Bijlage 1 Analyse vervoersbewegingen Schiermonnikoog en Vlieland SPES april 2020

RAPPORT SPES Waddeneilanden: Schiermonnikoog & Vlieland Analyse vervoersbewegingen en ontheffingen met een voorstel tot maatregelen voor aanscherping toegangsbeleid

Klant:

SPES, Gemeente Schiermonnikoog, Gemeente Vlieland

Referentie: BG7307 Status:

S0/P01.01

Datum:

3 april 2020

Projectgerelateerd

HASKONINGDHV NEDERLAND B.V.

Laan 1914 no.35 3818 EX AMERSFOORT Netherlands Transport & Planning Trade register number: 56515154 +31 88 348 20 00 T +31 33 463 36 52 F info@rhdhv.com E royalhaskoningdhv.com W

Titel document: SPES Waddeneilanden: Schiermonnikoog & Vlieland Referentie: BG7307 Status: P01.01/S0 Datum: 3 april 2020 Projectnaam: SPES Waddeneilanden Projectnummer: BG7307 Auteur(s): Hanneke Koedijk en Klaas Yde Haarsma

Opgesteld door: Hanneke Koedijk Gecontroleerd door: Klaas Yde Haarsma Datum/paraaf: Goedgekeurd door: Datum/paraaf:

Classificatie Projectgerelateerd

Disclaimer Niets uit deze specificaties/drukwerk mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van HaskoningDHV Nederland B.V.; noch mogen zij zonder een dergelijke toestemming worden gebruikt voor andere doeleinden dan waarvoor zij zijn vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor deze specificaties/drukwerk ten opzichte van anderen dan de personen door wie zij in opdracht is gegeven en zoals deze zijn vastgesteld in het kader van deze Opdracht. Het geïntegreerde QHSE-managementsysteem van HaskoningDHV Nederland B.V. is gecertificeerd volgens ISO 9001:2015, ISO 14001:2015 en ISO 45001:2018. 3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

ii

Projectgerelateerd

Inhoudsopgave Inleiding

6

Doelomschrijving

6

Leeswijzer

6

DEEL I:

7

SPES Schiermonnikoog

7

1

Ontheffingenbeleid

8

1.1

Proces van aanvragen

8

1.2

Soorten ontheffingen

8

2

Resultaten dataverzameling

9

2.1

Verkeerstelling 2019

9

2.2

Kentekenregistratie

11

2.3

Vervoersbeweging per soort voertuig

12

2.4

Aantal ontheffingen per soort

13

2.5

Bouwjaar voertuig

14

2.6

Brandstof per voertuig

14

2.7

Milieuclassificatie

15

3

Analyse ontheffingenbestand

16

3.1

De aanvraagprocedure

16

3.2

Tijdelijke ontheffingen

16

3.2.1

Categorisering tijdelijke ontheffingen 2019

17

3.3

Jaarontheffing

18

4

Overzicht mogelijke maatregelen

19

5

Conclusie

20

Deel II: 21 SPES Vlieland

21

6

Ontheffingenbeleid

22

6.1

A-ontheffing/B-ontheffing

22

6.2

B-ontheffing

22

6.3

T-ontheffing

22

3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

iii

Projectgerelateerd

7

Resultaten dataverzameling

23

7.1

Vervoersbewegingen per soort voertuig

24

7.2

Aantal ontheffingen per categorie

26

7.3

Bouwjaar voertuig

32

7.4

Brandstof per voertuig

32

7.5

Milieuclassificatie

33

8

Analyse ontheffingenbestand

36

9

Overzicht mogelijke maatregelen en consequenties

38

10

Conclusie

39

Bijlagen

40

Bijlage I: Ontheffingen in andere steden

40

Amsterdam Deventer Groningen Haarlem Rotterdam

40 40 41 41 41

Bijlage II: Juridische toetsen maatregelen

42

Bijlage III: Business case ruimer toegangsbeleid/privileges ZE

53

Bijlage IV: Impressie alternatieven auto-logistiek

54

Tabellen & Figuren Tabellen Tabel 1.1: Type ontheffingen Schiermonnikoog

8

Tabel 3.1: Aantal verleende ontheffingen per soort over 2018

16

Tabel 3.2: Aantal afgegeven tijdelijke ontheffingen (2010-2019)

17

Tabel 3.3: Categorisering aantal afgegeven tijdelijke ontheffingen in 2019

17

Tabel 3.4: Categorisering jaarontheffingen periode 2016-2019

18

Tabel 4.1: Overzicht van mogelijke maatregelen en consequenties

19

Tabel 7.1: Mogelijke maatregelen om voertuigen met een A-ontheffing/B-ontheffing op Vlieland te verminderen

28

Tabel 7.2: Mogelijke maatregelen om voertuigen met een B-ontheffing op Vlieland te verminderen

29

Tabel 7.3: Mogelijke maatregelen om voertuigen met een T-ontheffing op Vlieland te verminderen

30

Tabel 7.4: Mogelijke maatregelen om voertuigen met een A-ontheffing/B-ontheffing op Vlieland te verminderen

30

Tabel 9.1: Overzicht mogelijke maatregelen en consequenties

38

3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

iv

Projectgerelateerd

Figuren Figuur 2.1: Verkeerstelling Lauwersoog-Schiermonnikoog 2019

10

Figuur 2.2: Verdeling van vervoersbewegingen per soort voertuig tijdens kentekenregistratie.

11

Figuur 2.3: Waargenomen aantal vervoersbewegingen per soort voertuig tijdens kentekenregistratie.

12

Figuur 2.4: Waargenomen vervoersbewegingen (%) per voertuigsoort tijdens de kentekenregistratie

12

Figuur 2.5: Ontheffingen per soort gebaseerd op ontheffingenbestand gemeente Schiermonnikoog

13

Figuur 2.6: Voertuigen geclassificeerd per bouwjaar gebaseerd op RDW

14

Figuur 2.7: Aantal voertuigen per type brandstof gebaseerd op RDW

14

Figuur 2.8: Milieuclassificatie per voertuig gebaseerd op de RDW

15

Figuur 7.1: Waargenomen aantal voertuigen tijdens kentekenregistratie per categorie voertuig

23

Figuur 7.2: Waargenomen aantal vervoersbewegingen tijdens kentekenregistratie per categorie voertuig 24 Figuur 7.3: Percentage voertuigen vergeleken met het percentage vervoersbewegingen

25

Figuur 7.4: Ontheffingen van de waargenomen voertuigen in aantal per categorie gebaseerd op het ontheffingenbestand van de gemeente Vlieland

26

Figuur 7.5: Ontheffingen van de waargenomen voertuigen in percentage per categorie, gebaseerd op het ontheffingenbestand van de gemeente Vlieland 26 Figuur 7.6: Aantal geldige en verlopen T-ontheffingen

26

Figuur 7.8: Legenda bij figuren 7.7, 7.9, 7.10, 7.11 en 7.12

27

Figuur 7.7: Verdeling van ontheffingen over bestelwagens uitgedrukt in percentage van het totaal aantal waargenomen bestelwagens 27 Figuur 7.10: Verdeling van ontheffingen over terreinwagens uitgedrukt in percentage van het totaal aantal waargenomen terreinwagens 27 Figuur 7.9: Verdeling van ontheffingen over personenauto's uitgedrukt in percentage van het totaal aantal waargenomen personenauto’s 27 Figuur 7.11: Verdeling van ontheffingen over vrachtwagens uitgedrukt in percentage van het totaal aantal waargenomen vrachtwagens 27 Figuur 7.12: Verdeling van ontheffingen over overige voertuigen uitgedrukt in percentage van het totaal aantal waargenomen overige voertuigen 27 Figuur 7.13: Voertuigen geclassificeerd per bouwjaar, gebaseerd op de RDW

32

Figuur 7.14: Type brandstof per voertuig, gebaseerd op de RDW

32

Figuur 7.15: Milieuclassificatie per voertuig, gebaseerd op de RDW

33

Figuur 7.16: Verdeling van voertuigen op Vlieland per euronorm per voertuigtype in percentage

35

Figuur 8.1: Aantal ontleende B-ontheffingen over de periode 2012-2018

37

Figuur 8.2: Aantal ontleende A-ontheffingen/B-ontheffingen over de periode 2012-2018

37

Figuur 8.3: Aantal ontleende T-ontheffingen over de periode 2012-2018

37

3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

v

Projectgerelateerd

Inleiding De eilanden Schiermonnikoog en Vlieland zijn autoluwe eilanden met beperkingen in het toegangsbeleid voor gemotoriseerd verkeer. Gemotoriseerd verkeer kan middels een ontheffing toegang krijgen om op een eiland te mogen rijden. Beide eilanden zijn terughoudend in het verstrekken van ontheffingen en hanteren een eigen beleid omtrent ontheffingen. Zowel Schiermonnikoog als Vlieland hebben de ambitie om het autoluwe karakter van het eiland te versterken en zero emissie vervoer te stimuleren opgenomen in de coalitieakkoorden. Middels het convenant zero emissie mobiliteit van de Waddeneilanden wordt er gezamenlijk gekeken naar maatregelen om de ambities te realiseren. Daarnaast is in februari 2019 de Green Deal Zero Emissie Stadslogistiek ondertekend, waarmee gestreefd wordt naar zero emissie stadslogistiek in 2025. Niet alleen is met deze ondertekening de ambitie andermaal onderstreept, ook laten Schiermonnikoog en Vlieland hiermee zien een voorbeeldfunctie te hebben voor het toegangsbeleid van de binnenstad van de toekomst. Een binnenstad met selectief toegangsbeleid en daarmee minder (logistieke) voertuigbewegingen.

Doelomschrijving De gemeenten Schiermonnikoog en Vlieland willen de voertuigbewegingen in kaart brengen en het ontheffingenbeleid analyseren om inzicht te krijgen in de werking hiervan. Deze inventarisatie kan bijdragen aan het behalen van de doelstellingen van de gemeenten. Dit rapport bestaat uit: • Een analyse van het ontheffingenbeleid • Een analyse van de voertuigbewegingen • Een analyse van de uitgegeven ontheffingen • Een voorzet van mogelijke maatregelen om het toegangsbeleid aan te scherpen met mogelijke privileges voor zero emissie. Deze rapportage is een verslag van de analyses uitgevoerd op Schiermonnikoog en Vlieland. De analyse bestaat uit drie onderdelen. Ten eerste is het vigerende beleid omtrent de ontheffingen in kaart gebracht. Vervolgens is gedurende drie uur een kentekenregistratie uitgevoerd op één (Schiermonnikoog) of meerdere (Vlieland) locaties in het centrum van het dorp. In deze kentekenregistratie is meegenomen: het kenteken, de bedrijfsnaam indien van toepassing, het soort voertuig, en het aantal vervoersbewegingen. Tenslotte zijn de uitkomsten van de kentekenregistratie vergeleken met het ontheffingenbestand van de gemeente. Daarnaast is het ontheffingenbestand geanalyseerd. Op basis van deze inventarisatie zijn een aantal mogelijke maatregelen in beeld gebracht.

Dit onderzoek is uitgevoerd in het gezamenlijke SPES-project van de gemeenten Den Haag, Utrecht, Schiermonnikoog en Vlieland. Hiervoor is financiële ondersteuning ontvangen van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

Leeswijzer In deel 1 staat Schiermonnikoog centraal en in deel 2 staat Vlieland centraal. In beide delen wordt opeenvolgend het ontheffingenbeleid in beeld gebracht en de uitkomsten van de analyse van de kentekenregistratie besproken. Tenslotte worden mogelijke maatregelen op basis van de uitkomsten van de analyse in beeld gebracht. Aan het eind van dit rapport zijn bijlagen opgenomen waarin onder andere het juridisch kader van het ontheffingenbeleid opgenomen is.

3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

6

Projectgerelateerd

DEEL I: SPES Schiermonnikoog

3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

7

Projectgerelateerd

1

Ontheffingenbeleid

De gemeente Schiermonnikoog kent drie soorten ontheffingen: een jaarontheffing, een eilanderontheffing en een tijdelijke ontheffing. In deze sectie worden de verschillende ontheffingen toegelicht.

1.1

Proces van aanvragen

Voor alle drie ontheffingen geldt het volgende proces van aanvragen: 1. Een aanvraag voor een ontheffing wordt minimaal 5 werkdagen voorafgaand aan de dag waarop de ontheffing ingaat ingediend; 2. Aanvragen komen binnen via een postregistratiesysteem; 3. De aanvraag wordt beoordeeld op de geldende criteria en afhankelijk daarvan wordt de aanvraag wel of niet toegekend; 4. Aanvrager heeft na het indienen van een aanvraag automatisch al de ontheffing ontvangen, maar bij niet-akkoord ontvangt de aanvrager bericht waarom deze niet wordt verleend.

1.2

Soorten ontheffingen

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de verschillende typen ontheffingen op Schiermonnikoog: Tabel 1.1: Type ontheffingen Schiermonnikoog

Jaarontheffing

Eilanderontheffing

Tijdelijke ontheffing

•

•

•

•

• • •

Bedrijven die op regelmatige basis werkzaamheden uitvoeren op het eiland Eilander bedrijven en voertuigeigenaren vallen hier niet onder Kentekengebonden Prijs: €313,15 33 verleende ontheffingen (tot medio 2019)

• •

•

•

3 april 2020

Particulieren die op het eiland wonen en bedrijven die er gevestigd zijn Max 1 ontheffing per adres voor particulieren Veel voertuigen met deze ontheffing staan aan de wal Voor bedrijf moet voertuig ‘aantoonbaar onmisbaar’ zijn 1879 ontheffingen sinds 2003, ca. 40-50 per jaar vervangen

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

• • • •

•

Bedrijven die werkzaamheden uitvoeren waar een motorvoertuig voor nodig is Gehandicaptenparkeerkaart Bijzondere tijdelijke ontheffing (bijv. bruiloft) Voor 1-10 dagen, langer verblijf = nieuwe ontheffing Aanvraag digitaal, toetsing achteraf → vrijwel alle aanvragen voldoen aan eis 1663 verleend in 2018

BG7307

8

Projectgerelateerd

2

Resultaten dataverzameling

2.1

Verkeerstelling 2019

In de periode 20 mei tot 11 juni 2019 is een verkeerstelling uitgevoerd op voertuigen die gedurende de dag per boot arriveren op Schiermonnikoog. Figuur 2.1 laat een duidelijk verschil zien tussen weekdagen en weekenden. Gemiddeld arriveren op weekdagen 12 vrachtwagens en 24 auto’s of bestelbussen tegenover gemiddeld 3 vrachtwagens en 9 auto’s of bestelbussen gedurende weekenden en feestdagen. De verkeerstelling in de periode mei-juni 2019 staat los van de kentekenregistratie zoals opgenomen in dit onderzoek. De verkeerstelling biedt inzicht in de verdeling van voertuigen die niet van het eiland komen per dag van de week.

3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

9

Projectgerelateerd

Figuur 2.1: Verkeerstelling Lauwersoog-Schiermonnikoog 2019

3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

10

Projectgerelateerd

2.2

Kentekenregistratie

Op 7 augustus 2019 is, gedurende drie uur (13.45-16.45uur), een kentekenregistratie uitgevoerd in het centrum van Schiermonnikoog ter hoogte van de kruising Middenstreek – Nieuwestreek. Gedurende deze drie uur zijn er in totaal 77 vervoersbewegingen geteld, gemaakt door 41 verschillende voertuigen. De verdeling van de 41 voertuigen naar soort voertuig is weergeven in figuur 2.2. Drie van de 77 vervoersbewegingen betrof voertuigen zonder kenteken (golfkar en tractor). Over deze drie voertuigen kan geen uitspraak Figuur 2.2: Verdeling van vervoersbewegingen per soort voertuig worden gedaan wat betreft de ontheffing tijdens kentekenregistratie. en milieuclassificaties. Deze drie voertuigen zijn niet meegenomen in deze analyse. Bij het trekken van conclusies uit de resultaten van de analyse moet rekening gehouden worden met het feit dat de kentekenregistratie tijdens de bouwvak is uitgevoerd. Uit gesprekken met medewerkers van de gemeente Schiermonnikoog blijkt dat een groot deel van het verkeer doorgaans bestaat uit bouwverkeer, dus afwezig tijdens de kentekenregistratie. Dit kan leiden tot een vertekend beeld in de resultaten. Conclusie • Meest waargenomen voertuigen zijn bestelbussen • Relatief weinig vrachtwagens waargenomen in de kentekenregistratie terwijl er gemiddeld gezien meer vrachtwagens op het eiland aankomen zoals geconcludeerd kan worden uit de verkeerstelling.

Een mogelijke verklaring hiervoor is dat de kentekenregistratie tijdens de bouwvak is uitgevoerd. Onbekend is of de vrachtwagens vanuit de verkeerstelling voornamelijk bouwmaterialen vervoeren. • De kentekenregistratie zoals uitgevoerd tijdens de bouwvak kan een vertekend beeld geven

3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

11

Projectgerelateerd

2.3

Vervoersbeweging per soort voertuig

De vervoersbewegingen zijn geclassificeerd in vijf categorieën en weergegeven in figuur 2.3 en 2.4. Vervoersbewegingen gemaakt met de auto betreffen voornamelijk particulieren in het bezit van een eilanderontheffing. Zakelijk verkeer betreft drie categorieën: bestelbus, terreinwagen en vrachtwagen. Zakelijk verkeer is in het bezit van een eilanderontheffing, een jaarontheffing of een tijdelijke ontheffing. 12 vervoersbewegingen van auto’s zijn Figuur 2.3: Waargenomen aantal vervoersbewegingen per waargenomen tijdens de kentekenregistratie. soort voertuig tijdens kentekenregistratie. Auto’s zijn verantwoordelijk voor 16% van de vervoersbewegingen. De meeste vervoersbewegingen, 31, betreft een bestelbus. De bestelbussen zijn verantwoordelijk voor 42% van de vervoersbewegingen zoals waargenomen tijdens de kentekenregistratie. Er is geen onderscheid gemaakt in verschillende soorten bestelbussen. Bestelbus betreft in dit onderzoek zowel de kleine bestelbussen, middelgrote bestelbussen als grote bestelbussen.

Figuur 2.4: Waargenomen vervoersbewegingen (%) per voertuigsoort tijdens de kentekenregistratie

Terreinwagens zijn voertuigen met een laadbak. Terreinwagens zijn verantwoordelijk voor 7 vervoersbewegingen wat neerkomt op 10% van de vervoersbewegingen zoals waargenomen tijdens de kentekenregistratie. Er rijden vier lijnbussen door het centrum van Schiermonnikoog rondom de vertrek-/aankomsttijden van de veerdienst. Daarnaast beschikt Hotel van der Werff over een eigen bus om gasten van en naar de veerdienst te vervoeren. Bussen zijn verantwoordelijk voor 16% van de vervoersbewegingen zoals waargenomen tijdens de kentekenregistratie. Tenslotte zijn er 12 vervoersbewegingen van vrachtwagens waargenomen tijdens de kentekenregistratie, zij zijn verantwoordelijk voor 16% van de vervoersbewegingen. Conclusie • Meest waargenomen voertuigen zijn bestelbussen, zij zijn tevens verantwoordelijk voor 42% van de vervoersbewegingen • Zowel de auto’s als vrachtwagens als bussen zijn in verhouding verantwoordelijk voor een gelijk aantal vervoersbewegingen, ieder 16% • Het minst aantal vervoersbewegingen wordt gemaakt met een terreinwagen

3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

12

Projectgerelateerd

2.4

Aantal ontheffingen per soort

De kentekens van de 38 voertuigen meegenomen in deze analyse zijn vergeleken met het ontheffingenbestand van de gemeente Schiermonnikoog. De uitkomsten hiervan zijn weergeven in figuur 2.5. Uit figuur 2.5 blijkt dat de meest voorkomende ontheffing de eilanderontheffing is. Twee kentekens beschikten over een jaarontheffing. Opmerkelijk is dat negen kentekens niet geregistreerd staan. Een uitzondering Figuur 2.5: Ontheffingen per soort gebaseerd op ontheffingenbestand op het ontheffingenbeleid bestaat voor gemeente Schiermonnikoog hulpdiensten (ambulance, brandweer, politie). In deze kentekenregistratie betreft deze uitzondering 2 voertuigen. Zeven kentekens rijden onrechtmatig rond op het eiland. Volgens de gemeente Schiermonnikoog zou dit niet mogelijk moeten zijn. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat dit veroorzaakt kan zijn door het feit dat bewoners nieuwe kentekens niet doorgeven aan de gemeente of een oude ontheffing blijven gebruiken. Tijdelijke ontheffingen komen niet naar voren in deze analyse. Een mogelijke oorzaak hiervan is dat tijdelijke ontheffingen verleend worden aan bedrijven die werkzaamheden uitvoeren op het eiland. In verband met de zomervakantie en bouwvak is er in de onderzoeksperiode weinig werkgerelateerd verkeer.

Conclusie • Veruit het grootste aantal waargenomen voertuigen is in het bezit van een eilanderontheffing • 9 van de 37 voertuigen rijden rond zonder in het bezit te zijn van een ontheffing • Voertuigen in het bezit van een tijdelijke ontheffing zijn niet waargenomen tijdens de kentekenregistratie. De reden hiervoor kan zijn dat de kentekenregistratie tijdens de bouwvak is uitgevoerd. Tijdelijke ontheffingen worden voornamelijk afgegeven aan bouwbedrijven die tijdelijke werkzaamheden op het eiland uitvoeren

3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

13

Projectgerelateerd

2.5

Bouwjaar voertuig

Via de RDW is het bouwjaar van de waargenomen voertuigen achterhaald. Figuur 2.6 geeft het aantal voertuigen per bouwjaar weer.

Figuur 5: Voertuigen geclassificeerd per bouwjaar gebaseerd op RDW.

Figuur 2.6: Voertuigen geclassificeerd per bouwjaar gebaseerd op RDW

2.6

Brandstof per voertuig

Via de RDW is het type brandstof per voertuig achterhaald, dit is weergeven in figuur 2.7. In de database van de RDW ontbraken voor één voertuig gegevens betreffende het type brandstof. Hierdoor zijn er 37 voertuigen meegenomen in de analyse. Uit figuur 2.7 blijkt dat 26 van de 37 voertuigen diesel als brandstof hebben. Deze groep betreft voornamelijk de zakelijke voertuigen zoals bestelbussen, terreinwagens of Figuur 2.7: Aantal voertuigen per type brandstof gebaseerd op RDW vrachtwagens. Vijf van de 37 voertuigen is elektrisch aangedreven, ook dit zijn hoofdzakelijk zakelijke voertuigen. De overige zes voertuigen hebben benzine als brandstof, dit betreft voornamelijk de particuliere voertuigen. Conclusie • Zakelijke voertuigen hebben voornamelijk diesel als brandstof • Particuliere voertuigen, auto’s, hebben voornamelijk benzine als brandstof • 13,5% van de voertuigen is elektrisch aangedreven

3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

14

Projectgerelateerd

2.7

Milieuclassificatie

Voertuigen binnen de Europese Unie worden geclassificeerd in euronorm categorieën. De euronorm bepaalt de uitstootklasse van voertuigen, weergegeven in g/km. Tevens hanteren steden toegangseisen gebaseerd op euronormen. In bepaling van de euronorm wordt rekening gehouden met het soort voertuig (personenauto of vrachtauto) als ook het type brandstof. De uiteindelijke norm wordt bepaald door de eerste inschrijfdatum van het voertuig. Euronormen van voertuigen Figuur 2.8: Milieuclassificatie per voertuig gebaseerd op de RDW meegenomen in dit onderzoek zijn de euronomen zoals deze geregistreerd zijn bij de RDW, dit betreft zowel light duty voertuigen en heavy duty voertuigen. Euronormen lopen van Euro 0 tot Euro 6, waarbij toegang beperkter is naarmate de euronorm lager is. Figuur 2.8 weergeeft de milieuclassificatie van de voertuigen onderdeel van de kentekenregistratie. De meest voorkomende milieuclassificatie in deze analyse zijn Euro 5 en Euro 6, respectievelijk 13 voertuigen en 8 voertuigen. Voor Euro 5 voertuigen geldt dat dieselvoertuigen vrije toegang hebben tot milieuzones tot 2025, benzinevoertuigen kennen vrije toegang. Voertuigen met een Euro 2, Euro 3 en Euro 4 classificatie kennen beperkte toegang tot milieuzones voor zowel dieselvoertuigen als benzinevoertuigen. EEV en zero-emissie voertuigen kennen geen beperkingen en hebben vrije toegang tot milieuzones.

Uit bovenstaande kan geconcludeerd worden dat voornamelijk dieselvoertuigen tot Euro 5 te maken zullen krijgen met beperkte toegang tot milieuzones. Mocht Schiermonnikoog milieuclassificatie als norm hanteren, dan geldt dat alleen voor nieuw aan te vragen ontheffingen. Op de korte termijn zal dit dus weinig effect hebben op de eilanderontheffingen. Het effect zal met name te zien zijn bij de jaarontheffingen en incidentele ontheffingen, oftewel voor bedrijven die ‘van de wal’ komen. Deze bedrijven zullen er bij een dergelijk criterium voor moeten kiezen om hun schone voertuigen (minimaal Euro 5 of Euro 6) op het eiland in te zetten. Conclusie • De meest voorkomende milieuclassificatie vanuit deze analyse zijn Euro 5 en Euro 6 • Het stellen van normen aan milieuclassificaties zal meer effect hebben op tijdelijke en jaarontheffingen omdat deze op korte termijn aangevraagd worden. Eilanderontheffingen worden pas aangevraagd zodra er een nieuwe auto aangeschaft wordt en het effect zal enkele jaren vertraging hebben

3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

15

Projectgerelateerd

3

Analyse ontheffingenbestand

3.1

De aanvraagprocedure

Naast een analyse van het aantal voertuigen op straat is ook het ontheffingenbestand van de gemeente Schiermonnikoog in kaart gebracht. Dit bestand bestaat uit een programma waarin eilanderontheffingen staan, een bestand waarin tijdelijke ontheffingen opgevraagd kunnen worden op datum. Daarnaast is er een groot bestand waar alle aangevraagde en goedgekeurde tijdelijke ontheffingen per jaar in opgenomen worden. Echter is dit bestand onvolledig en is veel informatie niet bruikbaar voor de analyse door het ontbreken van één of meerdere gegevens per aanvraag, zoals het kenteken, het doel, het soort bedrijf en de bestemming. Het aanvragen voor tijdelijke ontheffingen geschiedt via de website van de gemeente Schiermonnikoog. Uit een gesprek met een medewerker van de gemeente Schiermonnikoog blijkt dat dit aanvraagformulier gevoelig is voor het incorrect invullen van gegevens doordat niet elk veld verplicht ingevuld hoeft te worden. Daarnaast hanteert de gemeente Schiermonnikoog een officiële termijn van enkele dagen voorafgaand aan een bezoek voor aanvraag van een ontheffing. Echter is het door een fout in de website mogelijk om enkele minuten voor afvaart naar het eiland een tijdelijke ontheffing aan te vragen. Dit leidt ertoe dat niet elke aanvraag gecontroleerd dan wel goedgekeurd wordt.

Hierdoor kunnen gegevens ontbreken wat de oorzaak kan zijn voor de onvolledigheid van het bestand met de tijdelijke ontheffingen 2019. Een uniform digitaal ontheffingensysteem kan helpen om de ontheffingen beter in kaart te hebben en daarmee ook het toezicht en de handhaving beter te organiseren. Cijfers over 2018 laten de volgende verdeling over het soort ontheffingen zien: Tabel 3.1: Aantal verleende ontheffingen per soort over 2018

Type ontheffing Jaarontheffing Tijdelijke ontheffing Eilander ontheffing

Aantal (cijfers in 2018) 47 1663 1879 (totaal afgegeven sinds 2003)

Dit hoofdstuk bestaat uit een analyse van de tijdelijke ontheffingen en jaarontheffingen. In paragraaf 3.2 worden de tijdelijke ontheffingen geanalyseerd. Tijdelijke ontheffingen zijn ontheffingen die bedrijven of particulieren die eenmalig of voor korte duur op het eiland zijn kunnen aanvragen. Een tijdelijke ontheffing heeft een geldigheidsduur van maximaal 10 dagen. In paragraaf 3.3 worden de jaarontheffingen geanalyseerd. Jaarontheffingen zijn ontheffingen voor bedrijven die voor langere tijd op het eiland zijn voor werkzaamheden of consequent beleveren.

3.2

Tijdelijke ontheffingen

In 2018 heeft Haute Equipe in opdracht van de gemeente Schiermonnikoog een analyse uitgevoerd van de tijdelijke ontheffingen in de gemeente Schiermonnikoog. Onderstaande tabel 3.2 omvat data uit het onderzoek van Haute Equipe met aanvullingen over 2018 en 2019. Destijds leefde er onder de bevolking het idee dat de verkeersbewegingen op Schiermonnikoog toenamen en er meer ontheffingen verleend werden. Uit tabel 3.2 kan afgeleid worden dat in de periode 2010-2019 het aantal ontheffingen gestegen is, voornamelijk in de periode 2016-2018 ten opzichte van 2010-2013. Deze tabel geeft enkel uitsluitsel over het aantal ontheffingen en niet over het aantal vervoersbewegingen.

3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

16

Projectgerelateerd

Tabel 3.2: Aantal afgegeven tijdelijke ontheffingen (2010-2019)

Jaar 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Aantal 1234 1175 1040 1085 1384 1350 1652 1457 1670 1187

Verandering t.o.v. voorafgaand jaar (%)

3.2.1

Categorisering tijdelijke ontheffingen 2019

-4,8% -11,5% +4,3% +27,6% -2,5% +22,4% -11,9% +14,6%

Opmerking

* wijkt af van jaarrekening: 1300 * wijkt af van jaarrekening: 1667

* t/m 8 augustus 2019

Haute Equipe (2018) heeft de afgegeven tijdelijke ontheffingen gecategoriseerd. In deze analyse is dezelfde categorisering gehanteerd als in het onderzoek van Haute Equipe. Categorisering van tijdelijke ontheffingen is gebaseerd op inzicht van Royal HaskoningDHV. Door onvolledigheid van het bestand met de verleende tijdelijke ontheffingen over 2019 is slechts 20% van de ontheffingen geschikt om mee te nemen in de analyse. Deze 20% is gecategoriseerd en is weergegeven in tabel 3.3. Tabel 3.3: Categorisering aantal afgegeven tijdelijke ontheffingen in 2019

Categorie Bouw Onderhoud Transport Installatie Verhuizing Storing Televisie/radio Hovenier Controle Horeca Voorstelling Medisch Overheid Onderzoek Particulier Bruiloft Klantbezoek Dieren Verzekering Festival Oefening Vervangend vervoer Schilder Totaal

3 april 2020

Aantal ontheffingen 72 44 24 21 12 12 9 6 6 5 5 5 5 4 3 3 2 2 1 1 1 1 244

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

Aandeel (%) 29.5% 18.0% 9.8% 8.6% 4.9% 4.9% 3.7% 2.5% 2.5% 2.0% 2.0% 2.0% 2.0% 1.6% 1.2% 1.2% 0.8% 0.8% 0.4% 0.4% 0.4% 0.4% 100%

BG7307

17

Projectgerelateerd

Uit tabel 3.3 blijkt dat de top vijf afgegeven ontheffingen bestaat uit bouw-, onderhoud- en transportgerelateerde bedrijven. Binnen de gemeente Schiermonnikoog heerst het idee dat het zware vrachtvervoer de afgelopen jaren is toegenomen. Toegang van dit type vrachtvervoer tot het eiland wordt oogluikend toegestaan. Dit type vrachtvervoer kan leiden tot verslechtering van de wegkwaliteit die hier niet op berekend is en tot hinder in de vorm van trillingen. Door onvolledigheid van het tijdelijke-ontheffingenbestand kunnen geen harde conclusies getrokken worden uit bovenstaande tabel. Desondanks is het aannemelijk dat zwaar vrachtvervoer gerelateerd is aan de categorieën in de top vijf, met name de categorieën bouw, transport en verhuizingen.

3.3

Jaarontheffing

Jaarontheffingen zijn ontheffingen die aangevraagd kunnen worden door bedrijven op de wal die vaak op het eiland komen of gedurende langere tijd werkzaamheden uitvoeren op het eiland. Daarnaast bestaat er een aparte jaarontheffing voor gehandicapten. Tabel 3.4 weergeeft een categorisering op basis van de afgegeven jaarontheffingen. Categorisering van tijdelijke ontheffing is gebaseerd op inzicht van Royal HaskoningDHV. In deze tabel zijn de jaarontheffingen voor zowel bedrijven als gehandicapten meegenomen voor de periode 2016-2019. Uit analyse van het ontheffingen bestand blijkt dat het nagenoeg dezelfde bedrijven zijn die elk jaar de jaarontheffing aanvragen. Tabel 3.4: Categorisering jaarontheffingen periode 2016-2019

Categorie Transport Bevoorrading Horeca Dieren Installatie Bouw Onderhoud Hovenier Personenvervoer Onderzoek Schilder Overig Gehandicapten Totaal

2016 7 5 5 2 1 2 3 2 2 1 10 40

2017 10 4 4 6 2 1 4 1 8 40

2018 6 7 3 5 2 3 5 1 1 14 47

2019 7 6 2 4 5 1 3 1 2 2 1 1 8 43

Conclusie • Bestanden waarin aanvragen voor ontheffingen worden vastgelegd zijn momenteel onvoldoende op orde • Het uitgegeven aantal tijdelijke ontheffingen is in de periode 2010-2018 flink toegenomen • Het aantal uitgegeven jaarontheffingen is stabiel en ligt tussen de 40-50 per jaar • Er is onvoldoende vastgelegd (20%) aan welk soort bedrijf of met welke reden een tijdelijke ontheffing afgegeven wordt

3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

18

Projectgerelateerd

4

Overzicht mogelijke maatregelen

Bovenstaande kentekenregistratie en analyse identificeert verscheidene (toekomstige) knelpunten. Onderstaande tabel 4.1 geeft mogelijke maatregelen inclusief een toelichting op die maatregelen weer. Omdat de kentekenregistratie tijdens de bouwvak is uitgevoerd, is het niet mogelijk harde uitspraken te doen over de consequenties die de maatregelen hebben voor het aantal voertuigen en vervoersbewegingen op Schiermonnikoog. Tabel 4.1: Overzicht van mogelijke maatregelen en consequenties

Mogelijke maatregel • Handhaving op geldigheid (nu flink deel ontheffingen ongeldig)

•

• •

Maximaliseren duur ladenlossen in het dorp (scherper handhaven en duidelijker communiceren) Instellen venstertijden (tijdens hoogseizoen) Privileges voor zero emissie (tegenover beperkingen voor niet-ZE of minder schone voertuigen)

Toelichting • Hogere drempel • Mogelijk kortere inzet voertuigen op het eiland, aangezien na 10 dagen nieuwe ontheffing dient te worden aangevraagd (geldt voor tijdelijke ontheffing); • Opschoning ontheffingenbestand maakt toezicht en handhaving beter mogelijk; • Check op criterium ‘één ontheffing per adres’ (geldt voor eilanderontheffing); • Belangrijke voorwaarde voor goede werking van overige maatregelen. • Minder overlast in het dorp doordat voertuig alleen in het dorp mag staan voor noodzakelijke werkzaamheden (laden-lossen). Na werkzaamheden wordt het voertuig elders geparkeerd. • • • • •

•

•

•

3 april 2020

Beperkingen toegang tot het dorp voor niet ZEvoertuigen (zie ook maatregel hierboven) Invoeren van een milieueis (≥ Euro 5 of 6) aan nieuwe ontheffingen (huidige ontheffingen blijven geldig) Nul euro leges voor nul emissie (inmiddels doorgevoerd)

• • • • • •

Beperkte toegang tot bepaalde straten in het winkelgebied van Schiermonnikoog tijdens het hoogseizoen zorgt voor minder drukte en een veiligere omgeving voor toeristen. Denk aan: ruimere venstertijden (indien venstertijden ingevoerd worden) of makkelijker verkrijgen ontheffing; Meer schone voertuigen op Schiermonnikoog of in dorp (afhankelijk van welke privileges); Businesscase voor zero emissie verbetert (zie bijlage III), daardoor kiezen bedrijven sneller voor schoon voertuig (elektrisch, cargobike); Beperkingen fossiel en privileges zero emissie kunnen niet alleen leiden tot schonere, maar ook tot minder voertuigen, want (twee voorbeelden): o bouwbedrijven, installateurs, servicebedrijven denken kritischer of (alle) voertuigen echt nodig zijn om mee te nemen voor de klus; o bundeling van goederenstromen wordt gestimuleerd (zie bijlage III). Stimuleren inzet zero emissie voertuigen in het dorp Vermindering voertuigbewegingen in dorp

Heeft op korte termijn met name impact op tijdelijke ontheffing, omdat het gaat om nieuw aangevraagde ontheffingen. Huidige ontheffingen blijven gewoon geldig; Zie bijlage II voor juridische toets Symboolfunctie: stimuleren schone voertuigen, past bij karakter Schiermonnikoog. Zie bijlage II voor juridische toets

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

19

Projectgerelateerd

5

Conclusie

De belangrijkste conclusies zijn hieronder nogmaals op een rij gezet: • De methode die de gemeente Schiermonnikoog hanteert voor het bijhouden van de afgegeven tijdelijke ontheffingen is gevoelig voor incompleetheid van gegevens. Eilanderontheffingen worden systematisch bijgehouden in een database. De tijdelijke ontheffingen en jaarontheffingen worden handmatig bijgehouden in een Excelbestand. De bestanden over 2018 en 2019 zijn grotendeels incompleet door ontbrekende gegevens. De mogelijke oorzaak hiervan ligt hoogstwaarschijnlijk aan het begin van het proces, de aanvraag van de ontheffingen. Aanbevolen wordt om het systeem van ontheffing verlening en -beheer beter te organiseren (mogelijk met behulp van een digitaal en uniform systeem voor alle ontheffingen). • Verbeteren van het ontheffingenbestand en -systeem is een voorwaarde om toezicht en handhaving te verbeteren. • Zakelijk verkeer maakt hoofdzakelijk gebruik van dieselvoertuigen. Met het oog op de milieuclassificaties kan gesteld worden dat deze groep beperkingen zal ondervinden bij verscherping van het toegangsbeleid op basis van milieunormen. • Onder enkele eilanders heerst het idee dat het aantal vervoersbewegingen toegenomen is. Op basis van bovenstaande gegevens is geen uitspraak te doen omtrent de ontwikkeling van de vervoersbewegingen.

Er zal eerst een nulmeting gedaan moeten worden, waarna meerdere metingen plaatsvinden gedurende de jaren. Wel kan er gesteld worden dat over de periode 20102019 het aantal afgegeven ontheffingen is toegenomen. • De telling van de voertuig(beweging)en in het dorp laat zien dat tijdens de telling de meeste voertuigen van eilanders waren. Waarschijnlijke verklaring is dat de telling tijdens de bouwvak plaatsvond. • Daarnaast heerst het gevoel dat het zware vrachtvervoer is toegenomen in de afgelopen jaren. Uit de categorisering van afgegeven tijdelijke ontheffingen als onderdeel van de analyse blijkt dat de top 3 bestaat uit bouw, onderhoud en transport. Deze sectoren, met name transport, maken over het algemeen gebruik van zwaar vrachtvervoer. De toename van de jaarontheffingen kan impliceren dat ook het aantal vervoersbewegingen van die groep is toegenomen. Nader onderzoek naar de voertuigbewegingen kan hierover uitsluitsel geven. • Wat betreft de jaarontheffingen kan gesteld worden dat bedrijven die aanspraak maken op deze ontheffing nagenoeg hetzelfde zijn over de jaren. • Om schoon vervoer te stimuleren, kan een differentiatie schoon en fossiel worden toegepast. Dit kan op verschillende manieren: o Hanteren van een milieueis (minimaal Euro V). Deze eis zal alleen impact hebben op nieuw aan te vragen ontheffingen en dus minder impact op eilanderontheffingen.

Deze maatregel kan ervoor zorgen dat bedrijven eerder een schoon voertuig inzetten op Schiermonnikoog, of kritischer kijken of ze überhaupt een voertuig mee moeten nemen, of ervoor kiezen om niet naar Schiermonnikoog te komen. o Privileges voor zero emissie (bijvoorbeeld makkelijker verkrijgen van ontheffingen of ruimere venstertijden) o Beperkingen voor fossiele of niet ZE-voertuigen (bijv. verkorten van venstertijden, extra financiële maatregelen). Deze maatregelen kunnen er niet alleen voor zorgen dat er meer schone voertuigen op het eiland rijden, maar ook dat er mínder voertuigen op het eiland komen (zie voorbeelden tabel 4.1 en toelichting bijlage III) • Nul euro leges voor nul-emissie is een maatregel die inmiddels is doorgevoerd.

3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

20

Projectgerelateerd

Deel II: SPES Vlieland

3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

21

Projectgerelateerd

6

Ontheffingenbeleid

De gemeente Vlieland kent drie soorten ontheffingen. Een A-ontheffing, een B-ontheffing en een Tontheffing. In deze sectie worden de verschillende ontheffingen toegelicht.

6.1

A-ontheffing/B-ontheffing

Een A-ontheffing/B-ontheffing is een ontheffing die het rijden in de Dorpsstraat toestaat. Het is in feite een B-ontheffing plus een A-ontheffing. Deze ontheffing kan aangevraagd worden indien: • Het betreffende voertuig toebehoort tot een bedrijf gevestigd in de Dorpsstraat; • Het bewoners van de Dorpsstraat betreft die in het bezit zijn van een eigen parkeerplaats; • Het een bedrijf betreft dat werkzaamheden uitvoert in de Dorpsstraat; • Het een bedrijf betreft dat bestellingen aflevert in de Dorpsstraat. In de periode mei-oktober is de toegang tot de Dorpsstraat gelimiteerd tot bloktijden. Kosten voor een Aontheffing/B-ontheffing bedragen €17,00.

6.2

B-ontheffing

Een B-ontheffing is een ontheffing die rijden op het eiland toestaat, met uitzondering van de Dorpsstraat. Voor rijden in de Dorpsstraat moet de in hoofdstuk 6.1 genoemde A-ontheffing/B-ontheffing aangevraagd worden. Bewoners van Vlieland komen in aanmerking voor een B-ontheffing. In tegenstelling tot bijvoorbeeld Schiermonnikoog geldt geen maximum voor het aantal ontheffingen per adres. De kosten voor een B-ontheffing bedragen €17,00.

6.3

T-ontheffing

T-ontheffingen zijn tijdelijke ontheffingen die bedoeld zijn voor voertuigen die niet in aanmerking komen voor een permanente B-ontheffing. Er bestaan twee soorten T-ontheffingen: • T-ontheffing voor voertuigen bedoeld voor transport van materialen of het uitvoeren van werkzaamheden; • Ti-ontheffing voor voertuigen bedoelt voor gasten die afhankelijk zijn van vervoer vanwege een (tijdelijke) handicap. Kosten voor een T-ontheffing betreffende het transport van materialen of uitvoeren van werkzaamheden bedragen €58,00, voor een Ti-ontheffing op basis van een invalidenkaart bedragen de kosten €28,00. Aanvraag De aanvrager dient de aanvraag voor de ontheffing in te dienen via een aanvraagformulier op de website, minimaal vier dagen voor start van de ontheffing. Bij deze aanvraag moeten de volgende gegevens worden aangegeven: soort voertuig (kenteken; lengte en gewicht); aard van de werkzaamheden; de te vervoeren materialen; de plaats van de werkzaamheden en de duur van de werkzaamheden. Daarnaast moet de aanvrager de noodzaak van de ontheffing nader specificeren en dient de aanvrager te beschikken over een invalidenparkeerkaart. Controle Ingediende aanvragen voor T-ontheffingen worden gecontroleerd en gegevens worden doorgegeven aan de politie. Indien ontheffingen niet uitgegeven zijn en voertuigen toch het eiland betreden dienen deze geparkeerd te worden in de haven van Vlieland.

Hierna wordt bepaald of er alsnog een ontheffing uitgegeven kan worden voor het desbetreffende voertuig.

3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

22

Projectgerelateerd

T-ontheffing voor het uitvoeren van werkzaamheden of het transport van materialen Een T-ontheffing voor de bouw- en transportsector wordt afgegeven voor een periode van vier aaneengesloten weken. Het voertuig waarvoor de ontheffing is afgegeven is niet verplicht om op het eiland te blijven gedurende de ontheffingsperiode, en is vrij om naar de wal te reizen. Na verloop van de ontheffing kan een nieuwe aanvraag worden ingediend, hiervoor worden de gebruikelijke leges in rekening gebracht. Tijdens de periode dat de ontheffing is afgegeven dient het voertuig altijd via de kortste route naar de werkzaamheden gereden te worden. Er gelden aanvullende regels voor voertuigen langer dan 12 meter en voor zwaar verkeer. T-ontheffing voor minder-validen Een T-ontheffing wordt afgegeven voor de duur van het verblijf op Vlieland, daarnaast worden Tontheffingen uitsluitend uitgegeven aan personen in het bezit van een invalidenkaart. Eigenaren van zomerhuizen kunnen een ontheffing krijgen voor een langere periode, dit wordt beoordeeld door het college. Handhaving De Politie Vlieland heeft de verantwoordelijkheid de verleende ontheffingen te controleren en handhaven waar nodig. Bij aankomst van de boot is de politie aanwezig om te controleren of arriverende voertuigen in het bezit zijn van een ontheffing.

Daarnaast zijn er enkele keren per jaar BOA’s vanuit Harlingen aanwezig op het eiland die, als onderdeel van hun werkzaamheden, de ontheffingen controleren.

7

Resultaten dataverzameling

Op maandag 9 december 2019 is tussen 9.00 uur en 12.00 uur een kentekenregistratie uitgevoerd in het centrum van Vlieland (zie figuur 7.1). Gedurende deze drie uur zijn er 272 vervoersbewegingen geteld, gemaakt door 134 voertuigen. In de analyse is onderscheid gemaakt in zes categorieën voertuigen: 1) personenauto 2) terreinwagen 3) bestelwagen 4) vrachtwagen 5) overig Figuur 7.1: Waargenomen aantal voertuigen tijdens 6) bijzonder voertuig kentekenregistratie per categorie voertuig

In de categorie overig vallen de volgende voertuigen: lijnbus; taxi; ambulance; politie; kampeerwagen. Van de 134 voertuigen reden acht voertuigen rond zonder kenteken. Deze voertuigen zijn in deze analyse aangeduid als ‘bijzonder voertuig’ en zijn voertuigen zoals tractoren, shovels, caddies en dergelijke. Het aantal voertuigen per categorie is weergegeven in figuur 7.1. Kanttekening die bij de registratie gemaakt moet worden is dat deze tijdens een doordeweekse dag in december met wisselvallig weer plaatsvond. Dit beeld is niet representatief voor de situatie gedurende het hele jaar. Er zijn minder toeristen op Vlieland gedurende de wintermaanden waardoor er minder belevering nodig is. Daarentegen zijn er veel bouwprojecten gaande in de wintermaanden.

3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

23

Projectgerelateerd

7.1

Vervoersbewegingen per soort voertuig

De waargenomen vervoersbewegingen (dus niet de waargenomen voertuigen) zijn geclassificeerd en weergegeven in figuur 7.2. Vervoersbewegingen gemaakt met personenauto’s betreft voornamelijk bewoners van het eiland in het bezit van een B-ontheffing. Daarnaast is een deel van de bewoners in het bezit van een terreinwagen. Zakelijk verkeer betreft de drie categorieën: bestelbus, terreinwagen en vrachtwagen. Zakelijk verkeer van bedrijven gevestigd op Figuur 7.2: Waargenomen aantal vervoersbewegingen tijdens Vlieland is in het bezit van B-ontheffing of kentekenregistratie per categorie voertuig. een A-ontheffing/B-ontheffing als het werkzaamheden in de Dorpsstraat uitvoert. Zakelijk verkeer dat vanaf het vasteland komt is in het bezit van een T-ontheffing met een geldigheid van vier weken. T-ontheffingen kunnen ongelimiteerd aangevraagd worden, telkens voor een geldigheid van vier weken. Binnen het zakelijke verkeer worden de meeste vervoersbewegingen, 111, gemaakt in een bestelbus. Er is in dit onderzoek geen onderscheid gemaakt in soorten bestelbussen. Een bestelbus betreft in dit onderzoek zowel de kleine bestelbussen, middelgrote bestelbussen als grote bestelbussen. Vervoersbewegingen uitgevoerd met een terreinwagen betreft zowel voertuigen met een laadbak als strandbestendige voertuigen met een reservewiel achterop.

De categorie ‘overig’ betreft de volgende voertuigen: lijnbus, taxi, ambulance, politie en kampeerwagen. Het aantal vervoersbewegingen tijdens de kentekenregistratie in deze categorie is 11. Tenslotte zijn acht vervoersbewegingen tijdens de kentekenregistratie toe te wijzen aan bijzondere voertuigen. Onderstaand figuur 7.3 geeft het percentage voertuigen weer per categorie vergeleken met het percentage vervoersbewegingen gemaakt door die specifieke categorie. Wat opvalt is dat voor zowel de categorie ‘terreinwagen’ als de categorie ‘bestelwagen’ het percentage vervoersbewegingen hoger ligt dan het percentage voertuigen. Voor de andere categorieën meegenomen in de analyse ligt het percentage vervoersbewegingen lager of gelijk aan het percentage vervoersbewegingen. Hieruit kan geconcludeerd worden dat het zakelijke verkeer op Vlieland in verhouding meer vervoersbewegingen maakt dan personenauto’s.

3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

24

Projectgerelateerd

Figuur 7.3: Percentage voertuigen vergeleken met het percentage vervoersbewegingen

Conclusie • De meest voorkomende voertuigen zijn bestelwagens en personenauto’s • Bestelwagens maken in verhouding meer vervoersbewegingen ten opzichte van personenauto’s

3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

25

Projectgerelateerd

7.2

Aantal ontheffingen per categorie

De kentekens van de 126 voertuigen meegenomen in de analyse zijn vergeleken met het ontheffingenbestand van de gemeente Vlieland. In de analyse is onderscheid gemaakt in vier soorten categorieën ontheffingen: 1) B-ontheffingen; 2) A-ontheffingen/B-ontheffingen; 3) T-ontheffingen 4) geen ontheffing. In de figuren 7.4 (aantallen) en 7.5 Figuur 7.4: Ontheffingen van de waargenomen voertuigen in aantal per (percentages) wordt aangegeven categorie gebaseerd op het ontheffingenbestand van de gemeente welke ‘ontheffinghouders’ op het Vlieland eiland rondrijden. De figuren laten zien dat de meeste waargenomen voertuigen een B-ontheffing hadden (44). Van de 126 kentekens beschikten 32 kentekens over een Aontheffing/B-ontheffing en 11 kentekens over een T-ontheffing. Opmerkelijk is dat 30% van de kentekens niet geregisteerd staat in het ontheffingenbestand en dus niet beschikt over een ontheffing. Dit houdt in dat tijdens de telling 38 voertuigen zijn waargenomen die onrechtmatig rondrijden op het Figuur 7.5: Ontheffingen van de waargenomen voertuigen in percentage per categorie, gebaseerd op het ontheffingenbestand van de gemeente eiland. Vlieland

Van de 11 voertuigen die wel in het bezit zijn van een T-ontheffing, hebben vijf voertuigen een geldige Tontheffing en zes voertuigen een verlopen T-ontheffing, zoals is weergeven in figuur 7.6.

Figuur 7.6: Aantal geldige en verlopen T-ontheffingen

3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

26

Projectgerelateerd

De figuren 7.7, 7.9, 7.10, 7.11 en 7.12 geven de verdeling van de ontheffingen weer per voertuigtype.

Figuur 7.7: Verdeling van ontheffingen over bestelwagens uitgedrukt in percentage van het totaal aantal waargenomen bestelwagens

Figuur 7.8: Legenda bij figuren 7.7, 7.9, 7.10, 7.11 en 7.12

Figuur 7.9: Verdeling van ontheffingen over personenauto's uitgedrukt in percentage van het totaal aantal waargenomen personenauto’s

Figuur 7.10: Verdeling van ontheffingen over terreinwagens uitgedrukt in percentage van het totaal aantal waargenomen terreinwagens

Figuur 7.11: Verdeling van ontheffingen over vrachtwagens uitgedrukt in percentage van het totaal aantal waargenomen vrachtwagens

Figuur 7.12: Verdeling van ontheffingen over overige voertuigen uitgedrukt in percentage van het totaal aantal waargenomen overige voertuigen

3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

27

Projectgerelateerd

A-ontheffing/B-ontheffing Uit bovenstaande figuren kan geconcludeerd worden dat voornamelijk bestelwagens (38%), terreinwagens (31%) en vrachtwagens (25%) in het bezit zijn van een A-ontheffing/B-ontheffing. Terreinwagens is een voertuigtype dat door zowel bedrijven als bewoners gebruikt wordt als voertuig. De vervoersbewegingen in de Dorpsstraat zijn niet geteld, maar het is aannemelijk dat het percentage terreinwagens met een Aontheffing/B-ontheffing bedrijven betreft die werkzaamheden uitvoeren in de Dorpsstraat. Voor wat betreft de waargenomen personenauto’s is 8% in het bezit van een A-ontheffing/B-ontheffing. De gemeente Vlieland gaf in een gesprek aan dat dit bewoners betreft die bijvoorbeeld als muzikant optreden in kroegen in de Dorpsstraat en een A-ontheffing/B-ontheffing hebben om muziekinstrumenten te vervoeren. Tenslotte is 60% van de overige voertuigen in het bezit van een A-ontheffing/B-ontheffing. Dit betreft voertuigen van de politie, ambulance en de taxidienst. Verder is er nog een groep die uitgezonderd is van de bloktijden: huisarts, WMO-taxivervoer, Heineken (alleen na aankomst van de boot ’s ochtends), nutsbedrijven in storingsgevallen, hulpdiensten bij calamiteiten, geld- en waardetransporten (incidenteel), verhuizingen, paardentractie.

De doelstelling van de gemeente Vlieland om het aantal voervoersbewegingen in de Dorpsstraat te verminderen kan bewerkstelligd worden door het bemoeilijken van het verkrijgen van een A-ontheffing/Bontheffing. Uit de figuren 7.7, 7.9, 7.10, 7.11, en 7.12 blijkt dat voertuigen met een A-ontheffing/B-ontheffing voornamelijk voertuigen betreft die met een bepaalde reden in de Dorpsstraat komen. Door deze redenen te beperken, is het aannemelijk dat het aantal vervoersbewegingen in de Dorpsstraat vermindert. Onderstaande tabel 7.1 laat zien welke maatregelen mogelijk zijn om (overlast van) voertuigen met een Aontheffing/B-ontheffing op Vlieland te verminderen. In hoofdstuk 9 is een overzicht van álle mogelijke maatregelen weergegeven. Tabel 7.1: Mogelijke maatregelen om voertuigen met een A-ontheffing/B-ontheffing op Vlieland te verminderen

Oplossingen A-ontheffing/B-ontheffing Toelichting Aanscherpen criteria voor verkrijgen Aontheffing/B-ontheffing.

• • •

Privileges voor zero emissie

•

• •

•

A-ontheffing/B-ontheffing onderscheiden in twee categorieën: een vaste ontheffing en een tijdelijke ontheffing.

3 april 2020

•

De criteria voor de A-ontheffingen/B-ontheffingen kunnen nader onder de loep genomen worden. Dit geldt ook voor de doelgroep waar geen bloktijden voor gelden. Bij herziening van het beleid kunnen nieuwe afspraken worden gemaakt met deze doelgroep Bij de aanscherping van de criteria, kan tegelijkertijd meer ruimte geboden worden aan zero emissie voertuigen. Denk aan zero-emissie als eis voor een (vaste) A-ontheffing/B-ontheffing Dit kan zorgen voor meer schone voertuigen Businesscase voor zero emissie verbetert, daardoor sneller gekozen voor schoon voertuig (elektrisch, cargobike) (zie bijlage I: business case bedrijven) Door bundeling kan dit ook leiden tot minder vervoersbewegingen op het eiland (zie bijlage I: business case bedrijven) Met deze aanpassing zou de vaste A-ontheffing/Bontheffing worden verleend aan voertuigen zoals de

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

28

Projectgerelateerd

•

Gebruik ontheffing beperken tot duur van de klus.

•

•

•

politie, ambulance en taxi’s – voertuigen die vaak in de Dorpsstraat moeten zijn. De tijdelijke A-ontheffing/B-ontheffing geldt in deze situatie dan alleen voor voertuigen die voor een klus in de Dorpsstraat moeten zijn. Dit heeft potentie om het aantal vervoersbewegingen in de Dorpsstraat te verminderen. Voertuigen die nu een structurele ontheffing voor de Dorpsstraat hebben, zullen in de nieuwe situatie alleen ten tijde van ‘de klus’ deze straat in mogen rijden. De duur van de ontheffing wordt gekoppeld aan de maximaal noodzakelijke duur van de klus. Alleen gedurende die periode mag het voertuig de Dorpsstraat in rijden. Een andere manier van handhaven op ‘duur’ is handhaven op de periode dat een voertuig écht nodig is in de Dorpsstraat. Bijvoorbeeld alleen voor laden en lossen materiaal en materieel door bouw- en installatiebedrijven, waarna het voertuig elders geparkeerd wordt. Goede controle en communicatie van deze maatregel lijkt nodig voor het juiste effect.

B-ontheffing Onderstaande tabel 7.2 laat zien welke maatregelen mogelijk zijn om (overlast van) voertuigen met een Bontheffing op Vlieland te verminderen. Tabel 7.2: Mogelijke maatregelen om voertuigen met een B-ontheffing op Vlieland te verminderen

Oplossing B-ontheffing Maximum hanteren van één B-ontheffing per huishouden (vgl. Schiermonnikoog)

Toelichting • • • •

Handhaving op geldigheid (nu 30% van de voertuigen zonder ontheffing)

•

Deze regel is van toepassing op Schiermonnikoog. Dit kan leiden tot minder (zichtbare) voertuigen op het eiland. Ongeveer eenderde van de voertuigbewegingen is van voertuigen met deze ontheffing . Om het effect van deze maatregel te kunnen inschatten zal een check nodig zijn op het huidige aantal ontheffingen per adres en het aantal van deze voertuigen dat zich ook daadwerkelijk op het eiland bevindt. Drempel voor (extra) voertuig op eiland, door grotere noodzaak aanvragen ontheffing

T-ontheffing

3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

29

Projectgerelateerd

Overwegend bestelwagens zijn in het bezit van een T-ontheffing. Bij het aanscherpen van criteria voor een T-ontheffing kan gedacht worden aan een aantal maatregelen, weergeven in tabel 7.3. Ten eerste kan de duur van een T-ontheffing gebaseerd worden op de duur van de klus in plaats van een standaardperiode. Tabel 7.3: Mogelijke maatregelen om voertuigen met een T-ontheffing op Vlieland te verminderen

Oplossing T-ontheffing Gebruik ontheffing beperken tot duur van de klus.

Toelichting •

•

De T-ontheffing geldt nu nog voor 4 weken en wordt dan in de nieuwe situatie beperkt tot de duur van de klus. Controleren van de geldigheid is wel een belangrijke voorwaarde voor het effect van deze maatregel.

Ten tweede kan onderscheid gemaakt worden op basis van de milieuclassificatie van het voertuig (geldt voor alle nieuw aan te vragen ontheffingen, ook voor A-/B-ontheffing en B-ontheffing). Daarnaast is een combinatie van maatregelen mogelijk. Hierbij kan gedacht worden aan langere duur van de T-ontheffing voor schonere voertuigen of het niet heffen van leges voor emissieloze voertuigen. Om dit te bewerkstelligen is het van belang dat de handhaving wordt aangescherpt en correct wordt uitgevoerd. Uit de kentekenregistratie en analyse van het ontheffingenbestand blijkt dat 55% van de voertuigen met een T-ontheffing rondrijdt met een verlopen T-ontheffing. Dit zou niet mogelijk moeten zijn. Strengere handhaving in combinatie met het aanscherpen van regels kan het aantal voertuigen op het eiland verminderen en daarmee het autoluwe karakter versterken. Omdat deze maatregelen ook voor andere ontheffingen gelden, worden deze verderop in de rapportage in tabelvorm weergegeven. Geen ontheffing Uit de analyse blijkt dat veel voertuigen rondrijden zonder ontheffing. Dit aandeel verschilt per voertuigtype. Volgens de gemeente Vlieland zou het niet mogelijk moeten zijn dat voertuigen zonder ontheffing rondrijden.

Een mogelijke verklaring voor het aantal voertuigen zonder ontheffing is dat bewoners die een nieuwe auto aanschaffen hiervoor geen vergunning aanvragen of een oude vergunning blijven gebruiken. Daarnaast is het aannemelijk dat een deel van de voertuigen afkomstig van het vasteland geen T-ontheffing aanvraagt voor de periode van de werkzaamheden. Handhaving door de politie zou in theorie deze voertuigen moeten onderscheppen. Alle ontheffingen Tabel 7.4: Mogelijke maatregelen om voertuigen met een A-ontheffing/B-ontheffing op Vlieland te verminderen

Oplossing

Toelichting

Scherpere controle op geldigheid

• •

3 april 2020

Veel voertuigen rijden rond zonder geldige ontheffing (zie o.a. figuur 7 voor geldigheid T-ontheffing) Scherpere controle op deze geldigheid is een voorwaarde voor significant effect van andere maatregelen.

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

30

Projectgerelateerd

Invoeren van een milieueis (≥ Euro V of VI) aan nieuwe ontheffingen (huidige ontheffingen blijven geldig)

• •

• • Nul euro leges

• •

Leidt tot verschoning, amper tot volumereductie Omdat de huidige permanente ontheffingen (Aontheffing/B-ontheffing en B-ontheffing) gewoon geldig blijven heeft deze maatregel vooral impact op de Tontheffingen, die iedere keer opnieuw moeten woren aangevraagd. Consequentie kan zijn dat bedrijven van vasteland eerder kiezen voor inzetten schone voertuig op Vlieland Zie 3.5 voor milieuclassificering van tijdens telling waargenomen voertuigen Zie bijlage II voor juridische toets mileu-eis Symboolfunctie: stimuleren schone voertuigen, past bij karakter Vlieland. Zie bijlage II voor juridische toets nul euro leges

Conclusie • Ruim éénderde van de voertuigen (35%) meegenomen tijdens de kentekenregistratie is in het bezit van een B-ontheffing • Opvallen is het hoge percentage voertuigen dat zonder ontheffing op het eiland rondrijdt (30%) • Voornamelijk vrachtwagens (67%) rijdt rond zonder ontheffing • Bij de overige categorieën voertuigen geldt dat 20-40% van de voertuigen niet in het bezit is van een ontheffing, na vrachtwagens rijden voornamelijk overige voertuigen zoals bijvoorbeeld ambulances rond zonder ontheffing, dit betreft 40% van de bijzondere voertuigen • Van de T-ontheffingen geldt dat 55% van de meegenomen T-ontheffingen verlopen is

3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

31

Projectgerelateerd

7.3

Bouwjaar voertuig

Via de RDW is het bouwjaar per voertuig geregistreerd tijdens de kentekenregistratie achterhaald. In figuur 7.13 is het aantal voertuigen per bouwjaar weergegeven. Drie van de 125 kentekens waren niet bekend bij de RDW, deze zijn niet meegenomen in deze analyse.

Figuur 7.13: Voertuigen geclassificeerd per bouwjaar, gebaseerd op de RDW

Conclusie • Veruit de meeste voertuigen zijn van bouwjaar 2007 of jonger • Opvallend is de piek van 9 voertuigen met bouwjaar 2003

7.4

Brandstof per voertuig

Via de RDW is tevens het type brandstof per voertuig achterhaald, dit is weergeven in figuur 7.14. In de database van de RDW ontbrak van vijf voertuigen gegevens betreffende het type brandstof. Deze zijn in figuur 7.14 aangeduid met ‘onbekend’. Uit figuur 7.14 blijkt dat 76 van de 125 voertuigen diesel als brandstof hebben. Deze groep voertuigen betreft voornamelijk zakelijke voertuigen. De personenauto’s op Vlieland hebben voornamelijk benzine als brandstof, dit zijn Figuur 7.14: Type brandstof per voertuig, gebaseerd op de RDW er 38 in totaal. Verder zijn er vier elektrisch aangedreven voertuigen op Vlieland, zowel personenauto’s als bestelbusjes. Daarnaast is er één voertuig dat op gecomprimeerd aardgas (CNG) rijdt. Conclusie • Het grootste aandeel voertuigen rijdt op diesel, dit betreft voornamelijk zakelijke voertuigen (bestelwagens, terreinwagens en vrachtwagens) • Eénderde van de voertuigen rijdt op benzine, dit betreft voornamelijk personenauto’s

3 april 2020

SPES WADDENEILANDEN: SCHIERMONNIKOOG & VLIELAND

BG7307

32

Projectgerelateerd

7.5

Milieuclassificatie

Voertuigen binnen de Europese Unie worden geclassificeerd in euronorm categorieën. De euronorm bepaalt de uitstootklasse van voertuigen, weergegeven in g/km. Tevens hanteren steden toegangseisen gebaseerd op euronormen. In bepaling van de euronorm wordt rekening gehouden met het soort voertuig (personenauto of vrachtauto) als ook het type brandstof. De uiteindelijke norm wordt bepaald door de eerste inschrijfdatum van het voertuig. Euronormen lopen van Euro 0 tot Euro 6, waarbij toegang beperkter is naarmate de euronorm lager is.

Figuur 7.15: Milieuclassificatie per voertuig, gebaseerd op de RDW

Figuur 7.15 geeft de milieuclassificatie van de voertuigen weer die waargenomen zijn bij de kentekenregistratie. De meest voorkomende milieuclassificatie in deze analyse zijn Euro 4, Euro 5 en Euro 6 (notering RDW – light duty), respectievelijk 24 voertuigen, 40 voertuigen en 26 voertuigen. Voor Euro 5 voertuigen geldt dat dieselvoertuigen vrije toegang hebben tot milieuzones tot 2025, benzinevoertuigen kennen vrije toegang. Voertuigen met een Euro 2, Euro 3 en Euro 4 classificatie kennen beperkte toegang tot milieuzone voor zowel dieselvoertuigen als benzinevoertuigen. EEV en zero-emissie voertuigen kennen geen beperkingen en hebben vrije toegang tot milieuzones. Uit bovenstaande kan geconcludeerd worden dat voornamelijk dieselvoertuigen tot Euro 5 te maken zullen krijgen met beperkte toegang tot milieuzones. Aanscherping van het toegangsbeleid zal van invloed zijn op deze groep. Uit sectie 7.2 kan afgeleid worden dat dieselvoertuigen op Vlieland hoofdzakelijk zakelijke voertuigen zijn. Dit impliceert dat eventuele toekomstige beperkingen in het toegangsbeleid door het hanteren van een minimale milieuclassificatie impact kan hebben op deze groep. Een deel van deze zakelijke voertuigen zal dan niet meer toegestaan zijn. Deze bedrijven zullen moeten kiezen voor het inzetten van een schoon voertuig op het eiland.