11 David Kok - Raadscommunicatie 2024 - onderzoek, conclusies en aanbevelingen.
Tekst van het document
Raadscommunicatie 2024 David Kok | 14 maart 2025
Inleiding In 2018 publiceerde ik het boek Nudging de gemeenteraad. Nudges zijn subtiele duwtjes die, via kleine aanpassingen in de omgeving of in communicatie, ons gedrag richting andere keuzes kunnen sturen. In het boek schreef ik mijn visie op raadscommunicatie. Over waarom ik vond (en vind) dat raadscommunicatie zo belangrijk is. En hoe we inwoners, met die nudges, met die kleine subtiele duwtjes, zouden kunnen bewegen om meer betrokken te zijn bij hun gemeente en het werk van de gemeenteraad. Met raadscommunicatie bedoel ik:
1. Met behulp van algemene communicatie vanuit de raadsgriffie inwoners duidelijk maken wat de rollen van de gemeenteraad zijn. 2. Wat de raad vanuit die verschillende rollen besluit, met daarin duidelijk de verschillende meningen en overwegingen van verschillende partijen. 3. Het met behulp van algemene communicatie vanuit de raadsgriffie naar binnen halen van de mening van inwoners zodat de raad (beter) weet wat er speelt binnen de gemeente. En dat op een wat meer spelende, ludieke wijze, in plaats van die serieuze toon die we over het algemeen normaliter aanslaan als het om (lokale) politiek gaat. In het laatste interview dat ik gaf over mijn boek, gaf ik aan dat we van de gemeenteraad een soort “voetbal inside” zouden kunnen maken. Want laten we het politieke spel vooral niet te serieus nemen. Zonder daarbij te vergeten dat het wel ergens over gaat. De gemeenteraad neemt enorm belangrijke besluiten voor de gemeente. Zij heeft uiteindelijk de kaderstellende, controlerende en volksvertegenwoordigende rol. Die we, volgens mij, wel veel beter moeten uitleggen. Zeker met een financieel ravijnjaar in het vooruitzicht, worden de (financiële) besluiten die raden gaan nemen alleen maar belangrijker, niet in de laatste plaats voor de inwoners van de gemeenten.
Juist vanuit die positie is het dus nog belangrijker dat de gemeenteraad weet wat er in de gemeente speelt, gefundeerd kan uitleggen welke keuzes zij neemt en, uiteindelijk het belangrijkste, dat met voldoende mandaat kan doen. De gemeenteraadsverkiezingen in 2026 zullen daar weer een belangrijke graadmeter voor zijn. Ik denk dat de onderzoeken laten zien dat investeren in raadscommunicatie noodzakelijk is. Raadsleden en hun politieke fracties kunnen bovenstaande namelijk niet alleen. Ze hebben er de tijd, de kennis en het netwerk niet (meer) voor. En het college, inclusief ambtelijke organisatie, heeft écht een ander belang. Al zal er tegelijkertijd veel meer in gezamenlijkheid opgetreden moeten worden. Want voor de gemiddelde inwoners is er maar één gemeente. Samen in en naar de samenleving, met ieder een eigen rol, dat zou het uitgangspunt moeten zijn. Ik werk al een jaar of zes niet meer als raadscommunicatieadviseur, maar het onderwerp blijft mij boeien. Ook nu weer om vooral de dialoog te bevorderen. Er is niet één waarheid. De meningen zullen verdeeld zijn (en blijven). Veel plezier met lezen en ik hoor graag wat je er van vindt. David Kok | maart 2025
Inhoudsopgave 1. Conclusies 1. Samenvatting conclusies 2. Conclusies onderzoek raadscommunicatie 3. Conclusies onderzoek raadscommunicatie vanuit perspectief raadsleden
Door op dit icoon te klikken in de presentatie, komt u direct weer terug in deze inhoudsopgave.
4. Conclusies onderzoek naar achtergrondinformatie (diverse onderzoeken) 2. Aanbevelingen 1. Uitgangspunten voor raadscommunicatie 2. Aanbevelingen voor griffiers / raadscommunicatieadviseurs 3. Aanbevelingen voor raadsleden 4. Kortom… Bijlagen 3. Onderzoeksresultaten: stand van zaken raadscommunicatie 2024 4. Onderzoeksresultaten: raadscommunicatie vanuit perspectief van raadsleden 5. Achtergrondinformatie (cijfers uit diverse onderzoeken)
Copyright 2025 David Kok, communicatie. https://kokcommunicatie.nl/ Alle rechten voorbehouden. U mag publiceren. Maar niets uit dit document mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevens bestand of openbaar gemaakt worden zonder bronvermelding. Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 3 De bron die u dient te vermelden is David Kok, inclusief (indien online) een werkende hyperlink naar dit bestand of mijn website.
Afbeelding met logo, symbool, Lettertype, Graphics Automatisch gegenereerde beschrijving
1. Conclusies
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 4
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Samenvatting conclusies
Respons onderzoek: 212 griffies (62%)
involveren
ondersteunen
Raadscommunicatie blijft achter ondanks groeiende inzet Hoewel het aantal raadscommunicatieadviseurs en communicatieplannen toeneemt, blijft de activiteit van raadscommunicatie achter. Hoewel raadsleden de inzet van raadscommunicatie hoger beoordelen dan de griffies zelf. Beperkte capaciteit, gebrek aan budget en onvoldoende betrokkenheid van raadsleden zijn belangrijke oorzaken. De verscheidenheid in aanpak tussen gemeenten en de focus op eigen en individuele fracties vanuit raadsleden in plaats van gezamenlijke raadscommunicatie versterken deze fragmentatie.
College B&W
Inwoners
kaderstellen & controleren
Participatie en vertrouwen in de politiek onder druk De lage verkiezingsopkomst en het afnemende vertrouwen in het lokaal bestuur tonen de noodzaak voor betere burgerbetrokkenheid. Inwoners willen meer invloed en transparantie, maar voelen zich vaak onvoldoende gehoord. Ze verlangen naar een politiek die in nauw contact staat met de samenleving en waarin raadsleden aantoonbaar luisteren naar hun achterban. Ze willen op een laagdrempelige manier worden betrokken. Een hybride vorm tussen digitale en fysieke communicatie is hiervoor nodig. Echte participatie vraagt om structurele veranderingen in hoe gemeenteraden en ambtelijke organisaties (samen) inwoners betrekken bij besluitvorming.
Hoge werkdruk en beperkte ondersteuning hinderen effectief bestuur Raadsleden (en griffies) kampen met een hoge werkdruk door beperkte personele capaciteit, complexe taken en financiële uitdagingen. Dit heeft negatieve gevolgen voor de aantrekkelijkheid van het raadswerk, de beschikbaarheid van ondersteuning en de mogelijkheid om tijd te investeren in effectieve communicatie en participatie. Tegelijkertijd lijkt er sprake van een Calimero-effect, wellicht mede door de gefragmenteerdheid van de gemeenteraad: de invloed van de raad wordt als laag beschouwd, de mate waarin tegenmacht gecreëerd kan worden tegen het college onvoldoende.
ondersteunen Raadscommunicatie
Dualisme moet (beter) worden uitgelegd en toegepast Er moet gestreefd worden naar een efficiënt ketenproces waarin de ambtelijke organisatie, samen met de gemeenteraad, inwoners, maatschappelijke partners en de ambtelijke organisatie, plannen maken, openbaren, bespreken en wegen, erover besluiten, verantwoorden en (vindbaar) bewaren. Ieder vanuit een eigen rol en verantwoordelijkheid.
Raadsleden
Hoewel een meerderheid van de raadsleden het belang en de waarde van gezamenlijke raadscommunicatie daarbij erkent, overheerst het idee dat individuele raadsleden verantwoordelijk zijn voor hun eigen zichtbaarheid. Dit spanningsveld tussen individuele en collectieve communicatie beperkt de effectiviteit van de raad als geheel en vraagt om meer samenwerking en een heldere rolverdeling tussen raadsleden en griffie. Respons onderzoek: 326 raadsleden (4%)
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 5
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Conclusies onderzoek raadscommunicatie 1. Stijging van raadscommunicatieadviseurs, hoge werkdruk door beperkte capaciteit Sinds 2015 is het aantal raadscommunicatieadviseurs gestegen van 28% naar 50% in 2024. De meerderheid (68%) van hen werkt minder dan 1 FTE. 61% van de respondenten ervaart enige of veel werkdruk, mede door de beperkte capaciteit. Wel is er een verschuiving zichtbaar van externe inhuur naar vaste aanstellingen binnen de griffie. 2. Meer communicatieplannen, maar beperkt budget Het aantal gemeenten met een communicatieplan is gestegen van 19% in 2018 naar 52% in 2024. Toch heeft 40% van de gemeenten met een communicatieplan geen apart communicatiebudget, en bij gemeenten zonder plan is dat zelfs 84%. 3. Beperkte activiteit van raadscommunicatie Ondanks de toename van communicatieadviseurs en -plannen, is het ervaren activiteitsniveau van raadscommunicatie gelijk gebleven sinds 2018. Gemeenten met 75.000-100.000 inwoners vinden dat zij actiever zijn, maar over het algemeen geven respondenten aan dat er niet significant meer wordt gecommuniceerd. De belangrijkste activiteiten zijn het bijhouden van de website en het Raads Informatie Systeem (RIS). 4. Gebruik van communicatiekanalen en drempels De meest gebruikte communicatiekanalen blijven de gemeentelijke website, krantenpagina’s en e-mail.
Sociale media zoals Facebook en Instagram worden steeds meer ingezet, terwijl X (voorheen Twitter) afneemt. De discussie omtrent sociale media vindt nu plaats (wel of niet actief blijven, gelet op de gebeurtenissen in Amerika). Ook de discussie omtrent het gebruik van AI (ChatGPT) begint langzaam op te komen. Naast de raadsvergaderingen (gemiddeld 13 per jaar), worden er weinig bewonersbijeenkomsten georganiseerd. De belangrijkste drempels voor effectieve communicatie zijn nog steeds personele capaciteit, het ontbreken van een communicatieplan, en beperkte betrokkenheid van de raad.
5. Verschillen zijn (te) groot Hoewel het primair logisch is dat er in kleine gemeenten minder capaciteit is en minder gecommuniceerd wordt, zijn er andere factoren ook belangrijk om mee te nemen. Zo wordt nog niet overal de kosten-baten analyse om te investeren in raadscommunicatie als positief ervaren. Zowel door de griffie(r) als door de gemeenteraad. Daarnaast zijn gemeenteraden niet eenduidig in hun wens om vorm te geven aan raadscommunicatie. Het groeiende aantal fracties binnen gemeenteraden draagt hieraan bij (versplintering), maar ook het feit dat veel raadsleden vooral vanuit het eigen perspectief naar communicatie kijken en niet of weinig vanuit het belang van de raad. Dit zorgt ervoor dat raadscommunicatie binnen gemeenten heel verschillend wordt opgepakt. Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 6
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Conclusies onderzoek raadscommunicatie vanuit perspectief raadsleden 1. Sterk geloof in het belang van raadscommunicatie Een grote meerderheid van de raadsleden (85%) gelooft dat algemene raadscommunicatie bijdraagt aan de zichtbaarheid van de gemeenteraad als geheel. Bijna de helft (49%) vindt dat algemene raadscommunicatie effectiever is dan communicatie door individuele raadsleden. Dit benadrukt het belang van gezamenlijke communicatie-inspanningen. De algemene boodschap lijkt te zijn dat communicatie en informatievoorziening in en rond de gemeenteraad beter en toegankelijker moeten worden, met aandacht voor transparantie en neutraliteit. Er moet gestreefd worden naar een efficiënt ketenproces waarin de raad samen met inwoners, maatschappelijke partners en de ambtelijke organisatie, plannen maken, openbare, bespreken en wegen, erover besluiten, verantwoorden en (vindbaar) bewaren. Ieder vanuit een eigen rol en verantwoordelijkheid. 2. Verantwoordelijkheid voor communicatie ligt bij raadsleden zelf Tegelijkertijd vindt 59% van de raadsleden dat zij zelf verantwoordelijk zijn voor hun zichtbaarheid en communicatie, en niet de griffie. Dit wijst op een cultuur van individuele verantwoordelijkheid, hoewel er tegelijkertijd een duidelijke behoefte aan ondersteuning wordt geuit. 3.
Sociale media domineren als communicatiekanaal Sociale media zijn het belangrijkste kanaal voor communicatie met inwoners, gebruikt door 78% van de raadsleden en zelfs 95% van de fracties. E-mail en ledenbijeenkomsten volgen als andere veelgebruikte kanalen. Traditionele methoden zoals huis-aan-huisbezoeken (23%) en podcasts (3-5%) worden weinig ingezet. 4. Belemmeringen voor effectieve communicatie: gebrek aan tijd en plannen De belangrijkste drempels voor communicatie zijn tijdgebrek (39%) en het ontbreken van een duidelijk communicatieplan (35%). Bij 21% van de gemeenten leiden verdeeldheid binnen de raad tot beperkte investeringen in communicatie. Toch ervaart bijna de helft (47%) van de raadsleden weinig tot geen drempels. 5. Voorbereiding op verkiezingen en rol van de griffie 74% van de raadsleden is van plan een communicatieplan voor de komende verkiezingen op te stellen. Meer dan de helft (58%) verwacht dat de griffie een actieve rol speelt in opkomstbevordering, hoewel de helft van deze groep geen extra budget heeft. Een kwart van de respondenten regelt dit volledig zelfstandig als partij.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 7
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Conclusies onderzoek naar achtergrondinformatie 1. Participatie en burgerbetrokkenheid: meer dan alleen meepraten Hoewel de meeste ambtsdragers waarde hechten aan directe inspraak van inwoners, zijn de mogelijkheden voor echte burgerparticipatie beperkt. Raadsleden van lokale en oppositiepartijen tonen zich positiever over participatie dan hun collega’s van nationale en coalitiepartijen. Inwoners zijn echter minder tevreden over hun inspraakmogelijkheden dan bestuurders, wat het belang onderstreept van betere terugkoppeling en serieuze betrokkenheid bij besluitvorming. 2. Lage verkiezingsopkomst en politiek vertrouwen De lage opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 wijst op een afnemend vertrouwen in het lokaal bestuur. Op lokaal niveau geeft ongeveer één op de vijf inwoners aan onvoldoende te weten wat er speelt om een oordeel te geven over het functioneren van de democratie. 88% geeft aan dat gemeentelijke beslissingen geen tot weinig invloed hebben op hun dagelijks leven. Tegelijkertijd blijkt uit meerdere onderzoeken dat de helft van de mensen tamelijk tot zeer geïnteresseerd is in de lokale politiek. En ongeveer 70% is betrokken bij hun eigen gemeente of wijk. Inwoners wíllen hun stem laten horen op onderwerpen die zij zelf belangrijk achten. Het vertrouwen is echter laag, omdat lokale politici te weinig luisteren.
Inwoners benadrukken daarbij het belang van begrijpelijke taal en concrete boodschappen. Wanneer er gecommuniceerd wordt over besluiten willen inwoners graag context: welke afwegingen worden gemaakt en wat zijn de gevolgen? Wat betekent het voor mij? 3. Versterking van de democratische rol van raadsleden Raadsleden moeten meer oog hebben voor hun rol als democratische procesbewakers. Dit betekent enerzijds het serieus nemen van de stem van inwoners door actief te luisteren en hun belangen te vertegenwoordigen, en anderzijds het waken voor een diplomademocratie door ook ongehoorde groepen een stem te geven. Politiek functioneren draait om openstaan voor argumenten, verschillen afwegen en het publiek inzicht geven in hoe besluiten tot stand komen. Slechts een vijfde deel van de raadsleden ziet de gemeenteraad in de praktijk echter als hoogste, meest invloedrijke bestuursorgaan. Iets minder dan de helft vindt de hoeveelheid tegenmacht (ruim) onvoldoende. En bijna een vijfde vindt het zijn/haar belangrijkste rol om met een volmacht van de kiezer op basis van eigen ideeën en overwegingen te handelen. 4. Druk op gemeentelijk bestuur: werkdruk, financiën en complexiteit Gemeenten staan onder druk door financiële uitdagingen, een verzwaard takenpakket en een kwetsbare arbeidsmarkt.
Raadsleden kampen met hoge werkdruk, te weinig ondersteuning en moeite om een gezonde werk-privébalans te behouden. Dit maakt het ambt minder aantrekkelijk, wat leidt tot minder herverkiesbare kandidaten en een beperkte instroom van jong talent. 5. Impact van digitalisering en sociale media op de lokale politiek Digitalisering biedt zowel kansen als uitdagingen. Sociale media vergroten de zichtbaarheid van raadsleden, maar leiden ook tot polarisatie, intimidatie en zelfcensuur. Ongeveer een derde van de raadsleden voelt zich beperkt in wat ze online durven delen. Tegelijkertijd blijft sociale media een belangrijk communicatiemiddel, gezien het intensieve gebruik door 14,4 miljoen Nederlanders. Daarnaast groeit de behoefte aan kennis over technologieën zoals kunstmatige intelligentie, die efficiëntie kunnen verhogen maar ook ethische vraagstukken oproepen. Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 8
Afbeelding met logo, symbool, Lettertype, Graphics Automatisch gegenereerde beschrijving
2. Aanbevelingen
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 9
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Uitgangspunten voor raadscommunicatie Uit: Nudging de gemeenteraad
Raadscommunicatie biedt inwoners algemene informatie
Raadscommunicatie is objectief
Raadscommunicatie biedt continuïteit
(raads)Communicatie is een vak
Raadscommunicatie als tegenkracht
De ontzuilde, horizontale netwerksamenleving eist een betere en meer transparante algemene informatievoorziening over de positie van inwoners in het besluitvormingsproces.
De informatie die vanuit de gemeenteraad als geheel wordt verstrekt is niet alleen objectiever, maar komt daarmee mogelijk ook betrouwbaarder over richting inwoners.
Ook uit dit onderzoek blijkt weer dat veel raadsleden het lastig vinden om naast hun (raads)werk ook nog eens continu te communiceren met hun achterban.
Het college van B&W en de gemeenteraad hebben beiden hun eigen taak. Het dualisme is er niet voor niks.
Politieke partijen communiceren in hun eigen “bubbeltje”. Juist met raadscommunicatie kan ingezet worden op bredere zichtbaarheid van álle politieke partijen.
Juist door op een objectieve wijze te laten zien wat er bij de raad speelt, wat de verschillende posities zijn (stemgedrag bijvoorbeeld), wordt het onderscheid tussen partijen beter zichtbaar.
Objectieve, algemene communicatie over de gemeenteraad vanuit de griffie, kan een belangrijke rol spelen in een continue communicatie richting inwoners.
Sommige raadsleden kunnen heel goed debatteren, andere raadsleden zijn weer heel goed in het doorgronden van moeilijke financiële stukken. Het ene raadslid zet je zonder twijfel voor de camera van de lokale omroep, een andere neigt altijd nét het verkeerde te zeggen bij interviews.
En ja, dat is ook voordelig voor raadsleden of fracties die het (in eigen ogen) al goed doen.
Neutraliteit in de vorm van: alle standpunten komen aan bod, geen partij wordt voorgetrokken.
Juist raadscommunicatie kan bijdragen aan meer interactie tussen inwoners en raadsleden.
Communicatie en communiceren is een vak. Niet iedereen kan dat. Raadscommunicatie door een expert vanuit de griffie kan zorgen voor een professionele invulling én ondersteuning aan alle raadsleden.
Vanuit de volksvertegenwoordigende rol van de raad, is het van belang dat inwoners zien wat de raad doet. Inwoners verlangen naar een politiek die in nauw contact staat met de samenleving en waarin raadsleden aantoonbaar luisteren naar hun achterban.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 10
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Aanbevelingen voor griffiers / raadscommunicatieadviseurs 1. Kosten en baten Waar is raadscommunicatie van en wat levert het op? Zeker in tijden van bezuinigingen, moeten kosten en baten wel voldoende helder zijn. Daar hoort voor mij ook bij of een raadscommunicatieadviseur bijvoorbeeld het RIS of de website moet bijhouden. In de communicatiewereld speelt al langer de discussie wat nou precies de rol van communicatie is. Ook bij raadscommunicatie verdient het aanbeveling hier goed naar te kijken. Waarbij uiteraard ook geldt dat taken verdeeld worden naar het aantal mensen dat beschikbaar is. Niet alles is daarbij te vatten in kosten en baten. Wat is een concreet resultaat op korte termijn, bijvoorbeeld het organiseren van politieke cafés waar uiteindelijk een nieuwe aanwas van raadsleden uit voort kan komen. En wat is een resultaat op lange termijn waar veel meer factoren op van invloed zijn, bijvoorbeeld een hogere opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen. Soms zijn baten gewoon niet “hard” te maken, maar weten we dat ze wel bijdragen aan een groter geheel. Zo kunnen bijvoorbeeld ook trainingen in strategische communicatie aan raadsleden bijdragen aan effectievere en doelgerichtere communicatie.
2. Ondersteun naast raadsleden ook inwoners Veel inwoners weten niet waar ze moeten zijn. Komen bij de gemeenteraad met een vraag die ook in de ambtelijke organisatie gesteld kan worden en vice versa. Hier ligt een rol voor zowel de ambtelijke communicatieafdeling, als bij de griffie. Voor raadscommunicatie zou ik specifiek aanbevelen om inwoners bij raadscommunicatie iets te bieden. Dat kan zijn in de vorm van ondersteuning bij het inspreken. Soms kan een, eenvoudig, filmpje of ondersteunende presentatie over de spelende problematiek goed helpen om de raad mee te nemen. Of organiseer, samen met inwoners, tijdens raadsvergaderingen, naast de agenda onderwerpen van het college of raad, korte thema gesprekken, waar inwoners met raadsleden in gesprek kunnen over specifieke onderwerpen. 3. Denk na over kanalen In veel gemeenten worden al gesprekken gevoerd over de morele verantwoordelijkheid bij het gebruik van sociale media kanalen als X en Facebook. Op welk moment geldt het argument “ook daar zitten inwoners” niet meer en moet de keuze gemaakt worden om deze kanalen te verlaten? Dat is uiteraard iets wat op centraler niveau (als gemeente, of gemeenten onderling) besproken en besloten moet worden.
Maar wat komt er ná deze kanalen? Welke middelen hebben we dan nog? Raadscommunicatie kan bijdragen in (het organiseren en het versterken van) de interactie tussen raadsleden en inwoners. Het instrument Politiek café lijkt in veel gemeenten bijvoorbeeld zeer waardevol. Daarnaast kunnen vanuit raadscommunicatie participatieve communicatiemethoden gestart worden zoals online burgerpanels en digitale platforms. Dit kan het vertrouwen in de lokale politiek vergroten en de opkomst bij verkiezingen bevorderen. 4. Zoek de grenzen op In de basis moet raadscommunicatie objectief zijn en een weerspiegeling van de mening van de gemeenteraad. Tegelijkertijd is die gemeenteraad steeds meer versplinterd en wordt het debat juist interessanter als raadscommunicatie de verschillen kan duiden en keuzes kan uitleggen. En daarmee soms ook een beetje kan vertalen wat er tijdens een raadsvergadering wordt gezegd. Blijf experimenteren met nieuwe middelen. En geef dat tijd om te laten Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 11 werken.
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Aanbevelingen voor raadsleden 1. TIOBY Laten we stoppen met het blijven benoemen dat inwoners niet geïnteresseerd zijn in (lokale) politiek, dat zijn ze namelijk wel. Laten we zoeken naar manieren om hen meer te betrekken. En alle inwoners duidelijk te maken waarom besluiten van de gemeenteraad wél invloed op hun dagelijkse leven hebben. Zeker in de periode die gaat komen waarin de gemeente zal moeten bezuinigen en dus gevoelige besluiten zal moeten gaan nemen. Dat kan de raad niet alleen, daar is ook de ambtelijke organisatie voor nodig. Daar zit immers ook veel meer organisatiekracht (lees: capaciteit). Ieder vanuit de eigen rol. Van begin (ideevorming) tot eind (besluitvorming). Van NIMBY-politiek (Not In My Back Yard) naar een TIOBY-politiek (This Is Our Back Yard). 2. Stop de Calimero-politiek Ik ben klein en zij zijn groot. ‘Lokale partijen hebben minder financiële middelen dan landelijke partijen, dus wij kunnen minder.’ ‘Ik communiceer al heel veel, als er meer raadscommunicatie komt, dan profiteren daar die andere partijen van die nu minder doen.’ ‘Inwoners zijn niet geïnteresseerd in wat ik te zeggen heb.’ ‘Het College bepaalt hier wat we doen.’ Allemaal citaten uit het onderzoek. En allemaal juist. Maar wel wat vanuit Calimero gedacht. Ik denk dat dat anders kan, maar dan moeten we de fragmentatie in de gemeenteraad met elkaar een beetje los kunnen laten.
En vanuit de gezamenlijke kracht, als instituut gemeenteraad, denken. Eén voor allen en allen voor één. Dat maakt namelijk uiteindelijk ook elk individu sterker. De raad is er ook niet voor individuele raadsleden, maar voor álle inwoners. En die gemeenteraad heeft, nog steeds, de kaderstellende, controlerende en volksvertegenwoordigende rol. En is daarmee uiteindelijk de EINDBAAS van de gemeente. Pak die rol. Samen. Met elkaar. Met alle verschillen die er tussen de politieke partijen zijn, want dat maakt jouw partij en jou als individu weer uniek en, als je dat belangrijk vindt, biedt weer meer kansen om individueel zichtbaarder te zijn. 3. Vind de common ground Om dat te kunnen realiseren moet er common ground gevonden worden. En daar zou raadscommunicatie de centrale rol in kunnen spelen. Als bieder van objectieve algemene informatie en als tegenkracht. Als kanaal om vertrouwen en inzicht te bieden richting inwoners. Om (in)direct het gesprek met hen aan te gaan over wat er bij hen speelt en wat zij belangrijk vinden. En dat in een efficiënt ketenproces waarin de raad samen met inwoners, maatschappelijke partners en de ambtelijke organisatie, plannen maken, openbare, bespreken en wegen, erover besluiten, verantwoorden en (vindbaar) bewaren. Ieder vanuit een eigen rol en verantwoordelijkheid. En ook daarin kan raadscommunicatie een belangrijke rol spelen.
Laat tegenover de planvorming van het College vanuit raadscommunicatie zien wat de rol van de raad is. Laat zien welke afwegingen er gemaakt worden. Hoe de input van inwoners hierbij meegenomen is. En wat er uiteindelijk, op basis van welke argumenten, door de raad besloten is. Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 12
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Kortom: investeer in raadscommunicatie Niet alleen in capaciteit, maar ook in budget. Dat laatste is belangrijk, zodat plannen daadwerkelijk uitgevoerd kunnen worden zonder afhankelijk te zijn van algemene middelen. Maar: maak ook tegelijkertijd met elkaar goede afspraken over wederzijdse verwachtingen. Waar moet raadscommunicatie precies aan bijdragen? Investeren in tijden van financiële ravijnen? Hoe doe je dat? Hoe leg je als raad uit dat het vuilnis nog maar de helft van de tijd wordt opgehaald? Of het groen niet meer zo goed wordt bijgehouden? Moeilijke keuzes vragen om een goede uitleg. En u als raad maakt die keuzes en moet deze dus ook goed kunnen uitleggen. Omdat ú daar, samen, verantwoordelijk voor bent. Om vervolgens als politieke partij uit te leggen wat ú anders had gedaan. Welke andere keuzes u gemaakt zou hebben. Juist in tijden van financiële tekorten is het des te belangrijker om inwoners te betrekken en goed te informeren. Ik vind dat de gemeenteraad daar een belangrijke rol in heeft, minder dan de ambtelijke organisatie. Dus hoe doe je dat? Voor mij is de keuze makkelijk: een communicatieadviseur minder op de afdeling communicatie of bij het College en deze formatie toewijzen aan de griffie. Bij de volgende begroting dus capaciteit en middelen van de afdeling communicatie of bestuursondersteuning toewijzen aan de raadsgriffie.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 13
Afbeelding met logo, symbool, Lettertype, Graphics Automatisch gegenereerde beschrijving
BIJLAGEN
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 14
Afbeelding met logo, symbool, Lettertype, Graphics Automatisch gegenereerde beschrijving
3. Stand van zaken raadscommunicatie 2024
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 15
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
1. Respondenten
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 16
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Respondenten onderzoek en bezetting griffies Respondenten
Ingevuld
0 - 10.000 10.000 - 25.000 25.000 - 50.000 50.000 - 75.000 75.000 - 100.000 100.000 +
8 52 86 29 14 23 212
Totaal in Nederland 12 101 134 42 21 32 342
% ingevuld
Het onderzoek is ingevuld door 223 respondenten. Een aantal gemeenten heeft twee keer de vragenlijst ingevuld, waardoor uiteindelijk 212 antwoorden zijn meegenomen in de resultaten (62% van alle gemeenten).
67% 51% 64% 69% 67% 72% 62%
5%
In 2018 waren er 167 respondenten (44% van destijds 380 gemeenten)
7%
(adjunct) griffier
12% 42%
Raadscommunicatieadviseur Raadsadviseur Raadsadviseur / pltsv griffier Griffiemedewerker
De meerderheid van de respondenten geeft zichzelf de titel adjunct griffier (42%) of raadscommunicatieadviseur (34%).
34%
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 17
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Respondenten t.o.v. aantal inwoners, raadsleden en fracties aantal aantal gemeenten raadsleden
0 – 10.000
10.000 - 25.000
25.000 – 50.000
50.000 – 75.000
75.000 – 100.000 100.000 +
Aantal fracties in gemeenteraad 3
4
5
6
2
1
7
1
9
3
11
4
13
2
1
12
15
1
3
4
2
18
17
1
5
8
1
21
19
6
5
4
3
21
1
19
22
21
18
8
9
10
1
1
11
13
14
15
16
17
1
1
1
1
2
Vervolgens is gekeken naar het aantal fracties per respondent. Als we naar de gemiddelden kijken dan zijn er in Nederland bij alle respondenten 25,8 raadsleden en 8,5 fractie. Dat betekent gemiddeld 1 fractie per 3 raadsleden.
6 2 1
4
9
4
2
2
23
1
7
4
5
1
15
25
2
3
5
4
1
16
27
2
2
3
1
4
2
12
29
2
3
5
1
1
2
29
1
1
15
31
1
1
5
5
9
33
1
5
1
2
3
35
3
35
11
37
17
39
6
45
212
12
1
1
2
1
1
1
19
28
33
32
1 2
1
4
De meeste gemeenteraden bestaan uit 7 of 8 fracties.
1
1
2
In het overzicht hiernaast ziet u hoeveel gemeenten de vragenlijst hebben ingevuld ingedeeld op basis van het aantal inwoners en het aantal raadsleden dat de gemeente heeft.
27
2
3
1
2
3
3
3
4
1
1
7
10
23
16
2 2
2
1
1
2
3
3
4
1
Dit is uitgevraagd vanuit de gedachte: hoe meer fracties er binnen een gemeenteraad zijn, hoe belangrijker en moeilijker het is om over diverse standpunten te communiceren.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 18
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Aantal commissieleden 30%
25%
24%
Naast raadsleden kennen de meeste gemeenten ook nog commissieleden. Bij 24% van de gemeenten zijn dat er niet meer dan 10, maar bij 44% van de gemeenten zijn dat er tussen de 11 en 20.
24%
20%
20%
Bij het vormgeven van raadscommunicatie, moet ook met deze groep rekening gehouden worden.
17%
15%
10%
8%
5%
4%
3%
Een aantal gemeenten (18, 8%) werkt niet meer met commissieleden, of commissies, maar kennen andere vormen van betrokken inwoners naast de raadsleden.
0%
0
1 t/m 10
11 t/m 15
16 t/m 20
21 t/m 30
31 t/m 40
40 +
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 19
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Aantal raadsvergaderingen per jaar 30%
25%
25%
Gemiddeld hebben de respondenten 13 raadsvergaderingen per jaar.
20% 18%
Bij de meeste gemeenten (25%) ligt dat aantal iets lager, op 10.
15% 13%
10%
10% 8%
8% 6% 5%
5%
5%
1% 0%
0% 6
7
8
9
10
11
12
13
14
15 - 24
25 >
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 20
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Overige bijeenkomsten Van de respondenten waar nog commissievergaderingen zijn, ligt het aantal vergaderingen uiteen. Zowel de categorie 11-15 als 26 of meer scoort 22%. Als we iets meer bundelen, dan geeft 42% van de respondenten aan dat zij jaarlijks tussen de 11 en 20 vergaderingen organiseren.
70%
60%
50% 28% 21% 10%
40%
18%
0%
16%
30%
Opvallend is dat de respondenten aangeven weinig bewonersbijeenkomsten te organiseren. 25% doet dat zelfs helemaal niet en 35% 1-5.
11%
21%
20%
3%
4% 25%
35% 7% 1% 22%
10%
22%
20%
14%
13%
7% 1%
0% Geen
1-5
6-10
commissievergaderingen
11-15
Bewonersbijeenkomsten
16-20
21-25
Overige bijeenkomsten
26 of meer
Tenslotte worden er bij bijna de helft van de respondenten (49%) 6 tot 15 overige bijeenkomsten georganiseerd.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 21
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
2. Bezetting en werkzaamheden
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 22
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Bezetting griffies: hoe groter de gemeente, hoe groter de griffie 0 - 10.000
10.000 - 25.000
54%
37%
22%
25.000 - 50.000 2%
75.000 - 100.000
21%
100.000 +
22%
Totaal 2024
13%
Totaal 2018
14%
0%
10%
45%
17%
50.000 - 75.000
Bij 88% van de griffies van gemeenten met 0-10.000 inwoners werkt tussen de 0 en 2 FTE. Bij 100.000+ gemeenten werkt op 78% van de gemeenten 8 FTE of meer.
13%
88%
22%
21%
8%
Gemiddeld werkt er bij de respondenten 4,4 FTE op de griffie. Op de meeste griffies werken in 2024 tussen de 2 en 3,9 FTE.
62%
64%
14%
78%
23%
18% 20%
23%
13%
18%
9%
28%
13%
19%
8%
40% 0-1,9
60% 2-2,9
3-3,9
4-4,9
80% 5-7,9
100%
Ten opzichte van 2018 is de stijging van de griffies tussen de 2 en 3 FTE opvallend, daarmee lijkt het alsof griffies ten opzichte van 2018 in personele aantallen iets kleiner zijn geworden. 120%
8>
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 23
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Ten opzichte van eerdere onderzoeken in 2015 en 2018 stijgt het aantal raadscommunicatieadviseurs gestaag. Van 28% in 2015 naar 50% in 2024.
Bezetting griffies: communicatieadviseur 0 - 10.000
13%
10.000 - 25.000
88%
18%
82%
25.000 - 50.000
52%
50.000 - 75.000
48% 76%
75.000 - 100.000
69%
100.000 +
31% 87%
Totaal 2015
72% 39%
Totaal 2024
61% 50%
0%
Heeft de griffie een eigen communicatieadviseur 13%
28%
Totaal 2018
Dat betekent dat bij de helft van de respondenten geen raadscommunicatieadviseur werkt. Logisch is dat dit aandeel bij kleine gemeenten (veel) groter is dan bij grote gemeenten.
24%
20%
De meerderheid van de raadscommunicatieadviseurs heeft geen volledige werkweek beschikbaar om communicatie vorm te geven: 68% heeft voor minder dan 1 FTE deze functie.
50%
40%
60% Ja
80%
100%
120%
Nee 50%
minder dan 1 FTE in dienst van de griffie
68%
8%
1 FTE in dienst van de griffie
17%
Ten opzichte van 2018 zien we wel een verschuiving van “inhuur” vanuit de ambtelijke organisatie, naar in dienst van de griffie.
En zo ja: hoeveel FTE? 2% 6%
meer dan 1 FTE in dienst van de griffie
40%
"inhuur" vanuit de ambtelijke organisatie
10%
0%
10% 2018
20% 2024
30%
40%
50%
60%
70%
80%
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 24
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Werkzaamheden die griffie uitvoert
Bijhouden van de website met raadsleden
86%
Bijhouden van het RaadsInformatieSysteem
85%
Adviseren van raadsleden
Ondanks dat de meerderheid geen volledige werkweek heeft om werkzaamheden op het gebied van communicatie op te pakken, wordt er wel het een en ander verwacht van de griffie.
82%
Ondersteunen van insprekers
67%
Bevorderen opkomst bij verkiezingen
67%
Artikelen schrijven voor de krant of nieuwsbrief
61%
Organiseren van scholenbezoeken
60%
Adviseren van griffier
Uiteraard moeten de website en het RIS worden bijgehouden, maar raadsleden moeten ook geadviseerd worden.
58%
Organiseren van studiedagen voor de gemeenteraad
55%
Begeleiden van pers tijdens de raadsvergaderingen
44%
Schrijven van speeches (voor bv raadsleden of burgemeester)
31%
Ondersteunen van kinderburgemeester / kinderraad
27%
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
90%
100%
In de categorie anders worden nog het bijdragen aan onboarding genoemd, het verzorgen van persberichten, het organiseren van werkbezoeken, interne communicatie met de ambtelijke organisatie en het schrijven van een communicatieplan, met alles wat daaruit volgt.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 25
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Ervaren van werkdruk
Een meerderheid van 61% van de respondenten ervaart enige of veel werkdruk. Het feit dat de meeste raadscommunicatieadviseurs hun werk in minder dan een volledige werkweek moeten doen, lijkt hier een belangrijke reden.
Ja, veel werkdruk; 13%
Nee, niet echt; 39%
Ja, enige werkdruk; 48%
Citaat uit de focusgroep: “Alles
wat ik bedenk moet ik ook zelf uitvoeren. En dan kies ik er in alle drukte soms dan toch maar voor om iets niet te doen.” Een aantal respondenten heeft aangegeven “nee, niet echt” te hebben ingevuld, omdat zij de vraag moesten beantwoorden. Zij hebben echter geen communicatieadviseur, waardoor het percentage dat werkdruk ervaart feitelijk nog hoger is.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 26
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Contact met andere raadscommunicatieadviseurs
Nee, ook geen behoefte aan; 19% Ja, met een aantal adviseurs in mijn regio; 28%
Bijna de helft (46%) van de respondenten heeft in enige vorm contact met andere raadscommunicatieadviseurs. Iets meer dan een derde heeft dat niet, maar heeft daar wel behoefte aan.
Ja, met een aantal adviseurs die ik persoonlijk ken; 12% Nee, maar wel behoefte aan; 35%
Ja, ik ben lid van een landelijke communicatiegroep; 6%
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 27
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Is er een ondersteunende werkgroep van raadsleden 46%
Nee, daar is ook geen behoefte aan
44%
De meerderheid (44%) van de respondenten blijft aangeven dat er geen behoefte is aan een ondersteunende werkgroep met raadsleden voor communicatie.
7%
Ja, we hebben een vaste werkgroep met actieve raadsleden
16%
7%
Ja, er zijn raadsleden waar we soms advies aanvragen of die zelf met ideeën komen
14%
In de categorie anders wordt er vooral aangegeven dat er een werkgroep was, maar dat deze niet meer actief is, dat er geen capaciteit voor is, of dat er nog niks is uitgewerkt hiervoor.
17%
Nee, maar dat zouden we wel willen
11%
nee
4%
nee, nog niet over nagedacht
3%
22%
Anders…
9%
0%
5%
2018
2024
10%
15%
20%
25%
30%
35%
40%
45%
50%
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 28
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Het Raadsinformatiesysteem (RIS) Eén van de belangrijkste werkzaamheden van de raadscommunicatieadviseur is het bijhouden van het RIS.
0% 2% 12% 22%
Ja, en we zijn heel tevreden Ja, en we zijn redelijk tevreden Ja, maar we zijn niet echt tevreden Ja, maar we zijn helemaal niet tevreden Nee, we hebben geen RaadsInformatieSysteem
64%
64% van de respondenten geeft aan redelijk tevreden te zijn met het RIS dat ze moeten bijhouden.
De belangrijkste negatieve punten die worden genoemd zijn (1) de beperkte mogelijkheden van de zoekfunctie, (2) de beperkte mogelijkheden om het RIS naar eigen wens uit te breiden/ in te richten en (3) de interface/ het design van het RIS (“het ziet er nogal saai uit”).
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 29
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
3. Stand van zaken communicatie
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 30
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Hoe actief communiceert de griffie namens de gemeenteraad 0 - 10.000
13%
10.000 - 25.000
25.000 - 50.000
50%
9%
29%
28%
50.000 - 75.000
8%
100.000 +
4%
Totaal 2018
4%
Totaal 2024
6%
0%
29%
38%
15%
21%
31%
9%
30%
25%
6%
34%
23%
7%
60% 2
3
4
5
80%
Deze cijfers zijn niet gewijzigd ten opzichte van 2018. Er wordt blijkbaar dus niet meer (of minder) gecommuniceerd.
4%
34%
40% 1
5%
23%
35%
31%
Tellen we score 1 en 2 (niet of nauwelijks) en score 4 en 5 (veel tot heel veel) bij elkaar op, dan valt op dat de score meer gaat richting score 1 en 2.
4%
17%
23%
48%
20%
14%
34%
24%
75.000 - 100.000
38%
45%
5%
Op een schaal van 1 t/m 5 scoren de meeste respondenten zichzelf een 3.
100%
120%
Opvallend is dat bijna de helft van de respondenten van gemeenten tussen de 75.000 en 100.000 inwoners vindt dat zij heel actief communiceren (score 4 en 5).
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 31
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Communicatieplan 0 - 10.000
13%
10.000 - 25.000
88%
30%
52% van de respondenten geeft in 2024 aan een communicatieplan te hebben.
70%
25.000 - 50.000
52%
48%
50.000 - 75.000
76%
24%
75.000 - 100.000
77%
23%
100.000 +
74%
Totaal 2018
26%
19%
In 2018 gaf 19% van de respondenten aan een communicatieplan te hebben.
81%
Totaal 2024
52%
0%
Ook hier is het duidelijk dat grotere gemeenten vaker een communicatieplan hebben, al valt op dat dit percentage bij de 100.000+ gemeenten iets lager ligt dan bij de gemeenten tussen de 50.000 en 100.000 inwoners.
20%
48%
40%
60%
Ja
80%
100%
120%
Nee
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 32
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Beschikbaar budget
Meer dan 40.000 euro
Tussen de 30.000 en 40.000 euro
7% 0%
40% van de respondenten die een communicatieplan hebben, geeft aan dat zij geen (apart) budget hebben voor communicatie. Van de respondenten die geen communicatieplan hebben, is dat 84%.
7%
0%
5%
Tussen de 20.000 en 30.000 euro
1%
13%
Tussen de 10.000 en 20.000 euro
6%
De meeste respondenten die wel budget hebben, hebben een budget tussen de 5.000 en 10.000 euro.
18%
Tussen de 5.000 en 10.000 euro
3%
9%
Minder dan 5.000 euro
6%
40%
Geen (apart) budget
84%
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
90%
Ja Nee Communicatieplan
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 33
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Heeft de griffie een eigen huisstijl
Ja; 25%
Een kwart van alle respondenten geeft aan dat de gemeenteraad een eigen huisstijl heeft. In 2018 gaf 28% van de respondenten aan een eigen huisstijl te hebben voor de gemeenteraad. Conclusie kan getrokken worden dat de overgrote meerderheid van de griffies nog gebruik maakt van de huisstijl van de gemeente.
Nee; 75%
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 34
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Welke kanalen gebruikt de griffie 100%
90%
87% 88%
89% 86% 83%
De drie meest gebruikte kanalen blijven de eigen website, de krantenpagina en het (algemene) emailadres van de griffie.
82%
80%
70%
Sinds 2018 zijn griffies meer gebruik gaan maken van sociale media. Facebook, Instagram en (in mindere mate) LinkedIn worden ingezet, terwijl X (voorheen Twitter) duidelijk op z’n retour is.
60% 51%
50%
40%
36%
50%
35%
35%
35%
30%
20%
18% 15%
10%
8%
8%
3%
In de categorie anders wordt vooral genoemd dat gebruik wordt gemaakt van de algemene kanalen van de gemeente en lokale media.
0% (eigen) website Krantenpagina (algemeen) egemeenteraad mailadres griffie/raad
Account op Facebook
Account op X
Account op Instagram 2018
2024
Account op Youtube
(e-mail) nieuwsbrief
Account op LinkedIn
Podcasts
Anders
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 35
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Van welke instrumenten maakt de griffie gebruik?
De meeste respondenten maakt gebruik van scholenbezoeken (58% en 46%) en Gast van de Raad (45%).
70%
2018
38% 60%
50%
56%
40%
26%
20%
58%
46%
45%
40% 35% 31%
30%
26% 22%
20%
19%
19%
11%
10% 3%
0%
Scholenbezoeken worden ten opzichte van het onderzoek in 2018 vaker georganiseerd door externe partijen, zoals bijvoorbeeld Prodemos en minder vaak door griffies zelf. In de categorie anders worden nog zaken genoemd als de kinderraad/burgemeester, gastlessen op scholen, cursus politiek actief voor inwoners en werkbezoeken.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 36
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
De drempels die worden ervaren bij communicatie namens de raad
65%
Te weinig personele capaciteit beschikbaar
50%
19%
We hebben te weinig kennis over hoe en wat we zouden moeten communiceren
16%
We mogen / willen alleen communiceren via centrale accounts/middelen van de gemeente
10% 11%
Ongeveer een vijfde van de respondenten ervaart geen drempels.
2%
De ambtelijke afdeling communicatie wil niet dat wij apart van hen communiceren
5%
18%
Als griffie hebben we te weinig te melden
Te weinig personele capaciteit blijft de belangrijkste drempel die wordt ervaren bij communicatie. Toch laat het onderzoek zien dat dit gezakt is van 65% respondenten die dit ervaart in 2018, naar 50% in 2024.
7%
6%
Onze gemeenteraad wil niet dat we als griffie over de raad communiceren
3%
16%
Geen
22%
17%
Anders
24%
0% 2018
10% 2024
20%
30%
40%
50%
60%
70%
In de categorie anders zijn de belangrijkste antwoorden dat er geen communicatieplan is, de ambtelijke organisatie dwars ligt, de betrokkenheid van de raad laag is en dat het communiceren zonder politieke kleuring lastig is.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 37
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
4. Uitkomsten focusgroep raadscommunicatieadviseurs 22 januari 2025
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 38
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Samenvatting focusgroep raadscommunicatie | 1 1. Verschillen in raadscommunicatie zijn (te) groot Eén van de belangrijkste conclusies is dat we op veel manieren verschillen. In grootte van gemeenten, maar ook in de wijze waarop we invulling geven aan raadscommunicatie. Belangrijk wordt gezien dat misschien in eerste instantie nog niet eens de grootte van de gemeente van invloed is op de aanwezigheid van raadscommunicatie, maar nog eerder het geloof in raadscommunicatie vanuit een griffier/griffie en raadsleden. Waarbij ook wordt aangegeven dat ook de raad heel divers is, dus dat er daar verschillend over het onderwerp wordt nagedacht. En dat een werkgroep met raadsleden vaak dus ook niet werkt, omdat ze vaak vanuit eigen belang redeneren (eigen bubbel). Daardoor zijn in meerdere gemeenten werkgroepen met raadsleden omtrent communicatie ook stopgezet. Hoe kunnen we op zoek naar factoren die ons allemaal binden (en is dat nodig?) en waar de raad het collectief ook niet oneens mee kan zijn? 2. Communicatie tussen raad, college en inwoners We hebben het gehad over de scheiding en samenwerking tussen raads- en collegecommunicatie. Inwoners begrijpen vaak het onderscheid niet, omdat ze de gemeente als één geheel zien.
Veel deelnemers pleiten voor betere samenwerking tussen raad en college, terwijl anderen juist het belang benadrukken van het duidelijk maken van de verschillende rollen. Hoe leggen we het dualisme uit en hoe vertolken ambtenaren, wethouders en raadsleden daar hun eigen rol in, zichtbaar en duidelijk onderscheiden voor inwoners? Hoe onderscheiden we neutrale communicatie namens de gemeenteraad, versus politiek gekleurde communicatie van individuele raadsleden versus inhoudelijk/politiek gekleurde communicatie vanuit het college? 3. Rol en positie van de raadscommunicatieadviseur Er is discussie over de onafhankelijkheid van de raadscommunicatieadviseur. Sommigen vinden dat deze apart moet staan van de communicatieafdeling van het college vanwege mogelijke belangenconflicten. Anderen benadrukken dat aansluiting bij de gemeentelijke kanalen juist een groter bereik kan geven. 4. Kosten en baten Er is discussie over hoe je Kosten en Baten van een raadscommunicatieadviseur inzichtelijk zou moeten kunnen maken. Het verhogen van de opkomst bij de verkiezingen is van veel factoren afhankelijk. Wel zou je kunnen kijken naar verbinding met de stad en vertrouwen in de politiek als centrale thema’s die eigenlijk binnen elke gemeente wel toepasbaar zijn. Daar zijn harde cijfers in te definiëren, maar betreft in veel gevallen ook het planten van zaadjes (en dat is moeilijk/niet te meten)
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 39
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Samenvatting focusgroep raadscommunicatie | 2 5. Betrekken van inwoners en jongeren bij de democratie Het activeren van inwoners en jongeren wordt als cruciaal gezien, maar resultaten zijn vaak moeilijk meetbaar. Initiatieven zoals cursussen 'Politiek Actief', burgerschapslessen op scholen en directe interactie via sociale media dragen bij aan betrokkenheid. Doelstellingen (kosten/baten) kunnen daarmee concreet worden gemaakt, zoals het minimaal één keer in hun schoolcarrière bereiken van alle jongeren tussen 4 en 18 jaar. 6. Verkiezingen Belangrijk is dat raadscommunicatie vier jaar lang de betrokkenheid kan verhogen, in tegenstelling tot drie maanden voor de verkiezingen op te roepen dat mensen moeten gaan stemmen. Dat wekt ook weerstand op. Bij verkiezingen wordt er in veel gemeenten toch (veel) meer gevraagd van de griffie/raadscommunicatieadviseur. Vaak zonder budget voor extra capaciteit. Gesproken wordt ook over de stemwijzer en hoe daar advies op gegeven kan worden om deze meer relevante inhoud te geven. Bijvoorbeeld om cijfermatig te onderbouwen wat de belangrijkste onderwerpen zijn voor inwoners op dat moment. 7. Sociale media als communicatiekanaal Sociale media worden gezien als een nuttig middel om inwoners te informeren en betrekken, maar interactie blijft een uitdaging. Raadsleden zijn vaak terughoudend vanwege negatieve reacties of kritiek.
Stories op sociale media worden als een laagdrempelige oplossing gebruikt om te informeren zonder veel interactie uit te lokken. Bij veel gemeenten nu het (ethische) gesprek of er nog wel gebruik gemaakt kan worden van X en Facebook. Tegelijkertijd blijven het kanalen waar inwoners zijn. Zichtbaarheid blijft ook belangrijk. 8. Nieuwe technologieën en uitdagingen AI, zoals ChatGPT, wordt steeds vaker gebruikt door raadsleden, bijvoorbeeld voor het schrijven van vragen. Dit roept nieuwe vragen op over training, ethiek en het gebruik binnen de raad. Grotere gemeenten lijken hierin voorop te lopen, terwijl kleinere gemeenten dit nog moeten oppakken.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 40
Afbeelding met logo, symbool, Lettertype, Graphics Automatisch gegenereerde beschrijving
4. Raadscommunicatie vanuit perspectief raadsleden
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 41
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Respondenten onderzoek 50PLUS
0
10.000 25.000 0
CDA
1
8
14
8
ChristenUnie
0
1
2
ChristenUnie/SGP
0
0
D66
1
4
Forum voor Democratie
0
0
GroenLinks
1
PvdA PvdA/GroenLinks
0 - 10.000
25.000 50.000 0
50.000 75.000 0
75.000 100.000 0
100.000 +
onbekend
Totaal
3
3
1
6
38
11
2
1
17
1
0
0
0
1
13
0
4
5
27
0
0
1
0
1
4
5
5
2
6
23
0
9
13
7
2
6
37
0
0
3
2
0
0
5
Partij voor de Dieren
0
0
0
0
0
4
4
PVV
0
0
0
1
0
0
1
SGP
0
0
3
0
0
0
SP
0
1
2
2
1
4
VVD
0
6
10
3
0
7
Lokale partij
4
22
42
22
4
11
1
4 10
1
27 105
Anders
1
5
6
3
1
7
23
Totaal gereageerd
8
60
114
64
18
60
326
Totaal 2022
24 1.105 305 101 620 50 546 560 164 63 61 229 173 1.000 2.991 245 8.237
Percentage gereageerd: 3,96%
0 - 10.000
4
Totaal in Nederland 12
10.000 - 25.000
36
101
36%
25.000 - 50.000
58
134
43%
50.000 - 75.000
25
42
60%
75.000 - 100.000
11
21
52%
Respondenten
100.000 +
Ingevuld
% ingevuld 33%
24
32
75%
158
342
46%
Het onderzoek is ingevuld door 326 respondenten. Daarmee vertegenwoordigen zij 3,96% van de totale populatie aan raadsleden (na verkiezingen 2022). De respondenten zijn raadsleden uit 158 gemeenten (46%) in Nederland. Van 82 gemeenten heeft er één raadslid de vragenlijst ingevuld, van 30 gemeenten twee. Er waren twee gemeenten met respectievelijk 10 en 14 respondenten. Opvallend is dat in de respons de diversiteit van raadsleden zichtbaar is. Respondenten van dezelfde gemeente, geven grotendeels niet dezelfde antwoorden op de vragen.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 42
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
1. Hoe kijken raadsleden aan tegen raadscommunicatie
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 43
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Hoe actief communiceert de griffie namens de gemeenteraad volgens raadsleden 45%
40%
39%
Raadsleden scoren de activiteit op het gebied van raadscommunicatie beduidend hoger dan de collega’s van de griffie.
35% 29%
30%
25%
Waar de laatste groep zichzelf gemiddeld een 3 scoren en daarbij neigen naar een score die lager is, geeft iets meer dan de helft van de raadsleden aan dat zij hun gemeente al een 4 of 5 scoren.
20% 15%
15%
12%
10%
5%
4% 1%
0% 1
Respons griffies:
2
3
4
5
19%
29%
51%
35%
34%
31%
weet ik niet
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 44
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Stelling 1: algemene raadscommunicatie draagt bij aan een grotere zichtbaarheid van mij als raadslid
1 3% 5 21%
2 14%
3 30%
Iets meer dan de helft (53%) van de raadsleden is er van overtuigd dat algemene raadscommunicatie kan bijdragen aan een grotere zichtbaarheid als raadslid (score 4 en 5).
4 32%
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 45
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Stelling 2: algemene raadscommunicatie draagt bij aan een grotere zichtbaarheid van de gemeenteraad als geheel
1 2 1% 3%
3 11%
85% van de raadsleden is er van overtuigd dat algemene raadscommunicatie kan bijdragen aan een grotere zichtbaarheid van de gemeenteraad als geheel (score 4 en 5).
5 42%
4 43%
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 46
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Stelling 3: algemene raadscommunicatie draagt bij aan betere besluitvorming van de gemeenteraad
5 12%
1 6%
2 18%
4 27%
39% van de raadsleden is er van overtuigd dat algemene raadscommunicatie kan bijdragen aan betere besluitvorming van de gemeenteraad (score 4 en 5). 37% geeft hierbij een score van 3.
3 37%
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 47
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Stelling 4: algemene raadscommunicatie bereikt meer dan communicatie van individuele raadsleden
5 15%
4 34%
1 4% 2 13%
3 34%
Bijna de helft van de raadsleden (49%) is er van overtuigd dat algemene raadscommunicatie meer kan bereiken dan communicatie van individuele raadsleden (score 4 en 5). Ongeveer een derde geeft een score van 3.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 48
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Stelling 5: als raadslid ben ik zelf verantwoordelijk voor mijn zichtbaarheid en communicatie, dus niet de griffie
1 3% 5 20%
2 11%
3 27%
Bijna 60% van de raadsleden vindt dat zij zelf verantwoordelijk zijn voor hun zichtbaarheid en communicatie. En niet de griffie. Bijna 30% geeft een score van 3.
4 39%
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 49
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Stelling 6: algemene raadscommunicatie kan niet objectief zijn
4 10%
5 2%
1 35%
64% van de raadsleden is het (totaal) niet eens met de stelling dat raadscommunicatie niet objectief kan zijn (score 1 en 2).
3 24%
2 29%
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 50
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Stelling 7: volledige openheid is het ultieme streven.
1 1%
2 8%
5 29% 3 20%
4 42%
71% van de raadsleden is het (totaal) eens met deze stelling die oproept tot volledige openheid (score 4 en 5). Volledige openheid betekent dat we moeten streven naar een efficiënt ketenproces waarin de raad samen met inwoners, maatschappelijke partners en de gemeentelijke organisatie, plannen maken, openbaren, bespreken en wegen, erover besluiten, verantwoorden en (vindbaar) bewaren.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 51
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Waarin kan raadscommunicatie volgens u van meerwaarde zijn?
100% 90%
91% 83%
Raadsinformatie wordt primair gezien als kanaal om inwoners te informeren over wat er op de agenda van de raad staat (91%).
80% 70% 60% 50%
64%
62%
58%
58% 44%
40% 30%
20% 10% 0%
2%
1%
Ook het bevorderen van algemene kennis over de rol en taak van de gemeenteraad scoort hoog (83%). Opkomstbevordering bij verkiezingen en het ophalen van informatie bij inwoners over wat er speelt binnen de gemeente scoren beide iets boven de 60%.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 52
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Wat staat u/uw partij in de weg om meer te investeren in raadscommunicatie?
Als belangrijkste reden om niet meer te investeren in raadscommunicatie blijkt het ontbreken van een duidelijk plan (35%).
40% 35%
35% 30% 25% 20% 15%
24% 21% 17% 12%
10%
9%
10% 5% 0%
7%
Bijna een kwart (24%) ziet geen belemmeringen en geeft aan dat te gaan doen.
2%
Bij een vijfde van de gemeenten (21%) zijn de meningen hierover binnen de gemeenteraad verdeeld, waardoor er niet meer geïnvesteerd wordt.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 53
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
2. Communiceren als raadslid
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 54
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Hoe belangrijk vindt u het om te communiceren met inwoners?
1; 0%
2; 0%
3; 1%
4; 32%
Bijna alle respondenten (98%) vind het heel belangrijk (score 4 en 5) om te communiceren met inwoners.
5; 66%
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 55
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Hoe actief communiceer je zelf?
1; 0% 5; 13%
2; 11%
Iets meer dan de helft van de respondenten (51%) vindt dat ze meer dan voldoende communiceren (score 4 en 5).
3; 38%
4; 38%
Tegelijkertijd geeft bijna 40% zichzelf een score 3, waar een gevoel van ruimte voor verbetering lijkt te zitten.
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 56
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Via welke kanalen communiceert u zelf met inwoners? Sociale media
78%
71%
Ledenbijeenkomsten
64%
Face-to-face (ik ga op bezoeken bij belangengroepen als ondernemersorganisaties of verenigingen)
Sociale media blijven het belangrijkste kanaal om met inwoners te communiceren: 78% van de respondenten geeft aan dit kanaal te gebruiken. De top 3 bestaat verder uit e-mail (71%) en ledenbijeenkomsten (64%).
60%
Telefonisch
53%
Eigen website
50%
Face-to-face (op andere momenten)
50%
50%
Face-to-face (nodigen actief inwoners uit bij bijeenkomsten)
44%
Face-to-face (tijdens partij evenementen op straat)
43%
Face-to-face (bij mensen thuis)
Raadsleden maken nog weinig podcasts (2%) en ook bezoeken aan de deur vinden weinig meer plaats (24%).
41%
Politiek café
27%
Filmpjes (via bijvoorbeeld Sociale media)
25%
Face-to-face (bezoeken aan de deur)
24%
Anders
7%
Podcasts
2%
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
90%
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 57
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Welke drempels ervaart u in uw communicatie met inwoners? Weinig tot geen
47%
Ik heb te weinig tijd om echt actief te zijn
39%
Inwoners zijn niet geïnteresseerd in wat ik te melden heb
Bijna de helft van de respondenten (47%) ervaart weinig tot geen drempels in de communicatie met inwoners.
15%
Ik weet niet goed hoe ik moet communiceren (wat en via welke kanalen)
8%
Ik vind dat ik zelf te weinig te melden heb
4%
Ik ervaar collegedruk (ik zit in een coalitie dus kan/mag minder communiceren over mijn meningen)
3%
Anders
Bijna 40% (39%) geeft als belangrijkste drempel aan dat ze te weinig tijd hebben. 15% denkt dat inwoners niet geïnteresseerd zijn in wat ze te melden hebben.
3%
Geen mening
7%
0%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
35%
40%
45%
50%
Raadscommunicatie 2024 | David Kok communicatie | 58
Afbeelding met Graphics, Elektrisch blauw, schermopname, Lettertype Automatisch gegenereerde beschrijving
Stelling: ik zou zelf meer ondersteund willen worden op het gebied van communicatie 40% 37%