Informatiebijeenkomst Raad 8 september 2026
Wat er is gezegd
▶ 0:01:08Goedemiddag. Het is 4.00u vanmiddag en we gaan beginnen. We hebben de rekenkamercommissie op bezoek. Een hartelijk welkom voor Esther Vogel. Dat doet dit niet. Ja, nu wel. En wat Bonusgangster en en. Jouke van Dijk. Welkom dat jullie helemaal naar Schiermonnikoog zijn gekomen. Het is de Rekenkamer en ik had al even met met jou afgesproken. En jij zou je even introduceren. Wie zijn jullie en waarom zijn jullie hier? En wat is jullie taak? Dus aan jou het Woord en En wanneer er mensen zijn die nog wat willen zeggen of een vraag hebben, mag het er tussendoor of zeg je hou de vragen even uh vast. Nou, ik zou zeggen als het puur even informatief is omdat ik iets zeg wat echt volstrekt onduidelijk is, steek dan je vinger op als het ware. Maar we willen je. We hebben juist even ruimte na onze presentatie voor vragen en en en dergelijke. Dus aan jou het woord. Ja.
▶ 0:02:20En zo. Ja. Ja, we hadden nog onze eigen presentatie meegenomen voordat ik eventjes. OK. OK. Ik maar ik ik ik kan wel beginnen alvast. Oh oh sorry. Ja sorry. Ja, ik kom even tussendoor. Ja ja. Ja Nee. Prima. En dan. Moeten we. Die. Ja. Dat kan ik me voorstellen. Ja, Vanaf het begin. Ja. Helemaal goed te doen. Ja. Dank. OK. Dank u. Inderdaad even voorstellen. We zijn hier vandaag met z'n drieën, dus alle. Alle leden van de Rekenkamer, dat is. Dat doen we natuurlijk omdat we u zeer hoog achten. Daarnaast heeft ook een praktische reden, omdat wij deze reis ook even combineren met één van onze reguliere vergaderingen. Maar dat is dus slechts secundair natuurlijk. Maar goed, onze Rekenkamer is de vogel hier links van mij en rechts van mij Jacob van Dijk en
▶ 0:03:21ik ben Engbert. Bonus ganser. In mijn prestatie. Ik zal even kort toch nog even wat toelichten over wat de Rekenkamer is en hoe wij werken. En daarna ga ik een aantal hoogtepunten, highlights, zeg maar even van het onderzoek naar financiën met u doorlopen. En nogmaals, als u een informatieve vraag hebt ja, steekt vooral de vinger op, maar we hebben echt geprobeerd de prestatie kort te houden, zodat er voldoende ruimte is voor vragen en en dergelijke daarover. Nou, even over de Rekenkamer. Ja, ik noem als wij zijn een instrument van de raad en ook voor de raad. Het zijn ook de gemeenteraden die dus de Rekenkamer instellen. En dat is ooit begonnen met het zogenaamde een dualisering van een tijdje terug, waarbij het idee is van Een college heeft ook instrumenten om onderzoek te doen om eens dingen uit te zoeken, heeft een ambtelijk apparaat. En in die dualisering toentertijd gezegd van ja, dat eigenlijk moet. De raden moeten ook zoiets hebben en dat zijn de rekenkamers. Er zijn eigenlijk een instrument van de van en voor de raad, zou je kunnen zeggen. Een rekenkamer werkt onafhankelijk en dat betekent heel praktisch. Bijvoorbeeld dat de onderwerpen
▶ 0:04:24die wij bekijken, die waar wij onderzoek naar doen, dat we dat naar ons eigen idee invullen. Dus wij kiezen onze eigen onderwerpen. Daarin zijn we echt onafhankelijk, doen we aan het aan. We hebben een aantal criteria. Bijvoorbeeld als wij een onderzoek willen doen, ja, dan moet het echt echt iets te maken hebben met beleid van de Van de vijf Waddeneilanden. Er is één ding waar we naar kijken, maar we kiezen zelf. Overigens wil dat niet zeggen dat we helemaal niet naar de raden luisteren, Want zoals je misschien in de hele, hele kleine lettertjes die daar daaronder staan ziet. Er staat maar. Maar bij het kiezen van uw onderwerpen luisteren nadrukkelijk naar de raden. Zo komen we elk jaar ook langs op de Wadden tweedaagse, om juist ook met raadsleden te hebben over wat speelt er? Wat zou interessant kunnen zijn voor een rekenkamer? Dus we doen het niet geheel geheel los van u. Wilt u wat meer weten over Rekenkamer? Dus er is gewoon een een. Een mooie website van de Landelijke Vereniging van Rekenkamer. Daar worden ook dingen nog even uitgelegd. Heb je dat even ingezet voor U zegt goh, daar wil ik nog eens even wat nalezen. Doel een rol Rekenkamer is een is iets wettelijk. Dus er
▶ 0:05:27is een wet op de versterking van de decentrale rekenkamer. Dus we doen dit niet voor niets. Maar als ik het zo even mag zeggen. En het doel van die wet was nadrukkelijk een bijdrage leveren aan het versterken van het lokale bestuur. Dus wij ondersteunen als dat is doel van RIC en wij ondersteunen de kaderstellende, controlerende taak van de raden. Dat is waarom wij op de. De. De op de Aarde zijn als het ware. Worden ingesteld door de raden, dus door ook door de vijf gemeenteraden van de alle vijf Waddeneilanden. En om die structuur even een beetje toe te lichten. Er is een verordening op de op de Rekenkamer. Die is in alle. Op alle vijf Waddeneilanden is die hetzelfde. En er is ook nog een samenwerkingsovereenkomst tot de vijf Waddeneilanden en dan zijn we. Formeel zijn wij een personele unie. Dat wil zeggen dat elk eiland eigenlijk zijn eigen rekenkamer heeft. Maar dat zijn wel deze drie mensen. En dat doen we dan het beste. De persoonlijke personele unie. En door die samenwerkingsovereenkomst zijn jullie toch als vijf Waddeneilanden samen een rekenkamer?. Ik zei al instrument voor de raad, maar we hebben wel een bepaalde visie op hoe we dat doen. We hebben ook een
▶ 0:06:28een klein visiedocument. Dat staat ook weer op de website. Kunt u dat vinden? En wij? Wij. Wij noemen onszelf geen Rekenkamer, dus waar wij niet zo van houden is er gaat iets mis. En dan kunt u ons inroepen om daar nog eens even stevig over op door te gaan, als het ware. Wij zijn toekomstgericht, dus als er dingen misgaan in een gemeente en wij onderzoeken dat, dan zijn we erg gericht op van hoe kun je dingen verbeteren, hoe kun je, wat is er misgaan? Maar wat kan er in de toekomst anders? Dus heel erg gericht op het ondersteunen van de raad. We noemen dat ook als hulptroepen van de raad. Zo zou het ook wel een beetje kunnen noemen. En we geven in elk rapport, en dat is ook in het Financiën verhaal zo. We geven aanbevelingen voor de raden zelf. Hoe kunnen jullie aankijken in dit geval naar financiën en hoe zou daar mee om moeten gaan? Maar ook aanbevelingen voor colleges. Daarnaast is het zo dat het is misschien ook even goed om te noemen. Wij zijn lid van een landelijke vereniging van Rekenkamers. Die noemde ik al eventjes. En het. Het fijne daarvan is dat we ook wat mee kunnen liften op datgene wat daar gebeurt. Dus wij kijken ook naar onderzoeken die in andere gemeenten en bij andere rekenkamers
▶ 0:07:31gebeuren. En soms trekken we daar lessen uit. En we zijn dan ook nog eens een keer gelinkt aan de Rekenkamer. Bovendien, dat is dan voor Texel, maar dus bijvoorbeeld ook een Platform Friese Rekenkamer. Daar zijn we ook in gelinkt. En zo wissel je informatie uit. En af en toe is dat gewoon heel nuttig om te doen. En soms pikken wij daar ook dingen uit op, die wij dan ook weer teruggeven aan u als euh, als informatie. Heel belangrijk en ook een beetje bijzonder van deze Rekenkamer. Kijk, u moet zich voorstellen een rekenkamer in andere gemeenten. Die organiseren zich vaak zo. Die gaan op een dinsdagavond gezamenlijk ook vergaderen als er toevallig ook een commissievergadering is in het gemeentehuis. Dan heb je direct contact met raadsleden. Nu zouden wij dat graag willen doen, maar dat is praktisch wat al wat onmogelijk. Dus daarom is zijn we zijn er twee dingen die heel belangrijk zijn. Eerste plaats. Een begeleidingscommissie aan Ed van der Meulen zit daar voor ons, voor u, voor u in en namens uw raad kom ik drie á vier keer per jaar bijeen. En dat is voor ons echt belangrijk om ook eens even te sparren over wat speelt er, waar moeten wij aan denken en dergelijke. Dus dat vinden wij echt heel erg belangrijk. Daarnaast is het zo dat wij en ik noemde
▶ 0:08:34ik ook al even. Wij komen elk jaar langs op de Wadden tweedaagse. Ook dat is dus voor ons een belangrijk moment om in contact te komen met alle raadsleden. Dus ook dit jaar zullen wij daar aanwezig zijn. Dit jaar hebben wij daar overigens ook een uh. Laten wij daar een presentatie houden door een externe deskundigen nog weer. Ook weer over financiën kom ik straks nog wel even op terug, maar dat geef ik alvast eventjes aan hier. Nou nog even kort wat dingetjes over wat we doen. We doen ons onderzoek naar de gemeenteraden. We hebben een gezamenlijk budget van alle vijf raden en daar doen wij ook gezamenlijk onderzoek naar. Dus wij, wij doen onderzoeken gezamenlijk. Als wij denken van hé, het is voor alle vijf eilanden belangrijk. Daarnaast zijn er ook onderzoeken afzonderlijk, Dus gemeenteraden kunnen ook zelf zeggen goh, bij ons speelt iets, zou je dat er naar willen kijken? Dan moet er wel wat extra budget of apart afzonderlijk budget worden geregeld. Ik heb hier een voorbeeld. Even staan van Ameland, die een aantal jaren geleden rond het sociaal cultureel werk een onderzoek. En dat was echt. Zij had een probleem met sociaal cultureel werk. Dat speelde niet zozeer op de andere eilanden, dus dan kiezen we ervoor om dat apart voor Ameland
▶ 0:09:35te doen. Dat was dan even een evaluatie, dus even als voorbeeld. En dat gebeurt regelmatig. En dat uh, dat kunt u dus ook doen. Wij doen twee typen onderzoek, soms een klein onderzoek en soms een veel groter onderzoek, zoals dit financieel financieel onderzoek. En normaal maken wij een rapport en daar zit ook een hele procedure bij. Laat ik straks nog even plaatje van zien. Maar soms houden we het ook heel kort en dan geven wij een brief advies en dat hebben we rond financiën ook gedaan. Kom ik straks ook aan het eind ook nog even op terug. We hebben een rapport geschreven, maar daarna waren er nog wat aantal dingen die wij heel interessant vonden daarvan. Daar kunnen we ook nog even de informatie van delen. En dat doen we dan in de vorm van een brief advies. En dat hebt u ook ontvangen in het voorjaar. Verder alles wat we doen is openbaar transparant. We hebben altijd een plan van aanpak van de onderzoek. We hebben ons rapport, brief, adviezen, jaarplannen en dergelijke. Staat allemaal op. Op websites ook te vinden. En dat loopt allemaal via de website van de gemeente Texel. Dus gewoon even praktisch. En op de website van de gemeente Schiermonnikoog staat dan een link naar die
▶ 0:10:37pagina. Nou, daar laat u ook even de plaatjes zien van hoe dat eruit ziet. En er is één ding die ik die ik altijd nog even wil benoemen. Wij doen altijd de opvolging van de. Of Wij doen altijd. We doen altijd aanbevelingen en in die nieuwe wet is het zo dat. Over die aanbevelingen ook een terugkoppeling moet plaatsvinden. En dat moet dus het college doen voor de aanbevelingen die aan het college zijn gedaan. En dat is dus iets wat in de raad terug moet komen, dus dat geef ik ook even mee. Dat is ook weer een klein instrument, als het ware wat in die wet zit waar u naar kunt kijken van goh, er zijn onderzoeken gedaan en zijn aanbevelingen gedaan. Wat is daarvan terecht gekomen? Er is nog wel iets wat u, uh waar u uh uh op zou kunnen letten. Het is nog even de de de website URL. Dit plaatje laat ik even heel doen. Eigenlijk alleen maar om te laten zien dat wij een standaard proces hebben van hoe we een onderzoek inrichten. Ik ga dit verder niet helemaal toelichten, maar er zijn verschillende momenten waarop ik ook even naar u kom. Zeker bij het begin van een onderzoek komen we ook altijd even naar de raad toe om ook even terug
▶ 0:11:38te koppelen van doe het goed. En ook de begeleidingsgroep Begeleidingscommissie speelt daar een belangrijke rol in. Maar nu het hoofdonderwerp van vanavond. Op het moment van vanmiddag wil ik zeggen onderzoek van financiën. Uhm ja, waarom heb ik dit gedaan?. In de verschillende gemeenteraden kwam dit als als onderwerp naar boven. Het is ook in de. In de nog weer de. Voor de vorige. Voor de Wadden tweedaagse was dit wel een iets wat vaak werd genoemd. En dat had een beetje te maken met die aankondiging van het ravijn. Ja, dat. Het zal u vast zeker bekend zijn. Het. Het gaat helemaal mis met de gemeente. Financiën was een soort beeld wat soms werd geschetst. Dus wij dachten van nou, laten we daar eens naar kijken. Het is sowieso zo dat wij. Wij doen heel vaak onderzoeken naar beleidssthema's, maar eens in de zoveel tijd willen we ook altijd een beetje een organisatorisch of financieel onderwerp pakken. Dus dat was ook een beetje aan de beurt als het ware. Wat handig was, was dat die landelijke vereniging ook een onderzoek deed naar financiën, namelijk specifiek naar onderbesteding. Dat werd uitbesteed aan de Radboud Universiteit. Dus dat liep ook mooi parallel. Daar heb ik ook gebruik van kunnen
▶ 0:12:40maken. Dat was ook een extra reden om naar Financiën te kijken. En zoals u weet, we hebben een rapport geschreven en we hebben naderhand dus briefadvies gedaan. Om dat daarna ook nog wat. Wat langskwam was het waard. Nou ik. Ik had al gezegd ik ga gewoon even wat highlights benoemen van de belangrijkste dingen die we eruit hebben gehaald. En ik doe dat steeds even door de algemene zaken te benoemen en dan even wat in te zoomen op sfeer. Dus ik doe eerst even wat. Wat constateren we bij alle vijf Waddeneilanden? En wat constateren we dan? Vergelijkende wijze op Schiermonnikoog? Nou, financiële positie hebben we naar gekeken. Bij alle vijf Waddeneilanden zie je over het algemeen een toename van de reserves de afgelopen jaren. We hebben gekeken naar 2017 2024. Dat waren zeg maar de de vastgelegde cijfers. En ook een beetje met een schuin oog naar begrotingscijfers, zeg maar tot en met 2829. Maar zeker de afgelopen periode zeg ik overal vrij sterk binnen een toename van algemene bestemmings en bestemmingsreserve is en ook vaak, meestal ruim boven
▶ 0:13:41wat je als vastgesteld minimum hebt en soms waar die verschillen ook heel groot. Dus dan laat ik je noemen van op een eiland 111 minimum van 2 miljoen was het zelf al gegroeid naar 8 miljoen bijvoorbeeld. En dat betekende ook vaak dat de weerstandsratio de weerstandsratio is. Iets wat je. Wat in een begroting en in een jaarrekening moet staan. En dat geeft dus weer eigenlijk hoe sterk je financiën zijn en of je als er. Als er risico's zijn, of je dat op zich goed zou kunnen opvangen. En die zijn. Op bijna alle eilanden zijn die uitstekend volgens de daartoe geldende normen. Kom ik straks weer voor Schier ook nog even op terug. Wat we bij alle eilanden eigenlijk wel constateren is dat we wat vragen hebben van ja maar hoe en waarom kom je nou tot zo'n bepaalde omvang van de reserve of hoe en waarom kom je tot het oordeel dat een weerstandsratio uitstekend kan zijn? Waarom zou hij niet gewoon goed kunnen zijn als het ware? En dan kom ik ook nog even op terug. En hoe? Dat ravijn? Ja, ja, dat zagen we in al die al die financiële stukken terug. Ja,
▶ 0:14:43dat komt eraan. Maar dus is zo dat ondertussen dat wat wat verschoven is naar achteren. Maar daar kom ik straks nog even op terug. Nou, hoe? Hoe zag dit plaatje eruit voor Schiermonnikoog?. Nou, daar zien we iets. Iets ander beeld. Als je kijkt naar hoe die algemene reserve en bestemmingscijfers zich bestemmingsreserves zich hebben ontwikkeld. Bij die algemene reserve zag je wat plussen en minnen de laatste jaren weer wat uh weer wat meer uh toename eigenlijk uh bijzonder bij uh op op jullie eiland is natuurlijk de reserve Eneco die nog steeds meeloopt hè. Dat is uitverkocht, dus dat is een bijna miljoen euro. En die, die blijft dus al een aantal jaren staan. En die en die wordt in dit geval dus niet algemene reserve genoemd, maar echte reserve Eneco. En dat is dus best een grote pot geld, die van jaar tot jaar exact het bedrag daar ook staat. Bestemmingsreserve is eigenlijk al die. En die zijn een aantal jaren toegenomen, maar in de begroting zie je ze dan weer afnemen. Dus het is een beetje een uh. Het is t is. T is niet zo dat t dat er een uh uh, zeg maar een uh, een enorme tekorten in die reserves zit door uh, maar je
▶ 0:15:47ziet daar wel een beetje een uh, een uh heen en weer effect als t ware. Wat een beetje opvallend is, is dat uh ja, normaliter in gemeenteland heb je een nota, reserves of voorzieningen, maar eigenlijk in de de de kadernota voor hoe je omgaat met je, met je financiën, dus met je resultaat en met je reserves. En daar leg je dus voor een aantal jaren leg je daar in beginsel vast hoe je daarmee omgaat. En uh, die is verouderd hier en die zou eigenlijk nieuw moeten komen. En die hadden wij nog niet nieuw gezien. Dus dat is nog wel even een aandachtspunt. Wat wil constateren dat in in je in jullie jaarlijkse kadernota. Daar. Daar wordt. Daar wordt. Wel worden al die punten wel enigszins benoemd, maar wij misten wel een beetje het langetermijnverhaal daarin, wat eigenlijk in z'n nota, uh, reserves en voorzieningen uh zou moeten staan. Het betekent bijvoorbeeld ook dat wij, waarop op andere eilanden en ook in andere gemeenten wel. Ook wel eens een minimum voor je algemene reserve wordt vastgesteld. Dat die. Dat we die niet zo sterk konden vinden. Nu kan
▶ 0:16:47dat samenhangen met het feit natuurlijk dat die Eneco reserve er is, dus je hoeft er nu misschien niet zo hard over na te denken, maar het is wel iets te denken van ja, uh,. Doe dat wel bewust en leg ergens zo vast dat je daar op die manier uh over nadenkt.. Nou, even over dat weerstandseiwit. Die weerstandsratio die we op. Hoe we. Hoe. Hoe kijken wij daarnaar? Als je naar Uh, naar Schiermonnikoog omhoog kijkt, dan zie je inderdaad. Dat daar. Dus qua overschotten en tekorten is, is een beetje wisselend beeld. En dat heeft te maken met die fluctuaties in de algemene uitkering. En dat is eigenlijk ook dat dat ravijn jaren, dat was eigenlijk voorspeld voor 2026. Toen heeft de. Het vorige kabinet heeft daar eigenlijk allerlei compensaties in gebouwd en dat betekent dat eigenlijk die. Die veranderingen in. Uh, in de algemene uitkering die. Dat. Die. Wat is doorgeschoven naar. Dat zie je wel terug in de verwachtingen ten aanzien van de 2027 en 2028. Niet heel erg onlogisch. Blijft zo dat op zich de financiële
▶ 0:17:47positie vrij goed is, omdat je inderdaad die die Eneco reserve hebt en. Wij. Bij u is het ook nog eens zo dat die regio deal gelden aankomen. Dus je zit ook al in allerlei projecten dan extra geld komen. En dat maakt natuurlijk dat je dan niet echt een beroep hoeft te doen op je bestaande bestemmingsreserves bijvoorbeeld. En dat, dat maakt het het financiële plaatje nu ook wel wat makkelijker. Er blijft wel de opmerking dat die verhouding tussen heel veel, die weerstandsratio, die verhouding tussen beschikbare en noodzakelijke capaciteit, zo is dat gedefinieerd. Die is ruim boven de twee nul op de andere eilanden vaak ook zo. Ja, je zou natuurlijk kunnen zeggen van nou. Ik vind het prima dat hij goed is in plaats van uitstekend of voldoende, zelfs. Als je dat zou willen. Het betekent natuurlijk dat je de reserves die je aanhoud ietsje lager kunnen zijn, en zou dus kunnen betekenen dat je meer geld hebt om vrij te besteden. Maar goed dat dat is aan u natuurlijk. Maar ik wijs er even op dat het wat opvallend is, zowel op dit eiland als op de andere eilanden, dat eigenlijk vrij gemakkelijk in de loop der jaren die
▶ 0:18:50die die financiële positie steeds heel erg uitstekend is. Een vraagje tussendoor. Ja, als het wat informerende vraag is natuurlijk. Ja, we hebben het nu steeds over de weerstandsratio en de bestemmingsreserves. En je hebt bestemmingsreserves waar je in principe niet aan mag komen omdat die echt bestemd zijn. Hoe verhoudt zich dat tot die weerstand ratio?. Ja, ja. Want het is wel leuk, zo'n weerstandsratio met 120 van uitstekend. Maar als je niet aan dat geld mag komen, heb je er ook niks aan. Ja ja. Nee, dat klopt dus. Dus dat weerstandsratio wordt inderdaad wel. Die wordt inderdaad berekend over datgene wat eigenlijk vrij beschikbaar is. Maar juist op op. Op Schiermonnikoog zagen we daar ook wat onduidelijkheid over en dan zou ik ook pas op mijn volgende punt eigenlijk. Dus ik. Ik dan neem die ik gelijk even mee, omdat bijvoorbeeld de Eneco Reserve. Die wordt soms een bestemmingsreserve genoemd, terwijl die eigenlijk als een vrij beschikbare pod is. Dus in de weerstandsratio wordt die meegenomen. Er
▶ 0:19:52wordt gezegd van nou, dat is hoort bij onze weerstand en daardoor is die weerstand heel hoog. Maar er wordt dan af en toe wel bestemmingsreserve genoemd,. Terwijl En dat. Dat is denk ik wel belangrijk, ook om te benoemen dat een bestemmingsreserve. Dat dit. Die niet moet, eigenlijk altijd een nadrukkelijk en concreet doel hebben en daarnaast nadrukkelijk ook een tijdpad. Dus die is gelimiteerd in de tijd. Dus op een gegeven moment moet die terugkomen in de raad van. De tijd is verstreken, we hebben het niet gebruikt. Dus wat willen we met die met die pot geld? Of als. Als een college zegt van goh, we willen in die pot geld toch eigenlijk gebruiken, maar dan eigenlijk voor iets anders. Ook dan moet het eigenlijk in de raad terugkomen. Dus dat is, dat is het verschil daarin. Maar u hebt gelijk inderdaad, het is specifiek om de weerstandsratio. Gaat het echt om die vrij beschikbare ruimte die je hebt?. Of zagen we daar dus ook een wat onduidelijkheid in rond? Het is ook een was op een gegeven moment een reserve sociaal domein en dat zagen we ook her en der wat fluctueren. En daar zagen we ook wat toelichtingen ook weer wat bij veranderen. Als ik het zo mag verwoorden kijk
▶ 0:20:52even naar jou en jou. Kan ik het niet goed doen, dan moet je even aanvullen. Maar ook ook daar zag u inderdaad van uhm uh, dat daar. Naar ons idee zou het voor u als raadslid niet altijd even duidelijk zijn waar die reserve dan precies voor bedoeld is, Maar kom je straks ook bij de risico's ook nog even op terug, dan kunnen we dat nog wat nader toelichten. Maar dus onderbouwingen van waarom er al. Waarom die algemene reserve zo hoog? Wat doen we met die ene reserve? Waarom? Wat is precies een bestemmingsreserve? En is daar doel en tijdpad goed geformuleerd. Dat vonden we niet altijd terug. Bent u dus niet de enige in in de wereld? Want dat zie je vaker terug op andere eilanden. Maar het is wel wel belangrijk. En daar hoort ook een beetje bij dat we op alle eilanden, maar ook op Schier, zagen dat het toevoegen van het saldo, het resultaat aan het eind van het jaar vaak een automatisme is. Dat is soms ook heel logisch, want dan heb je aan het eind van het jaar soms geld over. Je kunt dat soms aan het eind van het jaar niet in één keer besteden, dus dat is logisch. Maar als je dat elk jaar doet, loopt je algemene reserve stiekem wel erg veel op. En dan moet er ergens denken wij wel even een moment zijn waarop
▶ 0:21:55je kunt nadenken over wat willen we dat elk jaar wel? En hoe groot moet die algemene reserve dan zijn? Nou, dat is een beetje het verhaal over de financiële positie in het algemeen. Nou, wat dan ook even. Oh ja, laten we niet vergeten. Maar inderdaad ja. Wat we nergens terug zagen was indexering. Maar als je natuurlijk een algemene reserve aanhoudt of een Eneco reserve. Er is wel inflatie en daar moet je wel over nadenken, want dat gebeurt wel. En als die inflatie elk jaar, dat is heel lang zo geweest, zo'n beetje twee à 3% per jaar is, dan merk je er niet zo heel veel van. Maar juist in de afgelopen periode hebben we enorme inflatie gehad. En inflatie betekent dat je reserve in waarde afneemt. Dus dat betekent de oproep dat als inflatie relatief hoog is en ook dit jaar lijkt het weer zo te zijn. Kijk dan wel even naar hoe het zit met je reserves. We zagen hier niet terug, maar ook op de andere eilanden niet. Oké. Sturing. Wat wij? Waar wij nou terug nadrukkelijk naar hebben gekeken zijn de
▶ 0:22:55zogenaamde BBP kengetallen. Besluit begrotingen. Verantwoording. En dat wil niks anders zeggen dat er op een gegeven moment een regeling is en besluit is. En daarin staat wat er precies in de begroting en in een jaarrekening moet staan aan financiële informatie. En dat zijn de BBP kengetallen. Dus we hebben heel nadrukkelijk gekeken van staat dat overal in de begroting en in de in de in de jaarrekeningen? Nou, het antwoord is bij de meeste eilanden. En dat geldt in beginsel ook voor uw eiland. Ja, dat staat daarin. Maar het is wel zo. En dat geldt ook. Ja dus dat zeg ik nu alvast eventjes. Dat geldt ook voor u. Een beetje. Maar soms zagen wij in begrotingen jaarrekeningen dat in de toelichting bij de kengetallen ongeveer, of soms zelfs heel precies, de tekst staat die ook in de vorige begroting stond, of in de begroting daarvoor. Dat betekent natuurlijk dat ja, we snappen wel hoe dat werkt. Het is begrip voor. Maar dat je niet elk jaar een nieuwe, specifieke toelichting hebt. Nou, wees daar ook als raad scherp op. Dan vraagt u aan. Want dat is natuurlijk niet helemaal zo. Het zou hoe het zou
▶ 0:23:57moeten. Belangrijk punt is dit. Op alle eilanden zie je dat grote investeringsprojecten enorm veel invloed hebben op op die sturings kengetallen. Zal ik straks nog even iets iets op toelichten? En dat heeft te maken met dat je eigenlijk een kleine begroting hebt. Zodra je een groot project hebt waar je heel veel geld voor moet lenen gaan. Met name die sturings kengetallen. Die gaan die niet vliegen alle kanten op. Laat ik straks nog even zien. Ook voor Schier geld van alle eilanden. Maar dat betekent dus dat die BBP kengetallen ook wat moeilijk zijn om op te sturen, omdat ze zo kunnen variëren. Kom ik straks nog even op terug. En dat heeft te maken met met het verschil tussen rekening en begroting. Nou, hoe was dat? Hoe is dat op Schier? Dus Nou en? Één van die kengetallen is wel de schuldquote. Daar zagen wij dat die die heel veel jaar is, die heel laag geweest. En dat is mooi als je schuldquote laag is. Wil niks anders zeggen zeggen dan dat je op zich die schuld gewoon heel makkelijk kunt hanteren. Dus eigenlijk de rente op leningen kunnen makkelijk. Betalen, om het zo
▶ 0:24:57te zeggen, maar we zien die de komende jaren wel uh, wel stijgen. En hetzelfde gebeurt. Er gebeurt er met iets als solvabiliteit. Ook dat heeft iets te maken met hoe goed je bent, hoe goed in staat je bent om schulden af te betalen. Dat is waar de solvabiliteit om gaat. Nou, die uh die uh, die is de afgelopen jaren wat gestegen en nu gaat ie ook weer wat licht dalen. Hij zat een tijdje boven die 20%, maar hij gaat ook wel weer wat naar beneden en dat zit in uh, in dat onderste in dit plaatje. Uhm. Dus dat dat wisselt hier wat. En dat heeft inderdaad te maken. Met het feit dat je leningen aangaat. En in dit geval is dat voor die nieuwbouw, voor dat lerende ontwikkelcentrum. Dus je gaat een grote lening aan en dan gaan die kengetallen plotseling heel erg spelen. Wat betekent dat dan, zou je kunnen zeggen van oh, mijn begroting. In mijn begroting staat dus in de jaarrekening stond nog een schuldquote van 43%. Dat is mooi, maar. In mijn begroting 26 staat er in één keer 323%. Dat is heel veel. Ik zit ook heel dicht bij een
▶ 0:25:58norm aan die de VNG Vereniging Nederlandse Gemeenten hanteert van 130% en solvabiliteit hetzelfde als 40%. Dat is heel mooi. Hij moet ongeveer boven de twintig zitten. Dus een soort vuistregel Begroting 2026 99%. Dan zou je kunnen zeggen van dit gaat mis. Maar wat we waar wij toe oproepen is eigenlijk zeggen ja, bij zo'n kleine begroting hangt dat erg samen met die grote investeringsprojecten. Dus eigenlijk hoe je die 123% in die 90% moet beoordelen, heeft veel meer te maken met hoe goed de financiën rond dat ene project zitten. Als dat project financieel goed in elkaar zit, dan hoef je niet zo heel erg zorgen te maken om die 123 en die 90%. Dat is eigenlijk een beetje wat wij in stellen. Overigens, in dit onderzoek hebben wij niet naar die individuele projecten gekeken, dus daar doen wij geen uitspraak over. Maar het is wel een beetje hoe wij willen aangeven hoe je naar dat soort kerststallen moet kijken. Ander punt. Is de risicoanalyse. In een
▶ 0:26:58begroting en een jaarrekening hoort een risicoanalyse. Die wordt ook door alle gemeenten gedaan. Wat wij hebben geconstateerd is dat de onderbouwing in de systematiek van hoe je dat dan inricht, niet overal hetzelfde is. Er zijn eilanden die dat dat min of meer handmatig doen. De meeste eilanden hanteren een soort soort van software die daarvoor beschikbaar is. En wat we ook constateren is dat niet op alle eilanden dat up to date is. Dus dat. Ik herhaal weer eventjes dat dat wij soms zelfs constateren dat bepaalde teksten in begrotingen wat wat meerjarig meeliepen. En dan is het natuurlijk niet up to date. Dus dat is iets mooi ook om op te letten. Hoe zit dat op Schier eruit?. Daar wordt ook een model gehanteerd, maar wij zagen in de loop der jaren wel en ook in in die modelberekening wel hele, hele. Enorm grote bedragen met kleine percentages. En dan gaat het weer om een klein bedrag met een groot percentage. Maar wij konden. Wij konden niet altijd de onderbouwing daarbij goed duiden. Dus het liefst heb je een onderbouwing waarbij je goed begrijpt waarom het bedrag zo groot is.
▶ 0:28:00Of waarom bijvoorbeeld gekozen is voor voor een een kans op die dat risico van 10%. En dat geldt bijvoorbeeld. Ik noem dat altijd even voor de verandering in de reserve sociaal domein waar wij wat verschil in zagen, ook de omgang daarmee. Terwijl in gemeenteland wordt dat toch vaak als een als wel als een risico beschouwd. En nogmaals, wij gaan niet over het oordeel over hoe groot dan dat risico moet worden ingeschat. Maar wij hadden natuurlijk ook wel graag gezien dat we in de financiële stukken er bij het willen, ons voor ons helder werd waarom voor dat bedrag voor dat percentage dan gekozen zou zou worden. Dus dat, dat is wat we mee willen geven. Ik kijk even naar jou, Jacco, of jij daar nog een euh ook nog een aanvulling op hebt. Ja, ja. Ja. Ja, want dat sociaal domein, dat triggerde ons wel een beetje. Want. Bij de risico's staat het een risico is van ruim vier ton. De kans dat het gebeurt is 10%, dus jaarlijks is het risico 40.000. Nou, dat valt dan weer mee. Maar we
▶ 0:29:01zien bij de bestemmingsreserve dat er vier ton is,. Dus dat is dan weer alsof het in één klap. Kan gebeuren. Aan de andere kant, die. Bestemmingsreserve wordt daarna weer geleverd als vrij besteedbaar. Dan denk je ja, wat is het nou? En deze week zag ik ook in het Dagblad van het Noorden dat één gezin, een gemeente in Oost-Groningen, 1 miljoen per jaar kost. Dus ik snap het risico ook wel. Maar. Maar wij zien dan aan de ene kant een risico van 40.000 per jaar. Een grote reserve die dan ook weer vrij is. Dat dat dat klopt in ons idee de redenering niet helemaal van waarom is dat nou zo?. Ja dus de de NAM was de de de oproep inderdaad om dat dat. Dat soort toelichting en onderbouwingen, die kunnen naar ons gevoel uh uh, helder en dit is een helderder. En dit is daar een voorbeeld van. Of loopt die risico's ook nog? Nog één klein voorbeeldje daarvan. Wij zagen ook in de risico tabel op een gegeven moment PM
▶ 0:30:01ons staan. Dus pro memorie posten. Dat betekent dat dat op dat moment in de begroting of in de begroting was, het geloof ik niet duidelijk is,. Dan zouden wij verwachten dat in in de in de stukken die daarop volgen, dat wordt toegelicht, ofwel wordt toegelicht dat het wel meeviel in het. Het is geen risico meer of wat. Het wordt toegelicht van. Ja, het is wel een risico, maar ook dat zagen we niet terug. Dat is allemaal van die kleine dingen van net Nou, dat zouden her en der wat, wat, uh wat scherper en scherper onderbouwd kunnen worden. Ja. Oké. Ander onderwerp en dan wil ik er nog een paar. Onderwerp en dan uh ben ik uh klaar. Uh toeristen, forensen, belasting wordt natuurlijk naar gekeken. Wat is nu voor alle eilanden heel belangrijk? Dat in het rapport. Er staat ook even een soort vergelijking tussen de eilanden. Vonden we wel interessant om even naar te kijken. Alle eilanden voor alle eilanden is nu een belangrijke inkomstenbron. En de toeristen en ook de Franse belasting. Maar er zijn wel verschillen. Dus als je kijkt naar Schier en je vergelijkt het met de andere eilanden en dan is dat tarief dat dat, dat past wel een beetje bij je. Bij de wordt het. Op de andere
▶ 0:31:04eilanden zit. Heel veel eilanden tot nu toe hebben ook een beetje. Zeggen ze. Nou ja, we doen gewoon een inflatiecorrectie en. We hebben ook wel het gevoel dat de eilanden ook wel eens wat naar elkaar kijken van Als het. Het moet niet al te veel uit de pas lopen vergeleken. Vergeleken met de andere eilanden. Nou dat is allemaal prima natuurlijk om ze op. Terschelling gaat er nu eens. Ik wilde nu voor zo omhoog. Het is in het coalitieakkoord afgesproken dat daarna drie veertig gaat, dus dan zie je in een keer wel een wat verschuiving. Nou, misschien nogmaals een beetje een gemiddeld tarief. Je ziet natuurlijk wel, ook omdat je de begroting nu klein is, dat de totale opbrengsten van de toeristenbelasting relatief heel belangrijk zijn aan de baten kant van je, van je financiën. Dus dat is op je. Op Schier loopt het op tot 16% van je baten, dus dat is belangrijk en belangrijke post. Anders is dat bij de forensenbelasting. Uh weer uh weer uh uh, zijn die opbrengsten ietsje minder hè? De helft van de totale baten is daar met 3%, dus die is die forenzen belasting weer wat minder belangrijk. En als je ook in die tabel kijkt, dan zie je dat. Bijvoorbeeld dat het op Ameland dan wel weer een hele belangrijke post is. Zo zie je dus dat
▶ 0:32:06de eilanden niet allemaal hetzelfde erin zitten. Dus op Ameland is de forenzenbelasting relatief veel belangrijker. En we hebben niet helemaal kunnen uitvinden waarom dat nou precies was, helaas. Maar je ziet dus wel dat je wat verschillend daarmee om kunt gaan. En dat betekent dus ook dat die toeristenbelasting en ook een forensenbelasting werk, wel een knop is waar je als gemeente in in financiële termen wel degelijk aan kunt draaien. Maar dit is een beetje het plaatje voor voor zeg maar voor uh,. Voor Simon. Ik ook. Ik kom er straks nog even op terug. Ja. Excuus, dank u wel. Er staat daar het tarief per persoon per nacht 223. Is dat een gemiddelde van het van de eerste nacht of dag en de vervolg nachten? Hoe wel? Waar komt dat cijfer vandaan?. Dat is een een ik, ik, ik weet hem uit mijn hoofd even niet. Het is dus Ik had het cijfer over 2024,. Dus ik ben even. Dan is de eerste. Dag Ja, nacht. Oké, dat klopt.
▶ 0:33:08Ik weet nu even niet uit mijn hoofd. Voor die volgende. Dagen is. Het iets minder. Ja, over 2026 is het. Was het bedrag voor de eerste dag twee 36 en vervolgens twee zes voor de opvolgende nachten. In 24 was het twee negentien. Althans, zo zie ik dat hier twee negentien en één 93 per persoon voor de opvolgende nachten. Dus wat wat doet Omdat je een verschil maakt tussen. Omdat we hier met dat toerisme te maken hebben, een verschil maken tussen dat en een verloop voor een langere verblijf. Hoe kun je dat hier in wegzetten? Of kun je daar een gemiddelde voor gebruiken van die twee? Ik draag. We. We hebben dat. Ik weet niet meer precies. We hebben dat er ergens gemiddeld. En dat hebben we op een consistente manier gedaan voor. Voor al die eilanden En dan komt dit er ongeveer uit. Maar onze belangrijkste conclusie was het scheelt niet zoveel tussen de eilanden en het dagtarief is soms iets anders dan per nacht, maar dat loopt ook niet fors uiteen. Het zit meer in de in de systematiek van inning hoeveel je binnenkrijgt. Want bijvoorbeeld op Ameland heeft veel meer
▶ 0:34:09forenzen belasting, maar die hebben ook een hele andere systematiek met met een staffel en en hogere bedragen, terwijl dat op op Schiermonnikoog anders is dat dat. Dat veroorzaakt meer de verschillen in de opbrengsten en de systematiek van inning. En daar hebben jullie hier ook mee te maken gehad dat de systematiek veranderd is. En puur technisch gezien inderdaad. Denk dat het te maken heeft met dat een vergelijk vergelijkbare getallen zouden hebben. Dus dat dat zal achtergrond zijn. Maar ja.. Oké. Dat over toeristen en forenzen belasting. Dat zijn even wat ons betreft de highlights uit het rapport. Maar we hebben nog een brief advies geschreven en daar wil ik nog even kort op ingaan, want nadat wij het rapport hebben afgerond, is ook dat onderzoek dat Doe mee! Onderzoek van de gezamenlijke vereniging van rekenkamers is uitgekomen, uitgevoerd door de Radboud Universiteit. Daarnaast is het zo dat een accountantskantoor. BDO heeft elk jaar een benchmark van van. Hoe staan de gemeenten ervoor? Er wordt elk jaar gedaan en komt altijd in april. Oh kijk, ik
▶ 0:35:13dacht even dat jij weet dat het ware OC komt. Dan is dat best waar, want dat staat ook echt altijd even de heel kort beknopte informatie per gemeente in. Dus altijd wel handig om naar te kijken. En daarnaast speelt dit rond het gemeentefonds. En dat heeft ook te maken met de toeristenbelasting en. En die drie dingen, die hebben wij in dat briefadvies beschreven en die zal ik even kort nog toelichten. Nou, in eerste plaats Radboud Universiteit onderzoek. Dat heeft zich vooral gericht op wat onderbesteding wordt genoemd. Dus u heeft gekeken naar van wat blijft er? Blijft er nou aan het eind van het jaar vaak veel geld over bij gemeenten? En wat wordt daarmee gedaan? En zij constateren inderdaad dat gemeenten heel vaak aan het eind van het jaar onderbesteding hebben. Dus er blijft geld over. En dat heeft in belangrijke mate te maken met dat. De algemene de afgelopen jaren de algemene uitkering uit het gemeentefonds hoger was dan wat er in het begin van het jaar, of eigenlijk het jaar voordat je de begroting opstelt, bekend was. Dus heel veel gemeenten hebben, en dat geldt ook voor de Waddengemeente, hebben we in de loop van het jaar vaak meevallers gehad in die algemene uitkering, en zeker
▶ 0:36:15als die aan het eind van het jaar krijgt. Ik zei het net ook al even ja, dan kun je niet daaraan denken, een besteding voor hebben dus dan blijft die liggen als het ware. En dat leidt dus vaak tot hogere resultaten. Dus onderbesteding is typisch iets wat de afgelopen periode veel is gebeurd. Ander punt waar je dat ziet is bij onderbezetting van het eigen personeel. Dat zien ze dus bij alle bij alle gemeenten. Dit is landelijk gedaan bij alle gemeenten. Moeite om personeel te krijgen, moeite om bij projecten dingen weggezet te krijgen, Met name ook in de sfeer van projectleider, projectleiders aantrekken en dergelijke. Dan hou je dus geld over. Dat is onderbesteding en terugbeltijd. Moet je soms dan veel dingen doen en dan ga je mensen extern inhuren. En dan zie je dus bij externe inhuur vaak een overschot. En dit is echt een patroon in alle gemeenten. En hebben we ook bij de wat een gemeente gezien. Een term die je. Externe inhuur een overschot. Ja sorry dan dan dan. Dan besteed je daar dus extra geld aan. Ik Zei ik het verkeerd? Misschien zie je daar juist een uh een uh ja.. Er is
▶ 0:37:18onderbesteding bij het gewone personeel. En over besteding. Bij de. Ene. Misschien zei ik het niet helemaal correct, want dan heb je het terecht een weer terecht een uh over een knuppel gemaakt. Ja, en dus blijft eigenlijk geld over bij personeel. En dat kun je dan inzetten als het ware bij voor externe inhuur. Een term die zij daarin hebben gebracht is. En dat noemen ze plannings, optimisme. En dat wil zeggen dat zij zeggen bij heel veel projecten zien we eigenlijk dat er wordt gezegd nou, dat gaan we. Dat gaan we de komende jaren doen of dit jaar wel doen. En dan blijkt in de praktijk dat veel moeilijker. Maar dan staat het wel al in je begroting, dus dan ben je eigenlijk heel veel Begroting. Je plaatst je begroting er erg op. Maar in de planning blijkt dat helemaal niet zo te lopen. En dat is een term voor planningsoptimist en zijn optimisme. En daar waarschuwen zij dus wat voor, omdat ze dat overal zien en eigenlijk wel te veel zien. En tenslotte een opmerking die zij ook maken is dat specifieke uitkeringen. Als gemeente kan je ook specifiek uitkeringen voor specifieke doelen. Dus ik weet niet of dat hier was, maar bijvoorbeeld de. De opvang van Oekraïners is een specifieke
▶ 0:38:18uitkering en ook dat wordt vaak he. Als dat aan het eind van het jaar komt, heb je vaak moeite om dat te besteden. Dan zie je heel vaak dat dat dan in een in een bestemmingsreserve wordt gestopt, omdat je denkt van we gaan het volgend jaar wel besteden. Maar ziet ze een patroon wat je ook terugziet in uh, in financiën?. Nou, dan die benchmark van BDO. Ook daar plannings optimisme wordt daar eigenlijk gemeente breed. Gezien en daar zie je heel nadrukkelijk dat zij ook gezien hebben van ja die dat ravijn jaar, dat hebben we niet gehad. 2026 is echt her en der in gemeenteland, een paar gemeenten daargelaten, gecompenseerd. Maar het is eigenlijk wel opgeschoven. En waar gaat dat nou eigenlijk om? Dat gaat in belangrijke mate ook om wijzigingen in het gemeentefonds. En daar wou ik er even de laatste opmerking aan besteden, want daar hebben we ook nog even als rekenkamer ook nog even naar gekeken. Kijk. Gemeentefonds is de grote pot met geld van het rijk van geld wat naar de gemeenten gaat en is de algemene uitkering. Daarachter zit een complex verdeelmodel en in dat
▶ 0:39:20verdeelmodel zitten verdeelmaatstaven, Dus zeg maar indicatoren criteria op grond waarvan dat geld wordt verdeeld. En dat is bijvoorbeeld inwoners, maar ook hoeveel uit bepaalde uitkeringen je hebt. En dat is echt een hele enorme lijst met indicatoren. Verdeelmaatstaven die dat model of die die algemene uitkering verdelen. Dat gemeentefonds, dat stijgt mee met de rijksfinanciën, dus daar zitten soms plussen en minnen in. Dus de afgelopen jaren zaten er heel veel plussen in. Maar eens in de zoveel jaar, zeg tien jaar of vijftien jaar, wordt er een keer grondig gekeken naar klopt dat model nog eens en is dat achterliggende rekenmodel? Verdeelmodel, Is dat nog oké? Zijn die verdeelmaatstaven nog oké? Nou, dat is de afgelopen jaren gebeurd en daar kwam wel iets heel belangrijks langs. En dan kom, zo kom ik even op de toeristenbelasting. Omdat daar is geopperd door met name de Raad voor t Uh binnen voor het openbaar bestuur. Rob Die hebben nooit gezegd van goh,. Wij zien de afgelopen periode bij een aantal gemeenten dat de inkomsten uit de
▶ 0:40:22toeristenbelasting enorm zijn gestegen. Soms lees je vooral ook Amsterdam waar dat. Dat dat. Dat is u wellicht ook bekend. En waar die inkomsten uit de toeristenbelasting enorm zijn toegenomen. Maar dat riepen hun de vraag op hoe zit het nou eigenlijk met dat je aan de ene kant gemeenten de mogelijkheid geeft om die toeristenbelasting te verhogen, en aan de andere kant hebben er zo'n ingewikkeld verdeelmodel om ook die gelden nog eens een keer op een eerlijke manier over gemeenten te verdelen. En ze hebben de vraag gesteld om daar nader onderzoek naar te doen. In eerste instantie is toen gezegd van oh jee, er wordt gesleuteld aan de toeristenbelasting. Nou, toen bleek dat. Toen ontstond daar intern tussen. Want zo werkt dat in dit land, tussen ministerie en zo'n Raad voor het Openbaar Bestuur en de Vereniging Nederlandse Gemeenten was een enorme discussie daarover. En toen ze in eerste instantie gezegd van nou, dat dat, dat nemen we nu niet mee en dan gaan we later nog wel eens onderzoeken. Dat is een bekend systeem in dit land. Als ik dat even als persoonlijke noot mag toevoegen Uh, kijk even naar me mee geleden. Als we een complexe complex probleem hebben kunnen niet oplossen, dan zeggen we dan gaan dat nader onderzoeken. Nou heel mooi.
▶ 0:41:25Maar even een waarschuwing hierbij, want dat is toch wel even belangrijk. Die dat, die verdeling van het gemeentefonds wordt opnieuw bekeken. En er is nu toch nadrukkelijk gezegd dat het punt van de toerist toeristenbelasting, dat die wel wordt meegenomen in het onderzoek naar de tumor. Verdeelmodel betekent dus dat u als Waddengemeente, waar die toeristenbelasting en ook die Drentse belasting belangrijk is, toch wel echt eventjes moet opletten wat er in dat onderzoek komende tijd gaat gebeuren. Dus het is enigszins terug op de agenda,. Dus dat wou ik nog even uitgeven. Dus dit is. Nou, ik zei al even dus dat kan meer aan. Maar er is uitstel geweest en. Maar het komt er wel degelijk aan. U zult er nadrukkelijk even naar moeten kijken. Laatste puntje. Ik was even vergeten te noemen. Uh dan? Uh, dan hou ik eventjes uh op. Uh, wat dat betreft. Dat is de Waddentoets. Er is een waddentoets. Dat betekent dat alle regelgeving die vanuit het Rijk wordt bedacht of. Wordt ontwikkeld, dat daar specifiek moet wordt gekeken hoe dat uitpakt voor de Waddeneilanden. Dat is anders dan oude regeling. We hebben als Rekenkamer
▶ 0:42:28in duizendnegenhonderdeenennegentig Nee. Ja. Nee. Nee, nee laat 2019. Ja. Hebben we ook al een keer een onderzoek naar gedaan, want die. Die regeling is er, maar wordt eigenlijk wet. En althans, dat constateerden we toen matig uitgevoerd. Maar wij denken dat die waddentoets nog eens even scherp kan worden, zou kunnen worden benaderd in het kader van die herverdeling van het gemeentefonds. Want ook dat is een regeling waarbij ze kunnen zeggen van volgens die Waddentoets moet er nadrukkelijk naar worden gekeken hoe dat uitpakt voor de Wadden. Nou, dat is mijn laatste opmerking. Dank je wel input voor deze uitgebreide informatie. In ieder geval wat de Rekenkamer doet en vooral specifiek dit onderwerp. Ik kijk nu even rond bij de raadsleden of er nog. Vragen zijn. Ik zie Coen heeft de hand omhoog. Kijk eventjes Koen. Aan jou het woord. Dank u voorzitter. Ik heb. Ik heb een aantal vragen, dus misschien kunnen we de beurt wat afwisselen. Anders. Dan ga ik gewoon door tot u anders
▶ 0:43:32besluit. Eh ja. Zijn dat nou? Zijn er meer mensen die ook vragen heb? Ik zag eh ja. Had ze goed?. Kon ik even vanaf. In In order of appearance is het dan uh. In één van de eerste sheets uh ging het over van wat doet de Rekenkamer het dan? En die is er voor de raad. Er werd gesproken over Ameland. Heeft een keer een een vraag gesteld bij de Rekenkamer. Dat ging over sociaal cultureel werk. Wat? Wat was daar eigenlijk de vraagstelling? Ik weet niet of dat te delen is, maar ik zoek een beetje naar de orde van grootte. Dat is dus op zich trouwens een hele goede vraag inderdaad hoor. Ten eerste is dat als uh, dat u als raad mag nu alles aan ons vragen. Dus als u denkt van dit is een onderwerp, daar moet echt naar gekeken worden, kom naar ons toe. Kijk, het is aan ons om dan A te bepalen of wij dat een onderwerp vinden wat past bij de
▶ 0:44:32Rekenkamer. Daar hebben we onze criteria voor. En het is natuurlijk ook heel belangrijk of dat een onderwerp is dat ons dat te onderzoeken valt op een beetje een praktische manier dus, dat dat dus zou komen, vooral met de onderwerpen. Want wij, uh. Uh dan uh, dan gaan we daar zeker over in discussie hè? En om het voorbeeld geven van uh, van dat uh de uh, de vraagstelling daar was uh ja, die Stichting Sociaal Cultureel Werk, daar was ik. Ik moet dat gewoon even vertellen in wat platte bewoordingen zeg. Er was gewoon gedoe, bestuurlijk, organisatorisch. En men wou daar eens een keer dat iemand van buiten daar eens een keer naar gaan kijken. Dus dat men niet als gemeente en bestuur van zo'n stichting dat onderling ging oplossen. Maar even iemand van buiten. Nou, die vraag is bij ons gekomen en dat vonden wij toch wel typisch een vraag. Wij als rekenkamer. We hebben veel ervaring met evaluatie van van organisaties dat wij dat wel uh wel konden. En op die manier hebben dat inderdaad gedaan, hè. Maar misschien hebben we wat andere voorbeelden. Bijvoorbeeld voor uh, voor uh Texel heb ik weer naar grote projecten gekeken hoe het met grote projecten wordt omgegaan. En daar was toen ook nadrukkelijk vraag. En soms is de aanleiding bij een raad
▶ 0:45:34inderdaad van er is een probleem, er gaat iets mis. Maar soms is dat best wel heel objectief en rationeel goed te beoordelen. Ander voorbeeld Nog eventjes maar. Zo even. Naar boven. Vlieland. Daar hadden we de Degas wijk over de Duinwijk. Gastvrij. Een van de eerste gastvrij pilotprojecten van het Rijk is bij. Bij heel veel van die eerste ronde pilotprojecten is. Ook bij andere gemeenten is heel veel mis gegaan. Helaas ook op Vlieland en dat heeft met allerlei oorzaken te maken. Maar dat is ook een vraag aan ons of we jullie ons helpen om daarnaar te kijken. Met name ook dus met het oog op van. Hoe moeten wij dan in in de toekomst ook omgaan met dat soort projecten? En daar precies op dat punt hebben wij dus ook aanbevelingen gedaan. En dus eigenlijk hebben we gezegd van wees niet te bang voor grote projecten of voor zorgen voor zo'n experimenteel project, maar organiseer dat wel op een fatsoenlijke manier. Want daar waar een paar dingen misgaan, nou, dat evenals een aantal voorbeelden. Ja, ja, wat ik nou even wil zeggen je moet het als eiland dan wel extra betalen als je het extra aanvraagt.
▶ 0:46:34Zien we. Dus voor de helft. We hebben gezamenlijk budgetten door voor alle vijf eilanden. Onderzoek naar. Maar doe je het apart dan? Ja, dan is daar op zich nog geen budget voor en hoor ze dus dat er bovenop. Op Texel is het zo dat ze daar ook een vast budget voor hebben als raad, wat ze niet altijd gebruiken, maar ze weten wel dat er budget is. Dus ja, volgens mij is hier ook een soortgelijk budget. Maar. Wat ik dan begrijp? Het bestuurlijk gedoe wat de de. De de oorsprong was van de vraag vanuit de Ameland die. Dat is dan niet per definitie van een financiële aard. Dat dat. Dat is ook een even goede opmerking. Nee, het gaat niet altijd over financiën, dus in dit geval werd dit onderzoek heel uitgebreid gedaan. Het is wel zo dat wij uh uh, durf te stellen dat we daar wel enig verstand van hebben, maar wij kijken ook gewoon naar naar uh, naar naar Bolt en zijn evaluatie, waar inderdaad bestuurlijk gedoe is. Uh. Maar om een ander voorbeeld te noemen we hebben een redelijk onlangs ook naar het mobiliteitsbeleid gekeken. Daar kijken we niet
▶ 0:47:35specifiek naar de financiering of zo van mobiliteit, maar gewoon wat. Wat zijn de. Wat zijn de beleidsdoelen rond mobiliteit? Wat zijn de problematieken? Is. Komt dat goed aan de orde in de raad? Hoe zat het in dit geval ook met de natuur? Kunnen we met de. Met de bereikbaarheid van de Friese eilanden ook in relatie tot de concessies hebben. Dat zijn eigenlijk veel meer beleids inhoudelijke vragen. Dat doen wij zeer zeker ook. En voor dat van Vlieland. Dat was een. Van. Die wijken onder een warmtenet en dat moest overgegaan naar een ander systeem. En daar hadden ze een mooi, heel innovatief systeem. Maar dat bleek niet zo goed te werken. En dat kwam met subsidie van het Rijk. En de vraag is nou van ja, wie is uiteindelijk verantwoordelijk? Moet het Rijk daar? Eigenlijk moet je je indekken tegen dat het misgaat. En wat dat risico volledig bij de gemeente. Want zo leek het nu te zijn. Al moet je als gemeente heel goed opletten. Ja, rijk, prachtig dat jullie subsidie geven, maar als het niet werkt zijn wij de klos. Dus dat je daar gewoon beter op let. Dat de Dat type dingen was onze aanbeveling. En als ik me zo geef, denk dan aan het. Ik. Ik.
▶ 0:48:38Denk te mogen zeggen dat ons onderzoek een klein beetje meegeholpen bij het feit dat ze inderdaad ook wat extra geld hebben gekregen van het ministerie. Ik. Ik kijk nu even naar meneer Bosma. Aartsen. Dank u wel, voorzitter. Ik had nog een vraagje over de reserve sociaal domein. U heeft onderkent dat dat best wel fluctueert in de jaren en. Dat daar zo'n 40.000 risico uh in zit met een reserve van vier ton. Wij zijn in het reserve sociaal domein ook afhankelijk van andere gemeentes, behalve de Wadden bijvoorbeeld. Heeft u dat ook meegenomen in uw. Over hoe de risico's. Te doen zijn, zeg maar. Nee, wij kijken alleen wat u als raad, als risico's benoemt en waar u mee akkoord bent gegaan. dus. En dan kijken wij van ja, dit is het bedrag. Die 10% kans dat er wat mis gaat. Hoe? Hoe? Hoe komt hij erbij? Waarom hebt u niet vastgesteld twintig, dertig, veertig, 50%? Waarom
▶ 0:49:40was het risico geen. Is het 40.000 per jaar? Geen 80.000? Is daar een onderbouwing voor? Dat is wat wij constateren en dan laten wij het aan u om te kijken van en hier intern van of die risico's gedeeld kunnen worden met andere gemeenten. Alleen wij. Wij missen in de stukken de onderbouwing voor dat bedrag en de kans dat het zich voordoet. Dat is ons punt. Ja. Bedankt. Ik kijk nog eventjes. Oh, nou mijn buurvrouw. U benoemde allebei dat u soms uh een stukje onderbouwing mist. Uh, die missen wij. Uh. We hadden op t oogcontact, uh uh onderling, uh zo nu en dan zelf ook zonder iemand daarin tekort willen doen. Want we weten hoe hard er gewerkt wordt. Uhm. Ik vroeg me alleen af. Ja, als t wiel al bestaat. Uhm, is er een gemeente waarvan u zegt oh, maar die hebben een format waar wij heel enthousiast van worden, dat we eens even zouden kunnen afkijken om. Ja,
▶ 0:50:41ambtelijk misschien ook het makkelijker te maken. In plaats van ingewikkelder. Zal ik een voorzet doen Dat?. Nou, die heb ik niet één, twee, drie En. Dit is. Het is nou ook uh,. Dit is een probleem wat je overal wel in gemeenten ziet hè. Dus ook in die andere rapporten merk je dat wel terug. En ik noemde al even dat dat verschijnsel, dat soms bij die onderbouwing de teksten van de vorige begroting. En inderdaad, er is ook wel begrip voor wat dat. Er is nu druk om dingen af te hebben, maar dat gebeurt inderdaad. Dus ik. Ik heb niet in één keer zo mijn format, maar het gaat ook eigenlijk om. Om dit dus eigenlijk. Misschien hebt u dat ook een beetje geproefd in de presentatie. Je moet eigenlijk wat loskomen van die cijfers en eigenlijk de discussie voeren over wat er precies achter zit. En dat is eigenlijk veel belangrijker. Dus 111 toelichting van de onderbouwing. Die moet informatie leveren, maar kan ook heel goed inderdaad reden zijn om als college en raad ook eens een keer gewoon door te praten over iets. Dat is eigenlijk waar. Waar wij vooral hebben
▶ 0:51:43wat wij willen benadrukken. Want daar moet je eigenlijk die die die bijlage bij de begroting en jaarrekening vooral voor gebruiken om met elkaar over daarover te gaan praten. Van wat zit er nou precies achter? Sociaal domein is ook dus een goed voorbeeld van je ziet ziet die cijfers. En eigenlijk moet je dus zeggen goh, laten we dat gezamenlijk eens een keer goed doorrekenen van wat is daar aan de hand en hoe moeten we daar echt naar kijken? Dus een ja, een echt heel goed voorbeeld format heb ik niet, want dit is wel iets wat in gemeenteland wel meer gebeurt. Zowel in kleine gemeente als ook denk ik ook wel een hele grote gemeente. Ja precies. Ik denk dat dat heel belangrijk is om eigenlijk niet te streven naar een goed format, maar echt gewoon te streven naar duiding. En je ziet het bij grote en bij kleine gemeentes dat dat gewoon lastig is en dat je daar af en toe gewoon even de tijd voor moet nemen en ook aan de raad moet uitleggen. Wat zit daaronder en hoe zijn we nou tot die 10% gekomen dat u goed wordt meegenomen? Het gaat eigenlijk meer om de goede informatievoorziening dan een goed format. Duidelijk. Ik kijk nog even weer rond. Ja, meneer Bouwman.
▶ 0:52:44Ja. Dank u wel, voorzitter. Ik heb de nota Nota Reserves en Voorzieningen wel even over gesproken. Die is uh. Verouderd. Eh, hoe. Weet u toevallig ongeveer hoe oud die is?. In 2017 dacht ik. Oh, dat valt me nog mee moet ik zeggen. 2017 zijn. Er staat ergens dat die elke vier jaar moeten worden herzien en dan is het toch wel een flinke tijd geleden. Ja. Nee. Zeker. Helder? Ja, dank. Maar in die nota reserves heb ik begrepen ook. We kunnen een. Daarin kun je een tijdspad opnemen voor bijvoorbeeld je bestemmingsreserves en denk ik ook een minimum beschrijven voor je algemene reserve is is daar een bepaald gezond minimum voor? Is dat. Dit zijn een paar vragen bij elkaar, dus ik probeer ze te onthouden. Ik kijk ze nota reserves of voorzieningen die die niet is of niet bedoeld om het
▶ 0:53:46tijdspad voor de bestemmingsreserve. Ze zeggen ze vast wel. Dat doe je voor die bestemmingsreserve zelf. Dat. Dat moet een voorstel zijn voor het doel en tijdpad voor een bestemmingsreserve staan geformuleerd en. En als het goed is, als daar bijvoorbeeld in staat. Nou, wij verwachten de de komende tijd hier uitgaven op. Tot en met ik, ik noem maar even wat als tot en met 2030. Dan zou het zo moeten zijn dat je in 2030 dus opnieuw naar die bestemmingsreserve gaat kijken. Want klopt dat verhaal nog wel? Maar dat hoeft niet in de Nota Reserve Voorziening. Dat dat is eigenlijk veel meer overkoepelend, waar je dat eigenlijk wat meer. De algemene kaders. Daarin zou je bijvoorbeeld kunnen. In de nota Reserves en voorzieningen zou ik bijvoorbeeld kunnen vaststellen dat je niet te veel bestemmingsreserves wil hebben. Ik hoor, ik noem maar wat, hè? Of of je zegt van nou ja, we willen eigenlijk om om de twee jaar geïnformeerd worden over of bestemmingsreserve is nog wel. 111 nuttig zijn dat. Dat soort afspraken kun je daarin zetten. En dat geldt dus ook voor een minimum voor een algemene reserve. Dat is typisch iets wat je in zo'n nota zou kunnen vaststellen,.
▶ 0:54:51Waarbij je zegt van nou, we willen In elk geval willen we dit bedrag normaliter als als reserve hanteren, dan heb je in elk geval ergens vastgelegd dat er een minimum is van die algemene reserve. En de meeste gemeenten doen dat wel. En. Maar we zeiden al van bij jullie of bij jullie is het even iets specifieker omdat ook die Eneco reserve er nog is. Dus je zou bijna kunnen zeggen ja, waarom noem je die Eneco Reserve niet gewoon algemene reserve, samen met dat bedrag wat van de algemene reserve is? En dan voor het totaal spreek je iets af wat je eigenlijk zou willen, Maar dat dat is, is niet aan ons. Dat is aan u om daar een beslissing over te nemen. Maar dat ze. Dat zijn wel typisch de dingen die je ze nota kunt vaststellen. En ook ook dingen als We willen dat inderdaad één keer in de vier jaar. Want dat is het aardige van zo'n nota als je die in één keer in de vier jaar vaststelt, heb je het er ook één keer in de vier jaar over. En dat is altijd prettig. Dan komt het terug en kun je nog eens een keer kijken Doen we het goed? Nou, als je het goed doet, prima. Willen we iets veranderd hebben, dan doe je dat op dat moment. Dat is het nut van zo'n nota. Misschien nog een kleine toevoeging bij zo'n nota Reserve is het. Dat is eigenlijk ook een
▶ 0:55:54instrument van u als raad. En in zo'n nota zou je bijvoorbeeld ook kunnen vastleggen wat het label is voor zo'n bestemmingsreserve. Met het doel, maar ook van ik wil. Bijvoorbeeld omdat er in ieder geval onttrekkingen uit zijn, dat het niet een pot is die gewoon vier jaar. Als je hem om de vier jaar zo'n nieuwe nota hebt, dat de vier jaar dat geld daarin staat, maar dat er wel een zekere frequentie aan onttrekkingen zijn, of ook stortingen. Dus dat dat een instrument is waarbij je duidelijkheid krijgt voor de raad van wat is nou die bestemmingsreserve en welk doel krijgen we daarmee?. En en hoe?. Hoe?. Welke marges wil je hanteren? Want. En in de nota Financieel Kader die er elk jaar is, daar wordt een afweging gemaakt van oh, zoveel hebben we vrij besteedbaar en dat zeggen we tegen de risico af. En dat is twee keer zoveel. Dus uitstekend, prima. Maar misschien vind je 1,5 keer ook wel genoeg en dan heb je meer geld om te besteden. Maar die norm vinden wij nergens. En
▶ 0:56:55je kunt ook kiezen voor een vast bedrag. Een buurgemeente, die heeft een vast bedrag van 2 miljoen. Ja, dat,. De risico's veranderen ook wel dus. Dus daar moet je wel zo nu en dan naar kijken van ja, wat vinden wij nou in onze situatie wat de reserves echt moeten zijn, want anders kan het heel groot worden. Ja, dan kun je er misschien ook andere dingen mee doen. En nu is er geen kader. Hebben wij niet kunnen vinden. Ja, bedankt. Ik kijk nog even rond. Zijn er nog vragen?. Meneer Bouwman?. Ik leer heel veel, dus dank daarvoor. Ik. Ik denk dat we inderdaad eens moeten gaan praten over. Over een nieuwe nota. Ik denk ook dat volgens mij. Het klinkt ook als lastig, want ja, hoe zet je nou bepaalde. Nou ja, een minimum weg en buurgemeente heeft een bedrag. Nou ja, is dat dan per se nodig?. Doe je 1,5 keer? Twee keer? Maar volgens mij is heeft dat ook hier dan wel te maken met bepaalde. Incidentele projecten.
▶ 0:57:57En. En wat u ook aangaf is, u heeft niet in dit in dit onderzoek niet gekeken naar individuele projecten. Maar goed, wat wel doorschemert is dat we wel kunnen zeggen dat de solvabiliteit onder druk staat door individuele projecten. En op dit moment is dat dan Het de bouw van het loc. En dat is natuurlijk Schiermonnikoog. Een vrij rigoureus project. Ook een heel mooi project, maar. Wat is daarin nieuw?. Uw advies? Want. Want er zijn nu ook nog wel wat. Nou ja, wat? Wat vragen over. Wat doet de. Wat het idee geeft dat. Nou ja, dat daar nog wel wat ruimte is om de solvabiliteit waarschijnlijk te verbeteren. Onze eerste advies is het is geen advies van doe het niet,. Maar als je het doet, moet je de financiële risico's wel goed in kaart brengen. Kijk, als je een gezonde financiering hebt en je denkt van dat kunnen we elk jaar wel behappen en er zijn geen
▶ 0:58:58enorme tegenvallers te verwachten. Dan kun je best eens even dat die ratio heel hoog wordt, want dat gaat vanzelf over en je hebt daar dekking voor. En als je bijvoorbeeld zegt van nou, voor een deel als er een strop is, dat kunnen we uit Eneco wel doen of uit een vrije reserve, dan moet je dat echt wel doen. Maar je moet wel in kaart brengen wat je risico's zijn, want anders kun je echt een grote strop krijgen, waarbij je in de gemeente wel heel veel last krijgt. Dus doe het wel, maar breng de risico's heel goed in kaart en in welke mate je dat kunt behappen. Ja, nog een vraag. Oké. Dat is de laatste. Dat is de laatste. Voorzitter. We hebben het het het het staartje gezien van de van de inning toeristenbelasting. En dan heeft van welk bedrag nou voor de eerste dag is of of per nacht die. Die verschillen hier. Ik weet niet of dat bij de andere gemeentes ook zo is,.
▶ 0:59:58Maar wat we eerder wel eens een aantal jaar terug wel eens. Geconstateerd hebben is dat wij. Ten opzichte van de andere eilanden waren wij relatief goedkoop. Puur als je het kijkt op het bedrag dat geïnd wordt. Niet zozeer op per inwoner, want ja, met heel weinig inwoners, dan is dat al automatisch hoger, maar puur even op het bedrag. Maar dat is nu niet meer per se zo. Ik denk dat we een soort middenmoot. In de middenmoot meedoen. Maar zijn wij als eilanden en als Schiermonnikoog? Zijn wij ook goedkoop ten opzichte van, van de rest van de regio? Of misschien wel het land? Vergeleken met Amsterdam zijn we spotgoedkoop. Maar wat is daar uw. Heeft u daar een bevinding over?. Ja, u bent niet heel duur en als ik vergelijk met de andere eilanden, dan zijn die verschillen heel klein. De gemiddelde toerist weet dat niet en die kiest niet op € 0,25 per nacht meer of minder
▶ 1:01:00toeristenbelasting. We hebben wel eens gezegd van is er een soort prijselasticiteit? Onderzoek van. Als een iets zoveel duurder wordt. Hoeveel minder toeristen komen dat? Nou, dat is er wel bij hele grote bedragen. Bijvoorbeeld de verhoging van de BTW van negen naar 21. Nou, dat is een veel grotere stap dan welke veranderingen u ook maar gedaan hebt in in de in de toeristenbelasting. En ik kan me voorstellen dat daar enig effect van is. En dat hangt er dan ook weer af van hoe, hoe gevoelig, waar je mee concurreert. Kijk, Amsterdam heeft een eigen systematiek en ook al hebben ze daar volgens mij € 25 per nacht, de toeristen blijven gewoon komen. Dus dus. Maar daar concurreert u niet mee. U concurreert met de andere eilanden en zolang u een beetje in en in dezelfde range blijft, en dat zou u ook. Nou, je moet wel een beetje voorzichtig zijn met wat je op wat je afspreekt, maar je kunt wel in dezelfde range zitten dan concurreren. Maar u concurreert ook niet
▶ 1:02:01direct met met Limburg. Er zijn een aantal grensgemeenten die. Die klagen wel dat men in Duitsland de belasting wil lager is, maar daar hebt u ook niet direct last van, Dus u moet ook een beetje incalculeren van hoe, hoe groot, waar, waar uw mensen vandaan komen en hoe prijs gevoelig men is. En dan zijn deze bedragen per nacht. Nou als als daar € 1 bij zou komen, zou ik niet verwachten op basis van mijn kennis van prijs elasticiteit en dat het een enorm effect heeft op het aantal toeristen. Kan dit niet ergens liggen?. Nou ja, mooi antwoord Koen. Dacht het niet. Nee, nee nee nee precies. Nee. Maar dat is natuurlijk wel interessant dat ik ben. Dank, want u zegt het verschil. Zoals die BTW verhoging van op logies van negen naar 21%. Dat heeft een veel heftiger effect en ook waarschijnlijk invloed op of mensen wel of niet komen. Maar dat heeft natuurlijk politiek gezien ook wel invloed op de beslissing die wij nemen
▶ 1:03:03over de hoogte van toeristenbelasting. Dus dat. Dat maakt het natuurlijk wel lastig, omdat je. De toeristische sector wel een behoorlijke verhoging en dus de potentiële gast een behoorlijke verhoging te verduren krijgt. Maar dat wij daar als gemeente en als samenleving. Niet de begroting mee meer rond te krijgen zeg maar. Dus dat, dat vind ik wel een lastige. Lastige speelveld. Daar wil ik. Nog wel iets over zeggen, want de voorzitter gaf al aan dat. Er een debat is van misschien moet die toeristenbelasting worden. Afgeschaft, dat dat in de gemeentelijke middelen gaat en moet het naar de algemene middelen. Nou, als. Als dat zou gebeuren, dat zou voor de eilanden een flinke klap zijn. En daardoor. Als zo'n onderzoek gebeurt, dan zou ik er heel erg op aandringen dat u goed duidelijk maakt dat die extra toeristen ook extra kosten met zich meebrengen, want dan heb je namelijk een goed argument. Uh en uh ja je je die
▶ 1:04:03die. Die kosten zijn niet heel simpel in uh in rekening te brengen, in kaart te brengen, maar. Maar ze zijn er wel. Dus ja, in welke mate is het een melkkoe en welke staan er extra kosten tegenover? Dat er extra kosten zijn lijkt mij duidelijk en dat is vanuit de eilanden denk ik een belangrijk argument om te zeggen. Die toeristenbelasting, ja, die hebben wij ook nodig om kosten te dekken. Echte kosten. Goed. Bedankt voor de antwoorden. Het is 5.00u geweest. Ik kijk nog even rond. Geen vragen meer.. Ja. Ja. Ja. Ik was even vergeten te zeggen. Wat Een twee daagse. Daar zijn wij ook. En dit jaar hebben we uh werk. Dus een nog een externe deskundige uitgenodigd om specifiek over die herverdeling van het gemeentefonds nog eens wat toe te lichten. Dus als u na vanmiddag zegt van goh, dat is een buitengewoon interessant onderwerp, dan moet ik toch maar eens even nog wat meer van weten. Op de Wadden tweedaagse komt dat zeker aan de orde.
▶ 1:05:07Nou, dat is een mooie toevoeging nog in ieder geval. Ik kreeg tranen van haar ogen. Maar. Nee hoor,. Ik was niet van het hoesten. Nou, ik denk t is heel mooi dat u dat nog even mee heeft gegeven, want we zullen er voor elkaar weer ontmoeten op de Wadden tweedaagse. Ik denk dat nu een eind is gekomen aan deze bijeenkomst in ieder geval. En ik wil u en jullie heel hartelijk bedanken dat jullie gekomen zijn voor dit, deze toelichting en ik wens jullie een goede reis terug naar de vaste wal en wordt moed elkaar weer in de. Ja, waar? Waar ga ik weer naar toe? Ik weet het niet. Op Texel. We zien elkaar in Texel. Tot dan en bedankt. En dan sluit ik nu deze vergadering.
Vorige: Raadsvergadering 1 september 2026 Volgende: Raadsvergadering 15 september 2026 Alle vergaderingen van Schiermonnikoog