8.3 bijlage 1 Eindrapportage Hergebruik Organische reststromen Schiermonnikoog.pdf

Nadat de kostprijs voor het verwerken beter ingeschat kan worden en het collectief een prijs voor bokashi heeft vastgesteld voor de landbouwkundige waarde van deze meststof, moet samen met de gemeente, natuurmonumenten en het waterschap overlegd worden hoe het gat tussen de kostprijs minus de toegekende landbouwkundige waarde gedicht kan worden. 25

Mulder Agro Bij deze onderhandelingen speelt de verschillende uitgangspositie van deze partijen een rol. De gemeente had jaarlijks afvoerkosten voor het opslaan en afvoeren van groen- en tuinafval naar de vaste wal. Daarbij moet wel genoemd worden dat de gemeente extra verwerkingskosten erbij krijgt doordat zij een deel van het materiaal wel moeten hakselen/shredderen. Natuurmonumenten had in de bestaande situatie kosten voor het maaien en transporteren naar de boeren. Er werden nog geen poorttarieven betaald aan de veehouders. Ook natuurmonumenten krijgt mogelijk nog aanvullende kosten als het materiaal nog extra fijn gemaakt moet worden. Het Waterschap had in de bestaande situatie alleen kosten voor het schonen van de watergangen. Juridisch is een veehouder verplicht om het materiaal te ontvangen en worden er dus geen poorttarieven betaald. Ondanks deze verschillende uitgangsposities is het vooral van belang dat de gezamenlijke partijen bereid zijn om de kostprijs voor het verwerken van deze reststromen gezamenlijk te dragen. De verwerking levert naast een goede meststof ook maatschappelijke verdiensten op zoals een besparing van CO2 emissies, betere waterberging, verdere verschraling van de kwelder (zie hoofdstuk 0 voor benoeming van deze effecten).

Investeringen Een ander aspect waarover nagedacht moet worden is een verdeelsleutel van de investeringen voor het bokashi of compost maken. Een deel van deze investeringen zijn gezamenlijke machinekosten of installatiekosten. Dit zijn investeringen voor de relatief korte termijn (afschrijving 5 jaar). Deze investeringen zijn geheel toe te wijzen aan het verwerken van de restromen. Voor deze kosten zijn twee mogelijkheden, of wel het op te richten collectief investeert in deze machines, of de partij aan wie het verwerken wordt aanbesteed investeert (deels) in deze machines. Wanneer het collectief liever zoveel mogelijk zelf de regie wil houden is aan te bevelen om de investeringen namens het collectief te doen. Mogelijk neemt het opzetten een financiële structuur e.d. meer voorbereiding en besluit men om het eerste jaar machines te huren. Lastiger is de verdeelsleutel bij de investeringen op de relatief langere termijn (20 jaar) voor erfverharding en opslagvoorzieningen. Hierbij is waarschijnlijk sprake van grote verschillen tussen de onderlinge bedrijven betreft reeds bestaande opslagcapaciteit. Sommige bedrijven zullen reeds ruimte over hebben voor het opslaan van groenmateriaal en eindproduct (bokashi of compost). Andere bedrijven zullen eerst moeten investeren in deze opslagcapaciteit. Daarbij is er ook een subsidiemogelijkheid voor deze opslagcapaciteit.

Het licht hierbij eigenlijk voor de hand dat deze investeringen niet door het collectief worden gedaan, maar door de veehouders zelf. Verdeling kosten - baten Vervolgens is het vraag hoe de kosten en baten gaan lopen. Er komen baten binnen via de poorttarieven en er zijn operationele kosten afhankelijk van het verbruik ( brandstofkosten, toevoegmiddelen, plastic etc). Daarnaast zijn er financieringskosten voor installaties (waarschijnlijk collectief geïnvesteerd) en financieringskosten voor verharding en opslag (waarschijnlijk per boer). Het mooiste is dat het collectief geen winst maakt, maar wel de kosten voor verwerking kan betalen (uitgangspunt kostenneutraal).

26

Mulder Agro Zowel de baten als kosten zijn gewicht gerelateerd. Het is dus belangrijk dat zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van een weegbrug. De poorttarieven kunnen hierbij afgerekend worden naar het collectief. Het collectief draagt waarschijnlijk de kosten voor de installaties. Een deel van de kostprijs kan mogelijk ook aan de veehouders uitbetaald worden, namelijk de arbeidskosten. Dit is het geval als het maken van de meststof niet (volledig) aanbesteed kan worden.

5.3 Eigenaarschap en rechtsvorm Voor een succesvol vervolg van het project is van belang om te bepalen waar het eigenaarschap ligt en welke rechtsvorm daar het beste bij past. In opdracht van de Provincie is een “case study” uitgevoerd naar een mogelijke rechtsvorm voor het hergebruik van organische reststoffen (Charlotte Mars, april 2021). Daarin worden twee aanbevelingen geformuleerd, namelijk: Verken de mogelijkheden van het inpassen van circulaire verwerking van organische reststoffen in een bestaande organisatie op het eiland Schiermonnikoog. Stel een samenwerkingsovereenkomst op tussen de belangrijkste stakeholder met de afspraken over de circulaire verwerking van organische reststoffen. In het kader van deze opdracht is op 17 november 2021 een bijeenkomst op het eiland georganiseerd voor de betrokken veehouders waarbij ook de gemeente en provincie aanwezig waren. Een vertegenwoordiger van de Stichting Agricycling (12 landbouwbedrijven uit Zuidwest Fryslân) heeft daarin aangegeven dat het project rond Workum is geslaagd omdat de betrokken veehouders daarbij zelf de regie hebben gehouden. Daarom wordt geadviseerd dat de veehouders op Schiermonnikoog het “eigenaarschap” krijgen. Dit omdat de organische reststromen worden ingezet om bodem te verbeteren.

Op deze manier houden de boeren ook de eindverantwoordelijkheid over de kwaliteit van het eindproduct en de verwerking daarvan. Mocht juridisch niet alles passen binnen de Vereniging VBS dan kan gekeken worden naar de oprichting van een nieuwe coöperatie mogelijk binnen het model zoals dat binnen stichting Agricycling ( 12 initiatief nemende landbouwers Zuidwest Fryslan) ook toegepast wordt. Uit het onderzoek van Charlotte Mars werd verder geadviseerd; juridisch bindende afspraken te maken over de circulaire verwerking van organische reststoffen in een samenwerkingsovereenkomst tussen de belangrijke stakeholders op Schiermonnikoog. Het verdient daarom aanbeveling om een samenwerkingsovereenkomst tussen de stakeholders op te stellen waarin in ieder geval de organisatie, in termen van doel en financiering, vertegenwoordiging in termen van wederzijdse bijdrage en aansprakelijkheid is geregeld. Het opzetten van een goede organisatie en zakelijke afspraken tussen de beoogde leveranciers en afnemers is de volgende stap in het proces. Het is hierbij van belang dat de beoogde eigenaar aan geeft wat hiervoor nodig is.

27

Mulder Agro

6 Conclusie & Aanbevelingen 6.1 Conclusie Het feit dat op Schiermonnikoog een dergelijk project wordt gestart is ambitieus, maar zeker kansrijk en heeft potentieel gezien de vraagstukken waar de landbouw en maatschappij voor staan. Het lokaal inzetten van organische reststromen biedt kansen voor de grondeigenaren om deze grond te verbeteren. Maar dient ook de belangen van de gemeente en natuurmonumenten die zich willen ontdoen van de materialen. Door de lokale kringloop is er minder transport en blijven de nutriënten circuleren op het eiland. Met het doel om de landbouwgronden vruchtbaarder te maken en daarmee minder afhankelijk te worden van (fossiele) input vanaf de vaste wal komt de kringloop meer in balans en wordt de milieubelasting beduidend lager. Door de regie en het eigenaarschap van dit project op het eiland te houden is het de verwachting dat men de verantwoordelijkheid voelt het product schoon en met kwaliteit te produceren en dit project tot een succes te brengen. De knelpunten zitten nog in de snelheid waarmee men de vergunningen geregeld kan krijgen bij de verschillende landbouwbedrijven. En daarbij moet iedere stakeholder er voordeel uit halen waarbij de uitgangspunten verschillend zijn zoals de gemeente die gewend is om producten af te voeren naar de vaste wal terwijl natuurmonumenten het product nu ook al bij de boeren inzet.

Het is belangrijk om het streefbeeld wat geschreven is voort te dragen door de betrokken partijen. Dit streefbeeld kan dan ook gezien worden als een ‘intentieverklaring’ waarbij men een gezamenlijk doel nastreeft en wil werken aan de uitvoering hiervan.

6.2 Aanbevelingen korte termijn Wij stellen voor dat op basis van onze bevindingen de volgende stappen worden gezet. Deze stappen houden verband met elkaar maar kunnen grotendeels naast elkaar worden opgepakt. a) Aanstellen projectleider vervolg Op basis van het gedane onderzoek liggen er een aantal vraagstukken die opgepakt moeten worden. De verantwoordelijkheid hiervoor moet gedragen worden door de betrokken partijen op het eiland zodat ook het eigenaarschap van dit project daar komt te liggen. Om dit proces verder te brengen is het advies om meteen bij oplevering van dit rapport een projectleider aan te stellen die dit proces te begeleiden op Schiermonnikoog. b) Opzetten organisatievorm voor verwerking Er vanuit gaande dat het streefbeeld geldt als de gezamenlijk intentie om te werken aan hergebruik van organische reststromen zal er een organisatievorm opgericht moeten worden op Schiermonnikoog. Hiermee kunnen de vergunnings- en subsidietrajecten worden opgestart en zullen praktische zaken verder uitgezocht moeten worden. Dit is toegelicht in paragraaf 5.3. Hierbij kan gebruik gemaakt worden van de ervaringen in Sudwest Fryslân c) Keuze maken compost/ bokashi per locatie De overwegingen voor compost en bokashi zijn uiteengezet in paragraaf 3.9. Uit de bijeenkomst op 17 november bleek al dat sommige partijen een voorkeur voor compost en anderen een voorkeur 28

Mulder Agro voor bokashi hebben. Het heeft de voorkeur om voor 1 procesgang te kiezen, omdat er dan niet dubbel in machines geïnvesteerd hoeft te worden. Qua wet- en regelgeving heeft compost de voorkeur; qua regelgeving zou de inrichting sneller vergund kunnen worden en er is meer zekerheid over de periode na de experimentfase. Bokashi heeft een iets lagere kostprijs. Mocht een gezamenlijke voorkeur voor 1 procesgang niet het resultaat zijn dan is het een overweging om het eerste jaar machines te huren. Zodoende wordt met beide technieken ervaring op gedaan, waarbij de keuze voor het vervolg nogmaals overwogen kan worden. d) Uitwerken inrichting per locatie Per locatie moet de inrichting (sleufsilo/mestplaat) worden uitgewerkt inclusief kostenraming. Op basis hiervan kan het vergunningen traject gestart worden en de hoogte van subsidies worden bepaald. Dit onderdeel zal per bedrijf bekeken moeten worden en hiervoor de passende subsidie aangevraagd worden. e) Vergunningen traject Verwerking op het boerenerf is veel eenvoudiger en sneller te realiseren dan een centrale verwerking. Nadat de keuze per locatie gemaakt is kan Circulair Terreinbeheer samen met veehouders en de gemeente het traject van de vergunningen ingaan. In hoofdstuk 4 zijn de stappen hiervoor beschreven.

Ook is het aan te raden om het project als pilot aan te melden bij het LNV om de gehaltes in de bodem te monitoren. f)

Aanbesteden Bokashi / compost maken

Als er geen grote belemmeringen zijn betreft de vergunningen, de organisatievorm bekend is en ook de poorttarieven zijn onderhandeld kan met deze input een nieuwe rekenronde worden uitgevoerd om de kostprijs vast te stellen. Ook de offertes voor machines en apparatuur en verharding kunnen hiervoor bijgesteld worden. Als de businesscase zoals in hoofdstuk 3 is uitgewerkt is bijgewerkt kan ook gesproken worden over het aanbesteden van het maken van bokashi of compost. Zoals genoemd is er al een externe partij die zich hiervoor heeft gemeld. g) Gemeente fijn maken groenafval (hakselaar) Een onderdeel van de samenwerking en onderhandelingen is de vorm hoe de gemeente de materialen aanlevert. Omdat sommige stromen van de gemeente bestaan uit grof snoeimateriaal is het voor de verwerking noodzakelijk dat dit product verkleind wordt. Voor efficiency in de verwerking is het gunstig wanneer tijdens de bestaande overslag het materiaal verkleind kan worden. Dit is te bespreken met de gemeente of zij hier een bijdrage in kunnen leveren wellicht met eigen apparatuur of machines die op het eiland beschikbaar zijn bij ondernemers (v/d Lee). h) Natuurmonumenten aanbesteden maaibeheer en verzameling Natuurmonumenten is net als de gemeente één van de hoofdleveranciers en ook bij natuurmonumenten gaat het om materiaal (grasmaaisel) wat grof is bij het maaien.

Ook dit product moet verkleind worden en wellicht is het bespreekbaar dat dit materiaal na of tijdens het maaien versnipperd of gesneden wordt. Het advies is om dit mee te nemen in de aanbesteding wanneer men het maaien opnieuw gaat aanbesteden. De huidige aannemer (v/d Lee) heeft aangegeven bereid te zijn hierin mee te denken bij aanschaf van een andere maai/opraapwagen.

29

Mulder Agro

6.3 Aanbevelingen lange termijn a) Van drijfmest naar combinatie van mest en biomassa (stalsysteem) Het stalconcept met drijfmest waarbij de mest en urine van de koeien bij elkaar in een kelder komen wordt momenteel kritisch tegen het licht gehouden. Dit proces van opslag is een bron van emissie en wellicht komen er systemen op de markt waarbij mest op een andere manier opgeslagen gaat worden. Hierbij ontstaat de kans om de organische reststromen hierin mee te nemen zodat er op het bedrijf automatisch een mengstap van mest en reststromen ontstaat. Hierdoor ontstaat een product met een mooie koolstof/stikstof verhouding die vriendelijk is m.b.t. emissie en zeer waardevol voor opbouw van bodemvruchtbaarheid. b) Kaaswei retour naar veehouders In de nabije toekomst is het de bedoeling dat de geproduceerde melk op Schiermonnikoog verwerkt gaat worden. Hierbij blijft een aanzienlijke stroom met kaaswei over. Het standpunt tot zover is dat het volume te klein is om te investeren in verwerking van wei tot een humaan voedingsproduct. Daarom wordt er onderzoek gedaan naar een ‘laagwaardige toepassing’ van de wei. Uiteindelijk is de wei een product waarin nutriënten zitten die afkomstig zijn vanuit de kringloop op de boerderij.

In het kader van kringlooplandbouw is het daarom kansrijk de wei terug te brengen naar de boerderij en deze in te zetten als bodemvoeding en wellicht gedeeltelijk als voer voor de kalveren. Dit traject wordt onderzocht door studenten van Van Hall Larenstein te Leeuwarden. c) Slib waterzuivering Er zijn een aantal grotere plassen op Schiermonnikoog die heel af en toe uitgebaggerd moeten worden. De bagger die hieruit komt zit boordevol nutriënten die wellicht toegepast kunnen worden op de landbouwgrond. De nutriënten zijn o.a. afkomstig uit vogelmest die veel aanwezig zijn in de plassen. Toepassing van dit slib is een mooie kans voor de lokale kringloop waarbij onnodig transport naar de vaste wal voorkomen kan worden. Het slib zal gecontroleerd moeten worden op samenstelling en toepasbaarheid. d) Ladder van Lansink inzetten; reststromen inzetten voor andere toepassingen De ladder van lansink is een methode om reststromen te waarderen en in te zetten op de beste passende plek. De focus op duurzaamheid en daarmee ook de innovatie gaat door. In het geval van Schiermonnikoog is het interessant om naast recycling ook te kijken wat er met energie gedaan kan worden. Aangezien de ambitie er ook is om zelfvoorzienend te worden m.b.t. energie. Denk aan het inzetten van hout voor verwarming of het gebruiken van biomassa voor een biovergister.

e) Reststromen van horeca inzetten bij veehouders en tuinbouw De horeca is een grote bedrijfstak op Schiermonnikoog en daarbij ook een grote bron van organische reststromen. Uit de gesprekken is gebleken dat men op korte termijn nog geen behoefte had te werken aan een lokale kringloop, maar wellicht op de lange termijn. In het kader van de lokale kringloop is dit een opgave die opgelost moet worden in de nabije toekomst. Voor de horeca weegt het praktische aspect zwaar mee, omdat zij in de piek geen extra werkzaamheden erbij kunnen hebben. Dus er zal een praktisch systeem ingezet moeten worden waarbij de verwerking snel en efficiënt plaats kan vinden. Dit product kan dan ook verwerkt worden op één van de verwerkingslocaties van organische reststromen.

30

Mulder Agro

Bijlage 1 Kostprijs Bokashi maken op locatie Kostprijs toevoegmiddelen Zeeschelpenkalk Kleimineralen Microferm Plastic 35x 8 x 7 x 2

kg/ton

prijs 10 10 2 14 €

prijs p kgprijs p ton 213 € 0,21 € 2,13 335 € 0,34 € 3,35 384 € 1,92 € 3,84 100,00 € 0,51 € 9,83

Berekening Arbeid bokashi maken mengdoseerinstallatie capaciteit laden Mengen lossen Totale cyclus

10 ton 10 min 5 min 5 min 20 min

Gemiddelde capaciteit/per cycli Aantal cycli Mestscheiden Arbeid bokashi maken per ronde Inrijden + plastic/ aanloop etc. Aanlooptijd / voorbereiding etc Totaal bokashi maken per ronde

194 ton 19,4 0,0 uur 6,5 uur 7,5 uur 1,5 15,5

Verwerking per bedrijf Aantal rondes per bedrijf Arbeid per bedrijf Vergoeding arbeid Kosten arbeid per jaar Kosten arbeid per ton

€ € €

389 ton 2,0 30,9 uur 40,00 p. uur 1.237 3,18

€

15.000 Inschatting AMW

€ €

15.000 3.450 per jaar 5 3% 1,27

Financieringskosten Voermengwagen Mestscheider Totaal Financieringskosten Afschrijving Rente Kosten per ton

20 m3

pers 1 vaste pers 2 boer zelf

31

Mulder Agro

Brandstof en onderhoud Onderhoud mengwagen, scheider Draaiuren Mengwagen totaal Brandstofkosten Mengwagen uren laden Uren inrijden Brandstofverbruik Brandstofprijs Brandstofkosten laden/inrijden Onderhoud tractor per uur Onderhoudskosten 3 tractoren Totaal Brandstof en onderhoud Kostprijs / ton

€ €

900 6,0% 90,7 draaiuren 2.177 o.b.v 20 l.uur, 1,20 diesel

€ € € € € €

45,4 104,7 20 liter/uur 1,20 3.602 4 per draaiuur 963 7.642 2,8

Kostprijs mestplaat/sleufsilo per bedrijf Opslag groenmateriaal Grootte mestplaat Investering/m2 € Investering opslag groenvak €

194 ton 171 m2 95 16.243

Opslag Bokashi Grootte sleufsilo (20 x 8) Investering ondergrond/ m2 Investering keerwanden putten etc. Investering sleufsilo Totale investing Verharding Afschrijving 20 jaar mestplaat +sleuf Rente mestplaat + sleuf Totale kosten per bedrijf Totale kosten gezamenlijk Kosten per ton

194 ton 162 m2 95 8.000 23.389 39.632 1.982 1.189 3.171 22.194 8,16

€ € € € € € € €

o.b.v. 1 batch draaien o.b.v. 400 kg/ 2 m

o.b.v. 600 kg/ 2 m

20 3%

32

Mulder Agro

Bijlage 2 Kostprijs Bokashi maken Centraal Kostprijs toevoegmiddelen Zeeschelpenkalk Kleimineralen Microferm Plastic 35x 8 x 7 x 2

kg/ton

prijs 10 10 2 14 €

prijs p kgprijs p ton 213 € 0,21 € 2,13 335 € 0,34 € 3,35 384 € 1,92 € 3,84 100,00 € 0,51 € 9,83

Berekening Arbeid bokashi maken mengdoseerinstallatie capaciteit laden Mengen lossen Totale cyclus

10 ton 10 min 5 min 5 min 20 min

Gemiddelde capaciteit/per cycli Aantal cycli Mestscheiden Arbeid bokashi maken per ronde Inrijden + plastic/ Aanlooptijd / voorbereiding etc Totaal bokashi maken per ronde

272 ton 27,2 uur 9,1 uur 10,1 uur 1,5 20,6

Verwerking boskashi Aantal rondes Arbeid per bedrijf Vergoeding arbeid Kosten arbeid per jaar Kosten arbeid per ton

€ € €

2721 ton 10,0 206,4 uur 40,00 p. uur 8.257 3,03

€

15.000 Inschatting AMW

€ €

15.000 3.450 per jaar 5 3% 1,27

Financieringskosten Voermengwagen Mestscheider Totaal Financieringskosten Afschrijving Rente Kosten per ton

20 m3

pers 1 laden + mengen bokashi pers 2 Inrijden + plastic

33

Mulder Agro

Brandstof en onderhoud Onderhoud mengwagen Draaiuren Mengwagen totaal Brandstofkosten Mengwagen uren laden Uren inrijden Brandstofverbruik Brandstofprijs Brandstofkosten laden/inrijden Onderhoud tractor per uur Onderhoudskosten 3 tractoren Totaal Brandstof en onderhoud Kostprijs / ton

€ €

900 6,0% 90,7 draaiuren 2.177 o.b.v 20 l.uur, 1,20 diesel

€ € € € € €

45,4 100,7 20 liter/uur 1,20 3.506 4 per draaiuur 947 7.530 2,8

Kostprijs mestplaat/sleufsilo per bedrijf Opslag groenmateriaal Grootte plaat Investering/m2 € Investering opslag groenvak €

272 ton 340 m2 95 32.317

Opslag Bokashi Grootte sleufsilo Investering ondergrond/ m2 Investering keerwanden putten etc. Investering sleufsilo Totale investing Verharding Afschrijving 20 jaar mestplaat +sleuf Rente mestplaat + sleuf Totale kosten per bedrijf Totale kosten gezamenlijk Kosten per ton

1361 ton 1134 m2 o.b.v. 600 kg/ 2 m 95 54.532 162.254 € 107.722 194.571 9.729 20 5.837 3% 15.566 15.566 5,72

€ € € € € € € € €

o.b.v. 1 batch draaien o.b.v. 400 kg/ 2 m

ex civiel

34

Mulder Agro

Bijlage 3 Kostprijs Compost maken op locatie Berekening Arbeid Compost maken Mestscheiden Aanlooptijd/ voorbereiding Ril maken Aantal x Omzetten Omzetten Totaal per ril Uurtarief Arbeidskosten per ril

30 min 60 min 60 min 16 per ril 30 min 10,5 uur € €

40,00 p. uur 420,00

Aantal rillen Arbeidskosten totaal

39 14 x 3 €

16.328

Kosten arbeid per ton

6,00

Financieringskosten Mestscheider Omzetmachine Aanpassen tractor Top Tex doek Oprolmechaniek Meetapparatuur

Per stuk/m2

€ € €

500,00 5.000,00 500,00

Financieringskosten Kosten per ton

€

10.925,00 4,01

€

2.850,00 6,0% 408 9.797 o.b.v. 20 l. uur, 1,20 diesel 1.633 14.279,88

Brandstof en onderhoud Onderhoud apparatuur Draaiuren Brandstofkosten Onderhoud tractor Totaal Kostprijs / ton

€ €

Aantal € € 13 € 1 € 7 € €

30.000,00 2.500,00 6.500,00 5.000,00 3.500,00 47.500,00

5,25

35

Mulder Agro Kostprijs mestplaat/sleufsilo per bedrijf Opslag groenmateriaal Grootte mestplaat Investering/m2 Investering opslag groenvak

€ €

35 ton 44 m2 95 4.156

Aantal Rillen Netto oppervlakte per ril Bruto oppervlakte p. ril (i.v.m. omzetten) Totale oppervlakte Investering / m2 €

1,86 150 m2 310 m2 576 m2 95

Investering verharing

€

58.849

Afschrijving 20 jaar verharding Rente Verharding Totale kosten Kosten per ton

€ € € €

2.942 1.765 32.956 12,11

o.b.v. 1/2 ril opslag o.b.v. 400 kg/ 2 m

3%

36

Mulder Agro

Bijlage 4 Kostprijs Compost maken Centraal Berekening Arbeid Compost maken Mestscheiden Aanlooptijd/ voorbereiding Ril maken Aantal x Omzetten Omzetten Totaal per ril Uurtarief Arbeidskosten per ril

min 30 min 60 min 16 per ril 30 min 9,5 uur € €

40,00 p. uur 380,00

Aantal rillen Arbeidskosten totaal

39 13 x 3 €

14.773

Kosten arbeid per ton

5,43

Financieringskosten Mestscheider Omzetmachine Aanpassen tractor Top Tex doek Oprolmechaniek Meetapparatuur

Per stuk/m2

€ € €

500,00 5.000,00 500,00

Financieringskosten Kosten per ton

€

8.855,00 3,25

Aantal € € 1 € 1 € 1 € €

30.000,00 2.500,00 500,00 5.000,00 500,00 38.500,00

37

Mulder Agro

Brandstof en onderhoud Onderhoud apparatuur Draaiuren Brandstofkosten Onderhoud tractor Totaal

€

€ €

6,0% 2.310,00 369 8.864 o.b.v. 20 l. uur, 1,20 diesel 1.477 12.651,32

Kostprijs / ton

4,65

Kostprijs mestplaat/sleufsilo Opslag groenmateriaal Grootte mestplaat Investering/m2 Investering opslag groenvak

€ €

70 ton 88 m2 95 8.313

Aantal Rillen Netto oppervlakte per ril Bruto oppervlakte p. ril (i.v.m. omzetten) Totale oppervlakte € Investering / m2

13,0 150 m2 310 m2 4017 m2 95

Investering verharing

€

389.956

Afschrijving 20 jaar verharding Rente Verharding Totale kosten Kosten per ton

€ € € €

19.498 11.699 31.197 11,46

o.b.v. 1 ril opslag o.b.v. 400 kg/ 2 m

3%

ex civiel

38

Mulder Agro

Bijlage 5 Menu’s bokashi/ compost per maand. Menu april Producten

Groen en tuinafval Houtsnippers Gras (88 ha) Slootveegsel Totaal/ gem

Omvang

Ds C/N N 66,6 50% 30 0,0 50% 500 0,7 25% 20 52,0 30% 35 119,3 41% 32,1

P2O5 8,3 2,0 0,5 1,0 6,3 0,9 4,3 1,0 6,6 1,6

C/N te hoog, drogestof te hoog.

Menu mei Producten

Omvang

Ds C/N N 76,0 50% 30 0,0 50% 500 1,8 25% 20 0,0 30% 35 77,8 49% 29,8

P2O5 8,3 2,0 0,5 1,0 6,3 0,9 4,3 1,0 8,3 2,0

Ds C/N N 90,0 50% 30 0,0 50% 500 133,0 25% 20 0,0 30% 35 223,0 35% 24,0

P2O5 8,3 2,0 0,5 1,0 6,3 0,9 4,3 1,0 7,1 1,3

Groen en tuinafval Houtsnippers Gras (88 ha) Slootveegsel Totaal/ gem C/N te hoog, vocht te hoog.

Menu juni Producten

Groen en tuinafval Houtsnippers Gras (88 ha) Slootveegsel Totaal/ gem

Omvang

C/N nog iets te hoog, vocht bijna op streefniveau.

Menu juli Producten

Groen en tuinafval Houtsnippers Gras (88 ha) Slootveegsel Totaal/ gem

Omvang Ds C/N N 105,0 50% 30 0,0 50% 500 466,0 25% 20 0,0 30% 35 571,0 30% 21,8

P2O5 8,3 2,0 0,5 1,0 6,3 0,9 4,3 1,0 6,6 1,1

C/N en vocht goed, mest toevoegen niet noodzakelijk.

39

Mulder Agro

Menu Augustus Producten

Groen en tuinafval Houtsnippers Gras (88 ha) Slootveegsel Totaal/ gem

Omvang

Ds C/N N 90,0 50% 30 0,0 50% 500 281,0 25% 20 34,0 30% 35 405,0 31% 23,5

P2O5 8,3 2,0 0,5 1,0 6,3 0,9 4,3 1,0 6,5 1,2

C/N en vocht goed, mest toevoegen niet noodzakelijk.

Menu September Producten

Groen en tuinafval Houtsnippers Gras (88 ha) Slootveegsel Totaal/ gem

Omvang Ds C/N N 100,0 50% 30 0,0 50% 500 100,0 25% 20 101,0 30% 35 301,0 35% 28,4

P2O5 8,3 2,0 0,5 1,0 6,3 0,9 4,3 1,0 6,3 1,3

Omvang

P2O5 8,3 2,0 0,5 1,0 6,3 0,9 4,3 1,0 5,5 1,0

Omvang

P2O5 8,3 2,0 0,5 1,0 6,3 0,9 4,3 1,0 4,9 1,1

C/N te hoog, vocht bijna optimaal.

Menu Oktober Producten

Groen en tuinafval Houtsnippers Gras (88 ha) Slootveegsel Totaal/ gem

Ds C/N N 40,0 50% 30 0,0 50% 500 216,0 25% 20 215,0 30% 35 471,0 29% 27,7

C/N te hoog, vocht is goed.

Menu November Producten

Groen en tuinafval Houtsnippers Gras (88 ha) Slootveegsel Totaal/ gem

Ds C/N N 30,0 50% 30 0,0 50% 500 49,0 25% 20 269,0 30% 35 348,0 31% 32,5

C/N te hoog, vocht is goed.

40

Mulder Agro

Bijlage 6 Logboek werkzaamheden. Logboek werkzaamheden circulaire reststromen Schiermonnikoog Werkzaamheden Onderwerp 2019 Overleg + voorbereiding 13-nov Startbijeenkomst 26-nov Enquete aanvullen 3-dec Overleg Charlotte Mars opstellen model 3-dec Biomassastromen 2020 Gesprek maaisel 13-jan Natuurmonumenten Schrijven en verzamelen 20-jan Schetsen kapstok hoofd en deelvragen 22-jan Startoverleg 29-jan Overleg Charlotte 10-feb Uitwerking biomassastromen Afspraken plannen en voorbereiden 10-mrt Voorbereiding Gemeente, VVB etc 12-mrt Bezoek eiland 17-mrt Uitwerking overleg 31-mrt berekeningen overleg 09-04 8-apr Voorbereiding 9-apr Overleg 09-04 13-apr Planning en afstemming Diverse stakeholders biomassa 21-apr Afstemming Voortgang 23-apr Afstemming Bokashi maken 27-apr berekeningen Diverse stakeholders biomassa 28-apr Afstemming 29-apr Overleg Veehouders Overleg 07-05 6-mei Voorbereiding bespreking 7-mei Overleg 07-05 Bespreking mogelijkheden Wei 19-mei Circulaire zuivelketen compost/ Bokashi 26-mei berekeningen Overleg gemeente en CT Wetgeving 2-jun Overleg CT overleg 4-6 3-jun Voorbereiding Informatie machines 16-jun Overleg Ufkes menu biomassa 23-jun berekeningen 24-jun Voorbereiding 25-jun Overleg 25-06 Bespreking mogelijkheden Wei 28-jun Circulaire zuivelketen Bijwonen en kennis uitwisselen 30-jun Bijeenkomst BioWad/Biomassa menu biomassa 1-jul berekeningen 7-jul Afstemming

Opdrachtgevers 14-jul Bezoek schier, Natuurmonumenten, VVB, Gemeente Besprekingen op eiland Besprekingen op eiland 8-sep Bezoek schier, VVB, v/d Lee, Gemeente Bespreking mogelijkheden Wei 11-okt Project realisatie circulaire zuivelketen 15-okt Afstemming Opdrachtgevers 27-okt Afstemming deelname Wetterskip 1-nov Afstemming Wetterskip biomassa Bespreking mogelijkheden Wei 17-nov Circulaire zuivelketen bespreking met boeren op locatie 17-nov Presentatie tussenstand met partijen op eiland Online 3-dec Overleg organische reststoffen Schier 17-dec Bespreking concept rapportage I 2022 6-jan Bespreking concept rapportage II 12-jan Oplevering definitieve rapport

Datum

41