gebruiksmogelijkheden beter te benutten. Gemeente Schouwen-Duiveland is bereid op een aantal bedrijventerreinen de planologische gebruiksmogelijkheden te verruimen. Het gaat om locaties waar de huidige gebruiksmogelijkheden niet marktconform zijn. Op bedrijventerrein De Roterij en Oosterland gaan we de planologische gebruiksmogelijkheden (bouwhoogte, bebouwingspercentage) verruimen, op die plekken waar dit vanuit een goede ruimtelijke ordening ook passend is. 7

Vanuit het provinciaal beleid is er een escapemogelijkheid. Er zijn specifieke situaties denkbaar waarin een winwin situatie kan ontstaan voor zowel de ondernemer als de provinciale en algemene belangen en het noodzakelijk is meer dan de norm uit te breiden. Deze situaties zijn per geval te beoordelen. Bij deze beoordeling is het een voorwaarde dat elders in de Provincie Zeeland alle uitbreiding boven de gegeven norm wordt gesaneerd en de bedrijfsbestemming wordt weg bestemd. Dit zodat er geen netto uitbreiding van bedrijventerreinen plaatsvindt. 8 Een lage FSI houdt in dat bedrijfskavels relatief extensief bebouwd zijn. Het gewogen gemiddelde FSI van de bedrijventerreinen op Schouwen-Duiveland bedraagt circa 0,44. Landelijk zien we dat een FSI van 0,5 tot 0,7 op modern gemengd bedrijventerrein haalbaar is. Voor meer industriële en logistieke locaties ligt dit vaak (fors) lager. Op locaties waar de FSI zich onder de ondergrens van 0,5 bevindt, is intensivering naar verwachting een reële en haalbare optie.

17

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

•

Bij individuele initiatieven van ondernemers mee te denken in kansen voor het optimaliseren van de planologische gebruiksmogelijkheden. Hierbij weegt de gemeente verschillende belangen af, zoals ook het behoud van het open landschap en het beschermd dorps- en stadsgezicht.

•

Bij het afwijken van het Omgevingsplan voor individuele initiatieven kunnen aanvullende voorwaarden gesteld worden. Denk aan investeringen in klimaatadaptieve maatregelen (groen, waterberging), multifunctioneel ruimtegebruik of het realiseren van voldoende parkeervoorzieningen.

2. Intensief en meervoudig ruimtegebruik Dit betekent concreet dat we: • Ondernemers uitdagen om altijd eerst na te denken over het optimale gebruik van de bestaande kavel, voordat nieuwbouw elders aan de orde is. Vanuit het principe ‘bestaand voor nieuw’ intensiveren we de samenwerking en integrale afweging tussen de beleidsdisciplines economische zaken, grondzaken, energie en milieu, mobiliteit en ruimtelijke ordening. • Inzet op het aanjagen van intensivering/verdichten van de bestaande voorraad. Dit is een aanpak voor de langere termijn. De aanpak kost tijd/inzet bij gemeente en bewustwording bij ondernemers en vastgoedeigenaren 9. • Meervoudig ruimtegebruik stimuleren mits dit bijdraagt aan intensief ruimtegebruik op het bedrijventerrein, duurzaam ruimtegebruik (denk aan zon op dak), een verhoging van het aantal banen per locatie én wanneer het ruimtelijk-economisch voordelen oplevert. • Voor de bestaande bedrijventerreinen onderzoeken wat de mogelijkheden zijn voor intensief en meervoudig ruimtegebruik. Door dit in kaart te brengen kunnen we onderbouwt in gesprek met ondernemers en een goede inschatting maken van de ruimtewinst die te behalen is. • Op nieuwe bedrijventerreinen open buitenruimte op private kavels beperken door te kiezen voor het toepassen van een minimaal bebouwingspercentage en/of bouwhoogte 10.

Meervoudig ruimtegebruik op bedrijventerreinen Door geschikte ruimtevragers te combineren op één plek kan ruimte vrijgespeeld worden. Dit kan op bedrijventerreinen onder andere door te stapelen (meerlaagse bedrijfspanden) en schakelen (rug aan rug bedrijfspanden), (half-)open verharding ten behoeve van waterberging, een duurzaam dak (groen dak, zon op dak of beide) en geen parkeren op maaiveld (ondergronds, op het dak, in een centrale en meerlaagse parkeervoorzieningen). Sommige vormen van meervoudig ruimtegebruik zijn op (bijna) alle bedrijventerreinen toepasbaar, zoals zonnepanelen op bedrijfsdaken. Andere vormen van meervoudig ruimtegebruik zoals meerlaagse bedrijfspanden en collectieve parkeervoorzieningen kunnen alleen op geschikte terreinen, waar een hogere maximale bouwhoogte niet leidt tot hinder of horizonvervuiling.

Juiste bedrijf op de juiste plek Dit betekent concreet dat we: • Bedrijven wijzen op de kenmerken van onze bedrijventerreinen, zodat de ondernemer met een ruimtevraag kan bepalen op welk bedrijventerrein zijn bedrijf het beste past. Nieuw te vestigen 9

Ondernemers zullen vooral bij een uitbreidingswens de mogelijkheden tot intensivering verkennen. Bij herontwikkeling (van verouderd) vastgoed op bedrijventerreinen en andere investeringen in vastgoed kan intensivering een belangrijke rol spelen. De ruimtewinst is mogelijk door de planologische ruimte te benutten. 10 Hierbij rekening houden met ruimte bedoeld voor industrie (waaronder hogere milieucategorie bedrijvigheid) en logistiek & groothandel. Dergelijke bedrijven hebben ruimte nodig voor (buiten)opslag, interne logistiek en parkeerruimte op de bedrijfskavel.

18

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

• •

•

bedrijven worden passend binnen de ruimtelijke structuur van onze bedrijventerreinen gevestigd. Grootschalige bedrijvigheid willen huisvesten op een grootschalig (regionaal) bedrijventerrein dat hier qua ruimtelijke structuur, ontsluiting en korrelgrootte voor geschikt is. Op lokale kleinschalige (veelal regulier gemengde) bedrijventerreinen ruimte willen bieden aan lokaal mkb. Dit zijn doorgaans relatief kleinschalige bedrijven, passend binnen de lokale ruimtelijke structuur en ontsluiting. Maatwerk en flexibiliteit willen bieden aan lokaal gewortelde bedrijven, alleen wanneer dit passend is bij de aard en omvang van de locatie. Ondernemers die lokaal willen uitbreiden vinden beschikbare kavels elders in de gemeente vaak geen realistisch alternatief. De lokale gebondenheid van het personeelsbestand, leveranciers en de afzetmarkt kan hierbij van invloed zijn. De geografische ‘inwisselbaarheid’ van de beschikbaarheid van uitgeefbare locaties voor specifiek lokale uitbreidingsvraag kent zijn beperkingen.

Sturen op type activiteiten Dit betekent concreet dat we: • Een helder profiel beogen voor nieuwe bedrijventerreinen. Het labelen van een nieuw terrein (bijv. kavelomvang, milieucategorie, type bedrijfsactiviteiten), passend bij de doelgroep is zinvol. Daarnaast is het wenselijk om ook enige ruimte te ‘reserveren’ voor eventuele toekomstige bedrijfsverplaatsingen uit kernen of het buitengebied. • Regels gaan opstellen voor een planologisch verbod op opslagunits en garageboxen op bestaande en nieuwe bedrijventerreinen. Dit omdat we op juist bedrijfsmatige activiteiten een plek willen geven op onze bedrijventerreinen. Hierdoor blijft (milieu)ruimte beschikbaar voor bedrijven. Het gebruik van opslagunits en garageboxen door particulieren is ongewenst vanwege de lage leegstand, de hoge marktdruk en negatieve effecten (risico op ondermijning). Gelet op de behoefte aan dit type vastgoed willen we een zone op nieuw bedrijventerrein inrichten en bestemmen voor sec deze doelgroep.

4.4 Behouden en versterken brede waarde Brede waarde bedrijventerreinen behouden en versterken naar de toekomst Vanuit het MEERwaarde-model is inzicht verkregen in de stand van zaken en opgaven op de bedrijventerreinen. De analyse geeft inzicht in de brede waarde van bedrijventerreinen en de potentie rond het toekomstbestendig maken van bestaande terreinen. Vooral de energie- en klimaatdoelen en grote systeemveranderingen als de circulaire economie en digitalisering bieden een ideaal moment om ondernemers, vastgoedeigenaren en de gemeente te laten investeren in kwaliteitsverbetering van de bedrijventerreinen. Nóg belangrijker is dat we de kennis, expertise, capaciteit en middelen organiseren om ook echt met de bestaande bedrijventerreinen aan de slag te gaan. Cruciaal voor een sterke aanpak is op de hoogte zijn wat bij bedrijven leeft, waar ze tegenaan lopen en om tijdig te signaleren wat de belangrijkste kansen en opgaven op de bestaande terreinen zijn. We signaleren momenteel een knelpunt in capaciteit om dit goed op orde te hebben. De capaciteit bij Economische zaken is beperkt. Ook is er een gebrek aan budget voor de uitvoering. Tot slot is de organisatiegraad en organisatiekracht, wat nodig is om zaken in gang te zetten niet op ieder terrein even hoog. Dit betekent concreet dat we: • De huidige, grote waarde van de bedrijventerreinen willen behouden en versterken.

Daarvoor moeten onze bedrijventerreinen optimaal aansluiten bij de hedendaagse (en toekomstige) marktvraag en opgaven die op bedrijven(terreinen) afkomen. Veranderingen op het vlak van energie, klimaatadaptatie, digitalisering, een gezonde werkomgeving, organiserend vermogen, ruimtelijke kwaliteit, biodiversiteit, veiligheid, mobiliteit en (digitale) bereikbaarheid zijn daarbij het meest prominent.

19

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

•

Met behulp van het model MEERwaarde bedrijventerreinen een planning maken voor een kwaliteitsslag (revitalisering) op bestaande bedrijventerreinen. Bij revitalisering moet oog zijn voor duurzaamheid en optimalisering van het ruimtegebruik. Dit om de brede waarde van bedrijventerreinen te behouden en te versterken.

Revitalisering is middel en geen doel op zich: organisatiegraad basisvoorwaarde Het revitaliseren van een bedrijventerrein is een middel om een terrein dat een kwaliteitsimpuls kan gebruiken, een zetje in de goede richting te geven. Echter, een basisvoorwaarde voor elk terrein is het versterken van de ‘organisatie’ en het leggen van verbindingen. Dit vraagt om samenwerking (overleg en afstemming) tussen ondernemers onderling. Een hogere organisatiegraad kan helpen bij investeringen in duurzame oplossingen zoals duurzame productie, duurzame mobiliteit of de opwek van energie. Dit geldt ook voor vergroening en de transitie van een lineaire naar een circulaire economie. Bijvoorbeeld door het benutten van elkaars producten of restwarmte, waardoor kosten bespaard kunnen worden. Bedrijven moeten daarvoor wel op de hoogte zijn van elkaars goederen- en reststromen. Momenteel ontbreken deze inzichten in (potentiële) reststromen nog vaak, dus het is van belang om dit beter in beeld te krijgen. Belangrijk is verder dat de infrastructuur op orde is. Denk aan de bereikbaarheid via weg, maar ook aan netcapaciteit en sterke digitale infrastructuur. We vinden het belangrijk dat bij revitalisering- of herstructureringsprojecten budget gereserveerd wordt voor vergroening. Het vergroenen van onze versteende terreinen is een mes dat aan veel kanten snijdt.

Het leidt tot klimaatadaptievere bedrijventerreinen, draagt bij aan een gezonde werkomgeving en bevordert biodiversiteit. Dit betekent concreet dat we: • Samen met het bedrijfsleven werken aan het vergroten van de organisatiegraad en -kracht op bedrijventerreinen. Op die manier kunnen publieke investeringen beter worden afgestemd op private investeringen. Op dit moment is er al een BIZ in Zierikzee Centrum, Renesse en BurghHaamstede. Ook zijn er al actuele ontwikkelingen gaande, zoals het opzetten van een BIZ in Bruinisse. Daarnaast zijn er enkele projecten en pilots gestart met het verduurzamen van bedrijventerreinen 11. • Reststromen van bedrijven in beeld willen brengen om zo kringlopen te sluiten. We sluiten aan bij de initiatieven die er al zijn op dit vlak en dragen de lessen van deze ondernemers actief uit bij andere ondernemers en lokale ondernemersverenigingen in de gemeente. • Bij revitalisering of herontwikkeling altijd inzetten op vergroening. Per bedrijventerrein is het maatwerk welke maatregelen worden ingezet. Als we in de toekomst nieuwe parkeerplaatsen realiseren in de openbare ruimte, worden deze (half-) open verhard aangelegd 12. • Aandacht hebben voor de (fiets)bereikbaarheid en verkeersveiligheid van bedrijventerreinen. De gemeente wil dat werknemers op een duurzame, efficiënte en veilige wijze naar hun werk kunnen.

Bedrijven en de gemeente kunnen hiertoe (gezamenlijk) initiatieven opzetten. • Positief staan tegenover private investeringen in de digitale of energie infrastructuur. Hiervoor zijn met name private partijen verantwoordelijk, zoals de netbeheerder.

4.5 Investeren in toekomstbestendigheid We kunnen de (nieuwe) economie niet regisseren, maar wel zorgen voor de best mogelijke randvoorwaarden voor het behouden, stimuleren en aantrekken van bedrijven. Dit vanwege de belangrijke bijdrage die bedrijven leveren aan de brede welvaart in de gemeente. We willen in de 11

De Coöperatie Energie Werkt op Schouwen-Duiveland (EWSD) zet concrete stappen op weg naar een groener, duurzamer en uiteindelijk energieneutraal eiland. In Zierikzee en Renesse zijn enkele actie-leergroepen gestart gericht op thema’s als circulariteit en duurzame mobiliteit. Ook bedrijven in Burgh-Haamstede en Bruinisse willen hiermee aan de slag. Verder is er een duurzaam energieloket waar bedrijven (en bewoners) informatie vinden over verduurzaming. 12 We willen ondernemers die extra parkeerplaatsen willen realiseren op eigen kavel aanmoedigen dit ook te doen.

20

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

komende periode samen met ondernemers en vastgoedeigenaren investeren in toekomstbestendige bedrijventerreinen. Dit vraagt om investeringen vanuit de overheid en vanuit het bedrijfsleven. De gemeente wil dit samen met ondernemers/vastgoedeigenaren vorm geven en hanteert hierbij een integrale gebiedsaanpak. Onderwerpen die een belangrijke rol spelen bij toekomstbestendige bedrijventerreinen zijn: • • • • • •

Organisatiegraad Vergroenen Energietransitie Digitale infrastructuur Parkeervoorzieningen Bereikbaarheid/verkeersveiligheid

Organisatiegraad Op de meeste bedrijventerreinen (Vereniging Bedrijvenpark Zuid uitgezonderd) ontbreekt een vorm van organisatie van de ondernemers op terreinniveau. Op Schouwen-Duiveland zijn wel een aantal gemeente of dorpsbrede ondernemersverenigingen 13 of Bedrijveninvesteringzones (BIZ) 14 actief. Terreinen die over een eigen ondernemerscollectief beschikken zijn veelal toekomstbestendiger. Het zorgt voor het verhogen van de innovatiekracht op bedrijventerreinen, draagvlak onder gezamenlijke opgaven en investeringen om de (ruimtelijke, economische en sociale) kwaliteit te waarborgen en verstevigen. Zo is het eenvoudiger maatregelen afstemmen met ondernemers. Dit is een randvoorwaarde voor een publiek-private investeringsgerichte aanpak van bedrijventerreinen. Gemeente Schouwen-Duiveland wil toewerken aan meer gedeeld eigenaarschap op gebiedsniveau. Dit door middel van parkmanagement of een BIZ. Het initiëren van KVO-B (Keurmerk Veilig Ondernemen Bedrijventerrein) kan een belangrijke eerste stap zijn. Dit betekent concreet dat we: • Een vorm van organisatiegraad als gemeentelijke basisvoorwaarde hanteren voor investeringen in de revitalisering (of herstructurering) of verduurzaming van een terrein.

• Een vorm van organisatie verplicht stellen bij de uitgifte van nieuwe bedrijventerreinen en onze bestaande bedrijventerreinen stimuleren om te starten met een KVO-B traject, het opzetten van parkmanagement of het oprichten van een BIZ. Vergroenen De bedrijventerreinen zijn over de gehele linie behoorlijk versteend. Een bedrijventerrein met veel groen is niet alleen duurzamer en klimaatadaptiever, het zorgt ook voor een beter en mooier verblijfsklimaat en een gezonde en aantrekkelijkere (werk)omgeving voor de mensen die er werken. Bovendien helpt vergroening ook om wateroverlast bij piekbuien te voorkomen en hittestress te verminderen. Ook geeft het de biodiversiteit een impuls. Dit betekent concreet dat we: • Inzetten op het vergroenen van bedrijventerreinen en het verminderen van verstening. Energietransitie Bedrijventerreinen kunnen een belangrijke rol spelen in de energietransitie. De energiedichtheid is relatief hoog. Maatregelen hebben daardoor snel effect. Om zo min mogelijk CO2-uitstoot te realiseren moet niet-hernieuwbaar energieverbruik vervangen worden door hernieuwbaar 13

Ondernemerskring Schouwen-Duiveland (OSD), Ondernemersvereniging Burg-Haamstede (OVBH) en Ondernemersvereniging Bruinisse (OVB). 14 BIZ Burgh-Haamstede, BIZ Bruinise en BIZ Groot-Renesse.

21

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

energieverbruik. Netcongestie is helaas in toenemende mate een probleem. Hierdoor zijn bedrijven op zoek naar alternatieven zoals opslag van energie of het opzetten van een lokaal slim energienet (local/smart energy hub), waarbij bedrijven onderling stroom uitwisselen. De gemeente kan fungeren als spil richting provincie en de netbeheerders, zodat er voor ondernemers een aantrekkelijkere business case ontstaat. Dit betekent concreet dat we: • In samenwerking met Stedin meewerken aan de realisatie van een 150 kV-station bij Zierikzee. • Meedenken in complexe (technische) oplossingen voor de energietransitie en collectieve voorzieningen, zoals het opzetten van local/smart energy hubs. Digitale infrastructuur Digitalisering speelt een steeds grotere rol. De digitale economie kan oplossingen bieden voor uitdagingen en opgaven op het gebied van werkgelegenheid, duurzaamheid en innovatie in tal van sectoren. We willen inzetten op het vergroten van de connectiviteit op de bedrijventerreinen. Een glasvezelnetwerk (aangelegd door marktpartijen) is van niet te onderschatten belang. Voor moderne ICT-voorzieningen zijn bedrijven tegenwoordig volledig afhankelijk van een snelle internetverbinding. Vrijwel iedere ondernemer heeft behoefte aan een stabiele digitale infrastructuur. Dit betekent concreet dat we: • Meewerken aan een efficiënte uitrol van een glasvezelnetwerk door marktpartijen.

Dit biedt potentie voor een verbeterde digitale ontsluiting van bedrijventerreinen. Parkeervoorzieningen Ondernemers zien parkeerproblematiek vaak als minpunt voor het vestigingsklimaat. De hoge parkeerdruk wordt landelijk veelvuldig genoemd als verbeterpunt. Schouwen-Duiveland is daarop geen uitzondering. Wanneer er een tekort is aan parkeervoorzieningen vindt vaak oneigenlijk parkeren plaats in de openbare ruimte. Dit geeft een rommelige uitstraling en kan de verkeersveiligheid negatief beïnvloeden. Dit betekent concreet dat we: • In gesprek gaan met ondernemers over parkeren. In het geval van publieke investeringen leggen we altijd een verbinding met investeringen van ondernemers in de private ruimte. Mogelijk liggen er kansen voor het realiseren van een collectieve parkeervoorziening. Bereikbaarheid/verkeersveiligheid Op meerdere bedrijventerreinen wordt de verkeersveiligheid door de ondernemers genoemd als verbeterpunt. Dit omvat zowel de interne verkeersveiligheid (het ontbreken van een stoep of fietspad, maar ook een te hoge verkeersintensiteit, onoverzichtelijke situaties door parkeren, onveilige kruisingen of hardrijders), als de ontsluiting van het bedrijventerrein.

Dit betekent concreet dat we: • Voor het verbeteren van de verkeersveiligheid op een bedrijventerrein een verkeersplan kunnen opstellen, waarbij we huidige situatie inventariseren (soorten van verkeer, goederenstromen en infrastructuur), waarna mogelijke verbeteringen van de verkeersveiligheid naar voren komen.

4.6 Nieuwe locaties gefaseerd ontwikkelen Toevoegen van gevarieerd aanbod op duurzame nieuwe bedrijventerrein(en) Om in de toekomstige ruimtevraag te kunnen voorzien, is de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen op ‘greenfields’ gewenst. Het is belangrijk om hierin een goede afweging te maken in relatie tot welk type bedrijventerrein er ontwikkeld wordt (denk aan regulier-gemengd,

22

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

logistiek of ruimte voor bedrijven met een hogere milieucategorie) met voldoende ruimte voor zowel middelgrote- tot grote bedrijvigheid én ruimte voor de doorgroei van lokale bedrijven. Dit betekent concreet dat we: • In de komende periode (t/m 2035) nieuwe bedrijventerreinen ontwikkelen. • Een excellente ontsluiting naar de provinciale weg is een belangrijke randvoorwaarde voor het ontwikkelen van nieuwe bedrijventerreinen. Onderscheid maken in deelgebieden lijkt aannemelijk om alle type ruimtevragers te kunnen faciliteren. • Bij de ontwikkeling is flexibiliteit en adaptief vermogen het uitgangspunt. Daarom ontwikkelen we onze grootschalige bedrijventerreinen gefaseerd. We starten met een basisvolume. Nieuwe fase geven we uit bij voldoende concrete ruimtevraag uit de markt. • Ruimte voor kwalitatief hoogwaardige groen- en blauwstructuren op zowel openbare- als publieke gronden verankeren in een beeldkwaliteitsplan. De planologische mogelijkheden in het omgevingsplan, zoals functie/bestemming, bouwhoogte en bebouwingspercentage zijn marktconform (naargelang het type terrein en de doelgroep waarvoor wordt ontwikkeld). Bedrijven moeten voorzien in voldoende ruimte voor parkeren op eigen kavel. • Een duurzaam uitgiftebeleid opstellen met een verplichte deelname aan een vorm van organisatie (parkmanagement, VvE, BIZ, beheerstichting).

Via een uitgifteprotocol kunnen bedrijven verplichtingen opgelegd worden op het gebied van bijvoorbeeld duurzaamheid. • Bij de ontwikkeling inzetten op monofunctionele bedrijfsfuncties die passend zijn en elkaar kunnen versterken. Hiermee willen we overlast tussen functies voorkomen of minimaliseren, de ruimte optimaal benutten en de milieuruimte op het terrein inzetten voor bedrijven die behoefte hebben aan deze hinderruimte.

4.7 Heldere bedrijfshuisvestingsaanpak Uitbreiden op of bij de huidige vestigingslocatie Bedrijven op Schouwen-Duiveland zijn zichzelf continu aan het (door)ontwikkelen. Dit kan leiden tot een bedrijfshuisvestingsvraagstuk. Daarbij kunnen twee mogelijkheden aan de orde zijn: (1) een bedrijf wil op de huidige vestigingslocatie uitbreiden, of (2) een bedrijf wil zich (her- of nieuw)vestigen op een locatie. Wanneer een bedrijf zich wil (her- of nieuw)vestigen kan het gaan om een bedrijf dat (volledig of gedeeltelijk) wil verhuizen binnen de gemeente, wil uitbreiden met een (extra) vestiging of om een nieuwvestiger (een bedrijf van buiten de gemeente/regio, of een nieuw opgericht bedrijf). In dat geval is bedrijfshuisvesting mogelijk in de bestaande voorraad bedrijventerreinen of op een uitgeefbaar bedrijventerrein. Wanneer een bedrijf wil uitbreidenop of bij de huidige vestigingslocatie, dan werken we met een heldere bedrijfshuisvestingsaanpak. Dit betekent concreet dat we: • Vanuit het principe ‘bestaand voor nieuw’ ondernemers uitdagen om altijd eerst na te denken over het optimale gebruik van de bestaande kavel, voordat nieuwbouw aan de orde is. Mogelijk zijn er ook mogelijkheden door de aankoop van een buurpand of -kavel. • Beoordelen of de uitbreidingsvraag past in het vigerende omgevingsplan.

Wanneer de uitbreidingsvraag past, dan kan deze vraag gefaciliteerd worden door het verlenen van een omgevingsvergunning. Wanneer de uitbreidingsvraag niet past, dan is de locatie en omvang van de uitbreidingsvraag van belang. • Voor kleinschalige bedrijventerreinen geldt: bij een ontwikkeling kleiner dan 0,5 hectare of een ontwikkeling waarbij sprake is van een eenmalige beperkte afronding van een bestaand bedrijventerrein (maximaal 20%), is uitbreiding mogelijk wanneer de ruimtelijke kwaliteit aantoonbaar verbetert 15. Overige voorwaarden: de uitbreiding het gevolg is van 15

Onder een verbetering van ruimtelijke kwaliteit wordt onder andere verstaan een meer dan gebruikelijke groenstructuur rond het bedrijventerrein of het oplossen van bedrijf gerelateerde knelpunten door de aanwezigheid/uitbreiding van het bedrijf op die locatie. Voorbeelden zijn een aanzienlijke verbetering van de

23

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

•

een actuele ruimtevraag, deze is onderbouwd conform de vereisten vanuit de Ladder voor duurzame verstedelijking, financieel en economisch is aantoonbaar gemaakt dat uitbreiding in het bestaand planaanbod financieel en economisch geen reële optie is en de realisatie van de uitbreiding start binnen twee jaar na wijziging omgevingsplan. Voor grootschalige bedrijventerreinen 16 geldt: de uitbreiding het gevolg is van een actuele ruimtevraag, deze is onderbouwd conform de vereisten vanuit de Ladder voor duurzame verstedelijking, financieel en economisch is aantoonbaar gemaakt dat uitbreiding in het bestaand planaanbod financieel en economisch geen reële optie is en de realisatie van de uitbreiding start binnen twee jaar na wijziging omgevingsplan. Aanvullend maakt de gemeente afspraken over een duurzame ruimtelijke inpassing.

Noot: bovengenoemde bedrijfshuisvestingsaanpak geldt niet voor solitaire bedrijven in een woonkern of in het buitengebied. Zie aanvullende regeling hierna. Verplaatsing van solitaire bedrijven naar formele bedrijventerreinen Voor het strategisch verplaatsen/uitplaatsen van solitaire bedrijvigheid geldt een aanvullende regeling. Niet-agrarische bedrijven 17 die momenteel in het buitengebied of woonkern zijn gevestigd – al dan niet geregistreerd als kleinschalig bedrijventerrein of een bedrijfsmatige (door)ontwikkeling in voormalig agrarische bedrijfsbebouwing (VAB) – kunnen vragen om uitbreidingsmogelijkheden op huidige locaties. Gemeente Schouwen-Duiveland hanteert als uitgangspunt dat niet-agrarische bedrijven actief in bouw, (groot)handel, industrie of logistiek in beginsel thuishoren op een regulier bedrijventerreinen, vanwege bedrijfsprofiel, schaalgrootte, bedrijfsgroei of vanuit verkeerstechnisch oogpunt of knelpunten/conflicten met de omgeving. De nieuwvestiging of uitbreiding van dergelijke bedrijven leidt tot ongewenste verstedelijkingsdruk, verdichting van het buitengebied en/of ongewenste vervoersbewegingen. Dit betekent concreet dat we: • Bij een verzoek tot uitbreiding van een bedrijf in een woonkern of het buitengebied aanstuurt op een verplaatsing naar een locatie op een bedrijventerrein.

Een uitzondering is mogelijk voor bedrijven mét een aantoonbare relatie of economische binding 18 met de huidige plek (dit is dus een maatwerkoplossing). De verkeersontsluiting en de extra verkeersintensiteit die wordt gegenereerd bij de uitbreiding is in deze situatie relevant. Als de verkeerontsluiting/afwikkeling in de toekomstige situatie niet afdoende is, dan wordt de uitbreiding vanuit de gemeente niet gefaciliteerd. In dat geval kan een onderzoek naar een alternatieve of extra vestigingslocatie worden gestart. • Vanuit strategisch oogpunt enige ruimte ‘reserveren’ op nieuw te ontwikkelen bedrijventerrein voor het strategisch verplaatsen/uitplaatsen van bedrijven uit het buitengebied of kernen in de toekomst. Belangrijke randvoorwaarden voor de doelgroep zijn doorgaans: ruime planologische mogelijkheden (kavels van voldoende omvang, voldoende milieuruimte) en geen beperkingen in relatie tot opslag- en buitenruimte (geen minimaal bebouwingspercentage). Ook ligging en bereikbaarheid zijn voor veel bedrijven een belangrijk vestigingscriterium. openbare ruimte/de inrichting of de ontsluiting van het terrein of de directe omgeving ervan, het oplossen van hinder door geur, trilling, geluid, stof, het oplossen van knelpunten op het gebied van externe veiligheid, etc.. 16 In de gemeente zijn dit: bedrijventerrein Zuidhoek / Straalweg in Zierikzee en bedrijventerrein Bruinisse 17

Kenmerkend voor beide type bedrijven, ongeacht of ze een (oorspronkelijke) relatie hebben met het buitengebied (bijvoorbeeld vanwege het product), is dat deze qua schaalgrootte, bedrijfsgroei of vanuit verkeerstechnisch oogpunt beter passen op een bedrijventerrein. In toenemende mate krijgen we verzoeken binnen voor de uitbreiding van deze bedrijven op de huidige vestigingslocatie (vanwege gedane investeringen in pand/kavel/machinepark of de sterke lokale binding van het personeelsbestand). 18 Bij de economische ‘binding’ met de huidige locatie kan gekeken worden naar de economische haalbaarheid om het bedrijf te verplaatsen (door bijvoorbeeld kapitaalintensieve investeringen op de huidige locatie of een huidige centrale ligging in het (agrarische) verzorgingsgebied van het bedrijf). Hiermee is de economische ‘binding’ / waarde te onderbouwen.

24

Duurzaam (door)ontwikkelen: bedrijventerreinen als motor voor brede welvaart

•

Aanvullend (nieuw) bedrijventerreinareaal toestaan wanneer het bestaande aanbod niet kan voorzien in een nieuwe vestigingslocatie. Hiervan kan sprake zijn wanneer het beschikbare planaanbod kwalitatief niet aansluit bij de vraag of omdat het planaanbod om financiële of economische reden geen reële optie is. Randvoorwaarde is dat op de huidige locatie de bedrijfsbestemming omgezet wordt naar een andere functie.

Vrijkomende agrarische bebouwing (VAB’s) De gemeente krijgt in toenemende mate te maken met vrijkomende voormalig agrarische bedrijfsbebouwing (VAB). Dit heeft mogelijk invloed op de ruimtevraag naar bedrijventerrein. Op sommige plekken kan – indien gewenst – transformatie naar een bedrijfsfunctie aan de orde zijn. Op deze plekken kan zich dan reguliere bedrijvigheid vestigen. We verwachten niet dat een groot deel van de vraag naar bedrijventerrein gaat landen in de VAB’s. Het kan wel gaan om startende ondernemers die in een later stadium naar een bedrijventerreinen doorschuiven. De exacte invulling (en effect op de ruimtevraag) hangt af van de beleidskeuze van de gemeente. Gemeente Schouwen-Duiveland kan in specifieke gevallen besluiten VAB’s in te zetten voor bedrijvigheid. Denk onder andere kleinschalige bedrijven in de sectoren bouw, handel of reparatie. Hier moeten duidelijke regels voor worden vastgelegd. Het is van belang dat er een bovengrens is voor de omvang en het moet klip en klaar zijn dat uitbreiding daarboven niet op een VAB-locatie mogelijk is. Een uitbreiding van de hoeveelheid bedrijfsbebouwing op een VABlocatie is sowieso niet gewenst. Voor een bedrijf betekent dit concreet dat bij groei van het bedrijf, verplaatsing naar een bedrijventerrein moet plaatsvinden.

Vanwege het ontstaan van extra vervoersbewegingen en het behouden van natuurwaarden zijn grotere uitbreidingen in het buitengebied vaak niet wenselijk (denk aan ongewenste vervoersbewegingen door kleine kernen of over smalle wegen). Kortom, de opname/in gebruik name van VAB-locaties door bedrijven is doorgaans ongewenst. Bij het ontwikkelen van lokaal VAB-beleid dient hier rekening mee gehouden te worden.

4.8 Monitoring als sturingsinstrument Een bedrijventerreinenprogramma met adaptief vermogen Monitoring is belangrijk om goed in te kunnen spelen op wijzigingen in de marktdynamiek. Monitoring kan op de volgende onderwerpen: courantheid vastgoedvoorraad en leegstand, het functioneren/presteren van de bedrijventerreinen, vraag en aanbod van bedrijventerreinen en inzicht in de herontwikkelingsplekken van de toekomst. De monitoring is inzetbaar als sturingsinstrument. Een bedrijventerreinenplanning met adaptief vermogen kan flexibel inspelen op de concrete marktvraag of ontwikkelingen in de bestaande voorraad. De economie heeft een steeds snellere ‘omloopsnelheid’: trends en ontwikkelingen volgen elkaar in toenemend tempo op en daardoor wordt het steeds moeilijker om de toekomst te voorspellen. Een bedrijventerreinenprogramma met adaptief vermogen maakt het mogelijk om het programma op basis van actuele inzichten waar nodig aan te passen. Dit betekent concreet dat we: • Kiezen voor een bedrijventerreinenplanning met adaptief vermogen die flexibel kan inspelen op concrete marktvraag of ontwikkelingen in de bestaande voorraad.