1049383 Bijlage 1. Definitief Jaarstukken 2023 Gemeente Schouwen-Duiveland - gewaarmerkt

JAARSTUKKEN 2023

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

2 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

Inhoudsopgave JAARSTUKKEN 2023 ...............................................................................................................................................1 INHOUDSOPGAVE .................................................................................................................................................3 AANBIEDINGSBRIEF ...............................................................................................................................................6 LEESWIJZER JAARSTUKKEN 2023............................................................................................................................9 PROGRAMMA 1 WERKEN ....................................................................................................................................12 SUB-PROGRAMMA 1.1 ECONOMIE STERK WATER GERELATEERD .............................................................................................13 SUB-PROGRAMMA 1.2 INNOVATIEVE LANDBOUW, TUINBOUW, VISSERIJ EN AQUACULTUUR .........................................................23 SUB-PROGRAMMA 1.3 FLORERENDE KLEINSCHALIGE BEDRIJVIGHEID ........................................................................................35 SUB-PROGRAMMA 1.4 ARBEIDSMARKT IN BALANS ...............................................................................................................49 PROGRAMMA

2 WONEN .....................................................................................................................................61 SUB-PROGRAMMA 2.1 GOED EN REALISTISCH VOORZIENINGENNIVEAU ....................................................................................64 SUB-PROGRAMMA 2.2 WONEN NAAR WENS ......................................................................................................................87 SUB-PROGRAMMA 2.3 LEEFBARE KERNEN MET BETROKKEN INWONERS ..................................................................................120 SUB-PROGRAMMA 2.4 GOED EN BETAALBAAR AANBOD ZORG EN WELZIJN ..............................................................................126 PROGRAMMA 3 VERBLIJVEN .............................................................................................................................152 SUB-PROGRAMMA 3.1 SCHOUWEN-DUIVELAND VAKANTIE-EILAND .......................................................................................154 SUB-PROGRAMMA 3.4 ACTIVITEITEN AAN HET WATER ........................................................................................................174 PROGRAMMA 4 BESTUUR EN BURGERZAKEN ....................................................................................................183

3 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

OVERZICHT VAN DE ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN .......................................................................................189 OVERZICHT VAN DE KOSTEN VAN OVERHEAD ....................................................................................................196 VENNOOTSCHAPSBELASTING ............................................................................................................................199 ONVOORZIEN ....................................................................................................................................................200 PARAGRAFEN ....................................................................................................................................................202 PARAGRAAF 1 LOKALE HEFFINGEN...................................................................................................................................203 PARAGRAAF 2 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING ............................................................................................222 PARAGRAAF 3 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN ...............................................................................................................235 PARAGRAAF 4 FINANCIERING .........................................................................................................................................252 PARAGRAAF 5

BEDRIJFSVOERING ....................................................................................................................................258 PARAGRAAF 6 VERBONDEN PARTIJEN...............................................................................................................................270 PARAGRAAF 7 GRONDBELEID .........................................................................................................................................307 PARAGRAAF 8 DEMOGRAFISCHE ONTWIKKELING ................................................................................................................319 PARAGRAAF 9 SOCIAAL DOMEIN .....................................................................................................................................323 PARAGRAAF 10 STADS- EN DORPSVISIES ...........................................................................................................................336 Financieel overzicht Masterplannen stads- en dorpsvisies ..................................................................................365 PARAGRAAF 11 WET OPEN OVERHEID .............................................................................................................................381 JAARREKENING

..................................................................................................................................................383 BALANS PER 31 DECEMBER 2023 ...................................................................................................................................384 OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN ..................................................................................................................................387 4 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

TOELICHTINGEN ...........................................................................................................................................................390 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ..........................................................................................391 Toelichting op de balans......................................................................................................................................399 Toelichting op het overzicht van baten en lasten ................................................................................................431 Overzicht incidentele baten en lasten .............................................................................................................431 Overzicht structurele mutaties reserves .........................................................................................................433 Wet Normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semi publieke sector (WNT) ............................433 Begrotingsrechtmatigheid...................................................................................................................................437 SINGLE INFORMATION SINGLE AUDIT (SISA) .....................................................................................................................443 OVERZICHT GEREALISEERDE BATEN EN

LASTEN PER TAAKVELD................................................................................................475 VERDELINGSPRINCIPE TAAKVELDEN ..................................................................................................................................479 RECHTMATIGHEIDSVERANTWOORDING VAN HET COLLEGE VAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS ...............................................486 CONTROLEVERKLARING .....................................................................................................................................488 BIJLAGEN ...........................................................................................................................................................489 AFGERONDE ACTIVITEITEN .............................................................................................................................................490 OVERZICHT UITVOERING LIJNACTIVITEITEN 2023................................................................................................................491 OVERZICHT VERLOOP INVESTERINGEN ..............................................................................................................................510 OVERZICHT GROTE PROJECTEN BINNEN DE SUB-PROGRAMMA’S, NIET ZIJNDE INVESTERINGEN ......................................................513 KERNGEGEVENS

...........................................................................................................................................................514

5 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

Aanbiedingsbrief AAN DE LEDEN VAN DE GEMEENTERAAD ALGEMEEN Voor u liggen de jaarstukken 2023. Met de jaarstukken legt het college van Burgemeester en wethouders verantwoording af aan de gemeenteraad over het gevoerde beleid in 2023. Ook onze inwoners krijgen hiermee inzicht in hoe het gemeentelijk geld vorig jaar is besteed. Wie naar de gemeente Schouwen-Duiveland kijkt moet dit doen tegen de achtergrond van wat elders in de wereld gebeurt. In 2023 hebben we COVID-19 in het openbare leven definitief achter ons gelaten, tegelijkertijd ging de oorlog op het Europees continent een tweede jaar in. In oktober startte in Israël en de Gazastrook een oorlog na een terreurdaad. Een greep uit de wereldwijde onrust. Deze onrust zorgde onder andere voor leveringsonzekerheid en inflatie en werd in 2023 door loonstijgingen opgevolgd. In eigen land zien we onder andere opgaven voor wonen, duurzaamheid, veiligheid, bestaanszekerheid en burgerparticipatie. De opgaven zijn fors en complex en de benodigde mensen en gelden zijn schaars. De beschikbare financiële middelen staan er nog goed voor maar laten serieuze onzekerheden zien voor de toekomst, met name in 2026 en daarna. Deze onzekerheden duren voort, mede omdat het kabinet in 2023 is gevallen en we in afwachting zijn op een nieuw kabinet. Met de Tweede Kamer verkiezingen zijn forse verschuivingen zichtbaar in het electoraat.

Dit vergroot de kans op wezenlijk nieuw beleid en dito financiële kaders vanuit Den Haag. De gemeente Schouwen-Duiveland bevindt zich in 2023 in haar tweede coalitiejaar. Een aantal dossiers is gedurende 2023 onrustig geweest. Onder andere de tariefstelling van de havengelden, het beleid rond B&B’s, de komst van een 150KV station en de energiecongestie, de opvang van asielzoekers en statushouders en niet in de laatste plaats de blijvende druk op de groep inwoners met de kleinste beurs. We zien in de verantwoording over 2023 ook een aantal uitdagingen op ons afkomen. De druk op de sociale voorzieningen neemt toe, financieel maar ook in menskracht. De zorgkloof (de vraag naar zorg neemt toe terwijl de beschikbaarheid van zorg afneemt) groeit in de komende jaren en dat vraagt nu beleidskeuzes om deze het hoofd te bieden. Dit kan door het voorveld verder te verkennen en uit te nutten; voorkomen is immers beter dan genezen. De opgaven in de fysieke leefomgeving, mede geuit via de dorps-, wijks- en stadsraden, zijn royaal aanwezig. Het is een voorbeeld van burgerparticipatie. Tegelijkertijd is het een uitdaging om met de toegenomen inflatie en de druk op de financiën aan al deze wensen evenredig recht te doen. 6 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

We hebben in 2023 ook het nodige waar we met tevredenheid en dankbaarheid op terugkijken. Zo startten we in 2023 met de herijking van onze strategische visie ‘’Tij van de Toekomst’, waarmee we opnieuw het vizier voor de toekomst scherp stellen. We doen dit met onze inwoners en partners en hopen dit in 2024 af te ronden. Meer concreet mochten we aan het begin van 2023 een opvang organiseren voor statushouders en gevluchte Oekraïners, zagen we het restafval teruglopen, gaven we vouchers af voor regentonnen en zoetwateroplossingen, vroegen we inwoners mee te denken met de nieuwe groenplannen, stimuleerden we leesonderwijs etc. Dit is maar een kleine greep van alles wat we mochten doen voor de inwoners. Dit alles gaven en geven we vorm met de raad, partners, inwoners en organisaties. De uitdagingen zijn groot en de ambities zijn nog groter. Daarom willen we een nog sterkere organisatie zijn. Met een grote realisatiekracht om alle uitdagingen aan te kunnen en tegelijkertijd de mensen van ons eiland zo goed mogelijk van dienst te zijn. De doorontwikkeling van de organisatie hebben we met het laatste coalitieakkoord nog belangrijker gemaakt. In 2023 hebben we voor de doorontwikkeling van onze organisatie 5 ambities vormgegeven waar we verder mee aan de slag gaan. Sterke teams werken procesgericht en met vakmanschap en zorgen voor een optimale bedrijfsvoering en dienstverlening.

Aandacht voor een sterke bedrijfsvoering zorgt voor een organisatie die duurzaam en aantoonbaar ‘in control’ is. Participatief werken maakt dat het inwonersperspectief steeds meer ruimte krijgt. Met een goede arbeidsmarktpropositie willen we onze positie als aantrekkelijke werkgever verder vergroten. En ten slotte vergroot een goed bestuurlijk-ambtelijk samenspel de bestuurskracht en de realisatiekracht. Al met al een jaar vol ambities die in 2024 een vervolg krijgen. In 2024 is het college halverwege haar coalitieperiode. Een goed moment om terug en vooruit te kijken. Wij kijken uit naar het gesprek met u en hopen verder samen te werken aan een mooi en krachtig Schouwen-Duiveland.

GEREALISEERD RESULTAAT 2023 Het gerealiseerd resultaat 2023 bedraagt € 2.902.353. Hiervan is € 2.623.020 het resultaat van de Gemeente en € 279.333 het resultaat van de Zuidhoek. De belangrijkste componenten die hebben bijgedragen aan dit resultaat vindt u terug aan het eind van ieder (sub-)programma.

TOT SLOT Wij stellen u voor de jaarstukken 2023 vast te stellen.

7 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

Zierikzee, 28 mei 2024 Burgemeester en wethouders van Schouwen-Duiveland,

S.J.A. Bronsveld secretaris

J. Chr. van der Hoek burgemeester

D.P.W. Joppe A.M.J. van Burg

wethouder

wethouder

H.L.K. Canters wethouder

J.G. Smit wethouder

8 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

Leeswijzer jaarstukken 2023 LEESWIJZER De jaarstukken, met daarin opgenomen het jaarverslag en de jaarrekening, zijn opgebouwd uit een aantal hoofdstukken. Elk hoofdstuk staat onder een zogenoemde 'tegel'. Via de knop 'Home' rechtsbovenaan de website komt u altijd weer terug op de startpagina van de jaarstukken. Via de knop 'Programma's' kunt u rechtstreeks naar andere hoofdstukken navigeren. Het jaarverslag is geschreven vanuit het college van burgemeester en wethouders en is gericht aan de gemeenteraad. Onder de tegels treft u de volgende informatie aan: Aanbiedingsbrief Onder deze tegel leest u de samenvatting van het college aan de gemeenteraad. Leeswijzer Op de pagina waar u nu bent, lichten wij de opzet van de jaarstukken toe. Jaarverslag Onder deze tegels staan eerst onze vier beleidsinhoudelijke programma’s. Programma’s 1, 2 en 3 zijn onderverdeeld in sub-programma’s. Elk (sub-)programma bevat per onderwerp de beantwoording van de vraag 'Wat willen wij bereiken?' en ‘Wat deden we daarvoor?’ Hierbij blikken wij ook per onderwerp terug op het voorgaande jaar. Ook rapporteren we door middel van een stoplichtmodel over de voortgang op de indicatoren tijd en geld: 

Groen: De activiteit loopt volgens planning en/of raming.



Oranje: De activiteit wijkt (licht) af van de planning en/of raming.



Rood: De activiteit wijkt veel af van de planning en/of raming.

De vraag ‘Wat heeft het gekost?’ is aan het eind van ieder (sub-)programma opgenomen. Als in een (sub)programma de lasten en/of baten met meer dan € 100.000 worden overschreden, vindt een analyse plaats. Ook treft u hier diverse financiële overzichten aan die de vier programma's overstijgen: 

Een overzicht van de algemene dekkingsmiddelen 9 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024



Een overzicht van de kosten van overhead



Informatie over de Vennootschapsbelasting



Toelichting op de post onvoorzien.

Als laatste treft u hier de volgende paragrafen aan: 

Lokale heffingen



Weerstandsvermogen en risicobeheersing



Onderhoud kapitaalgoederen



Financiering



Bedrijfsvoering



Verbonden partijen



Grondbeleid



Sociaal Domein



Wet open overheid



Stads- en dorpsvisies

Jaarrekening Onder deze tegel hebben wij de jaarrekening opgenomen. Deze tegel bevat onder andere de balans en diverse daaraan gerelateerde overzichten. Achtereenvolgens treft u de volgende onderwerpen aan: 

De balans per 31 december 2023



Het overzicht van baten en lasten



De grondslagen voor waardering en resultaatbepaling



De toelichting op de balans



Het overzicht van incidentele baten en lasten in de jaarrekening



Het overzicht van structurele mutaties op reserves



Het overzicht van de Wet Normering Topinkomens, met daarin de bezoldiging van topfunctionarissen



Begrotingsrechtmatigheid



Single Information Single Audit met verslaglegging



De gerealiseerde baten en lasten per taakveld



Het verdelingsprincipe van de taakvelden.



Rechtmatigheidsverantwoording van het college van Burgemeester & Wethouders 10 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

Controleverklaring Onder deze tegel treft u de verklaring van de onafhankelijke accountant aan, waarin een oordeel is gegeven over de uitgevoerde controle van de jaarrekening. Bijlagen Onder deze tegel hebben wij de volgende overzichten opgenomen: 

Afgeronde activiteiten



Overzicht uitvoering lijnactiviteiten 2023



Overzicht verloop investeringen



Overzicht grote projecten binnen de sub-programma’s, niet zijnde investeringen



Kerngegevens.

11 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

Programma 1 Werken WAT HOUDT HET PROGRAMMA IN? Werk is een belangrijke factor voor onze inwoners bij het participeren in onze lokale samenleving. Om lokaal werk te realiseren is economische ontwikkeling nodig. De gemeente wordt omringd en doorsneden door water; dat water is de motor achter vele innovaties, economische ontwikkelingen en kansen die hieruit voortkomen. We noemen dit watereconomie. We profileren ons bewust hiermee. Het behoud van kwaliteit en diversiteit staan hierbij centraal. Vooral dankzij het water is Schouwen-Duiveland een 'vakantie-eiland'. Maar water heeft ons meer te bieden. Slimme en innovatieve concepten in de combinatie van land en water maken nieuwe economische ontwikkelingen mogelijk op het gebied van onder meer aquacultuur, landbouw, visserij, energie, zorg en kennisontwikkeling op het gebied van water. Dit draagt bij aan een vitale economie die weer een positieve factor voor het behoud van lokaal werk, zowel voor bestaande als nieuwe werkgelegenheid. Belangrijk voor onze ondernemers en inwoners.

12 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

Sub-Programma 1.1 Economie sterk water gerelateerd WAT HOUDT HET SUB-PROGRAMMA IN? Watergebonden bedrijvigheid is, naast recreatie, een belangrijke pijler van de Schouwen-Duivelandse economie. Dit sub-programma gaat over sterk water gerelateerde economische onderdelen, zoals visserij, watergebonden bedrijvigheid en energie.

BELEIDSINDICATOREN Naam indicator

Functiemenging (verhouding banen/ woningen – bij

Eenheid Bron

%

Waarde

Waarde

Waarde

Waarde

Meest recente

2020

2021

2022

2023

waarde Zeeland

LISA

48,8

48,5

49,5

n.n.b.

50,2

50% evenveel banen als woningen)

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.1.1. We versterken de watereconomie. 

We participeren actief in de projecten Getijdecentrale/doorlaat Brouwersdam



We benutten de potentie van de verbeterde waterkwaliteit en begeleiden via het Bestuurlijk Overleg Grevelingen de uitvoering van het Strategisch Ontwikkelplan Grevelingen 2020-2030



We bewaken de uitvoering van een nulmeting van de effecten van de doorlaat Grevelingen

WAT DEDEN WE DAARVOOR? 1.1.1.3. We bepalen een zoeklocatie voor een water gerelateerd bedrijventerrein Portefeuillehouder 

Daniël Joppe

Omschrijving (toelichting) In de 1e helft van 2023 ronden we het onderzoek naar de marktkansen en de locatiescan voor de ontwikkeling van een watergerelateerd bedrijventerrein voor aquacultuur en zilte teelten af. Bij een positieve verkenning vindt in 2023 aanvullend onderzoek naar aan- en afvoer van vers zout water plaats. Op het moment dat een zoeklocatie voor een water gerelateerd bedrijventerrein aangewezen is, werken we de financiële en planologische haalbaarheid verder uit. 13 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

Stand van zaken In september 2023 ontving de raad informatie over het onderzoek naar marktkansen voor een aquacultuurterrein in de omgeving van Bruinisse. Dit onderzoek is een van de onderzoeken in het kader van de actualisatie van het bedrijventerreinenprogramma. We moeten nog keuzes maken. Deze keuzes, en de consequenties van deze keuzes leggen we in 2024 voor aan de raadscommissie. Na advies van deze commissie stellen we in 2024 het ontwerp-bedrijventerreinenprogramma op om voor te leggen aan de raad. De oorspronkelijke planning hebben we niet gehaald.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.1.1.4. We zetten ons maximaal in voor uitgifte door het ministerie van LNV van 35 hectare oestergronden aan de Grevelingen vissers Portefeuillehouder 

Daniël Joppe

Omschrijving (toelichting) We stellen alles in het werk om bij de minister van LNV te bewerkstelligen dat de 35 hectare oestergronden die tot voor kort als compensatie(gronden) aan de Grevelingen vissers zouden worden uitgegeven alsnog aan deze vissers kunnen worden uitgegeven. De uitspraak van de Raad van State over het bestemmingsplan Brouwerseiland is hierbij een belangrijk gegeven.

Stand van zaken

14 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

De betrokken belangenvereniging waardeert het aangegeven voornemen zeer, maar ziet in de uitspraak van de Raad van State over bestemmingsplan Brouwerseiland geen enkel aanknopingspunt om dit voornemen succesvol tot realisatie te brengen. De basis voor compensatie ontbreekt op grond van de uitspraak van de Raad van State. Daarnaast keurde het ministerie van LNV het continueren van de pilot Hangcultures voor mosselen aan de Brouwersdam goed, waardoor andere zwaarwegende argumenten voor compensatie voor de betrokken Grevelingenvissers ontbreken. Nu de belangvereniging dit heeft aangegeven, zien wij af van verdere uitvoering van dit voornemen.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.1.6. We realiseren een energieneutraal Schouwen-Duiveland. Wat doen we hiervoor nu al -bestaand beleid dat bijdraagt aan de doelstelling 

Energiezuiniger openbare verlichting (versneld verLEDden).



Onderzoek getijdencentrale Brouwersdam.



Ondersteunen (van het voortzetten) van het project Tidal Technology Centre.



Energiebesparing gemeentelijke gebouwen.



Uitvoering Energieakkoord particuliere woningbouw en bedrijven.



Faciliteren en ondersteunen Energiecoöperatie “Energie werkt Schouwen-Duiveland”.



Faciliteren en ondersteunen mobiliteitsplatform SDopWeg.



Deelname aan het Zeeuws Klimaat Fonds.



Inzet op behoud van het vrije uitzicht bij eventuele nieuwe windenergie-plannen op zee voor onze kust.



We dragen zorg voor een goede ontsluiting van de informatie en ondersteuning voor inwoners en ondernemers die energiebesparende maatregelen willen treffen of zelf energie willen opwekken

15 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

WAT DEDEN WE DAARVOOR? 1.1.6.1. We actualiseren de Energie-Agenda en de Regionale Energie Strategie en voeren deze uit Portefeuillehouder 

Ankie Smit

Omschrijving (toelichting) De gemeente heeft als doel om in 2040 energieneutraal te zijn. Om deze ambitie te bereiken wordt iedere keer een 5-jaarlijkse energieagenda met projecten en maatregelen opgesteld. De eerste energieagenda 2018–2022 is in 2022 afgerond en geëvalueerd. De doelstellingen om in 2023 in totaal 3% energie te besparen (ten opzichte van 2017) is behaald en de doelstelling om 16% duurzame energie op te wekken (zonder Windpark Krammer) is bijna behaald. Eind 2022 is een start gemaakt met het actualiseren van de Energie-Agenda met een nieuw uitvoeringsprogramma voor de jaren 2023 tot en met 2028. Dit zal leiden tot nieuwe projecten op het gebied van energiebesparing en duurzame energieopwekking. Voor de uitvoering is € 40.000 per jaar in de programmabegroting 2023-2028 opgenomen. De energie agenda is een structurele activiteit tot Schouwen-Duiveland in 2040 energieneutraal is. Op regionaal niveau is in 2021 de Regionale Energie Strategie Zeeland 1.0 vastgesteld. In de Regionale Energie Strategie werken de provincie, gemeenten, Waterschap en de netbeheerder samen met andere partijen om de CO2 uitstoot in 2030 met 49% te reduceren en in 2050 met 95%. De RES-Zeeland heeft drie hoofdtafels namelijk: gebouwde omgeving, elektriciteit en duurzame mobiliteit. Voor de uitvoering van de Regionale Energie Strategie (1.0) is een uitvoeringsplan 2020 - 2024 opgesteld.

In het uitvoeringsplan zijn voor de drie hoofdtafels projecten opgenomen die als gezamenlijke RES-partners en andere partijen zullen worden uitgevoerd. Zowel aan de totstandkoming als aan de uitvoering dragen wij als gemeente financieel bij. De RES wordt in 2023 geactualiseerd tot een RES 2.0. De gezamenlijke gemeenten van Zeeland werken tot slot nog samen op het gebied van energietransitie.

Stand van zaken

16 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

Wij voerden de energieagenda 2018-2022 volgens planning uit. In het vierde kwartaal van 2023 evalueerden wij de energie-agenda. Samen met stakeholders startten we eind 2023 met het opstellen van een nieuwe agenda voor 2024 - 2028. Geplande vaststelling is tweede kwartaal 2024. Deze agenda sluit aan bij het thema energietransitie van het spoorboekje duurzaamheid en milieu. Wij voerden de RES 1.0 regionaal uit volgens planning. Op regionaal niveau stelden wij in het eerste kwartaal van 2023 de bouwstenen van de RES 2.0 vast. In 2023 startten we met het opstellen van de RES 2.0. In 2024 voorzien we de vaststelling van de RES 2.0.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.1.7. Schouwen-Duiveland klimaatbestendig en water robuust in 2050. Wat doen we hiervoor nu al - bestaand beleid dat al bijdraagt aan de doelstelling 

We ondersteunen het Watersnoodmuseum in de ontwikkeling naar kenniscentrum

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.1.8. We zetten in op verduurzaming van bedrijven en bedrijventerreinen 

We stimuleren ondernemers en organisaties om gebruik te maken van het Aanjaagfonds Zeeuwse Investeringsagenda.



We voeren de gemeentelijke Ruimtelijke adaptatiestrategie uit.



We zorgen voor een goede ontsluiting van de informatie en ondersteuning voor inwoners en ondernemers die energiebesparende maatregelen willen treffen.

WAT DEDEN WE DAARVOOR? 1.1.8.2. We voeren het plan van aanpak voor verduurzaming van bedrijven uit. 17 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

Portefeuillehouder 

Ankie Smit

Omschrijving (toelichting) In 2020 stelde de raad het plan van aanpak voor verduurzaming van bedrijven en verenigingen vast. Het plan van aanpak bestaat uit een duurzaamheidsvoucher voor bedrijven en verenigingen met een hoog energieverbruik (meer dan 50.000 kWh en/of meer dan 25.000 m3 aardgas) en de uitreiking van de jaarlijkse duurzaamheidsprijs voor ondernemers. De raad stelde hier eerder tot 2028 € 50.000 per jaar voor beschikbaar. Ook is een stimuleringslening ingesteld voor alle bedrijven en verenigingen, waar zij via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederland (SVn) in aanmerking kunnen komen voor een laagrentende lening voor het uitvoeren van duurzame maatregelen. Het plan van aanpak voor verduurzaming van bedrijven wordt gebiedsgericht uitgevoerd.

Stand van zaken Wij rondden het project voor het verduurzamen van bedrijvenpark Zierikzee zuid in juli 2023 af. Samen met de ondernemers en ondernemersvereniging vormden wij Actie Leer Teams (ALT) voor de thema's energietransitie & mobiliteit; circulaire economie en biodiversiteit. Daarnaast maakten ondernemers gebruik van de voucherregeling voor duurzaamheidsscans. In Renesse vormden wij samen met ondernemers en ondernemersvereniging Actie Leer Teams voor de thema's energietransitie en circulariteit en maakten ondernemers gebruik van de voucherregeling voor duurzaamheidsscans. In september startten wij samen met de ondernemersvereniging van Burgh-Haamstede met de aanpak voor verduurzaming van bedrijven. Hierbij voerden wij een inventarisatie uit en konden bedrijven gebruik maken van de duurzaamheidsscans. In 2023 maakten diverse ondernemers gebruik van de stimuleringslening duurzaamheid voor bedrijven en verenigingen. De jaarlijkse Duurzaam ondernemen prijs reikten wij uit in november.

Tijd (indicator)

18 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

Geld (indicator)

1.1.8.3. We voeren het plan van aanpak voor verduurzaming van gemeentelijke gebouwen uit. Portefeuillehouder 

Ankie Smit

Omschrijving (toelichting) In 2020 stelden we de routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed vast. De routekaart geeft per gebouw of groep aan welke stappen ondernomen moeten worden om aan de doelstellingen voor energie te voldoen. Deze doelstellingen zijn energiebesparing en opwekken van duurzame energie, voorbeeldfunctie en het gemeentelijke vastgoed te isoleren en indien mogelijk tot nul op de meter uit te voeren. Regionale doelstellingen (RES-Zeeland) zijn het in kaart brengen van eigen vastgoed en deze voorzien van een plan van aanpak om deze naar energieneutraal te verduurzamen. Kantoren boven de 100 m2 moeten volgens landelijke wetgeving minimaal energielabel C hebben. De routekaart wordt in 2023 geëvalueerd en het uitvoeringsprogramma wordt geactualiseerd.

Stand van zaken Naar aanleiding van de motie "versneld investeren in energiebesparing en verduurzamen" maakten we een voorstel voor het verduurzamen van een aantal gemeentelijke gebouwen en locaties. Het gaat om het gemeentehuis, het kantoor van de reinigingsdienst, de uitvoeringsdienst en de gemeentelijke havens. De raad stelde voor de uitvoering hiervan via de programmabegroting 2024-2027 de middelen beschikbaar. De verduurzaming van de overige gebouwen en activiteiten nemen wij in 2024 op in een nieuw op te stellen Duurzaam Meerjaren OnderhoudsPlan (DMJOP).

Tijd (indicator)

19 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

Geld (indicator)

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.1.9. Schouwen- Duiveland is in 2050 volledig circulair.

WAT DEDEN WE DAARVOOR? 1.1.9.1. We stellen beleid op op het gebied van circulaire economie Portefeuillehouder 

Ankie Smit

Omschrijving (toelichting) In 2022 maakten we samen met de andere gemeenten van Zeeland een start met het opstellen van een regionale agenda op het gebied van circulaire economie. We ronden dit traject af in 2023. Met deze regionale agenda geven we concreet aan welke stappen we gaan nemen om in 2050 volledig circulair te zijn.

Stand van zaken In 2023 werkten we samen met de andere Zeeuwse gemeenten verder aan het beleid voor circulaire economie en stemden we de doelstellingen af met interne en externe stakeholders. Dit kostte meer tijd dan verwacht. Wij verwachten dat we het concept beleid in het tweede kwartaal van 2024 ter vaststelling aan de raad kunnen voorleggen.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

20 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

BIJDRAGEN VERBONDEN PARTIJEN AAN DOELSTELLINGEN SUB-PROGRAMMA 1.1 Verbonden partij en haar bijdrage aan programmadoelen PZEM N.V. De energieproductie zo duurzaam mogelijk laten verlopen en zo mogelijk maatschappelijk verantwoord overdragen. Voor de elektriciteitsproductie beschikt PZEM over een gevarieerde productiemix met gas, wind, biomassa en kernenergie. B.V. Gemeenschappelijk Bezit Evides (GBE Aqua) Werkzaam zijn op het gebied van de openbare watervoorziening voor drinkwater en industriewater.

WAT HEEFT HET GEKOST? Exploitatie

Begroting primitief 2023

Begroting na wijziging

Realisatie 2023

Resultaat 2023

2023 Lasten

-1.031.156

-2.246.305

-1.546.969

699.336

Baten

902.933

1.716.380

614.146

-1.102.234

Gerealiseerd saldo van baten

-128.223

-529.925

-932.824

-402.899

-128.223

-529.925

-932.824

-402.899

en lasten Gerealiseerd resultaat

TOELICHTING EXPLOITATIE Dividenduitkering GBE Aqua, incidenteel nadeel baten € 444.000 In de raming hielden we rekening met de dividenduitkering van GBE Aqua B.V. over 2022, groot € 444.000. In de 2e Financiële rapportage 2023 namen wij een voordeel mee van € 432.941, zijnde het vrij besteedbare bedrag vanuit de Evides interim dividenduitkering aan GBE Aqua B.V. Abusievelijk is dat voordeel verwerkt via het saldo van die rapportage ten gunste van de algemene reserve. Dit terwijl voor deze dividenduitkering een raming in de begroting was opgenomen. Dit levert in deze jaarrekening een nadeel op van € 444.000 in de exploitatie. Het via de 2e Financiële rapportage 2023 geboekte voordeel van € 432.941 onttrekken we uit de algemene reserve ten gunste van de reserve strategische visie. Opbrengst havens Bruinisse, incidenteel nadeel baten € 111.000 21 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

In het rapport "actualisatie kostendekkend havens" ,dat we separaat boor besluitvorming aan de raad aanbieden, melden we een minderopbrengst bij de liggelden en de doorberekening van energiekosten. Deze minderopbrengst deed zich ook in 2023 voor. Intensivering verduurzamingssubsidies, incidenteel voordeel lasten € 153.000. In de begroting 2023 is via de lijst uitbreidingsinvesteringen/nieuw beleid een structureel budget beschikbaar gesteld van € 150.000 voor intensivering van verduurzamingssubsidies. Hier is in 2023 nog geen uitvoering aan gegeven. We pakken dit op in 2024. Klimaatadaptatie, incidenteel nadeel baten € 100.000 Vanuit de tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie gebruiken we in 2023 geen subsidiemiddelen. We betrekken het aangevraagde bedrag voor 2023 bij de uitvoering van het project groene scholen vanaf 2024. Isolatiemaatregelen en plan van aanpak energie armoede, incidenteel voordeel lasten € 438.000 en incidenteel nadeel baten € 438.000 per saldo nihil Vanuit het rijk hebben we middelen gekregen vanuit het Nationaal Isolatieprogramma en middelen voor een plan van aanpak energiearmoede. De aanvragen die gedaan zijn voor aanspraak op deze middelen waren minder dan begroot. In totaal is er op deze onderdelen € 217.000 minder besteed. Dit verloopt budgettair neutraal omdat we daar voor hetzelfde bedrag minder ontvangen subsidie tegenover zetten.

Door extra aanschrijvingen stimuleren we het gebruik van de rijksmiddelen in 2024. Financieel verwerken we dit via de bestuursrapportage 2024.

TOELICHTING INVESTERINGEN Geen relevante afwijkingen te melden.

22 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

Sub-Programma 1.2 Innovatieve landbouw, tuinbouw, visserij en aquacultuur WAT HOUDT HET SUB-PROGRAMMA IN? De landbouw vervult in onze gemeente een belangrijke rol. De landbouw verzorgt voor het overgrote deel de stoffering van ons landschap. Bedrijven hebben een weg gevonden voor een bestendige toekomst. Meekunnen in noodzakelijke schaalvergroting en marktgerichte innoverende productie. Of als beheerder van ons landschap en als gastheer voor de beleving van ons buitengebied en onze authentieke producten. Door intensieve samenwerking van ondernemers, kennisinstellingen, overheden en maatschappelijke organisaties is er een klimaatbestendig perspectief voor de landbouw in het kader van de toenemende verzilting, behoud en verbetering van bodemvruchtbaarheid, omgaan met hevige regenval, beschikbaarheid van zoet water en kansrijke teelten in bestaande of nieuwe markten met passende afzetcombinaties. Dankzij kennisontwikkeling op het gebied van water en het ondernemerschap van onze agrariërs zijn we in staat duurzame oplossingen te realiseren voor verdroging en verzilting als gevolg van klimaatverandering. De aquacultuur in en om het water is vermaard vanwege de hoge kwaliteit en gekend bij onze inwoners en gasten. En daarom in ruime mate te vinden op lokale menukaarten.

Met hoogwaardige wieren en algen en verwerking naar op natuur gebaseerde toepassingen in de medische, farmaceutische en voedingsindustrie profileren we ons met een nieuwe niche die de bijzondere goede waterkwaliteit rondom ons eiland mogelijk maakt.

BELEIDSINDICATOREN Voor dit sub-programma zijn geen beleidsindicatoren benoemd.

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.2.5. We zetten in op toekomstbestendige landbouw, tuinbouw en visserij.

WAT DEDEN WE DAARVOOR? 1.2.5.1. We ondersteunen agrariërs en vissers in de veranderingen die zij vanwege duurzaamheid moeten doorvoeren via innovatie, onderzoek, kennis, netwerk en subsidiemogelijkheden Portefeuillehouder 

Daniël Joppe

Omschrijving (toelichting)

23 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

Binnen het Living Labs Schouwen-Duiveland verkennen we met betrokken ondernemers en belangen- en sectororganisaties welke onderzoeks- en kennisvragen er op het gebied van verduurzaming van de agrarische sector en visserijsector spelen, die we gezamenlijk kunnen oppakken en waarin de gemeente concreet kan faciliteren. We gebruiken daarvoor bestaande netwerken van experts en onderwijs- en kennisinstellingen en breiden het netwerk zo nodig uit. Waar mogelijk benutten we gezamenlijk de kansen van financiële ondersteuning met Europees-, Rijks- of regionale gelden en de benodigde cofinanciering. In 2023 maken we met de betreffende sectoren en betrokken experts een concrete uitvoeringsagenda verduurzaming landbouw en visserij tot en met 2026 die zoveel mogelijk aansluit op beschikbare subsidiemogelijkheden die we voor de uitvoering willen inzetten. We definiëren de verschillende rollen die partijen hierin hebben.

Stand van zaken Binnen het Living Lab ondersteunden we de agrarische sector met de zoetwaterbeschikbaarheid. Met de visserijsector voerden we overleg over de inbreng voor de subsidieaanvraag van Visserijontwikkelingsplan (VOP). Op individueel niveau adviseerden we over subsidies. In 2023 lag de prioriteit bij lopende programma's zoals broedplaats zoet water.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.2.5.2. We zijn actief betrokken en leveren onze inbreng bij het opstellen van het gebiedsplan door provincie Zeeland in het kader van het Nationaal Programma Landelijk Gebied. Portefeuillehouder 

Ankie Smit

Omschrijving (toelichting) 24 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

Het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) gaat uit van een gecombineerde aanpak van de actuele kerndoelen met betrekking tot Natuur (inclusief stikstofaanpak), Water en Klimaat in het landelijk gebied. Het gaat daarbij ook om de opgave van de verduurzaming van de landbouw en de sociaaleconomische ontwikkelingen in de regio. De Wet Stikstofreductie en Natuurverbetering bepaalt dat er vóór 1 juli 2023 een provinciaal gebiedsplan moet worden opgesteld op welke wijze de stikstofdoelen worden gehaald. De gebieden Kop van Schouwen en Grevelingen hebben prioriteit bij het terugbrengen van stikstofdepositie. Provincie Zeeland is regisseur voor de Kop van Schouwen, Provincie Zuid-Holland voor de Grevelingen. We nemen actief deel aan deze processen en brengen onze gemeentelijke doelen in. In de bredere gebiedsplannen (in kader van NPLG-gebiedsprogramma's genoemd) wordt aangegeven hoe deze worden uitgevoerd. Daarbij zullen wij een rol krijgen als het gaat om de ruimtelijke vertaling van maatregelen en oplossingen. Verder zoeken we verbindingen en benutten we kansen. Het gezamenlijk zoeken naar oplossingen is onze insteek.

Om de mogelijkheid te creëren om waar nodig nadere adviezen in te winnen in het kader van beleid of specifieke projecten dan wel overkoepelende stikstofvraagstukken op bovengemeentelijk schaalniveau, nemen wij op de lijst te honoreren prioriteiten 2023-2026 een structureel budget op van € 30.000.

Stand van zaken Het concept van het Zeeuwse Gebiedsprogramma landelijk gebied en stikstof is op 11 juli openbaar gemaakt. Dit Gebiedsprogramma geeft aan dat de echte oplossingen voor de stikstofproblematiek voornamelijk van buiten Zeeland moeten komen. Het Zeeuwse programma is gericht op de verduurzaming van het landelijk gebied en heeft daarmee verbinding met ons gemeentelijke programma. Ambtelijk brachten wij in 2023 onze reacties in, in lijn met het gemeentelijk beleid, waarbij het accent lag op de thema's verdroging, verzilting, zoet water, landbouwtransitie, opgaven toekomstbestendige recreatie en natuur. Het Rijk beoordeelde alle provinciale gebiedsprogramma's, ook die van Zeeland. Op 24 oktober 2023 informeerde Minister van Natuur en Stikstof de Tweede Kamer over deze beoordeling en welke aanpassingen en aanvullingen de provincies nog moeten doorvoeren. Het Wetsvoorstel Transitiefonds Landelijk Gebied, met het budget van € 24,3 miljard voor de provincies, verklaarde het Rijk vanwege de val van het Kabinet controversieel. Voor Koplopermaatregelen uit de concept-Gebiedsprogramma's is er wel Rijksgeld. Gedeputeerde Staten van Zeeland stelden op 19 september 2023 deze Koplopermaatregelen vast en dient begin 2024 de formats hiervoor in bij het Rijk. Het gemeentelijk budget van € 30.000 bleef in 2023 onbenut en schuiven we door naar 2024.

25 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.2.6 We versterken ecologie en biodiversiteit.

WAT DEDEN WE DAARVOOR? 1.2.6.1. We geven vorm en inhoud aan het blauw-groen netwerk samen met gebiedsbeheerders en nemen de kansen voor recreatie daarin mee. Portefeuillehouder 

Ankie Smit

Omschrijving (toelichting) In 2022 hebben we gezamenlijk met gebiedsbeheerders en betrokken agrarische natuurorganisaties de bestaande groenstructuren op een kaart in beeld gebracht en bekeken welke locaties kansrijk zijn om de biodiversiteit te versterken. In 2023 maken we met hen een plan van aanpak voor het versterken van het groene netwerk en hoe we de kansrijke locaties tot ontwikkeling kunnen brengen.

Stand van zaken In 2023 stelden we geen plan van aanpak op, omdat we de aanpak willen koppelen aan de nog op te stellen Biodiversiteitsvisie in 2024. In 2023 voerden we overleg met het Platform Biodiversiteit. Dit platform bestaat uit betrokken organisaties op het gebied van biodiversiteit, zoals gebieds- en landschapsbeheerders, natuur en agrarische verenigingen. Hierdoor werd duidelijk wat er speelt bij de betrokken organisaties. In 2023 werd ook het groen beleids- en beheerplan in concept opgesteld, waarin biodiversiteit een belangrijk onderdeel vormt.

26 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.2.6.5. Bij het openbaar groenbeheer zetten we in op versterking van de biodiversiteit. Portefeuillehouder 

Ankie Smit

Omschrijving (toelichting) Winst in biodiversiteit is onder andere te halen in groenbeheer en -onderhoud. Door in de onderhoudsmaatregelen en in de tijdsplanning van de maatregelen meer rekening te houden met de natuurlijke ontwikkeling kan er biodiversiteitswinst geboekt worden. Binnen de bebouwde kom passen we meer bloemenmengsels en kruidenrijk gras toe. Naast meer variatie in soorten komt dit ook ten goede aan de vragen van inwoners om meer kleur in de wijk. Het beheer van dit type gras is anders dan gazonbeheer en geeft een minder strak beeld. Dat vraagt een goede communicatie met inwoners over het te verwachten beeld en informatie over het waarom van de aanpassingen in het groenbeheer. In 2023 stellen we een plan Ecologisch groenbeheer op, gericht op versterking van de biodiversiteit, waarover we communiceren met de inwoners.

Stand van zaken In 2023 is het Groenbeleid- en beheerplan opgesteld. Dit is onder andere gedaan met input van inwoners dat met een enquête is opgehaald. In dit plan geven we aan hoe we in het openbaar groenbeheer een bijdrage leveren aan het stabiliseren en verbeteren van de biodiversiteit. Zowel in aanleg als in beheer en onderhoud van ons groen.

27 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.2.6.7. We stellen een aanpak op om de biodiversiteitsdoelen uit te voeren en onderzoeken of extra capaciteit nodig is. Portefeuillehouder 

Ankie Smit

Omschrijving (toelichting) Het versterken van biodiversiteit houdt verband met de klimaat- en duurzaamheidsdoelen. Biodiversiteit is een belangrijk thema bij het ontwikkelen van plannen voor de leefomgeving. De ambities op dit thema vragen om een gemeentelijke aanpak biodiversiteit waarbij ook de benodigde capaciteit en financiële middelen in beeld worden gebracht. Deze aanpak wordt in de 1e helft van 2023 opgesteld en kan tevens dienen als bouwsteen voor de omgevingsvisie.

Stand van zaken Biodiversiteit is één van de vijf thema’s van het spoorboekje Duurzaamheid en Milieu. Hoofddoelstelling is dat Schouwen-Duiveland in 2040 een robuust ecosysteem met een herkenbare landschappelijke identiteit heeft. In het spoorboekje duurzaamheid en milieu verdeelden wij het thema biodiversiteit in de drie subthema’s: 1. Verbinden van groenstructuren, 2. Ontwikkelen van soorten en 3. Beschermen van natuur. In de loop van 2024 werken we het thema biodiversiteit verder uit in een lokale agenda. Het nieuwe groenbeleid- en beheersplan en de biodiversiteitsvisie zijn de bouwstenen van deze agenda. Wij overleggen hierover met interne en externe partijen via het biodiversiteitsplatform. Bij de uitwerking onderzoeken we of er extra capaciteit nodig is. In 2024 komen we met een voorstel.

Tijd (indicator) 28 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

Geld (indicator)

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.2.7 We zetten in op een goede zoetwatervoorziening voor een toekomstbestendige landbouw.

WAT DEDEN WE DAARVOOR? 1.2.7.1. We voeren een gerichte lobby voor een structurele oplossing van de zoetwaterproblematiek. Ook gaan we in overleg met betrokken overheden en andere stakeholders waarbij we aandacht hebben voor zowel externe aanvoer als duurzame initiatieven. Portefeuillehouder 

Daniël Joppe

Omschrijving (toelichting) We werken verder aan het vinden van duurzame oplossingen voor onze verbetering van de zoetwaterbeschikbaarheid. Dit doen we op verschillende manieren namelijk via het Living Lab en daarmee de Broedplaats Zoetwater. Binnen de Broedplaats werken we onder andere: 1. in drie regio's in fieldlabs aan een klimaatbestendig en waterrobuust watersysteem. Dat is het fieldlab landelijk gebied Zonnemaire-Brouwershaven, het fieldlab regio Burghsluis en het fieldlab voor de omgeving rond Dijkwater. 2. Aan de uitvoering van de innovatieregeling waardoor we agrariërs met een financiële bijdrage helpen een keuze te maken welke innovatieve technieken ze ook daadwerkelijk willen gaan toepassen. 3. Aan een bodem- en watercoaching traject, met als doel de agrariers te ondersteunen op welke wijze zij de grond van hun percelen kunnen verbeteren zodat deze meer water kan vasthouden. Daarnaast werken we buiten de broedplaats mee aan demonstratieprojecten die moeten aantonen dat duurzame innovatieve oplossingen ook daadwerkelijk functioneren en bij kunnen dragen aan een betere zoetwatervoorziening. En gaan we in de samenleving partijen zoeken die onze vraag om externe aanvoer van zoet water naar Schouwen-Duiveland ondersteunen om vervolgens in Den Haag en/of Brussel hiervoor de noodzakelijke

29 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

besluitvorming los te krijgen. Op de lijst te honoreren prioriteiten 2023-2026 nemen we in 2023 en 2024 hiertoe een budget op van € 100.000 per jaar.

Stand van zaken In broedplaats Zoet Water rondden we de voorbereidingen af voor het plaatsten van diverse waterconserveringsstuwen ter uitvoering van de gebiedsvisie fieldlab Brouwershaven-Zonnemaire. In het fieldlab Burghsluis onderzochten we de mogelijkheid om het gezuiverde water van de Rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) te hergebruiken in het gebied. We overlegden met het waterschap om peilgebieden te wijzigen. Met behulp van stuwen is het plan om het water op te zetten om meer zoet water vast te houden in de bodem en te voorkomen dat zout water naar binnen vloeit. We onderzochten of een gedeelte van het watersysteem in het gebied optimaler en flexibeler ingericht kan worden. In 2024 voeren we in fieldlab Burghsluis pilots uit om de oplossingen te testen. Voor het fieldlab Dijkwater inventariseerden we bij de eigenaren van de omliggende percelen wat de wensen zijn voor meer zoet water. Oplossingen voor het verbeteren van de zoetwaterbeschikbaarheid komen in de gebiedsvisie die begin 2024 klaar is. De voucherregeling voor innovatieve zoetwatermaatregelen bleek een succes. We kenden in totaal € 1.000.000 aan subsidie aan agrariërs toe. Totaal wordt € 2.600.000 besteed aan het vergroten van zoetwaterbeschikbaarheid, mits de plannen daadwerkelijk worden uitgevoerd.

Ook dit jaar ondersteunden we vanuit broedplaats zoet water agrariërs bij het verbeteren van de bodem voor hun gewassen met behulp van water- en bodemcoaching. Het demonstratieproject innovatieve drainages in Kerkwerve en Dreischor startte in september 2022. De resultaten van de werking van de dubbele drainage zijn goed. De monitoring loopt nog tot 2025. Eind juni 2023 ontvingen we Europese en provinciale subsidie voor de praktijkproef van de kreekruginfiltratie bij Noordgouwe. In 2023 zijn de eerste diepdrains aangebracht. Door de vele regen in het najaar staat de drainage in de winvelden en de infiltratiedrainage gepland voor begin 2024. Lobbyisten en adviseurs van Hague Corporate Affairs uit Den Haag ondersteunden ons in de lobby voor een betere zoetwaterbeschikbaarheid in het landelijke gebied en voor de agrarische sector. Zij voerden samen met ons lobbyactiviteiten uit om de problemen rond het gebrek aan zoet water op SchouwenDuiveland en externe aanvoer van zoet water naar Schouwen-Duiveland landelijk op de agenda te krijgen. 30 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.2.7.2. We onderzoeken nieuwe kansen om de zoetwaterbeschikbaarheid te vergroten Portefeuillehouder 

Daniël Joppe

Omschrijving (toelichting) We blijven als gemeente alert om kansen voor het verbeteren van de zoet waterbeschikbaarheid te verzilveren, met bestaande of nieuwe technieken. Het gaat dan om maatregelen om meer water vast te houden en maatregelen die wateropname van de bodem verbetert. Het kan ook gaan om waterbesparende maatregelen, het gebruik van het effluent van rioolzuiveringen dat als zoet waterbron kan dienen, of het ontzilten van brakwater waardoor het bruikbaar wordt voor landbouw. We zoeken naar mogelijkheden om hemelwater (tijdelijk) op te slaan in plaats van af te voeren, zodat er ook in droge perioden meer zoet water beschikbaar is. Daarnaast zetten we ons in om andere teelten of productiewijzen te stimuleren die minder zoet water vragen. Het benutten van kansen doen we in samenspraak met de agrarische sector, experts en andere betrokkenen.

Stand van zaken In 2023 werd bevestigd dat peilgestuurde drainage een zeer kansrijke oplossing is om de hoogte van de laag zoet water in de bodem te beïnvloeden. Met deze drainage vindt sturing plaats op het zoete water dat uit de drains komt. Mede dankzij de resultaten van Proeftuin Zeeland en broedplaats zoet water Schouwen-Duiveland vroeg de provincie in 2023 voor de aanleg van deze drainages geld bij het Rijk (in kader van het Nationaal Programma Landelijk gebied) aan. Met subsidies kan deze zoetwateroplossing grootschaliger worden uitgevoerd. Het Rijk heeft nog geen besluit genomen.

31 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

We overlegden met provincie en waterschap om onderzoek te doen naar een optimaal watersysteem voor Schouwen-Duiveland dat rekening houdt met de klimaateffecten en het scheiden van zoet en zout/brak water. Dit overleg loopt door in 2024. Door de zoetwateracademie van broedplaats zoet water Schouwen-Duiveland werd een digitale Kieswijzer Zoet water opgeleverd. Dit biedt agrariërs en hun adviseurs een eerste inzicht in welke zoetwatermaatregelen op een bepaald perceel wel of niet kansrijk zijn. Deze tool is ondersteunend bij het verkennen van de mogelijkheden om de zoetwaterbeschikbaarheid op bedrijfsniveau te vergroten.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

1.2.7.3. We zetten de samenwerking van het Living Lab en broedplaats zoet water voort en zetten dit in voor oplossingen voor een goede zoetwatervoorziening Portefeuillehouder 

Daniël Joppe

Omschrijving (toelichting) We continueren het Living Lab Schouwen-Duiveland op de thema's innovaties zoet water, toekomst van de landbouw (verduurzamen voedselproductie, nieuwe agrarische verdienmodellen), toekomst van de wateren en overgang water en land (waterkerende landschappen). De samenwerking van het Living Lab heeft een rol bij de uitvoering van de zoetwaterstrategie als het gaat om innovatie, onderzoek, experiment en praktijkproef. Voor het overige met betrekking tot de toekomst van het Living Lab wordt verwezen naar 1.4.1.3.

Stand van zaken

32 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

De projecten van broedplaats zoet water Schouwen-Duiveland voerden we in 2023 uit en dit loopt nog door tot en met 2024. Het betreft de subsidieregeling voor agrariërs voor innovatieve zoetwatermaatregelen en praktijkonderzoek op proefvelden.

Tijd (indicator)

Geld (indicator)

WAT HEEFT HET GEKOST? Exploitatie

Begroting primitief 2023

Begroting na wijziging

Realisatie 2023

Resultaat 2023

2023 Lasten

-1.026.365

-1.483.409

-1.559.780

-76.371

Baten

711.274

1.298.812

1.365.358

66.546

Gerealiseerd saldo van baten

-315.091

-184.597

-194.422

-9.825

-315.091

-184.597

-194.422

-9.825

en lasten Gerealiseerd resultaat

TOELICHTING EXPLOITATIE Project broedplaats zoet water, incidenteel nadeel lasten € 160.000 en incidenteel voordeel baten € 160.000 per saldo nihil Het project broedplaats zoetwater loopt over meerder jaarschijven. Binnen elke jaarschijf zorgen we er voor dat we tegen het bedrag aan lasten een zelfde bedrag aan subsidies/eigen cofinanciering zetten. We hebben in 2023 ruim € 160.000 meer uitgegeven dan begroot in deze jaarschijf. Dit komt met name door de uitgifte van innovatievouchers. Dit verloopt budgettair neutraal voor het concern omdat we daar voor hetzelfde bedrag een hogere subsidie tegenover zetten. In totaal lopen de lasten en baten van het project in de pas. Bij de bestuursrapportage 2024 actualiseren we de jaarschijf 2024. Project Kreekruginfiltratie Noordgouwe, incidenteel voordeel lasten € 312.000 en incidenteel nadeel baten € 312.000 per saldo nihil 33 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

Het project Kreekruginfiltratie Noordgouwe loopt over meerdere jaren. Bij de tweede financiële rapportage 2023 hebben we abusievelijk heel het project in 2023 meegenomen (zowel lasten als baten). Dit leidt nu tot lagere lasten van € 312.000 met daartegenover een lagere (subsidie) bijdrage aan de batenkant voor hetzelfde bedrag. Bij de bestuursrapportage 2024 verantwoorden we de actuele bedragen voor 2024 en verder.

TOELICHTING INVESTERINGEN Geen relevante afwijkingen te melden.

34 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

Sub-Programma 1.3 Florerende kleinschalige bedrijvigheid WAT HOUDT HET SUB-PROGRAMMA IN? Schouwen-Duiveland staat bekend als een ondernemend en bedrijvig eiland. Onze bedrijven profiteren van de mogelijkheid om de kwaliteiten van het (vakantie-)eiland voor prettig en (sociaal) veilig wonen met werken te combineren. Een goede (ICT-) infrastructuur, de beschikbaarheid van moderne methoden en technieken en de interactieve en sociale media dragen eraan bij dat mensen flexibel en dichter bij huis kunnen werken. Ons eiland is de thuisbasis voor een groot aantal (kleine) ondernemers, die graag profiteren van de kwaliteiten van ons vakantie-eiland. Daarnaast kiezen velen er voor om wonen en werken te combineren. Bijvoorbeeld creatieve bedrijvigheid (grafische en interactieve media, architecten en kunstenaars) en de ICT-sector maken hiervan gebruik. Schouwen-Duiveland is voor een groot aantal werknemers het beste van twee werelden en dus een ideale uitvalsbasis. Door een goede (digitale) infrastructuur bieden we ook deeltijdbewoners een goede service, die steeds belangrijker wordt omdat de scheidslijn tussen werken en vrije tijd steeds verder vervaagt.

BELEIDSINDICATOREN Naam indicator

Eenheid

Vestigingen (van

Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd

bedrijven)

van 15 tot en met 64 jaar

Bron

Waarde

Waarde

Waarde

Waarde

Meest recente

2020

2021

2022

2023

waarde Zeeland

LISA

233,0

241,7

247,8

n.n.b.

186,5

WAT WILLEN WE BEREIKEN? 1.3.1 We zetten in op revitalisering en herstructurering van bestaande bedrijventerreinen en intensivering van ruimtegebruik. Wat doen we hiervoor nu al - bestaand beleid dat bijdraagt aan de doelstelling 

Via werk met werk maken stimuleren we maatregelen die bijdragen aan de energieopgave, klimaatopgave en combinaties voor duurzame bedrijfsvoering



Uitvoeren van de Nota grondbeleid, inclusief de bepalingen strategische aankopen.

WAT DEDEN WE DAARVOOR? 1.3.1.2. We voeren de herstructurering van Haringvlietplein fase 2 (laatste) uit

35 Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 19 juni 2024

Portefeuillehouder 

Daniël Joppe

Omschrijving (toelichting) De tweede fase van de herstructurering volgt na een gefaseerde verwerving en verplaatsing van de nog aanwezige bedrijven op het Haringvlietplein. Verwerving van Haringvlietplein 1 en 3 is door gemeente en de ontwikkelaar al gedaan. De inkomsten van de bedrijven die in fase 1 hier gevestigd zijn maakt verwerving van (een deel van) fase 2 mogelijk. Vestiging in fase 2 is alleen mogelijk voor bedrijven die groter zijn dan 1.000m2 BVO en niet inpasbaar zijn in de Binnenstad van Zierikzee, door omvang van de winkel, wijze van bevoorraden en realistische toekomstvisie van de winkelformule. De eerste retailformule die in fase 2 participeert is Action, die op dit moment tijdelijk gehuisvest is in de voormalige bibliotheek op Haringvlietplein 2. Met de fietsenhandel Centerpoint volgen ook gesprekken voor verplaatsing naar fase 2. Meer verwervingen staan op zijn vroegst gepland voor 2023. Eerste zichtbare realisatie is in 2023/2024.

Stand van zaken De scherp gestegen bouwkosten, rente en inflatie maakten groen licht voor de realisatie van fase 2 moeilijker. We hebben in het tweede deel van 2023 mogelijke opties onderzocht. Dit heeft nog niet tot een concrete oplossingsrichting geleid.