CConstaterende datSchiermonnikoog
Koppel je AI →
Document · PDF

B&W 02-02 - Bijl. 1 - vastgestelde-NRD-NoZ-DDW

Raadsvergadering 15 september 2026, gemeente SchiermonnikoogBij agendapunt: Lijst ingekomen stukken26.041 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Notitie Reikwijdte en Detailniveau Net op zee Doordewind TenneT TSO 26 juni 2026

Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 2 Inhoudsopgave Leeswijzer 4 1 Waarom Net op zee Doordewind? 6 1.1 Waarom deze NRD? 6 1.2 Waarom is dit project nodig? 8 1.3 Voorkeursalternatief en relatie met PAWOZ-Eemshaven 11 1.3.1 Wat is er eerder onderzocht? 11 1.3.2 Welke keuze heeft de minister in PAWOZ-Eemshaven gemaakt voor Doordewind? 12 1.3.3 Worden er nog andere routes onderzocht in deze procedure? 13 2 Hoe werkt de procedure? 15 2.1 De projectprocedure en de besluiten 15 2.2 Milieueffectrapportage 15 2.2.1 Waarom wordt er een MER opgesteld? 15 2.2.2 Welke stappen worden doorlopen? 17 3 Hoe ziet het project eruit? 20 3.1 Uitwerken van het voorkeursalternatief 20 3.2 Oog voor de kenmerken van het gebied 21 3.2.1 Het Waddengebied en Schiermonnikoog 21 3.2.2 Agrarisch gebied Noord-Groningen 22 3.2.3 Wat betekent deze kenmerken voor het uitwerken van het voorkeursalternatief? 23 3.3 Onderdelen Net op zee Doordewind 23 3.3.1 Platforms op zee 24 3.3.2 Kabeltracés op de Noordzee 26 3.3.3 Kruising Schiermonnikoog 30 3.3.4 Kabeltracés door de Waddenzee 37 3.3.5 Kabeltracés op land - gelijkstroom 38 3.3.6 Converterstations en kabeltracés op land - wisselstroom 45 3.4 Doorlooptijden uitvoering 49 3.5 Andere ontwikkelingen in het gebied 50 4 Hoe wordt het MER-onderzoek uitgevoerd? 52 4.1 Inleiding 52 Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 3 4.2

Beoordelingskader en -methodiek 53 4.2.1 Beoordelingsmethodiek 53 4.2.2 Het beoordelingskader 54 5 Hoe wordt de omgeving betrokken? 60 5.1 Waarom participatie? 60 5.2 Wat heeft de omgeving al ingebracht? 60 5.3 Participatie in de planuitwerkingsfase 62 Bijlage A Onderzoekscorridor MER in relatie tot brede corridor uit PAWOZ 64 Bijlage B Beoordelingskader 70 Bijlage C Beleidskaders 84 Colofon 85 Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 4 Leeswijzer Voor u ligt de definitieve Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) voor de aanleg en het gebruik van de hoogspanningsverbinding Net op zee Doordewind. De NRD is het onderzoeksvoorstel voor de milieueffectrapportage. In deze notitie staat wat het project precies inhoudt, hoe erover besloten gaat worden en welk onderzoek er wordt gedaan naar de gevolgen voor het milieu en de leefomgeving. Het Net op zee Doordewind bestaat uit twee ondergrondse gelijkstroom hoogspanningsverbindingen. De kabeltracés van deze hoogspanningsverbindingen lopen vanaf twee platformen op zee in het windenergiegebied Doordewind in de Noordzee, via de Waddenzee, via één route naar de noordelijke kust van Groningen. Daarna lopen de ondergrondse hoogspanningsverbindingen over land richting de Eemshaven waar twee converterstations worden gerealiseerd.

De converterstations worden door middel van twee ondergrondse wisselstroom hoogspanningsverbindingen aangesloten op het landelijke hoogspanningsnet. De NRD is opgebouwd uit vijf hoofdstukken die de volgende vragen beantwoorden: • Hoofdstuk 1 Waarom Net op zee Doordewind? • Hoofdstuk 2 Hoe werkt de procedure? • Hoofdstuk 3 Hoe ziet het project eruit? • Hoofdstuk 4 Hoe wordt het milieueffectrapportage-onderzoek uitgevoerd? • Hoofdstuk 5 Hoe wordt de omgeving betrokken? Daarnaast heeft de NRD drie bijlagen. In Bijlage A is toegelicht hoe het verder uitgewerkte voorkeursalternatief zich verhoudt tot de bredere corridor uit in PAWOZ-Eemshaven. In Bijlage B staat een uitgebreide versie van het beoordelingskader. In Bijlage C zijn beleidsplannen en wetten weergegeven die de aanleiding en context vormen voor Net op zee Doordewind. De concept NRD heeft vanaf 20 maart tot en met 30 april 2026 ter inzage gelegen. In die periode zijn er 34 reacties ingediend. In de Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau is door het Ministerie van EZK gereageerd op de punten die zijn ingebracht.1 De reacties hebben ook geleid tot wijzigingen in de NRD. In het tekstkader is aangegeven welke wijzigingen zijn gemaakt in de definitieve NRD (voorliggend document).

1 De Reactienota NRD is gelijktijdig gepubliceerd met de definitieve NRD: Net op zee - Doordewind | RVO.nl Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 5 Wijzigingen in deze definitieve NRD ten opzichte van de concept NRD Naar aanleiding van de reacties op de concept NRD, het advies van de commissie mer en nieuwe inzichten vanuit het technische ontwerp is een aantal wijzigingen doorgevoerd in deze definitieve NRD. • Eén van de platformlocaties op zee is gewijzigd en de kabelroute op de Noordzee is geoptimaliseerd o Eén van locaties van de platforms op zee is gewijzigd omdat de indeling van het windenergiegebied verder is uitgewerkt. Zie paragraaf 3.3.1. o De route op zee is ingekort ten noorden van Schiermonnikoog, waardoor de route korter door het reserveringsgebied voor zandwinning loopt. Zie paragraaf 3.3.2. • Er zijn twee varianten voor delen van de kabelroute op land toegevoegd aan het voornemen, zie paragraaf 3.3.4: o De binnendijkse steunbermvariant. o De Negenboerenpoldervariant. • De kruising van Schiermonnikoog verder uitgewerkt, zie paragraaf 3.3.3. De route is verder geoptimaliseerd vanwege voortschrijdend inzicht en de aangepast route op zee ten noorden van Schiermonnikoog. • De verwijzingen naar andere programma’s en projecten zijn, waar relevant, geactualiseerd.

• In hoofdstuk 4 zijn de adviespunten van de Commissie mer toegevoegd en zijn een aantal onderwerpen aangescherpt naar aanleiding van de reacties op de concept NRD, zoals natuur en cumulatie. • Hoofdstuk 5 is aangepast aan de hand van het geactualiseerde participatieplan en geeft een doorkijk naar participatie na de NRD-fase. • Naar aanleiding van de reacties op de concept NRD zijn kleine wijzigingen gedaan, waaronder het verder toelichten van de boring onder Schiermonnikoog (par. 3.3.3), het verduidelijken van het verschil tussen de trencher en de wadtrencher (par. 3.3.3) en toevoegingen aan de voorgeschiedenis (par. 1.3). Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 6 1 Waarom Net op zee Doordewind? 1.1 Waarom deze NRD? In de Noordzee komt het windenergiegebied Doordewind. Windenergiegebied Doordewind ligt op ongeveer 88 kilometer ten noorden van Schiermonnikoog. Het windenergiegebied is ongeveer 565 km2 groot en levert straks in totaal 4 gigawatt (GW) aan groene energie voor de verduurzaming van huishoudens en bedrijven in Noord-Nederland en de rest van het land. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (hierna EZK) en TenneT TSO B.V. (hierna TenneT) willen dit windenergiegebied aansluiten op het landelijke hoogspanningsnet met twee ondergrondse hoogspanningsverbindingen van elk 2 GW.

Deze kabelsystemen worden in de Eemshaven aangesloten op het landelijke hoogspanningsnet. Figuur 1-1 laat zien waar de kabelsystemen komen te liggen. Naast de kabels worden ook twee platforms op zee, twee converterstations op land en aansluitingen naar hoogspanningsstations gerealiseerd. Al deze onderdelen samen noemen we het ‘Net op zee’. Dit project noemen we ‘Net op zee Doordewind Alpha en Beta’, hierna aangeduid met ‘Net op zee Doordewind’. Figuur 1-1 Net op zee Doordewind (Bron: Voornemen en Participatieplan Net op zee Doordewind)

Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 7 Dit project bouwt voort op de onderzoeken en besluitvorming uit Programma Aansluiting Wind Op Zee - Eemshaven2 (PAWOZ – Eemshaven) en het eerdere Ten Noorden van de Waddeneilanden, zie ook paragraaf 1.3. In dit programma zijn verschillende routes voor het transporteren van elektriciteit van windenergiegebieden op zee naar het hoogspanningsnet van TenneT onderzocht en geprioriteerd. In juli 2025 is het programma vastgesteld door de minister van Klimaat en Groene Groei (KGG). Daarmee heeft de minister een besluit genomen over de route voor kabels voor windenergiegebied Doordewind die in procedure wordt gebracht. Het besluit over PAWOZ-Eemshaven vormt de basis voor het huidige project Net op zee Doordewind. Op 16 oktober 2025 is met de publicatie van het Voornemen en Participatieplan, de zogenaamde projectprocedure voor dit project gestart. De projectprocedure leidt uiteindelijk tot een projectbesluit. De staatssecretaris van KGG in overeenstemming met de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) stelt het projectbesluit vast. De staatssecretaris van KGG coördineert ook de vergunningen die nodig zijn voordat TenneT kan starten met de aanleg. De staatssecretaris van KGG bepaalt waar de onderdelen van Net op zee Doordewind komen en TenneT legt deze aan.

Ook onderzoekt TenneT, als initiatiefnemer van het project, hoe het project met de minste impact op het milieu en de leefomgeving kan worden aangelegd. Wat is Net op zee Doordewind? Het project ‘Net op zee Doordewind’ bestaat uit een aantal onderdelen dat schematisch is weergegeven in Figuur 1-2. • De bouw en installatie van twee platforms op zee. De platforms zijn het verzamelpunt van alle stroom die door de windturbines wordt opgewekt. In de platforms wordt de verzamelde stroom omgezet van 66 kilovolt (kV) naar 525 kV en van wisselstroom naar gelijkstroom. Hiermee wordt het verlies van stroom door transport over lange afstanden beperkt. • De aanleg van twee ondergrondse gelijkstroomkabelsystemen3 voor het stroomtransport naar land. De kabelsystemen lopen vanaf de platforms door de Noordzee, via Schiermonnikoog en het Waddengebied en vervolgens over het vasteland van Groningen naar twee nog te bouwen converterstations in de Eemshaven. • De bouw van twee converterstations op land in de Eemshaven. Eén converterstation bestaat uit een terrein met meerdere gebouwen. Het terrein heeft een oppervlakte van ongeveer 5,5 hectare per stuk. Het converterstation op land zet de gelijkstroom om in wisselstroom en verandert de spanning van 525 kV naar 380 kV. Dit is nodig omdat het landelijke hoogspanningsnet op 380 kV wisselstroom werkt.

• De aanleg van vier ondergrondse wisselstroomkabelsystemen4 tussen de converterstations en de 380 kV- hoogspanningsstations. Met deze ondergrondse kabels wordt het wind energiegebied aangesloten op het landelijke hoogspanningsnet. De 380kV-hoogspanningsstations zelf maken geen deel uit van de procedure voor Net op zee Doordewind. 2 Voor de projectwebsite, zie: Programma Aansluiting Wind Op Zee (PAWOZ) - Eemshaven | RVO.nl 3 Gelijkstroom wordt soms ook afgekort met DC (Direct Current). 4 Wisselstroom wordt soms ook afgekort met AC (Alternating Current). Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 8 Figuur 1-2 Binnen de stippellijn: schematische weergave van het project Net op zee Doordewind Doel van deze NRD De ruimtelijke inpassing van Net op zee Doordewind raakt aan veel andere (maatschappelijke) belangen zoals van natuur, visserij, recreatie, landbouw en scheepvaart. Om de raakvlakken met deze belangen en de mogelijke effecten op deze belangen in beeld te brengen, wordt een milieueffectrapport (MER) opgesteld. Het doel van deze NRD is om iedereen te informeren over het project Net op zee Doordewind. De NRD geeft de afbakening en aanpak van het op te stellen MER.

In deze NRD wordt onder meer ingegaan op de achtergrond van het project, de stappen en besluiten die al hebben plaatsgevonden en die nog moeten worden genomen, de route van het voorkeursalternatief en varianten die in het MER worden onderzocht en de milieuthema’s waarop in het MER wordt beoordeeld. Waarom nog een MER? Voor PAWOZ-Eemshaven is een plan-milieueffectrapport (plan-MER) opgesteld op basis waarvan het voorkeursalternatief voor Doordewind is gekozen. In het milieueffectrapport voor Doordewind wordt gedetailleerder onderzoek gedaan naar het voorkeursalternatief. Het voorkeursalternatief wordt in de komende periode namelijk verder uitgewerkt en ingepast. Daarna wordt deze vastgelegd in een projectbesluit en worden de benodigde vergunningsaanvragen gedaan. Het onderzoek naar de milieueffecten wordt in dit MER meer gedetailleerd uitgevoerd. Er worden bijvoorbeeld (model)-berekeningen gedaan om bepaalde effecten meer diepgaand in beeld te brengen. Ook worden de maatregelen om de effecten te beperken in deze fase verder uitgewerkt. Paragraaf 1.3 gaat in op het voorkeursalternatief en de relatie met PAWOZ-Eemshaven. Hoofdstuk 4 gaat verder in op de onderzoeksaanpak voor dit MER. 1.2 Waarom is dit project nodig? Waarom duurzame energie? Nederland schakelt over op duurzame energie.

Windenergiegebied Doordewind levert straks genoeg schone elektriciteit voor vele huishoudens en bedrijven en helpt om aan de energievraag uit de regio te kunnen voldoen. Schone elektriciteit maakt ons minder afhankelijk van fossiele brandstoffen en van energie -import. Dit versterkt onze onafhankelijkheid en betrouwbaarheid en is belangrijk voor het klimaat en de economie. Ook komt dit tegemoet aan de toenemende vraag naar duurzame energie in de regio Eemshaven. Bijvoorbeeld door de ontwikkeling van het bedrijventerrein in de Oostpolder en de ambities van de industrie en verschillende overheden om te verduurzamen.

Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 9 De plannen voor windenergie op zee Windenergie op zee is essentieel om de Nederlandse opgave voor verduurzaming te realiseren en om energieonafhankelijkheid te bieden. In 2022 verdubbelde het toenmalige kabinet de doelstelling voor windenergie op zee naar een capaciteit van ongeveer 21 gigawatt (GW). Deze doelstelling voor wind op zee is opgenomen in de Routekaart Windenergie op zee 21 GW, zie Figuur 1-3. De realisatie van Doordewind Alpha, inclusief de benodigde netaansluiting, is onderdeel van deze bestaande routekaart. De ambitie van het Rijk is dat na uitvoering van de Routekaart Windenergie op zee 21 GW, er in de toekomst mogelijk nog meer windenergie richting het land moet worden gebracht. Uit het Windenergie Infrastructuurplan Noordzee blijkt dat het in de periode tot en met 2040 realistisch lijkt om minimaal 30 GW wind op zee te realiseren.5 Daarom heeft TenneT opdracht gekregen om ook de aansluiting van Doordewind Beta te realiseren. Omdat de benodigde procedures veel tijd kosten wordt daar nu mee gestart. Zo worden vertraging en extra kosten voorkomen en blijft de bouw van windparken op zee zoveel mogelijk op schema. 6 Windenergiegebied Doordewind is in 2022 aangewezen in het Programma Noordzee 2022-2027. Het windenergiegebied is verder uitgebreid om tot een vermogen van ongeveer 4 GW te komen.

De uitbreiding van het windenergiegebied is onderdeel van de Partiële Herziening van het Programma Noordzee, die in maart 2026 definitief is vastgesteld. Voor het realiseren van het windenergiegebied Doordewind wordt een aparte mer -procedure doorlopen waarin de effecten van de windturbines worden onderzocht. Daarna neemt de overheid een kavelbesluit waarin bepaald wordt onder welke voorwaarden er een windpark binnen het windenergiegebied mag komen en in gebruik mag worden genomen.7 5 Bron: Aanbiedingsbrief bij het Windenergie Infrastructuurplan Noordzee | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl 6 Bronnen: Kamerstuk 33561, nr. 63 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen en Aanbiedingsbrief bij het Windenergie Infrastructuurplan Noordzee | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl 7 De minister van Klimaat en Groene Groei (KGG) en de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) hebben voor dit project een voorbereidingsbesluit genomen. Het voorbereidingsbesluit is op donderdag 2 april 2026 gepubliceerd: Staatscourant 2026, 12075 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 10 Figuur 1-3 Routekaart Windenergie op zee 21 GW Waarom de Eemshaven? In PAWOZ-Eemshaven is toegelicht waarom de Eemshaven is gekozen als aanlandingslocatie van wind op zee.

Uit het eind 2021 afgeronde onderzoek Verkenning Aanlanding Wind op Zee (VAWOZ 2030) is gebleken dat het van groot belang is om windenergie aan land te laten komen in de regio Eemshaven in Noord-Nederland. Daar is namelijk vanuit de regio en de industrie veel vraag naar duurzame energie van windenergiegebieden. Daarnaast ligt in de regio Eemshaven een robuust energienetwerk en is er capaciteit in het huidige energiesysteem om waar nodig energie verder te transporteren. In de regio Eemshaven is de behoefte om te verduurzamen groot. In de Toekomstagenda Groningen is uitgesproken door de provincie Groningen om flink in te zetten op de ontwikkeling van Groningen als

Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 11 belangrijke speler in de energietransitie. Daar speelt de aanlanding van wind op zee een belangrijke rol in om de regio van duurzame energie te voorzien. In ‘Nij Begun’, hebben Rijk en Regio daarom afgesproken dat, indien inpasbaar, 33% van de toekomstige aanlandingen van wind op zee in Noord-Nederland plaatsvinden. Dit biedt mogelijkheden voor de regio om te verduurzamen, onder andere door de daar aanwezige industrie. Ee rste inzichten vanuit het Cluster Energie Strategie (CES) laten zien dat de vraag naar duurzame energie aanwezig is vanaf 2030.8 Daarbovenop komt dat door de plannen voor de aanlanding van wind op zee ook initiatieven ontstaan voor verdere ontwikkeling van de industrie, zoals de gebiedsontwikkeling Oostpolder. De aanlanding van wind op zee biedt ook economische kansen. In de Economische Agenda Groningen, die wordt opgesteld door Rijk en Regio, worden de maatregelen vanuit ‘Nij Begun’ vertaald naar concrete plannen voor verbetering van het economisch perspectief voor de regio. In Bijlage C is een (uitgebreider) overzicht opgenomen van het beleid dat de aanleiding vormt voor Net op zee Doordewind.

1.3 Voorkeursalternatief en relatie met PAWOZ-Eemshaven 1.3.1 Wat is er eerder onderzocht? De afgelopen jaren zijn er in Noord-Nederland veel onderzoeken uitgevoerd naar de mogelijkheden voor de aanlanding van wind op zee. Veel burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen uit de regio zijn al jaren betrokken en worden bij de start van dit nieuwe traject opnieuw gevraagd om mee te denken. Hier lichten we toe wat er al gebeurd is in de afgelopen jaren. Het Rijk is in 2019 begonnen met een ruimtelijke procedure voor het onderzoeken van de mogelijkheden om windenergie van het windenergiegebied Ten Noorden van de Waddeneilanden met kabelverbindingen aan te sluiten op de regio Eemshaven (Net op zee – Ten Noorden van de Waddeneilanden). In 2020 is een voorkeurstracé vastgesteld via Schiermonnikoog en de Waddenzee. Bij de publicatie van de resultaten van de onderzoeken is het Rijk door de regio gewezen op het belang om breed te onderzoeken welke mogelijkheden e r zijn voor de aanlanding van windenergie uit de windparken Doordewind, Ten Noorden van de Waddeneilanden (TNW) en toekomstige windparken. Het Rijk besloot, vanwege weerstand uit de omgeving over het voorkeursalternatief in combinatie met de verdubbelde ambities voor wind op zee, om alle mogelijkheden voor aanlanding van wind op zee in de regio Eemshaven in één keer breed en integraal te onderzoeken.

Daarom heeft het Rijk in april 2022 een breed ruimtelijk onderzoeksprogramma gestart over de mogelijkheden om wind op zee aan te sluiten in de regio Eemshaven: het Programma Aansluiting Wind op Zee – Eemshaven (PAWOZ-Eemshaven), waarin meerdere alternatieven integraal worden onderzocht, inclusief milieueffecten, omgevingsaspecten en toekomstige uitbre idingsmogelijkheden. PAWOZ-Eemshaven wijst routes aan voor de aansluiting van de huidige windparken Doordewind (4 GW), Ten Noorden van de Waddeneilanden (0,7 GW) en toekomstige windparken. Het programma heeft onderzoek gedaan naar alle mogelijke aanlandroutes van wind op zee via elektrische en waterstofverbindingen naar Noord -Nederland. Zo zijn er vier routes op de Noordzee en elf routes in de Waddenzee met bijbehorende landroutes getoetst op vergunbaarheid vanuit de Omgevingswet en of ze technisch uitvoerbaar zijn. Voor windenergiebied Doordewind zijn alleen elektrische aanlandingen onderzocht. In een integrale effectanalyse (IEA) en een plan-MER zijn de gevolgen van de routes onderzocht. In dit brede onderzoek zijn diverse thema’s onderzocht, zoals milieu (waaronder natuur), omgeving, realisatietijd, kosten en techniek. Per route is onderzocht wat de effecten zijn. Deze informatie vormde input voor het programma. In het programma zijn de routes geprioriteerd.

Dit betekent dat één route de voorkeur heeft gekregen boven andere routes om verder uitgewerkt te worden in een projectprocedure. 8 Cluster Energie Strategie Noord-Nederland 3.0, gepubliceerd in 2024. Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 12 In PAWOZ-Eemshaven is in juli 2025 een voorkeursalternatief gekozen voor Doordewind, dat de minister van KGG in het definitieve Programma heeft vastgesteld. De keuze van de minister is gebaseerd op het onderzoek, advies van de Commissie voor de milieueffectrapportage, reacties uit de omgeving, overleg met de betrokken bestuursorganen en het participatieproces. De keuze wordt in de volgende paragraaf verder toegelicht. 1.3.2 Welke keuze heeft de minister in PAWOZ-Eemshaven gemaakt voor Doordewind? Het voorkeursalternatief voor Doordewind is de combinatie van de Noordzeeroute (D) en de Schiermonnikoog Wantij route (VII) met bijbehorende route over land in Groningen. Dit is uitgedrukt met de donkergroene lijnen in Figuur 1-4. Hierbij horen ook de locaties voor de converterstations voor Doordewind aan de Waddenweg. Figuur 1-4 De keuzes in PAWOZ-Eemshaven. In groen zijn de keuze voor Doordewind (elektriciteit) uitgedrukt, in blauw de mogelijke nieuwbouwroutes voor TNW (waterstof) en in paars de mogelijke aanlandroutes voor toekomstige windparken. Het grijze vlak toont het Eems-Dollard Verdragsgebied.

Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 13 De minister van KGG heeft de keuze voor deze route gemaakt op basis van de volgende overwegingen 9: • Tijdige realisatie: de Schiermonnikoog Wantij route is de enige Waddenroute waarmee de windenergie van Doordewind op tijd (zoals beschreven in de Routekaart Windenergie op zee) kan worden aangelegd en aangesloten — essentieel om de nationale en regionale energietransitiedoelstellingen te behalen. • Betrouwbaarheid en technische uitvoerbaarheid: De route kan met beproefde aanlegtechnieken worden gerealiseerd zoals gestuurde boringen en inzet van een wadtrencher. • Beperken van impact door tracéoptimalisaties en regionale samenwerking: Door optimalisaties in het tracé (bijvoorbeeld het vermijden van ecologisch waardevolle zones), en samenwerking met de omgeving (agrariërs, natuurorganisaties en dergelijke) wordt de impact op de landbouw en het Waddengebied zo veel mogelijk beperkt. In de projectprocedure voor Net op zee Doordewind worden de Noordzeeroute, de Wantij route en de route over land in Groningen tot in detail en in samenspraak met de regio verder uitgewerkt en onderzocht. In hoofdstuk 3 is beschreven hoe het voorkeursalternatief de afgelopen maanden verder is ontwikkeld en welke locaties worden onderzocht in dit MER.

1.3.3 Worden er nog andere routes onderzocht in deze procedure? Verschillende partijen in de omgeving hebben aangedrongen op het verder onderzoeken van andere routes uit PAWOZ-Eemshaven voor Net op zee Doordewind. Het gaat specifiek om de Tunnelroute met kunstmatig eiland (route X) en de Oude Westereemsroute (route II), zie de paarse lijnen in Figuur 1-4. Deze routes uit PAWOZ-Eemshaven worden in project Net op zee Doordewind niet verder onderzocht. In PAWOZ -Eemshaven is een zorgvuldig proces van “trechtering” doorlopen – samen met omgevingspartijen – op basis van vergunbaarheid, technische haalbaarheid en milieu-effectenonderzoek. De Schiermonnikoog-Wantij-route is door de minister van KGG geselecteerd als voorkeursalternatief voor windenergiegebied Doordewind; hier wordt nu op ingezet. Mogelijk zijn de Tunnelroute met kunstmatig eiland en de Oude Westereemsroute in de toekomst wel haalbaar voor de aanlanding van toekomstige windenergiegebieden. In het Programma Verbindingen Aanlanding Wind op Zee (VAWOZ) is onderzocht hoe windenergie uit toekomstige windenergiegebieden op de Noordzee aan land gebracht kan worden. Hierbij is naar de hele Nederlandse kust gekeken. In Programma VAWOZ zijn de Tunnelroute en de Oude Westereemsroute uit PAWOZ-Eemshaven verder afgewogen samen met andere mogelijke aanlandingen in Nederland. In mei 2026 is het ontwerpprogramma VAWOZ gepubliceerd.

Voor Noord -Nederland is nu geen voorkeursalternatief aangewezen, omdat de routes in Noord-Nederland - de Tunnelroute en de Oude Westereemsroute - een te hoge mate van onzekerheid en complexiteit kennen. In het tekstkader hierna is toegelicht waarom deze routes niet gekozen zijn als voorkeursalternatief voor Net op zee Doordewind en waarom ze wel verder zijn onderzocht in Programma VAWOZ. 9 Bron: Programma PAWOZ-Eemshaven, hoofdstuk 4. Programma - PAWOZ Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 14 Routes uit PAWOZ-Eemshaven in het Programma VAWOZ Tunnelroute met kunstmatig eiland In PAWOZ-Eemshaven is onderzocht of de kabelsystemen in een geboord tunnelsysteem van minimaal 26 kilometer onder het Waddengebied kunnen worden aangelegd. Het tunnelconcept bestaat uit meerdere parallelle tunnelbuizen waar per buis één kabelsysteem in ligt. Voor elke 2 GW verbinding is dus een aparte tunnelbuis nodig. Op de Noordzee is een nieuw te bouwen kunstmatig en permanent eiland nodig. De onderzoeken van PAWOZ-Eemshaven laten zien dat de Tunnelroute te onzeker is en in elk geval te laat gereed is om de doelstellingen van Doordewind te behalen. Deze route kent nog te grote technische en organisatorische uitdagingen en onzekerheden. Die moeten verder onderzocht worden om beter inzicht te krijgen in de haalbaarheid en betrouwbaarheid van deze optie.

Dit is waarom deze route niet is gekozen als voorkeursalternatief voor Doordewind. Voor de mogelijke toekomstige verbindingen waarover het Programma VAWOZ besluit, is de tunnelroute wel verder bekeken. Er is nader onderzoek gedaan naar de kosten en planning, en ook de technische haalbaarheid wordt nader onderzocht. De eerste resultaten over de geactualiseerde planning en kosten laten nogmaals zien dat de tunnelroute technisch erg complex is. Mocht de tunnelroute al technisch maakbaar zijn, zal dat in elk geval pas op zijn vroegst in vanaf 2040 in operatie kunnen zijn, met uitloop richting 2044. Daarom is deze route ook niet aangewezen als voorkeursalternatief in programma VAWOZ, maar blijft de tunnelroute met kunstmatig eiland wel in beeld voor als er in de toekomst meer aanlandingen nodig zijn. Oude Westereemsroute De Oude Westereemsroute loopt door het Eems-Dollard Verdragsgebied en vereist Duitse medewerking. Duitse instanties verlenen geen vergunning vanwege maritieme en scheepvaartveiligheidsbezwaren, ondanks aanvullende onderzoeken, voorstellen om de effecten te beperken en meerdere overleggen met de Duitse instanties, ook door bewindspersonen. Daardoor is deze route geen realistisch alternatief voor Doordewind.

In Programma VAWOZ is opgenomen dat er op het moment van het vaststellen van het (ontwerp) programma geen nieuwe ontwikkelingen of andere inzichten zijn met betrekking tot de vergunbaarheid. Daarom is de route niet aangewezen als voorkeursalternatief. Echter, tegen de achtergrond van het belang van de energietransitie, de rol van de Eemshaven en de (geo)politieke ontwikkelingen, bestaat er een kans dat in de toekomst de Duitse autoriteiten zich anders opstellen richting een gezamenlijk onderzoek naar de mogelijkheden van deze route. Daarom blijft de route in beeld voor als er in de toekomst meer aanlandingen nodig zijn. Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 15 2 Hoe werkt de procedure? 2.1 De projectprocedure en de besluiten TenneT beheert het landelijke hoogspanningsnet en het Net op zee. TenneT is ook verantwoordelijk voor het aansluiten van windparken op zee op het hoogspanningsnet op het vasteland. Als netbeheerder neemt TenneT het initiatief voor dit project en zal het de aanleg uitvoeren en het hoogspanningsnet beheren. TenneT heeft het ministerie van EZK gevraagd om de zogeheten projectprocedure voor Net op zee Doordewind te starten.10 Deze procedure is bedoeld om complexe projecten met een maatschappelijk belang mogelijk te maken.

De staatssecretaris van KGG neemt, in samenspraak met de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO), de bindende beslissing over het project, inclusief benodigde maatregelen en voorzieningen. Ook coördineert de staatssecretaris van KGG de verschillende uitvoeringsbesluiten. De bindende beslissing wordt vastgelegd in het projectbesluit. Een projectbesluit past het gemeentelijk Omgevingsplan aan en voegt regels toe die nodig zijn om het project aan te leggen, te gebruiken en te blijven gebruiken. Naast het projectbesluit worden er ook andere besluiten genomen voor de realisatie van Net op zee Doordewind in de vorm van (onder andere) omgevingsvergunningen. Een omgevingsvergunning is een besluit waarin toestemming wordt gegeven voor één of meerdere activiteiten die invloed hebben op de fysieke leefomgeving . Naar verwachting moeten in ieder geval de volgende omgevingsvergunningen worden aangevraagd en verleend: • Omgevingsvergunning voor een Natura 2000-activiteit. Deze vergunning moet aangevraagd worden voor activiteiten die mogelijk significante effecten hebben op een Natura 2000-gebied, zoals de Waddenzee. Er moet worden aangetoond dat dat het project de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-gebied niet zal aantasten. • Omgevingsvergunning voor een flora- en fauna activiteit.

Deze vergunning is nodig voor activiteiten die mogelijk gevolgen hebben voor van nature in het wild levende dieren of planten. • Omgevingsvergunning beperkingengebied met betrekking tot Waterstaatswerken . Deze vergunning is nodig voor activiteiten in een beperkingengebied rondom waterstaatswerken, zoals dijken, waterkeringen of zeebodems in beheer bij het Rijk. Het doel is onder andere om schade aan waterstaatswerken te voorkomen en hun functie te beschermen. • Omgevingsvergunning voor een bouwactiviteit voor onder andere het bouwen van de converterstations. • Omgevingsvergunning op basis van de omgevingsverordening van de provincie voor het aanleggen van de kabels onder een provinciale weg door. • Omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit. Dit betreft een vergunningaanvraag voor het uitvoeren van graafwerkzaamheden het bouwen van de converterstations. • Omgevingsvergunning voor het verrichten van een beperkingengebiedactiviteit zoals opgenomen in de waterschapsverordening. In dit geval betreft het werkzaamheden die samenhang kennen met een primaire kering en watergangen in beheer bij het waterschap. • Omgevingsvergunning of melding voor het onttrekken en lozen van grondwater voor bemaling op basis van regels uit de waterschapsverordening. In het geval van een vergunningplichtige grondwateronttrekking geldt dan tevens een mer-beoordelingsplicht.

• Omgevingsvergunning dan wel melding voor het uitvoeren van een beperkingengebiedactiviteit in relatie tot een hoofdspoorweg. Voor dit project gaat het om de aanleg van de kabels onder het spoor door. Afhankelijk van de uitvoeringswijze is hiervoor een melding of vergunning nodig. 2.2 Milieueffectrapportage 2.2.1 Waarom wordt er een MER opgesteld? Waarom een milieueffectrapport (MER)? Sommige projecten kunnen grote gevolgen hebben voor het milieu. In zulke gevallen is het verplicht om vooraf te onderzoeken wat die gevolgen zijn. Dat gebeurt in een milieueffectrapport (MER). Het doel van de milieueffectrapport- procedure is om het milieu volwaardig mee te nemen in de besluitvorming over plannen en projecten. Voor het project 10 Dit is gedaan op grond van de Energiewet, die 1 januari 2026 in werking is getreden. Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 16 Net op zee Doordewind wordt daarom een mer-procedure doorlopen. De mer-procedure is gekoppeld aan het projectbesluit en mogelijk aan de omgevingsvergunning voor de wateractiviteit (onttrekken grondwater). 11 Wat betekent dit voor Net op zee Doordewind? Voor dit project zijn twee categorieën uit het Omgevingsbesluit bijlage V relevant: • J8: aanleg van een hoogspanningsleiding • K1: werkzaamheden voor het onttrekken of kunstmatig aanvullen van grondwater.

In Tabel 2-1 is aangegeven wanneer er een mer-plicht (kolom 2) geldt en wanneer er een mer-beoordelingsplicht (kolom 3) geldt en wat dit betekent voor Net op zee Doordewind. Tabel 2-1 Mer-(beoordelings)plicht voor Doordewind Categorie uit Bijlage V Omgevingsbesluit Gevallen waarin de mer- plicht geldt Gevallen waarin de mer-beoordelingsplicht geldt Relevantie voor Net op zee Doordewind J8 Hoogspannings- leidingen Aanleg, wijziging of uitbreiding van een bovengrondse hoogspanningsleiding van: 1) een spanning van 220 kV of meer; en 2) een lengte van meer dan 15 kilometer Aanleg, wijziging of uitbreiding Van toepassing op de 525kV- gelijkstroomverbindingen op zee en op land. Omdat het ondergrondse kabels zijn, is er alleen sprake van een mer- beoordelingsplicht. K1 Onttrekken of kunstmatig aanvullen van grondwater Werkzaamheden voor het onttrekken of kunstmatig aanvullen van grondwater. Voor de oprichting, wijziging of uitbreiding geldt een mer- beoordelingsplicht. Bij een hoeveelheid van 10.000.000 m3 of meer per jaar geldt een mer-plicht. Oprichting, wijziging of uitbreiding Bij de aanleg van de kabels op land en het converterstation wordt grondwater onttrokken om droog te werken (bemaling). De verwachting is dat de drempel van 10 miljoen m3 per jaar niet wordt overschreden. Dit wordt berekend in het MER. In dat geval is alleen sprake van een mer-beoordelingsplicht.

Uit de tabel blijkt dat de activiteiten voor Net op zee Doordewind vallen onder de mer-beoordelingsplicht. Dit komt doordat de verbinding alleen ondergrondse kabels bevat en de limiet van 10 miljoen m3 bemaling waarschijnlijk niet wordt overschreden. Dat betekent dat eerst moet worden beoordeeld of een MER nodig is. Voor Net op zee Doordewind hebben TenneT en het ministerie van EZK besloten om die stap over te slaan en direct een MER op te stellen. Grensoverschrijdende milieueffecten Wanneer een project in Nederland mogelijk invloed heeft op het milieu van een buurland, is het van belang dat dit land en zijn inwoners tijdig worden geïnformeerd en betrokken bij het milieueffectonderzoek. Deze internationale afspraak is vastgelegd in het Verdrag van Espoo. In Nederland is het verdrag verankerd in de Omgevingswet en het Omgevingsbesluit. 11 Deze verplichting komt voort uit de Europese richtlijn voor mer (Europese mer-richtlijn 2014/52/EU) en doorvertaling in de nationale wetgeving. In Nederland zijn de regels voor milieueffectrapportage vastgelegd in de Omgevingswet (afdeling 16.4) en het Omgevingsbesluit (hoofdstuk 11). In Bijlage V van het Omgevingsbesluit is opgenomen voor welke projecten een mer verplicht is en voor welke projecten eerst beoordeeld moet worden of een mer moet worden opgesteld (de mer-beoordelingsplicht).

Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 17 Omdat het project dicht bij de Duitse grens ligt, is er een kans op grensoverschrijdende milieueffecten. Daarom zijn de bepalingen uit de Omgevingswet en het Omgevingsbesluit van toepassing. Het bevoegd gezag informeert de relevante Duitse autoriteiten gelijktijdig met de Nederlandse inspraakmomenten. De inspraakmomenten zijn beschreven in de volgende paragraaf. 2.2.2 Welke stappen worden doorlopen? De projectprocedure en de mer-procedure bestaan uit een aantal stappen die zijn weergegeven in Figuur 2-1. De stappen die horen bij de projectprocedure en mer-procedure zijn blauw. De gele stappen geven aan waarop de omgeving kan reageren. In de volgende paragrafen worden de stappen toegelicht. Figuur 2-1 Stappen in de projectprocedure en mer-procedure (blauw) en inspraakmomenten en adviezen (geel) Twee fases in de projectprocedure De projectprocedure voor Net op zee Doordewind bestaat uit twee fases: 1. De verkenningsfase. De verkenning voor Net op zee Doordewind heeft grotendeels al plaatsgevonden, namelijk in het kader van PAWOZ-Eemshaven. In deze verkenning zijn meerdere alternatieven onderzocht en is een voorkeursalternatief gekozen door de minister. De verkenningsfase in de projectprocedure wordt gebruikt om gebiedskennis, aandachtspunten en oplossingen op te halen voor de verdere detaillering van het plan.

Dit gaat bijvoorbeeld over de exacte ligging van het tracé en welke onderzoeken worden gedaan. Het vertrekpunt hierbij is het voorkeursalternatief dat in het kader van PAWOZ-Eemshaven is gekozen. 2. De planuitwerkingsfase. In deze fase worden aanvullende en gedetailleerde onderzoeken gedaan. En wordt het voorkeursalternatief verder uitgewerkt. Dat is nodig voor het projectbesluit en de vergunningaanvragen. Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 18 Stap 1: Kennisgeving van het voornemen en participatieplan Op 16 oktober 2025 is het Voornemen en Participatieplan gepubliceerd. Hiermee is formeel de projectprocedure gestart. Tot 28 november konden geïnteresseerden reageren op het voornemen en het participatieplan. Er zijn in deze periode ook inloopbijeenkomsten georganiseerd. Er zijn 49 reacties binnen gekomen. De reacties zijn samengevat in paragraaf 5.2. Stap 2: Notitie reikwijdte en detailniveau (voorliggend document). De Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) is het onderzoeksplan voor het MER dat wordt opgesteld om het voorkeursalternatief verder te kunnen onderzoeken. De NRD beschrijft het voorkeursalternatief en varianten daarop en welke milieuaspecten in het MER worden onderzocht (de reikwijdte). Het beschrijft ook hoe diepgaand en met welke methoden het onderzoek zal plaatsvinden (het detailniveau). De volgende stappen zijn en worden gezet: 1.

Publicatie concept NRD. De concept NRD heeft van 20 maart tot en met 30 april 2026 ter inzage gelegen. Er zijn in deze periode 34 reacties ingediend. 2. Advies van de Commissie voor de milieueffectrapportage (Commissie mer) en advies van wettelijke adviseurs. De Commissie mer is een onafhankelijke commissie die om advies gevraagd wordt over het op te stellen MER. De ministeries van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN), Infrastructuur en Waterstaat (I&W) en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) wordt de mogelijkheid gegeven advies uit te brengen. 3. Definitieve NRD. De concept NRD wordt definitief vastgesteld door de staatssecretaris van KGG in afstemming met de minister van VRO. De ontvangen reacties, het advies van de Commissie mer en adviezen uit onder andere het bestuurlijk overleg worden in de vaststelling van de definitieve NRD meegenomen. De vastgestelde NRD wordt gebruikt bij het opstellen van het MER. Stap 3: MER en besluiten (planuitwerking en besluitvorming) Na de vaststelling van de NRD wordt het MER opgesteld. In deze fase worden ook onderzoeken uitgevoerd voor de vergunningen. Er wordt een Passende Beoordeling opgesteld om de effecten van Net op zee Doordewind op de natuurlijke kenmerken van Natura 2000-gebieden te bepalen en waar nodig passende mitigerende maatregelen op te nemen.

Er worden ook andere natuurtoetsen opgesteld, bijvoorbeeld om effecten op beschermde soorten in beeld te brengen en maatregelen op te nemen. Het MER en de onderzoeken zijn de basis voor het opstellen van het projectbesluit en de vergunningen. Het projectbesluit bepaalt de locatie van en de voorwaarden voor de uitvoering van het project. Het besluit bevat onder andere: • Een beschrijving van maatregelen en voorzieningen die nodig zijn om het project te realiseren, zoals tijdelijke werkterreinen. • Een overzicht van maatregelen om negatieve effecten op de fysieke leefomgeving te voorkomen, te beperken of te compenseren. Denk hierbij aan eventueel natuurherstel, geluidsbeperking of landschappelijke inpassing. In deze stap is het ook mogelijk om door middel van een zienswijze te reageren op de ontwerp-besluiten. Dit zijn de voorgenomen besluiten die ter inzage worden gelegd. Concreet worden de volgende stappen gezet: 1. Opstellen van het MER en benodigde onderzoeken, waaronder de natuurtoetsen. 2. Opstellen van het ontwerp-projectbesluit en de ontwerpvergunningen. Hiervoor wordt de informatie uit het MER en de natuurtoetsen gebruikt. Het MER is een bijlage bij deze ontwerp-besluiten. 3. Publicatie van het MER, het ontwerp projectbesluit en de ontwerpbesluiten voor de vergunningen en bijbehorende vergunningaanvragen. De documenten liggen zes weken ter inzage.

Iedereen kan een zienswijze indienen. 4. Advies van de Commissie mer. De Commissie mer wordt gevraagd om te adviseren over de inhoud en kwaliteit van het MER. 5. Definitieve besluiten. Het projectbesluit en het MER worden definitief vastgesteld door de staatssecretaris van KGG in afstemming met de minister van VRO. De ontvangen zienswijzen en adviezen worden hierbij meegenomen. De vergunningen worden verleend door de respectievelijke bevoegde gezagen. Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 19 6. Beroep. Na het vaststellen van het projectbesluit en de definitieve vergunningen kan beroep worden ingesteld bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Als de Raad van State oordeelt dat de procedure goed doorlopen is en de besluiten rechtmatig zijn, zijn het projectbesluit en de vergunningen onherroepelijk. 7. Monitoring en evaluatie van de milieueffecten na uitvoering van het project. Planning In Figuur 2-2 staat de planning van de processtappen zoals hiervoor beschreven. Figuur 2-2 Planning van de processtappen

Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 20 3 Hoe ziet het project eruit? 3.1 Uitwerken van het voorkeursalternatief In de projectprocedure wordt het voorkeursalternatief zoals dat is vastgesteld in PAWOZ-Eemshaven in verschillende slagen verder uitgewerkt. Dit gebeurt op basis van inbreng vanuit de omgeving, de technische uitwerking en het milieuonderzoek, zoals de natuur- en grondwateronderzoeken. Figuur 3-1 Uitwerken voorkeursalternatief Vanaf het begin van de projectprocedure van Net op zee Doordewind heeft een eerste slag in de uitwerking van het voorkeursalternatief plaatsgevonden. In het plan-MER voor PAWOZ-Eemshaven is onderzoek gedaan naar zeven kabelsystemen (vijf kabelsystemen van 2 GW en twee kabelsystemen van 350 megawatt - MW) en drie waterstofleidingen. Hiervoor zijn brede corridors onderzocht van maximaal 6 km voor de route op zee en op land. Het project Net op zee Doordewind bestaat uit twee kabelsystemen van elk 2 GW. Binnen de brede corridor uit PAWOZ-Eemshaven is gekeken naar de optimale ligging van de twee kabelsystemen voor Net op zee Doordewind. Hierbij is rekening gehouden met technische eisen, wensen uit de omgeving en ontwerpuitgangspunten, zoals het bundelen met andere infrastructuur. Ook is rekening gehouden met de aanwezige gebruiksfuncties.

In Bijlage A is beschreven hoe de brede corridor uit PAWOZ-Eemshaven verder is uitgewerkt tot een onderzoekscorridor voor het project-MER. De onderzoekscorridor voor de route op zee en op land is toegelicht in paragraaf 3.3 Ook wordt beschreven welk tracés en varianten zijn voorgesteld binnen de onderzoekscorridor en op welke wijze ze worden aangelegd. De uitwerking van de onderzoekscorridor en de aanlegtechniek vormt het vertrekpunt voor het MER. In de eerste fase wordt dit gedaan op basis van conservatieve aannames over bijvoorbeeld materieel en planning , omdat nog niet alle informatie beschikbaar is. Gedurende het onderzoek vinden optimalisaties plaats aan het ontwerp, op basis van de milieueffecten en technische inzichten. Dit leidt uiteindelijk tot een detailontwerp dat wordt vastgelegd in de vergunningaanvragen. Dit is gevisualiseerd in Figuur 3-2.

Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 21 Figuur 3-2 Van globaal ontwerp naar uitgewerkt voorkeursalternatief 3.2 Oog voor de kenmerken van het gebied Het voornemen voor de kabels voor Net op zee Doordewind maakt veel los in het projectgebied. Met name vanwege het doorkruisen van het Waddengebied, waaronder Schiermonnikoog en het agrarische gebied in Noord -Groningen. Bij het verder uitwerken van het voorkeursalternatief wordt rekening gehouden m et de kenmerken van deze gebieden. De paragrafen hierna beschrijven wat deze kenmerken zijn en hoe daar rekening mee wordt gehouden bij het bepalen van de kabeltracés en bij het aanleggen van de kabel. 3.2.1 Het Waddengebied en Schiermonnikoog Het Waddengebied is een uitzonderlijk en levend landschap. Het is UNESCO Werelderfgoed omdat hier op grote schaal natuurlijke processen zichtbaar zijn: op en neer gaande getijden, verschuivende geulen en wadplaten . Het gebied is voortdurend in beweging. Het Waddengebied is ook een belangrijk tussenstation voor trekvogels langs de East Atlantic Flyway: jaarlijks passeren 10 tot 12 miljoen vogels het gebied op weg van en naar hun broed- of overwinteringsgebieden. Mede hierdoor is de Waddenzee ook aangewezen als Natura 2000-gebied.

Naast die internationale waarde is het Waddengebied ook lokaal van betekenis: om te wonen, voor natuurbeleving en recreatie, voor visserij en als herkenbaar, open landschap. Wat maakt het Waddengebied zo bijzonder? • Altijd in beweging Het Waddengebied wordt gevormd door wind en water. Geulen kunnen verschuiven, wadplaten komen droog te liggen en overstromen weer. Juist die natuurlijke dynamiek is de kern van de waarde: het systeem houdt zichzelf in stand.

Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 22 • Een rijk voedselweb Bij laag water foerageren vogels op schelpdieren, wormen en kleine kreeftachtigen. In de dieper gelegen delen groeien jonge vissen op. Kwelders, duinen en wantijen zorgen voor een diversiteit aan leefgebieden; samen vormen ze een hoogproductief ecosysteem dat miljoenen dieren ondersteunt (zie ter illustratie ook Figuur 3-3). • Wereldwijde verbindingen, lokale betekenis Het Wad staat niet op zichzelf: het is een knooppunt in een netwerk van gebieden waar vogels rusten, eten en broeden. Tegelijk is het deel van het dagelijkse leven van bewoners, ondernemers en bezoekers in de regio. Figuur 3-3 Een 3D-illustratie van de onderwaterwereld in de Waddenzee. Ter illustratie van de rijkdom van soorten in het ecosysteem van het Waddengebied 12 Hoewel het Waddengebied een van de meest donkere, rustige en natuurlijke landschappen van Europa is, is er ook veel menselijke invloed op het gebied. Het aanleggen van dijken om het vasteland en de eilanden te beschermen tegen het water en het afsluiten van het IJsselmeer en het Lauwersmeer hebben grote invloed op de natuurlijke dynamiek in het gebied. Recreatie en toerisme verstoren rust- en broedplekken. Daarnaast zorgen scheepvaart en het baggeren van de vaargeulen voor onderwatergeluid, vertroebeling en bodemverstoring.

Visserij-activiteiten (zoals garnalen en schelpdiervisserij) zorgen voor bodemroering en bijvangst. 3.2.2 Agrarisch gebied Noord-Groningen Het agrarische gebied in Noord-Groningen, waar de kabelroute voor Net op zee Doordewind gepland is, kenmerkt zich door uitgestrekte akkerbouwlandschappen. Dit gebied is voornamelijk gewijd aan de teelt van pootaardappelen. De bodem is vruchtbaar en bestaat grotendeels uit kleigronden, die ideaal zijn voor intensieve landbouw. He t landschap is relatief vlak en open, met weinig natuurlijke barrières, wat het geschikt maakt voor grootschalige agrarische activiteiten. De percelen zijn langgerekt en er liggen veel sloten en drainage die zorgen voor waterbeheer. Verzilting en droogte vormen een groeiende bedreiging voor de landbouw langs de gehele kust, zo ook hier. In toenemende mate krijgt de landbouw in deze regio te maken met de gevolgen van verzilting van het oppervlaktewater en grondwater. 12 De afbeelding is gemaakt door Nicolle R. Fuller van Sayo Studio in opdracht van het Programma naar een Rijke Waddenzee en de Waddenvereniging. De tekening is gemaakt is samenwerking met de universiteiten van Wageningen en Groningen, NIOZ, Bureau Waardenburg, Stichting de Goede Vissers en het Alfred -Wegener-Instituut.

Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 23 3.2.3 Wat betekent deze kenmerken voor het uitwerken van het voorkeursalternatief? Het ontwerpen en aanleggen van de kabels door het Waddengebied en het agrarisch gebied van Noord-Groningen moet zorgvuldig plaatsvinden. We hebben daarom als leidraad het beperken van de impact op de natuur en het minimaliseren van eventuele schade en hinder. Dat betekent: • Kwetsbare plekken zoveel mogelijk mijden We ontwerpen de route van de kabels om kwetsbare plekken heen, zoals hoogwatervluchtplaatsen voor vogels, zeehondenligplaatsen, zeegrasvelden en schelpenbanken. • De kabels liggen stabiel en uit het zicht We kiezen een route zodat de kabels in de wadbodem liggen op plekken waar ze niet bloot komt te liggen onder invloed van getij en stroming. Het doel is: op voldoende diepte aanleggen , zodat er geen onderhoud nodig is en de kabels daarna met rust gelaten worden. Na het aanleggen hebben de kabels geen invloed op de natuurlijke dynamiek van het gebied. • We beperken de duur van de werkzaamheden en werken met het ritme van het wad We leggen twee kabelsystemen zoveel mogelijk tegelijkertijd aan, waardoor de totale duur van overlast door aanlegwerkzaamheden afneemt. We plannen werkzaamheden zo kort mogelijk en zoveel mogelijk buiten de meest kwetsbare periodes.

Denk aan het broedseizoen, perioden waarin vogels massaal ruien of rusten op hoogwatervluchtplaatsen, en periodes met veel zeehonden op ligplaatsen. Minder tijd in het gebied betekent minder verstoring. • Aanleggen met boringen in Noord-Groningen In het agrarische gebied van Noord-Groningen worden de onderzochte varianten zo veel mogelijk aangelegd met boringen in plaats van open ontgravingen om eventuele schade en hinder te beperken. In overleg met grondeigenaren wordt gekeken naar de plekken waar de mofputlocaties (plekken waar tijdens de aanleg geboorde kabeldelen aan elkaar vast worden gemaakt) tot zo min mogelijk eventuele schade en hinder leiden, maar nog wel technisch uitvoerbaar zijn. Waar boringen niet mogelijk zijn, bijvoorbeeld in de binnendijkse steunberm en bij de genoemde mofputlocaties, worden de kabels met een open ontgraving aangelegd. Dit wordt nader toegelicht in paragraaf 3.3.5 Kabeltracés op land – gelijkstroom. 3.3 Onderdelen Net op zee Doordewind Het project Net op zee Doordewind bestaat uit verschillende onderdelen, die in de paragrafen hierna verder toegelicht worden: 1. Twee converterplatforms op zee in windenergiegebied Doordewind 2. Twee ondergrondse gelijkstroomkabelsystemen op zee door de Noordzee en Waddenzee. De kabels kruisen hierbij Schiermonnikoog. 3.

Twee ondergrondse gelijkstroomkabelsystemen op land na de aanlanding nabij Kloosterburen via Noord- Groningen richting de Eemshaven. 4. Twee converterstations op land in de Eemshaven en voor elk converterstation twee ondergrondse wisselstroomkabelsystemen vanaf de converterstations naar de hoogspanningsstations, waar de stroom aangesloten wordt op het landelijke hoogspanningsnet. De locaties voor de platforms op zee, de route voor de kabels op zee en op land en de locaties van de converterstations zijn te zien in Figuur 3-4. Deze onderdelen zijn ook in de Projectatlas, een interactieve kaart, te vinden op de website van TenneT. Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 24 Figuur 3-4 Onderdelen van Net op zee Doordewind 3.3.1 Platforms op zee Beschrijving van de platforms Het platform ‘verzamelt’ de elektriciteit die door de windturbines wordt opgewekt. Vervolgens wordt de elektriciteit op het platform omgezet naar 525kV-gelijkstroom, het spanningsniveau van de kabelverbinding naar land. Deze omzetting vindt plaats in converterhallen. Figuur 3-5 laat de buitenkant en de binnenkant van het platform zien. Voor Net op zee Doordewind Alpha en Beta zijn twee platforms op zee nodig; één voor iedere hoogspanningsverbinding.

In paragrafen hierna wordt per onderdeel van het project het volgende toegelicht: • Wat is het, hoe ziet het eruit en welke functie heeft het • Hoe wordt het aangelegd • Waar komt het te liggen en hoe is dat bepaald • Eventueel welke varianten in het MER worden onderzocht Er wordt ingegaan op de platforms op zee (paragraaf 3.3.1), de route op de Noordzee (paragraaf 3.3.2), de kruising van Schiermonnikoog (paragraaf 3.3.3), de route door de Waddenzee (paragraaf 3.3.4), de route op land (paragraaf 3.3.5) en de converterstations op land en de kabels daarvandaan naar het hoogspanningsstation (paragraaf 3.3.6). Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 25 Figuur 3-5 Impressies van een 2GW platform Een platform op zee bestaat uit verschillende onderdelen: • Draagconstructie (jacket): De draagconstructie bestaat uit palen die het converterstation dragen. Deze palen worden in de zeebodem verankerd en vormen de basis van het platform. • Converterstation (topside): Op de bovenkant van het platform bevinden zich elektrische installaties die zorgen voor de omzetting van elektriciteit, waaronder transformatoren en systemen om het functioneren te monitoren. Voor het koelen van deze installaties is luchtkoeling aanwezig. Hoewel het platform in principe onbemand is, zijn er verblijfsmogelijkheden voor onderhoudspersoneel.

Daarnaast is er een helikopterdek aanwezig dat wordt gebruikt tijdens de aanleg en het onderhoud. De bovenkant van het platform is ongeveer 110 meter lang en 80 meter breed. Het platform steekt ongeveer 70 meter boven het wateroppervlak uit Aanleg en gebruik De aanleg van een platform op zee verloopt in verschillende stappen: 1. Voorbereiding van de zeebodem. Eerst worden stenen op de zeebodem aangebracht om erosie van de bodem rondom de constructie te voorkomen. 2. Plaatsen van de draagconstructie. Vervolgens wordt de draagconstructie op de zeebodem geplaatst. Deze constructie wordt de zeebodem in geheid om het stevig vast te zetten. 3. Plaatsen en installeren van het converterstation. Op de draagconstructie wordt daarna de bovenbouw geplaatst. Voor al deze werkzaamheden worden grote aanlegschepen ingezet. Het helikopterdek kan in de loop van de bouwfase en vervolgens voor de onderhoudsfase gebruikt worden voor personeelstransport. Het platform is tijdens de gebruiksfase onbemand. Er vindt periodiek onderhoud plaats. Locaties die in het MER worden onderzocht De platforms voor Net op zee Doordewind liggen in het windenergiegebied. De locaties van de platforms zijn bepaald op basis van de indeling van het windenergiegebied. Sinds de publicatie van de concept NRD is de indeling van het windenergiegebied verder uitgewerkt.

Hieruit is gebleken dat het voor de evenwichte verdeling van 4 GW over de kavels gunstiger is als het platform op zee voor Doordewind Beta noordelijker komt te liggen. TenneT gaat bij de platformlocatie surveys (waterbodemonderzoeken) uitvoeren. Die geven inzicht in onder andere de bodemgesteldheid en worden gebruikt om de exacte locatie vast te stellen. Platform Doordewind Alpha, het platform voor Net op zee

Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 26 Doordewind Alpha, ligt in het zuiden van het windenergiegebied, zie Figuur 3-6. In het MER wordt ook een bredere onderzoekscorridor onderzocht. Figuur 3-6 Locaties van de platforms op zee 3.3.2 Kabeltracés op de Noordzee Beschrijving van de kabels Vanaf de twee platforms op zee lopen twee ondergrondse 525kV-gelijkstroomkabelsystemen in zuidelijke richting naar Schiermonnikoog. De twee kabelsystemen voor Doordewind Alpha en Beta liggen parallel op een onderlinge afstand van 200 meter. Deze minimale afstand is een harde technische randvoorwaarde die samenhangt met de vereiste leveringszekerheid: bij kleinere onderlinge afstanden neemt de kans op gelijktijdig falen van beide systemen toe en worden reparaties door de beperkte manoeuvreerruimte van werkschepen in diepe wateren aanzienlijk lastiger. Aan de buitenste zijde van de twee kabelsystemen ligt een veiligheidszone van 500 meter, conform nationale maritieme regelgeving. De totale corridorbreedte voor twee keer 2 gigawatt (GW) kabelsystemen op de Noordzee is daarmee 1.200 meter. Het kabelsysteem voor één verbinding bestaat uit de volgende onderdelen: • Hoogspanningskabels: een plus (+) ader, een min (–) ader en een metallic return (MR). Tussen de plus-ader en de metallic return wordt 1GW getransporteerd, en tussen de min-ader en de metallic return ook 1GW.

Wanneer één ader of de metallic return uit bedrijf is, kan het systeem nog altijd 1GW transporteren via de overgebleven ader(s) en/of de metallic return. • Een glasvezelkabel voor communicatie tussen het platform en het landstation.

Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 27 Figuur 3-7 geeft een schematische weergave van de ligging van twee kabelbundels. Figuur 3-7 Schematische weergave van de gelijkstroomkabels (DC) op zee Aanleg en gebruik Eén route, twee kabelsystemen en zes stroomkabels Windenergiegebied Doordewind levert 4 GW aan energie. Dit is verdeeld over twee kabelsystemen van elk 2 GW: Doordewind Alpha en Beta. De twee kabelsystemen liggen parallel aan elkaar en volgen dezelfde route. In deze concept NRD wordt daarom gesproken over één route en twee kabelsystemen. Elk kabelsysteem bestaat uit drie stroomkabels (en een glasvezel), zoals te zien is op onderstaand Figuur. Dit betekent dat er in totaal zes stroomkabels nodig zijn voor Net op zee Doordewind. De drie stroomkabels van één kabelsysteem (links) en een dwarsdoornede van een stroomkabel (rechts)

Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 28 Het installeren van de kabelsystemen vanaf de werkschepen bestaat uit drie stappen. Deze standaard werkwijze wordt voor veel kabels toegepast. 1. Zeebodemonderzoeken. Hiermee worden de bodemomstandigheden nauwkeurig verkend, waaronder de bodemligging, samenstelling van de bodem en de aanwezigheid van mogelijk obstakels. Dit gebeurt voordat de kabels worden ontworpen, geproduceerd en geïnstalleerd. 2. Het vrijmaken van de route. Dit is nodig om de kabels zonder hindering te kunnen installeren. Schroot of kabels die buiten gebruik zijn, worden verwijderd en grote stenen worden verplaatst. Als er zandgolven op de route voorkomen, moeten ze gebaggerd worden om de kabels voldoende diep en in stabiele ondergrond te kunnen installeren. 3. Installatie van de kabels. Hiermee wordt het ingraven van de kabels bedoeld. Er zijn verschillende ingraaftechnieken mogelijk. Buiten de kustzone worden de kabels in de zeebodem geïnstalleerd met een jet trencher of met een waterjet ondersteunde kabelploeg. Hiermee kunnen de kabels tot 5 meter in de bodem begraven worden. De kabels in de Noordzee worden aangelegd volgens het principe ‘bury and forget’. Dit betekent dat kabels direct voldoende diep worden begraven, zodat ze niet bloot komen te liggen en er later zo min mogelijk onderhoud nodig is.

Dit zorgt voor minder kosten over de levensduur van de kabels en leidt ook tot minder overlast en minder kans op schade. Daarom kiest TenneT ervoor om kabels in één keer diep te begraven. De kabels bestaan uit meerdere secties. Deze secties worden met elkaar verbonden door een mof. Kabels worden in delen van ca. 40 km per schip aangevoerd en via moffen aan elkaar gekoppeld; hiervoor wordt op de zeebodem een mofput gebaggerd. Op de plekken waar in bedrijf zijnde kabels en leidingen op zee worden gekruist, kunnen de kabels niet worden begraven. Ze worden over de andere kabels of leidingen gelegd. Er wordt een kruisingsconstructie aangebracht om ervoor te zorgen dat de kabels en leidingen elkaar niet raken en veilig blijven liggen. Route die in het MER wordt onderzocht Figuur 3-8 laat de route van de kabeltracés van Doordewind zien binnen de onderzoekscorridor. Net op zee Doordewind – definitieve NRD – versie 4.0 29 Figuur 3-8 Onderzoekscorridor en route op zee van Net op zee Doordewind De route van de kabeltracés start bij de platforms op zee in het windenergiegebied. Het platform voor Doordewind Beta ligt verder uit de kust, waardoor het kabeltracé langer is. Het offshore kabeltracé voor Doordewind Beta is ongeveer 110 km. Doordewind Alpha is ongeveer 100 km lang.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://schiermonnikoog.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/b21673fe-8105-425d-a5af-118054e47ff4?agendaItemId=98216565-b59f-4995-8567-9a40b8a80976