12-02 - bijlage 1 - AVG

Met dezelaatstetoevoegingkunnenter onderscheidingvan de natuurwetenschappen ook in de disciplines van de hurnanioramet behulp van begrippenen symbolen systematischde menselijkeaspectenvan de maatschappij worden onderzocht.Maar, waarschuwtook Bertalanft (p 6), met alle kennis van de wereld die we ontwikkelen om problemenop te lossenblijven we in gebrekeals niet ook bij de bestuurdersen politici de vrije wil bestaatom de oplossingendaadwerkelijkuit te voeren(App.a.a). vertegenwoordigervan de tweede generatievan de 2. De historicusF.Braudel(1902-1985),een vooraanstaande FranseAnnales-school,had m.b.t. de verschillendebegrippenvan "tijd" het conceptvan "la longue durée" geintroduceerdwaarin de geschiedeniswordt opgevatals één entiteit van ontwikkelingsprocessen(une histoire totale), (évënemenrs) plaatsvindendie verbondenzijn met langer lopendecyclische waarin kortstondigegebeurtenissen histories(conjunctures)"opweg naar het onbekende"dat is gevat in de structuurvan de langetermijn (la longte durée), die als een "omhullende" (enveloppe)de grens stelt aan de korter lopende "golfbewegingen" van de tijd maar ogenschíjnlíjkzelf in de habitatsnauwelijks door veranderingenwordt beroerd(deel IV, nA05).

Wat echter ontbreekt in de beschouwingvan "la longue durée" is de toepassingvan de natuurwetenschappelijke kennis - voor een adequatewetenschappelijkeverklaring van het hier geihtroduceerde probleem van de toenemendecomplexiteitis de toepassingvan de methodiekvan Braudelnoodzakelijk,maar niet voldoende. wiskundige en econoom N.Georgecu3. Vanuit een geheel andere invalshoekhad de Roemeens-Amerikaanse Roegen( 1906-1994)in zijn boek (pp I 14-140)verklaarddat in de langetermijn in de habitatsniet alleensprakeis maar ook, van de kardinalegrootheidt, die verbondenis met de mechanicaen de mechanistische wetenschappen eraangekoppeld,sprakevan de evolutionaire,ordinale variabeleT, die ontleendis aan de thermodynamicaen die de levensloopvan de organismenin de habitatsbepaaltin "la longue durée"{t; T}:"mechanical phenomenaare gebruikt via de Timeless,but not timeless"(p 136). In dit kader wordt wèl de noodzakelijkenatuurwetenschap introductie van de TweedeHoofdwet van de thermodynamica,met tenminste twee fundamenteleaspectenvan entropie:het thermischeaspect(S2) en het temporeleaspect. Wat dit laatstebetreft verwijst hij enerzijdsinstemmendnaar het citaat van Schumpeterm.b.t Ricardo ($10) en anderzijds naar de onomkeerbaarheidvan de "arrow of time" in de habitats (Eddington).

Naderhand is door de Russisch-Belgische chemicus llya Prigogine (Prígoàin) het concept van de irreversibiliteitvan de tijd op een (App.5, n07). mi.croscopisch niveauuitgewerkten ingepastin de theorievan de niet-evenwichtsthermodynamica 4. Wie veel dieper onderin de "zwarte doos" zoekt, komt terechtin het "Koninkrijk der Dieren" waaq als evolutionaire krachten,tenminstedrie factorenwerkzaam zijn:{"aandrijving":(Fl);"besturing": (F2);"verkeer":(F3)}, waarvande ecoloog en evolutiebioloogAttenborough(m.b.t. de schaarsgewordennatuurlijkehabitatswaar "het menselijk gedrag" nog weinig schadeheeft aangericht)in BBC-films flappante voorbeeldenlaat zien van het e/ficiënteen ffictieve gedrag van een alfa-mannedeof dito vrouwtje dat, op grond van het aangeboreninstinct en situatievoor de kudde een veilig heenkomenweet van de eigen verinnerlijkteervaringen,in een levensgevaarlijke van "de kwestie-MalthusNext"zijn, is de ECD-hypothese,dagete vinden. In "de langetermijn-/engtedoorsnede" lijks ook deze drie aspectsystemen onderling teruggekoppeldmet de subsystemenwerkzaam(zie Ter introductíe). 5. De eerstefactor [Fl] betreft de thermodynamica;de tweedefactor{F2} verwijst naar de disciplinesvan de biofogie en van de ecologieen, m.b.t. het gedragvan de mensals soort,ook naarde ethiek(deel Il.3). De derde factor {F3} verwijst naar de natuurwetenschappen als geheel("materie in beweging",d.w.z.

naar het positieve in de habitats,waarvan de formele terugkoppelingssystemen totaal van de interactiesvan de negatieveen beschrijvinggedeeltelijkin de logica en in de wiskunde is gesteld.Daarmeeimpliceert {F3} evenwel óók de "traagheid van masse" (of de weerstand tegen veranderingen),die representatief is voor conservatismeof continuiteit;d.w.z. representatiefvoor het "doormodderen"in menselijkegewoontenen gedrag,als gevolg waarvan echtergedurendede laatsteeeuw de natuurlijkebiodiversiteitversneldafneemt.

22

$16. Neomercantilistische predatiepraktijken I: de ontmanteling van de sociasl-democraíle Machtsongelijkheid is de ecologischeen noodzakelijke uitkomst van de natuurlijke selectiedie niet alleen geldt voor dieren, maar ook voor de mens als organismeen voor een groep mensenals organisatie.Dankzij het instinctief opleggen van discipline door het alfa-mannetje/vrouwtje in het "Koninkrijk der Dieren" worden niet alleen de individuen van een sociaal georganiseerdesoort beschermden wordt de habitat van de eigen populatie gestabiliseerd;ook worden anderepopulatiesmiddels de predatiequa omvang in bedwang gehouden,zoals de cyclus van het roofdier en het prooidier in een Lotka./Volterra-modelceterisparibus te zien geeft. In de menselijke habitat leidt machtsongelijkheidzonder tegenkrachtentot misbruik van de machq het gevolg is dat economischeof zelfs politieke ongelijkheid voortdurend zichzelf bevestigt en zelfs versterkt, d.w.z. macht bemachtigtgeld, o'geld"koopt macht - de darwinistischestrekking van Thucydides' dictum (syllabus,deel I, nOl). 1. Wat betreft de instabiliteit van maatschappelijke processenwas de anthropoloog en econoom R.Wilkinson in "Poverty and Progress" (1973) tot de conclusiegekomendat voor het behoud van een ecologischevenwicht in de habitat (of stabiele maatschappelijke"goede orde", zoals een demouatie) culturele stabiliteit noodzakelijk is; d.w.z.

hoe meer gecultiveerd in disciplinerende "normen en waarden" de populatie is, des te robuuster is het habitat-"immuun-systeem"in {t,T}. Een groot gevaarvoor de stabiliteit is evenwel bevolkingsgroei(pp 57-58): A societymovesout of ecologicalequilibriumas resultof a disturbance to somepart of the culturalsystemwhich actedto restrainthe societywithin workablelimits. [...] But whereever the disturbance starts,it appearsthat if it is to leadto it must,somewhere economicdevelopment alongthe line, damagethe society'srestraintsufficientlyto causeconditionsto deteriorateas the societymovesout of ecologicalequilibrium.Most typically this involvesbreakingthe restraintson populationgrowth.Thequantitativexpansion of thetraditionaleconomyup to thelimitsof equilibriumushersin theprocess of qualitativechange. Of anders gesteld, dàn is een onomkeerbaarproces van nefio positieve terugkoppelingen ingezet dat zelfs in chaos kan eindigen (Malthus' dictum). 2. Kijken we voor de laatste keer in de zwarte doos van het menselijk gedrag, dan vinden we daar de bevindingen van de Canadesepublicist J.R.Saulen de analysevan de AmerikaanseeconoomM.Olson, die later komt (Sl9). In tegenstellingtot Polányi (vanwege zijn vertrouwen in de "dubbelbewegingl'!) is Saul vanwege de intussen gerealiseerde"ontbedding van de markt" minder optimistisch.

[n The UnconsciousCivilization (1997) beschrijft hij hoe in de huidige westersemaatschapprjde individuele burger onder invloed van de indringende marktkrachten en de snelle maatschappelijkeveranderingenin een toestandvan gemakzucht,conformisme en sociale passiviteit terecht is gekomen, en hoe daarbij geleidelijk voor hem de wezenlijke vrijheden, die in het verleden met zo veel moeite bevochtenwaren (en die hij nu zo vmzelfsprekend acht), verloren gaan tenzij hrj op tijd zich het gevaar van deze "great leap baclovqrds" realiseert - het handhavenvan zijn democratischerechten en het behoud van een eigen identiteit vereist van de burger namelijk een onophoudelijke,maatschappelijk-kritischebetrokkenheid. 3. Saul schrijft de lawine van indringendeboodschappen(m.b.t.

instructiesèn materiële verleidingen) waaraande hedendaagsewestersemens wordt blootgesteld,toe aan de modernepraktijken van de hiërarchischgeorganiseerde organisatiesdie hij corpor,arres(dus juist níet: coóperaties!)noemt, in het bedrijfslevenèn bij de overheid, die op allerlei wijzen zich in de postindustriëlemaatschappijhebbengenestelden de doorsnee-burger,als ondernemerof consument, als werkgever of werknemer, voortdurend met bureaucratischeprocedures,nieuwe producten en commerciële verleidingstechniekenoverstelpen.Deze praktijken hebbenechtertot gevolg dat de burger, aangelijndvia 'oeppt", dagelijks wordt gebombardeerdmet een chaotisch geworden stroom van losse brokjes informatie en rommelpraatdie hem in onzekerheidbrengen,zodathij de maatschappelijkecomplexiteit niet meer kan doorzien. Aldus ghjdt hij vervolgens af naar een toestandvan sociale onverschilligheiden wendt hij uit eigen lijfsbehoud zich af van "de politiek" waardoor, zo meent Saul, de westerse burger bevattelijk wordt voor het geloof in de ideologie van het neocorporatisme, dat hem de utopie van een "verzekerde toekomst" biedt míutr voor het scheppendaarvan, zoveel mogelijk onopgemerkt, het democratische(of pluriforme) gehalte van de bestaande maatschappijzal vernietigen.

De essentievan het neocorporatismezou namelijk zijn dat de potentieel-politieke macht van de individuele burgers "vrijwillig" en "voor goed" nÍur een permanenÍ besfurendecommercieelmaatschappelijkeélite wordt overyeheveld,waardoor volgens Saul de rol van de overheid als de bovenpartijdige organisatiein de maatschappijwordt geminimaliseerden het gemeenschappelijkbelang wordt gebagatelliseerd. 4. Saul wijdt een apart hoofdstuk aan het gebruik van de tsol als de bron voor het verkrijgen en gebruiken van kennis en macht; hij verwijst daarbrj naar de weldenkende burgers tijdens de Europese Verlichting, die naar argumentenzochten om met succeszich tegen het machtsmisbruik van de Kerk of de Kroon te kunnen verzetten. Maar in de neocorporatistische maatschappij, houdt Saul ons voor, wordt de taal gehanteerd als een machtsinstrument,al behoudt in het informele publieke domein de burger, die dagelijks via de TV, radio en anderemedia met oeverloos gebabbel wordt overladen, met zijn democratischerecht op "de vrijheid van meningsuiting" de mogelijkheid om "horizontaal", via de communicatiemediaof rechtstreekstegen zijn omgeving gericht, zijn persoonlijkeongenoegenste ventileren ("blaffen mag, bijten niet") - individueel is het effect ervan dan gering.

23

5. In de taal als machtsmiddel onderscheidtSaul drie elementen:de rhetoriek, de propagandaen de specifieke vaktaal, die door de snelle technologischeonfwikkeling en de ermee verbondenarbeidsverdelingsteedsbreder in de maatschapprjwordt gebruikt. V/at betreft dit laatsteelement wijst hrj op de afgenomenmogelijkheid voor de buitenstaanderom de terminologie en de conclusiesvan een specialistte begrijpen. Deze ontwikkeling wijt hij (economenen politici) vanwege hun vaak slordige wijze van redeneren vooral aan de niet-natuurwetenschappers (op grond van niet getoetsteveronderstellingenen een overschattingvan de betrouwbaarheidvan de geselecteerde statistischegegevens)en hun gebruik van onduidelijke definities. Door het toegenomengebrek aan kennis en inzicht dreigt, volgens Saul, evenwel de doorsnee-burgerhet begrip van zijn absffactgeworden leefomgeving te verfiezen, en krijgt hij de neiging om op zoek te gaan naar de zekerhedenvan een utopie die bijvoorbeeld een ideologie (óf religie) zegt te kunnen bieden.

In de neocorporatistischemaatschappijwordt deze overstap vergemakkelijkt door de inzet van het instrument van de rhetoriek (als verpakkingsmiddelvan de ideologie) en van de propaganda(als advertentiemiddel).Terwijl het effect van de rhetoriek bepaaldwordt door het opportunistische gebruik van de taal, bedient de propagandistzich bij voorkeur van suggestievebeelden (die bijvoorbeeld in de filmpauzes te zien zijn) en bijvoorbeeld van meeslependemuziek, om voor de desbetreffende(keuze)-situatiede gewensteemotiesop te wekken. 6. De propagandamethodenzijn al duizendenjaren oud; de Lijkrede van Pericles is ervan een voorbeeld. Een wezenlijk element van propagandais het verfraaienvan de werkelijkheid of zelfs het vervalsenervan. Saul (p 63) geeft een citaat van Mussolini, die (in de traditie van de rooms-katholieke Kerk) zegt dat de volksmassaniet behoeft te weten wat er gebeurt: "zij moet alleen maar geloven wat wordt vefteld, zodateen voorgespiegeldeillusie werkelijkheid wordt". Een krachtig hulpmiddel daarbij is de commerciëletelevisie geworden. Maar het onderwerp van het nut van de misleiding was natuurlijk al eerderín De Vorstter sprakegebrachtdoor Machiavelli zelf.

Machiavelli ($7) verweesnaar het bekendevoorbeeld van de centaur (half mens/half dier): dat de Leider, voor het kunnen handhavenvan de stabiliteit van de staat,in plaats van een deugdzaamman te zijn en volgens de wet te handelen,somsjuist zich als een beest,dus amoreel,dient te gedragen.Het beestvervangthij door de combinatie van listen en geweld (vos en leeuw); de keuze van de vos wordt als volgt geformuleerd:[...] "one must know how to colour one's actions and to be a great liar and deceiver. Men are so simple, and so much creatures of círcumstance,that the deceiverwill alwaysfind someoneready to be deceived'- een uitspraakdie in de 20e eeuw door Mussolini voor zijn doeleinden werd herhaald en die met toenemendefrequentie in de 2l e eeuw wordt toegepast,met toenemendecomplexiteit van de habitatsals gevolg. $ I 7. Neomercantilistische predatiepraktij ken Il: de processenvanfínancialisatie Dit onderwerp is te gecompliceerdom in enkele bladzijden te behandelen;voor een inzicht wordt verwezen naar de syllabus,deel V (pp 394-403;690-699). $18. Neomercantilistische predatiepraktijken III: de aJbraak van de natuurlijke ecosystemen Dat jonge zeehondjesverkommeronen verhongerenten gevolge van overbevissingen vervuiling van de zeeën is opnieuw een veronffustend"teken aan de wand" (Apergu.3D).

Maar de FranseoceanografenR.Calgagnoen J.Goy geven in hun publicatie: Mëduses: À ta conquète des océans (2014) een beeld te zien van veryuiling van de diepzeeënin de "lange termijn" dat van een geheelandereorde van bedreiging is, namelijk de "stille" opkomst van kwalachtigen die in de opwarming van de biosfeer via pre-adaptieveevolutie nieuwe toppredatoren kunnen wprden. Overigens is aan de vervuiling en vergiftiging van de habitats op het vaste land of in de atmosfeerals gevolg van de uitstoot van positieveenffopie uitgebreidaandachtbesteedin het Apergu.(3A; 38; 3C). Het vraagstuk van de maximale natuurlijke draagcapaciteitvan de aarde ter verzekering van het vooftbestaan van de groeiendewereldbevolking werd, 50 jaar na de publicatie van de eersteversie van de populatietheorievan Malthus en bijna 125 jaar vóór de eerstepublicatie van de Club van Rome, expliciet aan de orde gestelddoor John Stuart Mill, als de laatsteprominentevertegenwoordigervan de Klassieken(Sl0).Omstreeks 1800 bestondde wereldbevolkinguit ca. éénmiljard mensen;in 1900was dit totaalnog maar 1,6 miljard.

Gegevende voortgezette populatiegroei,de toegenomenongelijkheid van de verdeling van de bestaansmiddelenen de ffsieke ecologische grenzenaan de productie van voedsel en drinkwater, lUkt de voorspelling van Malthus, dat het zwakste maar ook grootste deel van de bevolking onherroepelijkte gronde zal gaan,bewaarheidte worden: in het jaar 2000 waren van een wereldpopulatievan tenminste 6 miljard mensende inkomens al zeer ongelijk verdeeld: bijna I miljard mensenwaren chronischondervoed(E.O.Wilson, Thefuture of life, pp 28-29;2A04. $19. Rood of zwart ($5): /r/ezr bekennen àf gokken, d.w.z. kiezen àf verliezen? De economischebonanza,uitgelokt door M.Friedman (Freedom to choose, 1980) en in beweging gebracht door Reaganen Thatcherèn het politieke triomfalisme van het "wije Westen"na de val van de Muur in 1989, verwoord door Fukuyama in "The end of history" 0992), hebben in de ingestorteUSSR gevoelensvan revanchismeopgewekt en een proces van militarisering in gang gezet(óók de "dubbelbeweging",K.Polányi, syllabus:404-405).

24

l. Volgens het rapport van Statista 2025 is gemiddeld wereldwijd de verdere uitstoot van CO2 in ppm gemeten: van 401,01 in 2015 tot 424,61 in 2024, met als het verffekpunt van Kyoto (1997) de gemetenhoeveelheid:363,88 (zie Aper7u.3G). Wat dit betekent voor het leefklimaat in de "toekomst", wordt iedere keer op een COP-symposium verklaard door de klimaatwetenschappers.Doch de gemeten CO2-uitstoot is slechts een o'parspro toto": het geheel betreft de jaarlijkse totale productie van thermische en chemische entropie, die zich ophoopt; niet alleen vanwege de per saldo destabiliserendepositieve terugkoppelingsprocessenvan de economische productie en consumptie, maar ook bijvoorbeeld vanwege het vuurwapengeweld in oorlogen dat telkens weer losbarst en waarvan de gevolgen in de biosfeer vrijwel geheelongemetenblijven - als een ander statistischRostow-residu? 2.Yerzet tegen de schadelijkegevolgen van de economischepredatie voor het leefklimaat van de habitats in een democratischemaatschappijbestaatal lang (zie Aper7u.3B,3F).

De Amerikaanse econoom M.Olson had zich in de jaren '60 afgewaagd onder welke voorwaarden óók een pressiegroepL (zoals nu XR) voor het verkrijgen van een beoogd 'ocollectiefgoed", een succesvolresultaatkan behafen.De uitkomst van zijn analysein"The Logic of CollectiveAction: public goods and the theory of groups" (1971) is, in een NK-kader gevat, in het algemeenvoor een pressie- of verzetsgroepniet bemoedigend.Want zonder een helder gesteld doel van groep L, zonder de zelfdiscipline, opofferingsbereidheid en standvastigheidvan de deelgenotenen zonder te beschikken over een concreetruilmiddel in de thans geworden "voor wat behoort wat"-maatschappijcultuur,zal eendergelijkemissie mislukken (zie Apergz.3H). 3.

Sinds het begin van de 21' eeuw is evenwel bij de economischepredatiepraktijken,de problematiek van de informatie-entopie gekomenwaarin natiewijd, bemiddeld door de "sociale media" als een gezamenlijkekatalysator, feitelijk nog nauwelijks gecontroleerde"eigen meningen" als "neutrale" informatie in de habitats worden verspreid: processenvan desinformatie waarin de gemoederenverhit geraken, heftige repercussiesvolgen en ter intimidatie frequenter de taal als machtsinstrumentwordt gebruikt, met mogelijk ernstige gevolgen in de habitat gevolgen waaruit, naast de interne conflicten, mogelijk ook de sociale en psychische gedragsproblemenontstaan die niet kunnen worden opgelostop grond van de mechanistischeideologie van "T[NA" (There Is No Alternatíve: $12), en de gevolgenwaarvoor Mill had gewaarschuwd($10). Voor het verzet tegen de neomercantilistischemachtspolitiek is de methode van Olson noodzakelijk, maar niet voldoende.Wat ontbreekt is een alternatievemethodiek met het bindend grondbeginselvan mutualiteit (gl2), als de grondslag van collectief handelen in een ondernemingsvormwaarin (naast de zelfdiscipline, opofferingsbereidheid en standvastigheidvan de deelgenoten)bijvoorbeeld op grond van de deugdenethiek(Aperqu.3H.$14) bezielend,betrouwbÍnr en visionair leiderschapnodig is, zoals in de productiecoóperatie(zie Apergu.3I). 4.

Nog geen honderdjaar na de "Crash van Wall Street" lijkt de geschiedenisvan het Interbellum zich te herhalen, maar er zijn grote verschillen. Hetfailliet van het mercantilisme ("beggar tÍty neighbour") is verdrongen door een heftige crisis van het neomercantilisme(zoals door "MAGA"). Wereldwijd worden doorlopend machtsconflicten uitgevochten en zijn de geopolitieke machtsverhoudingentotaal veranderd.Ook is de wereldbevolking verviervoudigd, heeft de complexiteit van de westersehabitats zich verveelvoudigd en is "plotseling" de klimaatcrísis ontstaan.Maar ook de predatie zelf is gewelddadiger geworden en is ook Faustiaansvan aard. In een recente eindbeschouwingover de wereld-economischemachtsverhoudingenen in het bijzonder over de positie van China ten opzichte van de Verenigde Staten in de toekomst, kwam in 2011 de Britse bankier Magnus tot de speculatieveslotwaag: Who will inherit the earth? (syllabus:378).Een ander antwoord wordt hier gegeven: de natie die het meest effectief de interne en externe stabiliteit van de habitats kan verenigen (want zie het lot van de ltalische stadstaten:$7).

Daarin is in {F2} de sleutelfactor:het adequateleiderschap.Ermee verbonden,komt voor de realisatie van de noodzakelijke gedragsverandering ten behoeve van het besef van de collectieve veranfwoordelijkheid,onvermijdelUkde kwestie van de "vrije wil" aan de orde voor de activiteitenvan "onderop". 5. Met de introductie van oikophysisals de alternatievemethodiek ($13) is het nu mogelijk geworden om, uitgedrukt in de predatiepraktijen, de machtspolitiek te onderzoekenmiddels de aspectsystemen. Daarmee is zowel de oikonomos-doctrine weerlegd als de TlNA-ideologie weersproken, en kan op een alternatieve wijze een antwoord op [Vlf worden gegeven.En bijvoorbeeld op een [V2l m.b.t. de wereldwijd groeiende"vermogensklaof .Etc. 6. Tensloffe is er de vraag, of in de chaotisch geworden westersewereld niet eenporadigmqverschuiving nodig is? Het antwoord is "voorlopig niet", want in de natuurwetenschapwordt een conceptueelkader slechtsals paradigma aanvaardindien de ermee verbonden wettenoin de empirische cyclus beproefd, keer op keer níet worden weerlegd. Voor het maatschappelijk verkeer van het "vrije Vy'esten",{F3}, is evenmin een ander paradigma nodig, want in de AtheenseVerlichting (vanaf 500 vC) waren de grondslagengelegd van een onvervalstedemocratie(App.l). t,maart 2025.

25