11 David Kok - Raadscommunicatie 2024 - onderzoek, conclusies en aanbevelingen.
Tekst van het document
35%
34%
Op de vraag of ze zelf meer ondersteund zouden willen worden op het gebied van communicatie, scoren de meeste respondenten een 3 (37%) en een 4 (34%).
30%
25%
20%
15% 12% 10%
10%
8%
5%
Tellen we de uiteinden bij elkaar op, dan geeft uiteindelijk een meerderheid van 46% aan het (zeer) eens te zijn met deze stelling.
0% 1
2
18%
3
37%
4
5
46%
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 59
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
2. Communiceren als fractie
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 60
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Hoe actief vindt u dat uw fractie / politieke partij communiceert met inwoners?
Respondenten vinden dat hun fracties iets minder communiceren met inwoners dan zij zelf doen.
1; 1%
5; 13%
2; 14%
De helft van de respondenten (48%) vindt dat de fractie meer dan voldoende communiceert (score 4 en 5), tegenover 51% als ze zichzelf scoren.
4; 35% 3; 37%
Tegelijkertijd geeft 15% een score van 1 of 2, waar dit bij de eigen communicatie 11% is. 1; 0% 5; 13%
4; 38%
2; 11%
3; 38%
Raadslid zelf Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 61
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Via welke kanalen communiceert uw fractie / politieke partij met inwoners? Sociale media
95%
Website van de partij
Sociale media blijven ook bij fracties het belangrijkste kanaal om met inwoners te communiceren, hier geeft zelfs 95% van de respondenten dit kanaal te gebruiken (eigen communicatie: 78%). De top 3 bestaat hier verder uit de website van de partij (85%) en ledenbijeenkomsten (68%).
85%
Ledenbijeenkomsten
68%
65%
Face-to-face (ik ga op bezoeken bij belangengroepen als ondernemersorganisaties of verenigingen)
51%
Face-to-face (nodigen actief inwoners uit bij bijeenkomsten)
45%
Face-to-face (tijdens partij evenementen op straat)
44%
44%
Face-to-face (op andere momenten)
43%
Telefonisch
36%
Filmpjes (via bijvoorbeeldSociale media)
Ook fracties maken nog weinig podcasts (5%) en ook bezoeken aan de deur vinden weinig meer plaats (23%).
33%
Politiek café
29%
Face-to-face (bij mensen thuis)
27%
Face-to-face (bezoeken aan de deur)
23%
Podcasts
5%
Anders
6%
0%
20%
40%
60%
80%
100%
120%
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 62
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
2. Gemeenteraadsverkiezingen 2026
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 63
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Hebben jullie al een communicatieplan voor de komende gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart 2026?
Weet ik niet
5%
Nee, gaan we ook niet maken
Bijna driekwart van de respondenten (74%) geeft aan de komende maanden aan een communicatieplan voor de verkiezingen te gaan werken.
2%
We hebben wat ideeën, maar die gaan we niet vastleggen in een plan
7%
Nee, gaan we komende maanden aan werken
74%
Ja, hebben we al
13% heeft al een plan en 9% gaat geen plan maken.
13%
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 64
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Verwachten jullie rondom de verkiezingen ook extra communicatie vanuit de griffie? Ja, we verwachten dat de griffie met communicatie actief helpt bij de opkomstbevordering en daar is ook extra budget voor
30%
Ja, we verwachten dat de griffie met communicatie actief helpt bij de opkomstbevordering, maar daar is geen extra budget voor
Meer dan de helft van de respondenten (58%) verwacht een actieve rol van de griffie bij de opkomstbevordering van de aankomende verkiezingen. De helft van deze respondenten geeft echter aan hier geen extra budget voor te hebben.
28%
Nee, dat doen we als partij(en) helemaal zelf
24%
Nee, dit wordt primair door de ambtelijke organisatie opgepakt
Een kwart van de respondenten (24%) doet het als partij helemaal zelf.
5%
Weet ik niet / geen mening
13%
0%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
35%
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 65
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Belangrijkste conclusies uit (40) aanvullende opmerkingen 1. Raadscommunicatie en ondersteuning ▪ Er is behoefte aan betere communicatie binnen de gemeenteraad en tussen de raad en het college. ▪ De griffie speelt een belangrijke rol in de communicatie, maar wordt soms als belemmerend ervaren door een gebrek aan neutraliteit. ▪ Raadsleden moeten meer betrokken worden bij communicatieprocessen, waarbij neutraliteit belangrijk blijft. 2. Informatievoorziening naar inwoners ▪ Informatievoorziening naar inwoners is vaak ontoereikend, met name vanwege het verdwijnen van lokale kranten en de geringe interesse van bepaalde groepen. ▪ Raadscommunicatie moet duidelijker inspelen op de behoeften van inwoners en per kern of doelgroep worden afgestemd. 3. Rollen en verantwoordelijkheden ▪ Raadscommunicatie moet een neutraal geheel uitstralen en mag niet worden gebruikt voor partijpolitieke standpunten. ▪ Fracties en individuele raadsleden worden gestimuleerd om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor het uitdragen van hun eigen standpunten via hun eigen kanalen. 4. Uitdagingen voor kleine fracties ▪ Kleine fracties hebben moeite om effectief te communiceren vanwege beperkte middelen, tijd en expertise, zoals op het gebied van sociale media. ▪ Burgerraadsleden en vrijwilligers zijn essentieel, maar raken soms overbelast. 5.
Lokale partijen en financiering ▪ Lokale partijen hebben het financieel moeilijker dan landelijke partijen, wat hun zichtbaarheid en campagnevoering belemmert. ▪ Een permanente campagne wordt door sommigen gezien als een oplossing. 6. Toekomstige plannen en evaluaties ▪ Evaluaties en plannen voor verbetering van gemeentelijke en raadscommunicatie (zoals voor 2024 en 2025) worden besproken. ▪ Nieuwe initiatieven zoals columns in lokale media, spreekuren en cursussen worden als positief ervaren. 7. Transparantie en openbaarheid ▪ Geheimhouding door het college wordt vaak als een obstakel ervaren, wat duidt op een gebrek aan transparantie. ▪ Er is behoefte aan meer open communicatie en duidelijke informatievoorziening richting de raad en inwoners.
De algemene boodschap lijkt te zijn dat communicatie en informatievoorziening in en rond de gemeenteraad beter en toegankelijker moeten worden, met aandacht voor transparantie, neutraliteit, en ondersteuning van kleinere fracties. Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 66
Afbeelding met logo, symbool, Lettertype, Graphics Automatisch gegenereerde beschrijving
5. Achtergrondinformatie
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 67
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
1. Betrokkenheid inwoners
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 68
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Onderzoek Necker Respons onderzoek 4700 invullers, door heel Nederland. Uit de antwoorden blijkt dat inwoners graag op een laagdrempelige manier willen worden betrokken. Een hybride vorm tussen digitale en fysieke communicatie is hiervoor nodig. Inwoners benadrukken het belang van begrijpelijke taal en concrete boodschappen Wanneer er gecommuniceerd wordt over besluiten willen inwoners graag context ✓ Welke afwegingen worden gemaakt? ✓ Wat zijn de gevolgen? Wat betekent het voor mij?
“Zichtbaar en luisteren”
Ideeën van inwoners: ✓
Profielen van de raadsleden
✓
Meer fysieke aanwezigheid in wijken en verenigingen
✓
Samenvattingen van vergaderingen, maar niet alleen tekstueel
✓
Een enquête deel op de website van de gemeenteraad.
Bron: Participatie en communicatie, Necker
“Besluit en beslissing”
“Website en media” Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 69
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Weten wat de raad doet, interesse in politiek
De helft van de inwoners is bekend met de werkzaamheden van de raad, maar slechts een vierde voelt zich vertegenwoordigd. Invullers tussen de 15-45 jaar en invullers met een lager opleidingsniveau weten minder goed wat de raad doet en voelen zich minder vertegenwoordigd. 61% van de invullers is geïnteresseerd in gemeentepolitiek. Een derde van de invullers heeft vertrouwen in de politiek. Hoger opgeleiden hebben vaker interesse en meer vertrouwen. Bron: Participatie en communicatie, Necker
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 70
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Zou je (meer) informatie willen ontvangen over de gemeenteraad in jouw gemeente?
Ja
44%
Misschien
34%
Nee
Weet ik niet / geen mening
19%
3%
Ruim 4 op de 10 inwoners heeft behoefte aan (meer) informatie over de gemeenteraad. Slechts een op de vijf heeft dit helemaal niet. De percentages zijn hetzelfde voor mensen met weinig vertrouwen in de politiek (44%) als voor mensen met veel vertrouwen (43%). Bij invullers met weinig politieke interesse is dit percentage lager (27%).
Bijna de helft van de invullers in de leeftijdscategorie 15-45 jaar geeft aan (meer) geïnformeerd te willen worden.
Bron: Participatie en communicatie, Necker
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 71
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Over welke onderwerpen zou je (meer) informatie willen ontvangen?
Beslissingen van de raad
81%
Agenda van de raad
52%
Hoe ik mijn mening kan geven
45%
Onderwerp op de agenda krijgen
42%
In contact komen met raadsleden
19%
Partijen in de raad
17%
Zelf politiek actief worden Anders Weet ik niet / geen mening
Inwoners worden het liefst geïnformeerd over beslissingen van de raad en wat er op de agenda staat. Elke categorie invullers plaatst informatie over beslissingen ruim bovenaan.
9%
3%
4%
Bron: Participatie en communicatie, Necker
Invullers met een lager opleidingsniveau of weinig politiek vertrouwen willen liever meer informatie ver hoe ze een onderwerp op de agenda kunnen krijgen en hun mening kunnen geven dan wat er op de agenda staat.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 72
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Over welke thema’s zou je meer willen horen van de gemeenteraad in jouw gemeente?
Groen (natuur en parken)
70%
Wonen
67%
Verkeer en bereikbaarheid
62%
Duurzaamheid
54%
Veiligheid
54%
Gezondheid en welzijn
50%
Afval
40%
Sport en recreatie
32%
Weet ik niet / geen mening
Invullers met een laag of gemiddeld opleidingsniveau of weinig vertrouwen plaatsen wonen iets boven groen. De verschillen zijn echter beperkt.
44%
Cultuur
Anders
Bij de leeftijdscategorie 15-45 jaar staat wonen even hoog als groen.
Invullers met en laag opleidingsniveau willen het liefst meer horen over verkeer en bereikbaarheid.
5%
3%
Bron: Participatie en communicatie, Necker
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 73
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Wat verwachten inwoners van raadsleden? Belangrijkste conclusies: ▪
partijen en kandidaten moeten meer oog hebben voor het belang van de rol van democratische procesbewakers
▪
Enerzijds vragen (veel) inwoners om mogelijkheden om – op onderwerpen die zij zelf belangrijk achten – rechtstreeks een eigen stem te laten horen die vervolgens ook daadwerkelijk gehoord wordt. Daarbij past een raadslid dat zijn eigen meningen en partijstandpunten kan en wil relativeren en zorgt dat de stem van inwoners in het lokaal bestuur serieus wordt genomen.
▪
Anderzijds, past hierbij ook een raadslid dat waakt voor de risico’s van een diplomademocratie en zoekt naar mogelijkheden om ook mensen die nu terecht of onterecht het gevoel hebben ongehoord te blijven een stem te geven. Dat kan direct door het ontwikkelen van kanalen die meer uitnodigend en toegankelijk zijn, en door hen te helpen bij het overwinnen van drempels om hun zegje te doen. Dat kan ook indirect door als raadslid zelf in gesprek te gaan met deze mensen en met informele vertegenwoordigers die opkomen voor deze inwoners om vanuit dat perspectief een bijdrage te leveren aan het publieke debat.
Bron: Stuk Rood Vlees, 10 november 2021
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 74
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Opkomst Gemeenteraadsverkiezingen daalt verder Niet eerder heeft een zo grote groep kiezers de gemeenteraadsverkiezingen in 2022 aan zich voorbij laten gaan.
86 80 80
78 73
72
80
82 75
74
82
79
74
79
72 62
1986
79
1989
1990
65 59
1994
1998
58
2002
58
2006
Opkomst % GR
Bron: Gegevens Kiesraad
Bron: Lokaal Kiezersonderzoek 2022, Democratie in de gemeente
54
54
54
54
55
55
2010
2012
2014
2017
2018
2021
Opkomst % TK
51
2022
Een aantal van de voornaamste factoren die het niet-stemmen bij gemeenteraadsverkiezingen kunnen verklaren zijn, in volgorde van belangrijkheid:
1. De beschikbaarheid en het gebruik van informatie over gemeenteraadsverkiezingen 2. Interesse in lokale politiek 3. Vertrouwen in lokaal bestuur 4. Ervaren relevantie gemeentebestuur 5. Verbondenheid met dorp of wijk, gemeente en streek 6. Oordeel over de daadkracht van het gemeentebestuur
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 75
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Interesse in lokale politiek 70
61
60
50 45
49
44
47
44
Het aandeel van mensen die tamelijk tot zeer geïnteresseerd zijn in lokale politiek is met tegen de 50% procent in de laatste jaren wat hoger dan in de jaren tachtig van de vorige eeuw.
50
50
50
49 44
40
40
30
20
10
0 1980
1985
1990
1995
2000
Bron: Lokaal Kiezersonderzoek 2022, Democratie in de gemeente
2005
2010
2015
2020
2025
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 76
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Ledental politieke partijen weer wat hoger
In Nederland zijn 392 duizend inwoners lid van een politieke partij, 13 duizend meer dan een jaar geleden. 2,9 procent van de kiesgerechtigden is partijlid. Dat is meer dan de afgelopen jaren, maar op de lange termijn is een forse daling zichtbaar. Dit blijkt uit cijfers van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen (DNPP) van de Rijksuniversiteit Groningen.
Bron: Volkskrant, 2 maart 2024
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 77
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Voelen van verbondenheid 120
100 8
13
18
19
34
80
32
60
54
50
53
50
40
20
26
26
22
13
0
36
5
7
6
3
Wijk/dorpskern
Gemeente
Streek
Nederland
Helemaal niet
niet erg
Bron: Lokaal Kiezersonderzoek 2022, Democratie in de gemeente
tamelijk
23
EU
Net als in eerdere metingen in 2016 en 2018 blijken de meeste mensen zich verbonden te voelen met Nederland (84% voelt zich tamelijk of zeer verbonden) en de minste mensen met de Europese Unie (40% tamelijk /zeer verbonden. De wijk, gemeente en streek zitten daar tussenin: ongeveer 70% van de Nederlanders voelt zich hiermee verbonden
zeer
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 78
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Sterker verbonden met de nationale dan met de lokale politiek 120
100 9
11
5
4
5
46
44
45
50
51
50
2016
2018
2022
12
80
49
48
47
41
41
41
2016
2018
2022
60
40
20
De interesse in de lokale politiek ligt iets lager dan interesse in de landelijke politiek: 50% van de ondervraagden zegt (tamelijk of zeer) geïnteresseerd te zijn in de lokale politiek, 59% zegt geïnteresseerd te zijn in de nationale politiek
0 nationale politiek niet geïnteresseerd
lokale politiek Tamelijk geïnteresseerd
Bron: Lokaal Kiezersonderzoek 2022, Democratie in de gemeente
Zeer geïnteresseerd
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 79
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Mate van invloed van gemeentelijke beslissingen op dagelijks leven 120
100 12 23
80
11
10
10
11
10
25
36
60 68
71 57
40
70
73
72
78
57
88% vindt dat gemeentelijke beslissingen geen tot weinig invloed hebben op hun dagelijks leven.
53
20 20 11
18
18
1998
2002
De ervaren invloed van gemeentelijke beslissingen op het dagelijks leven is niet sterk toegenomen, ook niet na de decentralisaties in het sociaal domein in 2015.
22
20
17
17
2014
2018
12
0 1986
1994
2006 veel
weinig
Bron: Lokaal Kiezersonderzoek 2022, Democratie in de gemeente
2010
2022
niet
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 80
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Tevredenheid over het functioneren van de democratie Het Lokaal Kiezersonderzoek 2022 laat zien dat de tevredenheid over het functioneren van lokale democratie nog redelijk hoog is: 64% van de bevolking is daarover tamelijk tot zeer tevreden. De ontevredenheid over lokale democratie is minder dan over nationale democratie.
120
100 9
15
9
80
8
60
Verder blijken inwoners gemiddeld genomen meer vertrouwen in instellingen en personen in het gemeentebestuur te hebben dan in instellingen en personen van de nationale overheid.
54 56
40
20
19 15 8
5
0 Nederland Helemaal niet tevreden
Gemeente Niet erg tevreden
Tamelijk tevreden
Bron: Lokaal Kiezersonderzoek 2022, Democratie in de gemeente
Zeer tevreden
Weet niet
Daar past echter een kanttekening bij. Op lokaal niveau geeft grofweg een op de vijf inwoners aan niet te weten wat ze op dit punt moet vinden. Er zijn heel wat inwoners die het onvoldoende kennen om er een oordeel over te kunnen vellen. Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 81
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Vertrouwen in politiek laag, inwoners voelen zich niet gehoord Ruim 40 procent van de Nederlanders vindt dat de overheid onvoldoende naar inwoners luistert. En bijna 60 procent is van mening dat politici onvoldoende opkomen voor mensen zoals zij. Daardoor is het vertrouwen in de politiek laag. Dat komt naar voren uit onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP). Veel mensen vinden dat politici beter zouden moeten luisteren. Dat geldt ook voor lokale politici, de gemeente en gemeenteraad. Inwoners lijken volgens het onderzoek te verlangen naar ‘een aandachtige politiek die in nauw contact staat met de bevolking’. Het merendeel wil dat volksvertegenwoordigers zich op de hoogte houden van wat kiezers willen (71 procent). Maar ook dat ze opkomen voor het algemeen belang en hun gezonde verstand gebruiken (74 procent). Driekwart wil dat politici het publieke debat voeden met kennis en inzichten. Als volksvertegenwoordigers bij het nemen van besluiten het publieke debat hebben gevolgd en daarbij verschillende perspectieven hebben afgewogen, voelen inwoners zich vaker gehoord. Voorwaarde is wel dat de politici duidelijk maken dat zij hebben geluisterd. En dat ze de informatie die ze ophalen meenemen in hun uiteindelijke afweging.
Bron: gemeente.nu, 3 september 2024
Het vertrouwen in de politiek is laag. Dat komt vooral omdat lokale politici te weinig luisteren. Inwoners lijken te verlangen naar ‘een aandachtige politiek die in nauw contact staat met de bevolking’. Inwoners willen dat raadsleden weten wat zij willen, opkomen voor het algemeen belang en hun gezonde verstand gebruiken. In besluitvorming moet duidelijk zijn dat ze hebben geluisterd.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 82
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
2. Mate van invloed gemeentebestuur
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 83
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Slechts vijfde deel raadsleden ziet raad als hoogste orgaan
Vindt u dat de gemeenteraad in uw gemeente in de praktijk een gelijkwaardige partner van het college van B&S is?
4%
Beschouwt u de gemeenteraad in uw gemeente in de praktijk daadwerkelijk als het hoogste, meest invloedrijke, bestuursorgaan?
3%
19%
14%
0% (Bijna) nooit
Meestal niet
Bron: de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden
30%
Soms wel, soms niet
29%
31%
20% Meestal wel
32%
40%
60%
(Bijna) altijd
80% Weet ik niet
17%
1%
20%
0%
100%
Wethouders bepalen in gelijke mate met de gemeenteraad de koers voor het beleid van de gemeente, op de voet gevolgd door de ambtenaren.
120%
Slechts een vijfde deel van de raadsleden ziet de gemeenteraad daarom in de praktijk daadwerkelijk als het hoogste, meest invloedrijke bestuursorgaan van de gemeente.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 84
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Tegenmacht
Vindt u dat de gemeenteraad in uw gemeente in de praktijk voldoende tegenmacht biedt aan het college van B&W?
9%
Vindt u dat de gemeenteraad in uw gemeente in de praktijk voldoende macht heeft?
14%
0% Ruim voldoende
Voldoende
Bron: de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden
45%
10%
Onvoldoende
30%
51%
20%
30%
40%
Ruim onvoldoende
13%
24%
50%
60%
Weet ik niet
70%
80%
9%
90%
3%
2%
100%
Ruim de helft (afgerond 55%) van de deelnemende raadsleden geeft aan van mening te zijn dat de gemeenteraad in zijn/haar eigen gemeente in de praktijk voldoende tegenmacht biedt aan het college van B&W. Iets minder dan de helft (43%) vindt de hoeveelheid tegenmacht juist (ruim) onvoldoende. Ervaren raadsleden (47%) geven iets vaker aan dan onervaren raadsleden (40%) dat de hoeveelheid tegenmacht (ruim) onvoldoende is.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 85
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Rapportcijfer gezag van de gemeenteraad
120%
100% 24%
80%
60% 56%
40%
20% 20%
Gemiddeld genomen beoordelen raadsleden het gezag van de gemeenteraad in hun eigen gemeente met een kleine voldoende (6,5). Ongeveer een kwart (24%) geeft een 8 of hoger, terwijl één vijfde (20%) een 5 of lager geeft. Meer dan de helft (56%) geeft een 6 of een 7.
0% Alle raadsleden Onvoldoende (1-5)
Voldoende (6-7)
Uitstekend (8-10)
Weet ik niet
Bron: de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 86
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Uitdagingen voor gemeenten in 2025 1. Ravijnjaar komt er aan: toenemende druk op financiën Uit het Dashboard Gemeentefonds blijkt dat gemeenten gezamenlijk ongeveer 44 miljard dit jaar krijgen, dat loopt terug in 2026 naar 42 miljard, waarna een stijgende lijn is te zien vanaf 2027. 2. Kwetsbare positie op de arbeidsmarkt Hoge inhuurkosten, een beperkte capaciteit per functie en veel verloop onder medewerkers, wat bijdraagt aan een hoog ziekteverzuim. Een aanzienlijk aantal medewerkers gaat binnen tien jaar met pensioen. Daarnaast is de instroom en het behoud van jong talent vaak problematisch. Slechts 12% van de gemeentelijke medewerkers is jonger dan 35 jaar, terwijl dit landelijk gemiddeld 36% is. 3. Verzwaard takenpakket Gemeenten houden zich met steeds meer complexe onderwerpen bezig die veel aandacht en middelen vereisen. Denk maar aan de uitvoering van de energietransitie, de groeiende vraag naar woningen en de druk op beschikbare ruimte, en de jeugdzorg en het sociaal domein. Maar gemeenten staan ook voor grote uitdagingen bij de opvang van asielzoekers en migranten het digitaliseren van diensten en het omgaan met de daarbij horende beveiligingsrisico’s.
Bron: o.a. NOS.nl
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 87
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
4. Het raadswerk
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 88
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Raadsleden besteden gemiddeld 20 uur per week aan hun werkzaamheden voor het ambt Tijdsverdeling over activiteiten in uren en percentage
Raadsleden
Voorbereiden en bijwonen van raadsvergaderingen (inclusief raadscommissies en vergelijkbare bijeenkomsten)
7,0 (36,3%)
Voorbereiden en bijwonen van fractievergaderingen
3,4 (18,4%)
Activiteiten van uw politieke partij
1,7 (8,6%)
Activiteiten van regionale samenwerkingsverbanden en gemeenschappelijke regelingen
1,0 (5,2%)
Qualitate qua (q.q.) nevenfuncties
1,7 (6,5%)
Contact met individuele inwoners
1,6 (6,4%)
Contact met dorps/wijkraden/bewonersgroepen
1,1 (5,4%)
Contact met maatschappelijke organisaties
1,1 (5,6%)
Contact met bedrijven
0,7 (3,6%)
Contact met het ambtelijk apparaat
1,0 (5,3%)
Contact met andere overheden
0,5 (2,3%)
Andere activiteiten
1,5 (7,6%)
Bron: Basismonitor Politieke Ambtsdragers 2024
Het voorbereiden en bijwonen van raadsvergaderingen en fractievergadering kost hen bij elkaar gemiddeld meer dan de helft van de tijd die zij aan hun ambt besteden (54,7 procent ofwel bijna 10,5 uur). Activiteiten die samenhangen met het contact met de samenleving beslaan bijna een kwart van de tijd (23 procent ofwel 4,5 uur). De resterende tijd wordt versnipperd besteed aan activiteiten in de regio, q.q.functies, contacten met het ambtelijk apparaat en andere overheden en activiteiten van de eigen politieke partij en kost per stuk circa een uur tot anderhalf in de week.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 89
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Tevredenheid met aspecten van tijdsbesteding in rapportcijfers (0-10)
9 8,2 7,8
8
7,3
7 6
6,9
6,7 5,9
6,4
6,1
5,8
5,6
5,7
5,4
5 4 3
Raadsleden, wethouders en burgemeesters zijn net als in 2019 matig tevreden over de werkdruk, de werkprivé balans en verlof- en vervangingsregelingen. Raadsleden zijn het meest kritisch
2 1 0 Werkdruk
Werkplezier
Raadsleden
Bron: Basismonitor Politieke Ambtsdragers 2024
Werk-privébalans
Wethouders
Verlof- en vervangingsregelingen
Burgemeesters
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 90
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Behoefte aan ondersteuning door raadsleden
Ondersteuning bij het vervullen van het ambt door het ambtelijk apparaat, door de griffie of andere vormen van assistentie (bijvoorbeeld voor fracties) Schriftelijk informatiemateriaal (handreikingen, checklists, etc.)
40,2
Gebruik maken van digitale leeromgevingen, tools en online cursussen
31,2
Coaching
29,7
Uitwisselen van persoonlijke ervaringen en inzichten met anderen (van elkaar leren)
48,1
Volgen van opleidingen, cursussen en studiedagen
39,6
0
Bron: Basismonitor Politieke Ambtsdragers 2024
Raadsleden geven aan bovenal behoefte te hebben aan ondersteuning bij de vervulling van het ambt door het ambtelijk apparaat, de griffie of andere vormen van assistentie.
69
10
20
30
40
50
60
70
80
Die behoefte is flink toegenomen. Waar in 2019 bijna 59 procent van de raadsleden aangaf behoefte te hebben aan ondersteuning door het ambtelijk apparaat is dat nu 69 procent.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 91
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Verhoog de vergoeding om raadslidmaatschap aantrekkelijker te maken 64%
Hogere vergoedingen voor het raadswerk
23%
59%
Meer ondersteuning voor het raadswerk
25%
Minder rijks- en regiodeals, meer ruimte voor de raad
56%
43% 15%
Betere bescherming voor bedreiging van raadsleden (inzetten op weerbaarheid)
24% 5%
17%
Anders
6%
0% Belangrijke aspecten (top 3)
Bron: de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden
Daarbij wordt de toegenomen werkdruk gezien als voornaamste reden zich niet opnieuw verkiesbaar te stellen. Een hogere vergoeding zou de pijn kunnen verzachten.
24%
Inzetten op betere samenwerking en/of sfeer tussen raadsleden
10%
20%
30%
40%
Belangrijkste aspect (top 1)
50%
60%
Bijna driekwart van de raadsleden is van mening dat de aantrekkelijkheid van het ambt onder druk staat. Dat blijkt uit onderzoek dat de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden afgelopen zomer liet uitvoeren door Invior.
70%
Ook zou meer ondersteuning voor het raadswerk een bijdrage kunnen leveren om de werkdruk te doen afnemen. 25% van de raadsleden ziet dan ook in meer ondersteuning een aspect om het ambt aantrekkelijker te maken.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 92
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Raadsleden hechten het meeste belang aan hun volksvertegenwoordigende taak Belang van taakonderdelen (0=zeer onbelangrijk, 10=zeer belangrijk) Raadsleden
Het vertegenwoordigen van inwoners
9
Het controleren van het gemeentebestuur
8,8
Het bepalen van de hoofdlijnen van het beleid van het gemeentebestuur
8,7
Het ervoor zorgen dat de gemeenteraad goede en uitvoerbare besluiten neemt
8,6
Het nemen van initiatieven voor nieuw beleid
7,7
Tevredenheid met het functioneren van de gemeenteraad (0=zeer onbelangrijk, 10=zeer belangrijk)
Raadsleden
Het bepalen van de hoofdlijnen van het gemeentelijke beleid
6,5
Het nemen van initiatieven voor nieuw beleid
5,9
Het ervoor zorgen dat de gemeenteraad goede en uitvoerbare besluiten neemt
6,6
Het controleren van het gemeentebestuur
6,6
Het vertegenwoordigen van inwoners
7,1
Bron: Basismonitor Politieke Ambtsdragers 2024
Ondanks de gepercipieerde invloed van andere spelers, dichten lokale ambtsdragers de gemeentebesturen nog stevige invloed toe in alle beleidsdomeinen. Raadsleden hechten daarbij het meeste belang aan hun volksvertegenwoordigende taak, gevolgd door hun controlerende taak. Het meest kritisch zijn ambtsdragers over het functioneren van de gemeenteraad. Het rapportcijfer voor de taakvervulling ligt tussen een 6 en een 7. Raadsleden zijn het meest kritisch op het eigen functioneren.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 93
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Belangrijkste rol gemeenteraadslid Vertegenwoordigen van de opvattingen en ideeën van burgers
48%
Met een volmacht van de kiezer handelen op basis van eigen ideeën en overwegingen
Uitvoeren van de politieke standpunten van de eigen partij
11%
Vertegenwoordigen van de belangen van bepaalde groepen
7%
Anders
Weet niet
Iets minder dan de helft (48%) van de deelnemende raadsleden geeft aan dat het vertegenwoordigen van de opvattingen en ideeën van burgers de belangrijkste rol is van een gemeenteraadslid.
19%
19% vindt het met een volmacht van de kiezer handelen op basis van eigen ideeën en overwegingen de belangrijkste rol.
14%
0%
0%
10%
Bron: de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden
20%
30%
40%
50%
60%
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 94
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Mate van instemming of politici en burgers politiek competent zijn en maatschappelijk inzicht hebben
Begrip sociale behoeften politici
2% 14%
28%
52%
4%
Begrip sociale behoeften burgers
1%
19%
29%
47%
5%
Competentie politici
2%
15%
32%
47%
4%
competentie burgers
5%
0%
32%
34%
20% helemaal oneens
Bron: Basismonitor Politieke Ambtsdragers 2024
40% oneens
neutraal
25%
60% eens
80%
Raadsleden zijn in vergelijking met andere lokale ambtsdragers het minst positief over de competentie van burgers om politieke beslissingen te nemen. Een meerderheid van de ambtsdragers denkt dat politici competent zijn en weten wat er speelt in de samenleving. Bijna één op de zes raadsleden is het daarmee echter oneens.
5%
100%
120%
helemaal eens
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 95
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Wat mogen inwoners doen?
De overgrote meerderheid van de ambtsdragers (90 procent) hecht waarde aan directe inspraak van inwoners door hen te laten meepraten over besluitvorming en hen verantwoordelijkheid te laten nemen voor hun eigen woon- en leefomgeving.
7,4
Belang meepraten
7,3 7,8
Slechts een beperkte groep van ambtsdragers vindt het belangrijk dat burgers mee kunnen beslissen over beleid.
7,5
Belang meedoen
7,5 7,6
Raadsleden staan wel positiever ten opzichte van burgerparticipatie dan bestuurders.
2,2
Belang meebeslissen
2,9 3,9
0
1
2
3
burgemeesters
Bron: Basismonitor Politieke Ambtsdragers 2024
4 wethouders
5 raadsleden
6
7
8
9
Raadsleden van lokale en oppositiepartijen hechten meer belang aan meepraten en meedoen dan raadsleden van nationale en coalitiepartijen.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 96
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Tevredenheid over mogelijkheden voor burgerparticipatie
inwoners
6%
raadsleden
3%
Wethouders
2%
Burgemeesters
4%
0%
16%
38%
15%
32%
20%
9%
10%
30%
helemaal oneens
oneens
Bron: Basismonitor Politieke Ambtsdragers 2024
Inwoners zijn over het algemeen minder tevreden over hun mogelijkheden om hun mening te geven over de gang van zaken in hun gemeente dan ambtsdragers.
24%
51%
41%
20%
7%
39%
38%
10%
Ambtsdragers verschillen in hun tevredenheid over de bestaande mogelijkheden voor burgerparticipatie.
45%
40%
50%
60%
niet oneens, maar ook niet eens
70%
eens
80%
helemaal eens
90%
100%
Voorkeur wordt vaak gegeven aan processen waarvan de uitkomst wordt besproken in de raad en teruggekoppeld aan de inwoners, boven processen die slechts een vrijblijvend advies opleveren of waarbij de raad verplicht is de uitkomst over te nemen.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 97
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Raadsleden moeten politiseren, niet professionaliseren Essay in opdracht van de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden geschreven door Martin Schulz, Paul Frissen en Jorgen Schram van de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur. Belangrijkste conclusies:
▪
“Als de gemeenteraad lekenbestuur is, is de vraag daarom ook niet of en hoe de raad professioneler kan gaan functioneren, maar gaat het om zijn politieke functioneren en de versterking daarvan. Met andere woorden: het gaat er om de raad politieker te maken.”
▪
“Het is de verantwoordelijkheid van alle raadsleden om politiek ‘heel’ te laten en zich te onthouden van gedrag dat politiek beschadigt.”
▪
“Een raadslid dat uitspreekt dat hij of zij zich laat overtuigen door de argumenten van een ander raadslid is een bijzonder krachtig raadslid dat doet waarvoor politiek is bedoeld: verschillen afwegen en daarover een mening vormen.”
▪
“Het is voor inwoners belangrijk om te kunnen zien en beoordelen hoe hun vertegenwoordigers tegen de eigen rol aankijken en met de gegeven stem omgaan.”
Bron: de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 98
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Uitdagingen voor nieuwe raadsleden (in België) in 2025 | 1 1. Begrijpen van rollen en verantwoordelijkheden ▪ Complexiteit van regelgeving: Raadsleden moeten zich snel inwerken in complexe juridische kaders, zoals het decreet lokaal bestuur en specifieke lokale reglementen. ▪ Evenwicht tussen rol en mandaat: Een raadslid heeft een controlerende en beleidsbepalende functie, maar moet afstand houden van operationele zaken die tot het college of de administratie behoren. 2. Participatie en burgerbetrokkenheid ▪ Communicatie met inwoners: Het vinden van een balans tussen luisteren naar inwoners en beleidsmatig handelen. ▪ Bevorderen van participatie: Het stimuleren van inspraak via burgerpanels, adviesraden en consultaties. 3. Financiën en begroting ▪ Inzicht in budgetten: Raadsleden moeten begrijpen hoe het lokale budget is opgebouwd en welke financiële keuzes nodig zijn. ▪ Prioriteiten stellen: Ze moeten knopen doorhakken over investeringen en bezuinigingen. 4. Klimaat- en duurzaamheidseisen ▪ Lange termijnvisie ontwikkelen: Lokale besturen worden verwacht een actieve rol te spelen in klimaatdoelstellingen, zoals energietransitie en klimaatadaptatie. ▪ Afweging van belangen: Raadsleden moeten duurzaamheid afwegen tegen economische en sociale belangen.
Bron: werkenbijdegemeente.be
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 99
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Uitdagingen voor nieuwe raadsleden (in België) in 2025 | 2 5. Digitalisering en innovatie ▪ Smart city-beleid: Raadsleden moeten zich verdiepen in mogelijkheden van technologie voor lokale uitdagingen (bijv. mobiliteit, veiligheid). ▪ Privacy en ethiek: Beslissingen over het gebruik van data moeten rekening houden met wetgeving en ethische overwegingen. 6. Sociaal beleid en inclusie ▪ Kwetsbare groepen: Raadsleden moeten zich inzetten voor een inclusieve gemeenschap, met aandacht voor armoede, ouderen en nieuwe bevolkingsgroepen. ▪ Krapte op de arbeidsmarkt: Het stimuleren van lokale werkgelegenheid en opleiding is cruciaal. 7. Samenwerking binnen de raad ▪ Politieke dynamiek: Samenwerken met raadsleden van verschillende partijen vraagt om compromissen en onderhandelingen. ▪ Relatie met het college: Raadsleden moeten constructieve relaties opbouwen met het college van burgemeester en schepenen. 8. Tijdsbesteding en voorbereiding ▪ Vrijwillige functie: De rol van raadslid vraagt vaak veel tijd en engagement. ▪ Dossierkennis: Goede voorbereiding en kennis van agenda-onderwerpen zijn essentieel voor effectieve besluitvorming.
Bron: werkenbijdegemeente.be
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie |100