Document · PDF

09 -01 - St. Openbare Bibliotheken Noord Fryslan - Jaarverslag 2025

Raadsvergadering 7 juli 2026, gemeente SchiermonnikoogBij agendapunt: Lijst van Ingekomen Stukken18.434 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Jaarverslag 2025 Rapport inzake de jaarrekening 2025

ontdekdebieb.nl

Inhoudsopgave Bestuursverslag Voorwoord��6 Inleiding�� 7 Organisatieontwikkeling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ��8 Programmalijn 1 | De geletterde samenleving��10 Programmalijn 2 | Participatie in de informatiesamenleving�� 18 Programmalijn 3 | Een leven lang ontwikkelen �� 20 Programmalijn 4 | De robuuste lokale bibliotheek��22 Programmalijn 5 | Frysk en meertaligheid�� 23 Financiële positie 2025�� 24 Jaarverslag van de Raad van toezicht 2025 �� 26

Jaarrekening Balans per 31 december 2025��32 Exploitatierekening 2025��33 Resultaatbestemming 2025��34 Kasstroomoverzicht��35 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling �� 36 Toelichting op de balans�� 44 Niet uit de balans blijkende verplichtingen ��47 Toelichting op de exploitatierekening�� 48 Verantwoording wet normering topinkomens (wnt)��55 Gebeurtenissen na balansdatum��57 Vaststelling en ondertekening

�� 58 Controleverklaring�� 59

2025 Bestuursverslag

Voorwoord Stichting Openbare Bibliotheken Noord Fryslân heeft in 2025 stevig ingezet op de toekomst. De organisatie is in relatief korte tijd behoorlijk gegroeid en de brede opdracht aan de bibliotheken is zich steeds meer aan het uitkristalleren. We hebben ons steviger in de netwerken binnen de gemeenten gepositioneerd. We denken namelijk dat complexe vraagstukken zoals lage basisvaardigheden in ons werkgebied vragen om een integrale aanpak met meerdere partijen.

Andere hoogtepunten in 2025 waren: we openden onze 17e locatie, een biebpunt, in Feanwâlden. Een punt waar we experimenteren met onbemande openingstijden en volop inzetten op programmering. Tijdens de landelijke verkiezingen op 29 oktober 2025 dienden twee van onze vestigingen als stembureau, waar ruim 2000 bezoekers gebruik van maakten. Het thema democratie en burgerschap is in de programmering het afgelopen jaar stevig neergezet.

Het versterken van de organisatie is in 2025 ingezet met het aannemen van een HR-adviseur, domeinspecialisten bibliotheken en een beleidsadviseur. Met de HR-functie hebben we onze rol als goede werkgever verbeterd en met de komst van de beleidsadviseur is de relatie met onze negen gemeenten verder versterkt.

Tot slot kregen we het prachtige nieuws dat onze professionals in de bibliotheken in het ledenonderzoek 2025 landelijk het hoogst scoorden op klanttevredenheid en deskundigheid! Namens alle medewerkers en vrijwilligers, Jolianne Hellemans Directeur/bestuurder Bibliotheken Noord Fryslân

Inleiding De bibliotheek is van alle tijden en van ons allemaal. Als bibliotheken leveren we een wezenlijke bijdrage aan welzijn en welvaart. Het is onze ambitie dat we er -samen met onze partners- voor zorgen dat iedereen taalvaardig is, digitaal kan meekomen en de kans heeft zich een leven lang te ontwikkelen. Dat iedereen toegang heeft tot de informatiemaatschappij en er zijn weg in kan vinden en dat iedereen kan kennismaken met literatuur, kunst en cultuur. Met onze dienstverlening voor het onderwijs zorgen wij ervoor dat kinderen geënthousiasmeerd worden voor lezen en ondersteunen wij leerkrachten en ouders bij het ontwikkelen van een taalrijke omgeving.

Onze missie

Bibliotheken Noord Fryslân biedt iedereen gelijke kansen op persoonlijke ontwikkeling. Samen met ons netwerk - binnen en buiten onze 17 vestigingen en op scholen in negen Friese gemeenten - creëren we plekken waar iedereen welkom is. Waar je in openheid en met respect elkaar kunt ontmoeten. Of je nu komt om te lezen, te leren, inspiratie op te doen, een vraag te stellen of gewoon voor een kop koffie met de krant: het kan allemaal. In onze (online) bibliotheek vind je antwoorden én ruimte om jezelf te ontwikkelen. In iedere gemeente sluiten we aan bij de lokale context, netwerken en behoeften. We werken nauw samen met overheden, het onderwijs, culturele en maatschappelijke organisaties. We zijn altijd in de buurt.

Het bestuursverslag 2025, het derde jaar van de beleidsperiode 2023 - 2026 is opgebouwd rond vijf programmalijnen: 1. De geletterde samenleving, met expliciet aandacht voor de preventie en bestrijding van laaggeletterdheid. 2. Participatie in de informatiesamenleving. 3. Een leven lang ontwikkelen, met als belangrijk onderdeel digitaal burgerschap. 4. De robuuste lokale bibliotheek. 5. Frysk en meertaligheid. Deze programmalijnen staan niet op zichzelf, maar zijn onderling sterk met elkaar verbonden.

Zo leest u dit jaarverslag Elk hoofdstuk begint met een inleiding overeenkomstig het jaarplan. Vervolgens ziet u onze prestatieindicatoren en daaronder cursief wat er in 2025 gerealiseerd is.

Organisatieontwikkeling De toekomst van onze bibliotheken vraagt om een flexibele structuur met professionals die hun vak goed verstaan. De omgeving van de bibliotheken is, net als de branche zelf, aan het ontwikkelen. Dit betekent dat de organisatie toekomstbestendig moet zijn om adequaat op deze ontwikkelingen te kunnen anticiperen. Daarom werken we hard aan het versterken van de structuur, cultuur en professionele expertise. Zelforganisatie Sinds september 2021 werken we binnen Bibliotheken Noord Fryslân met zelforganisatie. Het werkgebied is verdeeld in 6 clusters waar de verschillende functies (bibliotheekmedewerkers, lees- en mediaconsulenten en consulenten basisvaardigheden) integraal samenwerken aan effectieve programmering die aansluit bij de behoefte en wensen van de inwoners. Gezamenlijk worden doelen en resultaten besproken, gemonitord en zijn we buurtgericht aan het werk. De clusters worden inhoudelijk ondersteund door de domeinspecialisten die ook de nabije leidinggevende zijn en de manager bibliotheken die de clusters elke zes weken spreekt. Het managementteam en het regieteam stellen, na gesprekken met onze gemeenten, de kaders en het jaarplan vast, hierin staat wat we gaat doen. De zes clusters bepalen vervolgens hoe zij de jaardoelstellingen invullen.

Zelforganisatie is in elk cluster in ontwikkeling en de jaardoelstellingen komen steeds beter onder de aandacht, er komt meer focus. De domeinspecialisten en de manager bibliotheken zijn in 2025 alle kwartalen teruggegaan naar de clusters om de kwartaalcijfers te bespreken en themagericht focus aan te brengen in de daaropvolgende kwartalen. Daarnaast hebben de consulenten basisvaardigheden en de lees- mediaconsulenten vaste momenten met de domeinspecialisten waarop ze inhoudelijk over het aanbod met elkaar in gesprek gaan. De kracht van zelforganiserende clusters is dat de verschillende functies structureel samen komen en elkaar versterken in het halen van de (integrale) doelen. De medewerkers hebben grote invloed op het aansluiten op de vragen en behoeften van inwoners, gemeenten en partners. In toenemende mate zien we dat we beter worden in het samenbrengen van de verschillende expertises. In 2026 gaan we verder met deze ontwikkeling.

Professionaliseren van de organisatie We hebben in 2025 een beleidsadviseur, een HR-adviseur en HR-medewerker aangesteld en zetten daarmee ook in op goed werkgeverschap. In mei is de rol van domeinspecialist herzien: er zijn twee domeinspecialisten bibliotheken toegevoegd om de bibliotheekmedewerkers beter te ondersteunen in het professionaliseren van hun rol. De vier domeinspecialisten fungeren nu als nabije leidinggevende voor medewerkers. Door onvoorziene omstandigheden heeft het enige tijd geduurd voordat de functies volledig goed waren gepositioneerd, maar vanaf begin 2026 staat er een sterk en stabiel team, waar de manager bibliotheken hiërarchisch eindverantwoordelijke is. Het verder versterken en professionaliseren van de organisatie zal de komende jaren doorgaan. De kracht van Bibliotheken Noord Fryslân zit in onze zeer betrokken medewerkers (104 betaalde professionals en 175 vrijwilligers). We investeren veel in scholing en samenkomsten waarin we visie en kennis delen. We willen focus houden op het versterken van de basisvaardigheden van inwoners om beter mee te kunnen doen in de samenleving. De nadruk leggen we op vroege interventies bij de jeugd en de adviesrol richting de leerkrachten. We hebben om die reden de splitsing gemaakt in de functie van de lees- en mediaconsulenten naar 0-6 jaar, 6-12 jaar en het voortgezet onderwijs.

Op HR-gebied is het beleid herzien en geactualiseerd, waaronder het functiehuis, arbeidsvoorwaarden en caogerelateerde regelingen zoals het reis- en werktijdbeleid en het diversiteits- en inclusiebeleid. De nieuwe HR-regelingen worden op het intranet geplaatst, zodat deze makkelijk terug te vinden zijn voor de medewerkers. Evaluaties van beleid, scholing en signalen uit de organisatie leiden tot concrete vervolgacties, zoals de actualisatie van het scholingsbeleid en het strategisch HR-beleid, waarmee de basis voor verdere doorontwikkeling in 2026 is gelegd. In 2025 is hard gewerkt aan de organisatie en optimalisatie van de jaarurensystematiek. De roosters zijn strakker ingevoerd, waardoor correcties van plus- en minuren beter te herleiden zijn. Voor 2025 is nog enige uitloop toegestaan om deze uren te compenseren, maar vanaf 2026 geldt dat plus- en minuren binnen drie maanden moeten worden gecompenseerd.

Personele ontwikkelingen • In 2025 hebben we 35 nieuwe collega’s aangenomen, waarvan 15 invalmedewerkers. • In 2025 hebben we van 25 collega’s afscheid genomen, waaronder 10 invalmedewerkers en vier gepensioneerden. • In 2025 hebben we één 40-jarig jubileum gevierd. • In 2025 was het verzuimpercentage 6,08%. Vergelijk: 5,01% (2024), 6,28% (2023), 9,96 (2022) en 3,94% (2021).

Scholing Het mbo-keuzedeel Bibliotheekwerk, ontwikkeld door de Friese Bibliotheken in samenwerking met Firda, vormt een vast onderdeel van de functie van bibliotheekmedewerker. Met dit keuzedeel worden medewerkers opgeleid tot beginnend beroepsbeoefenaar binnen het bibliotheekwerk en doen zij kennis en vaardigheden op die nodig zijn voor het werken in de bibliotheek. Naar aanleiding van incidenten en signalen van grensoverschrijdend gedrag door bezoekers is daarnaast extra geïnvesteerd in de weerbaarheid van medewerkers. Voor nieuwe medewerkers zijn weerbaarheidstrainingen georganiseerd, gericht op het omgaan met lastige situaties en het versterken van hun handelingsvaardigheid in de praktijk. Op enkele vestigingen is bovendien tijdelijk beveiliging ingezet om de veiligheid van medewerkers en bezoekers te waarborgen. Verder hebben medewerkers hun verplichte BHV-scholingen afgerond. Daarnaast namen zij deel aan diverse vakinhoudelijke trainingen en opleidingen, waaronder trainingen op het gebied van meertaligheid, opleidingen tot lees- en mediaconsulent en BoekStart-coach en een training over het samenwerken met jongeren. Tot slot hebben de medewerkers met de domeinspecialisten en de manager bibliotheken een verzuimtraining gevolgd, gericht op het herkennen, bespreekbaar maken en begeleiden van verzuim binnen teams.

Hiermee wordt verder gewerkt aan een gezonde en veilige werkomgeving voor medewerkers.

Fries Bibliotheek Netwerk Ook binnen het Fries Bibliotheek Netwerk zijn we ons aan het ontwikkelen en verder professionaliseren. Er is in 2025 gezocht naar de kracht van het samenwerken en de meerwaarde hiervan voor alle Friese inwoners. Zo is het voor alle inwoners van de provincie mogelijk om een boek in een willekeurige bibliotheek in te leveren, ongeacht de bij welke stichting die bibliotheek hoort. We zijn druk bezig geweest met de harmonisatie van de contributie en voorwaarden van het lidmaatschap zodat het duidelijker wordt voor iedere inwoner.

Samenwerking Boekhandel Van der Velde en Westereender Handelscentrum De samenwerking met Boekhandel Van der Velde en het Westereender Handelscentrum is in 2025 verdiept en verder uitgewerkt. Bibliotheken Noord Fryslân koopt bij Van der Velde de fictieboeken voor volwassenen in en een deel van de jeugdboeken. In De Westereen zorgen studenten van lokale mbo-opleidingen samen met deelnemers van sociaal ontwikkelbedrijf Dokwurk, dat alle boeken vakkundig worden geplastificeerd en gelabeld.

Ondernemingsraad De ondernemingsraad overlegt structureel met de directeur/ bestuurder. De HR-adviseur is sinds 2025 ook bij deze overleggen aanwezig. De ondernemingsraad wordt meegenomen in de ontwikkelingen van de organisatie en heeft vijf leden. In 2025 heeft de ondernemingsraad deelgenomen aan de Platform Tweedaagse, een scholing over de ARBO en een dag over AI & Werk. Ook heeft de ondernemingsraad een achterbanvergadering belegd waarbij FNV was uitgenodigd.

De Algemene verordening gegevensbescherming We hebben eind 2025 een datalek ontdekt. Deze is gemeld bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Hoewel dit vervelend is geweest voor veel mensen heeft het de organisatie op het thema AVG op scherp gezet. Onze functionaris gegevensbescherming heeft de organisatie helemaal doorgelicht op het gebied van de AVG. Protocollen en afspraken zijn aangescherpt en alle medewerkers hebben verplicht een voorlichting gevolgd over het belang van AVG en bewustwording van het eigen handelen hierin.

Juffen- en meestersavond in Harlingen

”

Lees- en mediaconsulenten Helen en Miny zijn trots op de juffen- en meestersavond die zij in september in Harlingen organiseerden. Een mooie samenwerking met Boekhandel Van der Velde. Bijna 40 juffen kwamen naar de bibliotheek voor een avond die in het teken stond van de Kinderboekenweek. Als speciale gast was er de schrijver van het Kinderboekenweekgeschenk: Kevin Hassing. De juffen volgeden een workshop creatief tekenen en avontuurlijk schrijven en ze kregen de allernieuwste boeken getipt.

Programmalijn 1: De geletterde samenleving Met expliciet aandacht voor de preventie en bestrijding van laaggeletterdheid.

1.1. Preventie van laaggeletterdheid Doelstellingen en realisatie 2025 • We zorgen ervoor dat alle kinderen (0-18 jaar) lid worden en blijven van de bibliotheek. Begin 2025: 13.161 jeugdleden, eind 2025: 12.896 jeugdleden. Dit is een lichte daling. Het totaal aantal kinderen in ons werkgebied in 2025 was 31.792. • We nemen bij Boekstart in de Kinderopvang-locaties, bij dBOS scholen en in de vestigingen deel aan de Nationale Voorleesdagen. Hier doen 3.000 kinderen en 500 ouders aan mee. Met het prentenboek over Rinus waren de Nationale Voorleesdagen in 2025 een groot succes. Er kwamen 3.716 kinderen op af en 346 ouders. • Deelname aan de Kinderboekenweek. Hier doen in de vestigingen 600 kinderen aan mee. Bijna 4.500 basisschoolleerlingen deden mee aan een schrijfwedstrijd in het kader van de Kinderboekenweek. Zij schreven een slot aan het verhaal van Tosca Menten. De schrijfster las in de bibliotheek de winnende verhalen voor. 571 kinderen kwamen naar het schrijversbezoek in de bibliotheek. • Deelname aan de Week van de Mediawijsheid. Hier doen in de scholen en in de vestigingen 5.000 leerlingen aan mee. 1.904 leerlingen deden mee tijdens de Week van de Mediawijsheid in november. Aan de Media Ukkie Dagen in april hebben 3.728 kinderen meegedaan. • De lees- en mediaconsulenten organiseren 2x per jaar kennisoverdracht in het cluster. Dat hebben we gedaan.

Masterplan basisvaardigheden Vanuit het Masterplan Basisvaardigheden werken wij aan het leesplezier op het consultatiebureau, de kinderopvang en het basis- en voortgezet onderwijs. In 2025 hebben wij een nieuwe samenwerking gerealiseerd met 5 BIK-locaties, 1 basisschool en 3 voortgezet onderwijslocaties. Ook werken we sinds 2025 samen met het consultatiebureau op Ameland en zijn we in gesprek met het consultatiebureau op Schiermonnikoog. Als de samenwerking met Schiermonnikoog gerealiseerd wordt, hebben we 100% dekking bereikt.

De lees- en mediaconsulenten richten zich op de doelgroepen 0-6 jaar, 6-12 jaar of het voortgezet onderwijs. De dienstverlening richt zich op het (jonge) kind/leerling, de ouders van het jonge kind, de professionals op de locaties en andere samenwerkingspartners. Eind 2025 zijn twee extra lees-en mediaconsulenten aangetrokken voor de dienstverlening aan het voortgezet onderwijs. Daarmee spelen we in op de behoefte om de Bibliotheek op school in het voortgezet onderwijs verder uit te breiden.

BoekStart Doelstellingen en realisatie 2025 • Alle baby’s ontvangen een BoekStart-koffertje en de spaarkaart en dit wordt geregistreerd. Er zijn 559 BoekStart-koffertjes uitgereikt. Het aantal geboren baby’s was 1.463 (peiljaar 2024). • In elk cluster is een BoekStartdag. Hierbij zijn 500 inwoners aanwezig. In elk cluster is de BoekStartdag georganiseerd, in sommige clusters in meerdere vestigingen, zoals Terschelling en Vlieland. In totaal werd deze dag bezocht door 222 inwoners. • In alle vestigingen zijn activiteiten voor de doelgroep 0-2 jaar. Hierbij zijn 750 inwoners aanwezig. We organiseerden in onze vestigingen onder andere Voorleespret, de BoekStartdag en de Babybieb voor de jongste doelgroep. Deze activiteiten werden bezocht door 3.046 kinderen en 1.845 ouders. Totaal aantal bezoekers: 5.087. • De BoekStartcoach op het consultatiebureau legt verbinding tussen gezinnen en de bibliotheek. We spreken 750 ouders We hebben in 2025 2.375 ouders gesproken op de consultatiebureaus. • We werken binnen elk cluster tenminste samen met 1 verloskundigenpraktijk en bereiken hiermee aanstaande ouders. In Dokkum en St.-Annaparochie werken we samen met de verloskundigenpraktijk. In andere kernen worden gesprekken gevoerd. • We werken samen met 2 kraamzorgorganisaties Er zijn met meerdere organisaties gesprekken gevoerd over samenwerking.

Deze organisaties zien op dit moment geen prioriteit om samen te werken. In 2026 gaan we vanuit de gezinsaanpak andere mogelijkheden tot samenwerking verkennen.

BoekStart in de Kinderopvang (BIK) Doelstellingen en realisatie 2025 • Alle BIK-locaties hebben 1 voorleescoördinator. • Uitvoer jaarplan bij gecertificeerde locaties. • Alle locaties vullen de monitor in en we voeren een monitorgesprek met de koepelorganisatie en particuliere instellingen. Ja, dat is gerealiseerd. • De collectie groeit van 2 naar 3 boekjes per kind We hebben de collectie uitgebreid van 2 naar 3 boekjes, de boekjes zijn in 2025 aangekocht en worden begin 2026 verdeeld. • We trainen pedagogisch medewerkers en pedagogisch coaches in interactief voorlezen. Een deel van de medewerkers en coaches is getraind. De trainingen voor de overige medewerkers worden gepland. • Lees- en mediaconsulenten besteden aandacht aan boekpromotie van Friese en anderstalige boeken en reiken werkvormen aan waarmee meertaligheid wordt gestimuleerd. Ja, dit doen we tijdens de Lês-mar-foar-wiken in september. • We werken samen met twee gastouderbureaus. Er is een samenwerking met de gastouders van Stichting Kinderopvang Fryslân, dit betreft een pilot. Er is een informatieavond verzorgd om de behoeften op te halen, van daaruit zijn boekenboxen opgezet die nu rouleren.

De Bibliotheek op school voor het basisonderwijs (dBos) Doelstellingen en realisatie 2025 • Alle deelnemende scholen hebben minimaal 1 leescoördinator. Bijna alle scholen hebben een leescoördinator.

• Alle deelnemende scholen vullen de monitor in en we voeren een monitorgesprek waarin de bouwstenen van dBos besproken worden (o.a. een actueel leesplan). We bieden alle scholen de monitor aan en voeren elk jaar een monitorgesprek. De respons is wisselend per school. • We organiseren Leestips & Zo bij alle dBos-scholen. In het eerste half jaar hebben we dit gedaan, deels op scholen, deels in de bibliotheek. In het schooljaar 2025-2026 is de activiteit Leestips & Zo vervangen door leesgesprekken. Leesconsulenten hebben hiervoor een training gehad en geven de leesgesprekken vier keer per jaar. • Uitvoer jaarplan bij scholen met de aanpak dBos. • Alle leerlingen bezoeken minimaal twee keer in hun basisschoolloopbaan een bibliotheek in de buurt, in ieder geval in groep 3 en 6. Ja, dit gebeurt. • Lees- en mediaconsulenten besteden aandacht aan boekpromotie van Friese en anderstalige boeken en reiken werkvormen aan waarmee meertaligheid wordt gestimuleerd. De lees- en mediaconsulenten stimuleren meertaligheid door meertalige boeken tijdens boekpromoties of bij andere boekpromoties andere talen aan te halen.

dBos+ Eind 2025 zijn wij met drie scholen het aanmeldingstraject ingegaan om deel te nemen aan het laatste jaar van de pilot van dBos+. Deze drie scholen kregen groen licht voor deelname, in 2026 zal dBos+ op deze scholen uitgerold worden. dBos+ bouwt voort op Bibliotheek op school en is een intensieve aanpak gericht op het realiseren van effectief leesonderwijs op de basisscholen. De lees- en mediaconsultenten krijgen hierbij een meer adviserende rol. De betreffende scholen en lees- en medaiconsulenten zijn enthousiast om te starten.

Literair Jeugdfestival in Harlingen

”

Ruim 150 scholieren van RSG Simon Vestdijk Harlingen bezochten in juni de tuin achter museum, boekhandel en bibliotheek voor het Literair Jeugdfestival. Ze hingen aan de lippen van schrijvers, volgden workshops en zongen mee met de live-muziek. En op de laatste lesdag van het 2026 organiseerde RSG Simon Vestdijk Harlingen een Leesdag voor de hele school. De leerlingen uit de eerste klas brachten die dag een bezoek aan de bibliotheek.

De Bibliotheek op school voor het voortgezet onderwijs en mbo (dBos) Doelstellingen en realisatie 2025 • Alle deelnemende scholen vullen de monitor in en we voeren een monitorgesprek waarin de bouwstenen van dBos besproken worden (o.a. een actueel leesplan). De monitor wordt op alle scholen verspreid. De conclusies en aanbevelingen worden besproken.

Beroepsonderwijs Vanuit Fers draait een pilot over dBos in het beroepsonderwijs met Firda en de pabo van NHL Stenden. Wij doen niet actief mee aan de pilot, maar zijn wel aangehaakt om op de hoogte te blijven van de ontwikkelingen en ervaringen.

De gezinsaanpak Doelstellingen en realisatie 2025

• Uitvoering van het jaarplan op VO-scholen. Ja, dat doen we met o.a. boekpromoties, schrijversbezoeken, voorleesworkshops en een literair jeugdfestival. • We werven twee VO-scholen voor dBos in het kader van het masterplan basisvaardigheden We hebben in 2025 drie nieuwe samenwerkingen gerealiseerd met ’t Skylger Jouw (Terschelling), ProDokkum en Dalton Dokkum. • We ondersteunen jongeren bij de 18-/18+ overgang. We organiseerden het event On the edge of 18 in samenwerking met partijen als de GGZ, Belastingdienst, brandweer en een woningcorporatie. De samenwerking verliep goed en onze partners waren enthousiast, maar er was weinig animo vanuit jongeren. Dit project krijgt een vervolg waarbij we kijken hoe we de jongeren binnen kunnen krijgen. Daarnaast werd het Levensloopspel ingezet op scholen. Een spel rondom praktische zaken als belastingen, zorgtoeslag, huurcontracten etc. • We voeren op verzoek (gratis) brugklasbezoeken uit en noteren het aantal deelnemers Ja doen wij.

• Medewerkers van de 2 kraamzorgorganisaties waar we mee samenwerken zijn getraind in de gezinsaanpak. De samenwerkingsmogelijkheden zijn verkend, maar er is geen gezamenlijke grond gevonden. In 2026 starten we een pilot om te kijken of we een samenwerking kunnen oppakken met een particuliere organisatie. Binnen de gezinsaanpak focussen we ook op andere mogelijke samenwerkingen, zoals partners per gemeente in de aanpak Kansrijke start. • 50% van de pedagogisch medewerkers en pedagogisch coaches zijn geschoold in de gezinsaanpak. De gezinsaanpak wordt blijvend onder de aandacht van de kinder- en peuteropvang gebracht. Nieuwe medewerkers kunnen geschoold worden. • 60% van de leerkrachten en directeuren van de dBosscholen is geschoold in de gezinsaanpak. De gezinsaanpak wordt blijvend onder de aandacht van de basisscholen gebracht. Nieuwe medewerkers kunnen geschoold worden. • We organiseren taalactiviteiten voor het hele gezin. In 2025 is de voorstelling LTTRS, over lezen en leesplezier voor kinderen en ouders, in de gemeente Achtkarspelen georganiseerd. 43 bezoekers doken samen met de acteurs in de interactieve wereld van letters, woorden en boeken.

” On the edge of 18 in Surhuisterveen Het festival On the Edge of 18, georganiseerd door Bibliotheken Noord Fryslân en verschillende lokale partners, bood een middag vol energie, inspiratie en toffe activiteiten. Van interactieve workshops tot livemuziek: het werd een leerzame én gezellige ervaring voor jongeren die bijna 18 worden. Jongeren konden makkelijk langs bij de verschillende stands van o.a. Woonfriesland, GGD Fryslân, Belastingdienst, Nix18, AbVakwerk, JOGG, VitamineBo, Sense, KeARN en de Bibliotheek. Ze gingen in gesprek, stelden vragen en kregen meteen handige tips. Ook de organisaties zelf waren enthousiast: ze vonden het leuk om jongeren zo betrokken te zien en benadrukten hoe waardevol het was om op een laagdrempelige manier met elkaar in contact te komen. Een van de standhouders, Soumaya van de Belastingdienst, vertelt na afloop: ‘Het was zó leuk om te zien hoe nieuwsgierig en open de jongeren waren. Ik heb ontzettend leuke gesprekken gevoerd en kon daarnaast veel informatie én een stukje bewustwording

meegeven - over wat je als jongere nu al kunt doen. Het was een leuke middag: niet alleen leerzaam, maar vooral ook gezellig en persoonlijk!’ Ook de jongeren zelf vertelden wat het festival met hen deed. Eén van hen zei: ‘Je kunt dus niet zomaar op jezelf gaan wonen - daarvoor moet je echt best veel regelen. Dat wist ik helemaal niet!’ Haar vriendin voegde toe: ‘Ik wist niet dat er zoveel jongeren zijn met schulden. Maar nu snap ik wel dat als je veel online bestelt en dat op afbetaling doet, het snel mis kan gaan.’ Wat het voor ons als bibliotheek extra waardevol maakte, was de mogelijkheid om informatie op een toegankelijke manier aan te bieden. Dit festival vormde een plek waar jongeren vragen stelden en direct nuttige tips kregen. Dit sluit perfect aan bij onze missie: kennis en informatie toegankelijk maken, zodat elke inwoner kan meekomen in de maatschappij. De enthousiaste reacties na afloop laten zien dat deze aanpak jongeren niet alleen informeert, maar vooral ook motiveert. Het festival geeft ze net dat duwtje in de rug om vol vertrouwen richting volwassenheid te gaan.

1.2 Aanpak laaggeletterdheid Doelstellingen en realisatie 2025 • Alle gemeenten in het werkgebied van Bibliotheken Noord Fryslân hebben een Digi-Taalhuis of dienstverlening op maat voor laagtaalvaardigen. In al onze gemeenten creëren we voor inwoners een mogelijkheid om te oefenen met taalvaardigheden, bijvoorbeeld tijdens één- of tweewekelijkse momenten in het Digi-Taalhuis. In 2025 zijn er 15 Digi-Taalhuisgroepen actief geweest met een spreiding over bijna al onze gemeenten. Er is één nieuwe locatie gestart ten opzichte van voorgaande jaren, namelijk het Digi-Taalhuis bij de Groeituin van Empatec in Wier. Elke dinsdagmiddag oefenen daar ongeveer 8 deelnemers met taal- of digitale vaardigheden. Dit kan tijdens werktijd en de situaties waarmee deelnemers willen oefenen gaan ook regelmatig over werk, zoals: ‘ik wil meer met collega’s praten’. We merken dat naast verbetering van vaardigheden ook vertrouwen en weerbaarheid groeit onder deelnemers. Op Schiermonnikoog en Ameland is de taalondersteuning meer één-op-één en op maat ingericht. Aanvullend op het aanbod binnen een Digi-Taalhuis hebben we binnen de gemeenten Vlieland, Harlingen, Waadhoeke, Noardeast-Fryslân, Dantumadiel en Achtkarspelen het Taalcafé ingericht. Er zijn nieuwe groepen begonnen bij Dokwurk en in Biebpunt Feanwâlden. Het Taalcafé is een plek om laagdrempelig te oefenen met spreekvaardigheid in het Nederlands.

Elke week deden er in 2025 gemiddeld 42 deelnemers mee op locaties binnen deze gemeenten. De locatie hoeft niet altijd de bibliotheek te zijn, we sluiten aan bij plekken waar inwoners komen en zich vertrouwd voelen, zoals OBS Op ‘e Dobbe in Hallum. In totaal zijn er 131 vrijwilligers actief in de DigiTaalhuizen, Taalcafés en taalactiviteiten op maat van Bibliotheken Noord Fryslân.

• Bibliotheken Noord Fryslân is voor de gemeente en andere ketenpartners (zoals Firda en welzijnswerk) een vertrouwde samenwerkingspartner op het gebied van de bestrijding van laaggeletterdheid. We vervullen in deze samenwerkingen een aanjagende rol en zetten het thema laaggeletterdheid op de kaart. We maken organisaties bewust van laagtaalvaardigheid en hoe ze hiermee om kunnen gaan vanuit hun eigen werk. Hierin trainen we professionals. We zijn in contact met nieuwe partners om toekomstige samenwerkingen aan te boren en andere doelgroepen te bereiken, zoals zorgverleners en woningcorporaties. De groep samenwerkingspartners op het gebied van basisvaardigheden groeit. In 2025 zijn we bijvoorbeeld een samenwerking aangegaan met: - Haven voor Groei in Harlingen, in het kader van de gezinsaanpak. - Ouderenbond binnen de gemeente Waadhoeke. - Buurtgericht werken met verschillende partners in de groep Samen Vooruit in St.-Annaparochie en Waadhoeke. - Afdeling Groenvoorziening van gemeente Noardeast-Fryslân over mogelijk basisvaardighedenaanbod voor medewerkers. - Team werk&inkomen van gemeente Achtkarspelen. Ook hebben we op verschillende symposia over basisvaardigheden en laaggeletterdheid het bewustzijn over deze thema’s onder organisaties in ons werkgebied vergroot, bijvoorbeeld met de voorstelling Laaggeletterd in Harlingen en Kollum.

Met dit soort bijeenkomsten vergroten we het samenwerkingsnetwerk vanuit de maatschappelijk educatieve bibliotheek en verbinden we meer partners aan de lokale aanpak van laaggeletterdheid. • Per cluster van bibliotheken (totaal 6 clusters) worden bij tenminste 4 partners de training herkenning en doorverwijzing van laaggeletterden georganiseerd. De training herkennen en doorverwijzen van laaggeletterden hebben we in 2025 gegeven aan 14 groepen professionals. Met hen zijn we ook in gesprek gegaan over hoe we inwoners beter kunnen bereiken en welke rol zij daarin kunnen vervullen. Een greep uit de organisaties waar deze training georganiseerd is: Wonen Noordwest Friesland, De Dienst/Pastiel, Gemeente Noardeast-Fryslân, Gemeente Achtkarspelen en Dokwurk.

In totaal zijn er 131 vrijwilligers actief in de Digi-Taalhuizen, Taalcafés en taalactiviteiten op maat. 14

• BNF biedt met verschillende programma’s de mogelijkheid om in samenwerking met partners en inwoners op maat activiteiten te organiseren. Hiermee spelen we in op lokale ontwikkelingen en kunnen we programmeren op thema’s (zoals gezondheid, werk en interesses), soms specifiek voor een doelgroep, zoals de NT1-doelgroep. De dienstverlening basisvaardigheden sluit zoveel mogelijk aan bij dagelijkse thema’s, zodat deelnemers met basisvaardigheden oefenen in de context van een onderwerp dat hen interesseert, motiveert of waar een noodzaak heerst. Voorbeelden zijn: - Gezondheid: met verschillende cursussen en workshops hebben we mensen een stap op weg geholpen om beter om te leren gaan met de digitale platformen van zorgverleners, zoals de huisarts of het ziekenhuis (cursus Digivitaler) en boden we inwoners de kans om op een laagdrempelige manier en in eenvoudige taal meer te leren over lekker in je vel zitten, bewegen en gezonde voeding (cursus Voel je goed). In 2025 deden hier 34 inwoners aan mee, met name in de gemeente Achtkarspelen en Noardeast-Fryslân. Dit type cursussen organiseren we in samenwerking met huisartsenpraktijken, diëtisten, leefstijlcoaches, beweegcoaches en (wandel)vrijwilligers. - Juridisch spreekuur: een juridisch spreekuur wordt door een advocaat bemenst en is de plek voor inwoners met een adviesvraag in een (mogelijk) juridische kwestie.

Tijdens het spreekuur wordt er eenmalig gratis met de inwoner meegedacht. Er is een juridisch spreekuur in de gemeenten Harlingen, Waadhoeke, Noardeast-Fryslân en Achtkarspelen met in totaal in 2025 362 bezoekers.

- Spreekuren van partners, zoals het energiespreekuur: binnen verschillende thema’s die raakvlakken hebben met vaardigheden leren of meer zelfredzaam worden, organiseren samenwerkingspartners spreekuren in de bibliotheek, zoals energiecoaches van de gemeente. - In de wijk: we sloten vanuit de programmalijn basisvaardigheden aan bij lokale activiteiten in de wijken van ons werkgebied. Zoals bijeenkomsten voor inwoners over gezond ouder worden of cybercriminaliteit, open dagen van buurthuizen of de gezondheidsmarkt op Ameland. Op deze plekken raken we met inwoners in gesprek over wat hen bezig houdt, of iemand ergens tegenaan loopt in de digitale of talige wereld en wat iemand zou willen leren. • Ieder Digi-Taalhuis beschikt over actuele en aantrekkelijke collectie. De uitleningen hiervan blijven stabiel (na een groei van 25% in 2023). We actualiseren de Digi-Taalhuis-collecties continu en we hebben doorlopend ideeën om de samenstelling meer aantrekkelijk te maken en beter te laten aansluiten bij de doelgroep. We weten dat deze materialen niet veel geleend worden en vooral in de bibliotheek worden gebruikt, tijdens een Digi-Taalhuis of Taalcafé. We leggen daarom geen accent meer op de leencijfers van deze materialen. • Het aantal deelnemers in de Digi-Taalhuizen groeit met 25%, met specifieke aandacht voor de NT1-doelgroep.

Het totaal aantal deelnemers in de Digi-Taalhuizen schommelt. Bij sommige locaties is een lichte toename onder deelnemers vanuit de NT1-doelgroep te zien, zoals in de gemeente Waadhoeke.

Digitale oefengroep voor vrouwen in Franeker

”

In 2025 startte er in Bibliotheek Franeker een digitale oefengroep voor vrouwen die graag beter met de computer willen leren werken. Vanaf februari 2025 oefent een groep van gemiddeld 8 dames eens per 2 weken onder begeleiding van 1 of 2 vrijwilligers de computervaardigheden. Ze gaan praktisch aan de slag met vragen die ze hebben of dingen waar ze tegenaan lopen. Meerdere dames hebben al aangegeven nu meer plezier te hebben op de computer.

Deelnemers Digi-Taalhuizen (DTH) Bibliotheken Noord Fryslân, 2025

DTH locatie, per gemeente

Q1 NT1 deeln.

NT2 deeln.

NT1 deeln.

Q3 NT2 deeln.

NT1 deeln.

Q4 NT2 deeln.

NT1 deeln.

NT2 deeln.

Achtkarspelen

DTH Surhuisterveen

DHT Buitenpost

Dantumadiel

DTH De Westereen

Taalklas op school Feanwâlden

Harlingen

DTH Harlingen

NoardeastFryslân

DTH Hallum

DTH Dokkum

DTH Kollum

DTH Dokwurk, Dokkum

Terschelling

DTH Terschelling

Vlieland

DTH Vlieland

Waadhoeke

DTH Franeker

DTH St.-Annaparochie

DTH Wier

106

126

116

119

Totaal heel werkgebied BNF

Voorleespret op Terschelling Elke laatste zaterdag van de maand verandert de bibliotheek in een plek vol verwondering, nieuwsgierigheid en plezier tijdens Voorleespret. Wat begon als een klein initiatief groeide in 2025 uit tot een vaste en geliefde activiteit waar maandelijks veel kinderen en ouders op afkomen. Elke editie staat een gast centraal die voorleest en vertelt over zijn of haar beroep. Zo ontstaan bijzondere ontmoetingen tussen verhalen en de echte wereld. Kinderen luisterden ademloos naar een dierenarts die vertelde over het verzorgen van zieke dieren, een brandweerman die uitlegde hoe hij mensen in nood

”

helpt en een imker die vol passie sprak over bijen en honing. De vrijwilligers van de KNRM deelden spannende verhalen over reddingen op zee en een surfer nam de kinderen mee in zijn liefde voor golven e wind. Na ieder voorleesmoment schoven de kinderen enthousiast aan bij de knutseltafel, waar steeds werd gewerkt in het thema van de gast.

Voorleespret bleek in 2025 opnieuw een waardevolle brug tussen lezen, leren en ontmoeten. Het programma droeg bij aan leesplezier, vergrootte de leefwereld van kinderen en versterkte de rol van de bibliotheek als centrale ontmoetingsplek in de gemeenschap.

Kerstmarkt op de Campus in St.-Annaparochie

”

In onze buurtgerichte aanpak zoeken we de gemeenschap actief op, juist daar waar mensen elkaar ontmoeten. Een mooi voorbeeld hiervan was onze deelname aan de kerstmarkt op het voortgezet onderwijs. Samen met de welzijnsorganisatie, de gemeente, plaatselijk belang en het AZC waren we aanwezig. Tussen de lichtjes, kraampjes en gesprekken ontstonden waardevolle ontmoetingen met jongeren, ouders en buurtbewoners. Zo bouwen we stap voor stap, aan verbinding, wederzijds begrip en een bibliotheek die midden in de samenleving staat.

Programmalijn 2: Participatie in de informatiesamenleving Doelstelling en realisatie 2025 • In 2025 worden alle onderstaande onderdelen georganiseerd. Hiermee bereiken we 2,5% van de inwoners van 18 jaar en ouder. * Informatiepunt Digitale Overheid * Cursus kennismaken met de computer * Cursus omgaan met e-overheid * Digitaal Spreekuur * Hulp bij de Belastingdienst BNF biedt in elke vestiging dienstverlening waarmee we inwoners de mogelijkheid bieden om te oefenen met digitale vaardigheden, waar zij een plek hebben om een vraag te stellen over de digitale wereld en ze toegang hebben tot oefenmaterialen om vaardigheden te versterken. In totaal bereikten we hiermee in 2025 2.769 inwoners, dat is 1,7% van het totale aantal volwassen inwoners van ons werkgebied. Deze dienstverlening bestaat uit: - Informatiepunt Digitale Overheid (IDO): bijna elke vestiging in ons werkgebied heeft een IDO. Bij een IDO kunnen inwoners terecht met vragen over de digitale overheid. Bibliotheekmedewerkers helpen hen op weg, bijvoorbeeld door samen naar openbare informatie te zoeken of uit te leggen hoe een formulier werkt.

Bij persoonlijke casuïstiek en zaken in een online ‘mijn omgeving’ verwijzen we bezoekers door naar de passende professionals, zoals een welzijnsorganisatie of het gebiedsteam We helpen bezoekers verder door hen uit te nodigen voor het digi-aanbod in de bibliotheek om op deze manier zelf vaardiger te kunnen worden in de digitale wereld. In 2025 hebben we 1.105 inwoners bij het Informatiepunt Digitale Overheid op weg geholpen.

- Digitaal spreekuur: binnen en buiten de muren van de bibliotheek (zoals bij het multifunctionele centrum in Holwert of de woonzorglocatie in Kollum) bieden we in bijna elke gemeente tijdens het digitaal spreekuur inwoners de mogelijkheid om vragen te stellen over digitale apparaten, apps en programma’s en andere digitale zaken. Deskundige vrijwilligers zitten klaar en zij ontvingen in 2025 891 inwoners. - Cursussen digitale vaardigheden & workshops: aanvullend op het IDO en het digitale spreekuur als plek om een vraag te stellen, organiseren we cursussen digitale vaardigheden waar inwoners op een specifiek onderdeel van de digitale wereld kunnen oefenen en vaardigheden versterken. Bijvoorbeeld: werken met de DigiD, leer werken met de sms-controle, starten met de tablet, werken in Word of Excel, digitaal fotoboek maken, veilig online zijn, leren internetbankieren en nog meer. Bibliotheekcollega’s en vrijwilligers bereiden deze cursussen voor, bedenken nieuwe thema’s en geven de groepsbijeenkomsten. In 2025 namen 773 mensen deel aan een digi-cursus. - In bijna elke vestiging was er in 2025 ondersteuning voor inwoners bij de overstap van Windows 10 naar Windows 11, omdat in oktober 2025 Windows 10 werd uitgefaseerd. Inwoners konden met vragen terecht bij de digitale spreekuren en konden specifiek oefenen tijdens de cursus Windows 11.

Bibliotheek Franeker bood aanvullend hieraan een mogelijkheid om kennis te maken met besturingssysteem Linux. Inwoners die actief op zoek waren naar een alternatief voor Microsoft of inwoners die graag een ‘verouderde’ laptop wilden blijven gebruiken waar Windows 11 niet op geïnstalleerd kon worden, kwamen naar de Linux informatiemomenten en Linux hulp bij installatie-momenten.

Linux in Franeker

”

In 2025 heeft Bibliotheek Franeker, in samenwerking met een aantal enthousiaste vrijwilligers, een programma opgezet om het besturingsprogramma Linux meer onder de aandacht te brengen. Aanleiding was het uitfaseren van Windows 10. We organiseerden een informatiebijeenkomst en twee installatiemomenten. Tijdens de reguliere digitale spreekuren beantwoorden we ook vragen over Linux, bijvoorbeeld over instellingen en e-mail. Deze deelnemers waren erg enthousiast en vonden dit een leuke ontdekkingsreis.

- Ook is er in het digi-aanbod in de bibliotheek in 2025 aandacht geweest voor het onderwerp digitale weerbaarheid. Tijdens informatiemomenten en workshops gaan we met deelnemers in gesprek; waar moet je op letten bij informatie die je online tegenkomt. Kun je onderscheid maken tussen informatie die echt of nep is. En welke manieren van online fraude bestaan er? We werkten in dit thema samen met gemeenten en (digitale) wijkagenten. - Hulp bij belastingopgave: in de periode van de inkomstenopgave (maart-mei 2025) boden we in samenwerking met onze vaste samenwerkingspartners aan inwoners aan de vaste wal hulp bij het invullen van de belastingopgave. In de bibliotheek kunnen mensen terecht met een vraag over de belastingopgave of specifiek voor hulp bij het invullen van de opgave, dit laatste is specifiek voor minima-huishoudens. Samen met de Thuisadministratie van Humanitas en de Formulierenbrigade van Yfke organiseren we deze dienstverlening. - In 2025 hadden we aandacht voor de doelgroep 16- en 17-jarigen en wat er op je afkomt als je 18 wordt en welke digitale regelzaken er van hen verwacht worden. Niet elke jongere heeft een netwerk om zich heen om hiervan bewust te zijn of hulp bij te krijgen.

In Surhuisterveen organiseerden we het festival On the edge of 18 met een markt van organisaties die jongeren op weg hielpen in thema’s zoals, op jezelf wonen, voeding en beweging, seksualiteit, Belastingdienst en Dienst Toeslagen. • Per gemeente bestaande samenwerkingen borgen door samenwerkingsafspraken te benoemen en vast te leggen in een samenwerkingsovereenkomst. • Per gemeente twee nieuwe samenwerkingen aangaan met lokale partners. Deze samenwerkingen worden geborgd in een samenwerkingsovereenkomst. Als het gaat om het versterken van de digitale vaardigheden van inwoners werken we samen met partners binnen het sociaal domein. In elke gemeente hebben we deze samenwerking ingericht met de welzijnsorganisaties Connexa, KEaRN, Sociaal werk Ameland en Yfke. Specifiek binnen de gemeente Noardeast-Fryslân zijn we partner in de samenwerkingsgroep Noardeast Ferbûn. Dit soort samenwerkingen leggen we vast in een samenwerkingsovereenkomst of convenant.

De groep samenwerkingspartners op het gebied van basisvaardigheden groeit. In 2025 hebben we in verschillende gemeenten bijvoorbeeld intensiever contact gelegd met gebiedsteams, zorgverleners zoals huisartsen en het Leger des Heils. Daarnaast intensiveren we bestaande samenwerking, zoals het bieden van aanbod bij samenwerkingspartners in huis bij bijvoorbeeld Dokwurk en Empatec. • De consulent basisvaardigheden organiseert 2x per jaar kennisoverdracht voor collega’s. In de werkoverleggen van de onze bibliotheken heeft dit plaatsgevonden. De consulenten basisvaardigheden binnen elke gemeente hebben hun collega’s (bibliotheekmedewerkers en lees- en mediaconsulenten) meegenomen in de mogelijkheden en kansen van de dienstverlening basisvaardigheden. Er ontstond kruisbestuiving met ideeën om meer samen met de inwoner op te trekken en nieuwe samenwerkingspartners te benaderen. • Organiseren van een jaarlijkse regionale vrijwilligersdag waar vrijwilligers elkaar ontmoeten, inspiratie vinden en in het zonnetje worden gezet. Elke week is er een club van betrokken en actieve vrijwilligers actief op het gebied van basisvaardigheden. Aanvullend op de taalvrijwilligers binnen onze organisatie hebben we ook vrijwilligers digitale vaardigheden aan ons verbonden. In 2025 bestond deze groep uit 37 personen.

Op verschillende momenten in het jaar, bijvoorbeeld tijdens een zomeruitje of de jaarlijkse vrijwilligersdag, zetten we de vrijwilligers in het zonnetje en bieden we inspiratie en onderlinge ontmoeting.

”

Vrijwilliger José over het Digi-Oefenplein in Surhuisterveen

‘Sinds 2023 ben ik vrijwilliger in het Digi-Oefenplein op donderdagmiddag in Surhuisterveen. Ik geniet echt van mijn vrijwilligerswerk! Het leukste van het begeleiden van de cursisten vind ik als de cursist uiteindelijk tegen mij zegt - ‘ik heb ontdekt, dat ik het wél kan’! Voor veel mensen is het fijn om samen te oefenen met de digitale vaardigheden. Het Digi-Oefenplein is een plek waar je veilig en onder begeleiding alles kan en mag uitproberen. Alle digi-vragen kunnen worden gesteld, thuis gaan ze verder met oefenen. In het Digi-Oefenplein oefenen ze met de laptop, maar soms ook even met de telefoon. Uiteindelijk kunnen de cursisten zelfstandig belangrijke zaken regelen zoals je e-mail lezen en beantwoorden, maar zijn ze ook bewuster van veilig internetgebruik.’

Programmalijn 3: Een leven lang ontwikkelen, met als belangrijk onderdeel digitaal burgerschap. Door de toenemende digitalisering en maatschappelijke ontwikkelingen is het belangrijk dat mensen zich kunnen blijven ontwikkelen. In de bibliotheek geven wij hier onder andere invulling aan binnen het domein Leven Lang Ontwikkelen, waar we inspelen op thema’s zoals persoonlijke ontwikkeling, (digitaal) burgerschap en dialoog. Dit doen we met inspirerende cultureel-maatschappelijke programmering over actuele onderwerpen, zowel binnen als buiten de vestigingen. Daarbij sluiten we zoveel mogelijk aan bij wat er leeft onder inwoners en ontwikkelen we activiteiten waar mogelijk samen met de gemeenschap. In 2025 organiseerden we verschillende activiteiten rondom digitaal burgerschap, waaronder workshops en lezingen. In het bijzonder was er de lezingenreeks Ontdek de wereld van AI: kansen, keuzes en gevolgen, waarbij een panel van AIexperts langs de verschillende vestigingen reisde. Bij de programmering leggen we steeds een verbinding met collectie, bijvoorbeeld door thematafels in te richten. Verder werkten we samen met historische verenigingen aan het zichtbaar maken van lokaal erfgoed en verzorgden we randprogrammering bij de voorstelling En ik dan? van Pier21, met een avond over mantelzorg.

Zo blijft de bibliotheek een plek waar inwoners van Noord-Fryslân zich kunnen blijven ontwikkelen en met elkaar in gesprek kunnen gaan over maatschappelijke thema’s.

Met het aanstellen van twee domeinspecialisten bibliotheken willen we naast een leven lang ontwikkelen meer aandacht geven aan de ontwikkeling van de educatief maatschappelijke bibliotheek waarin de verschillende taken uit de Wet Openbaar Stelsel Bibliotheken (Wsob) samenkomen. En er een meer samenhangend en integraal aanbod voor onze inwoners ontstaat. Aantal deelnemers en algemene activiteiten Vestiging (vaste wal)

Aantal activiteiten

Aantal deelnemers

Harlingen

139

1196

Franeker

1143

Dronryp

276

St.-Annaparochie

198

1336

Hallum

112

1350

Dokkum

1859

Kollum

113

De Westereen

309

Surhuisterveen

183

Buitenpost

282

Holwert

Feanwâlden

729

8.144

Aantal activiteiten

Aantal deelnemers

Ameland

Schiermonnikoog

536

Terschelling

650

Vlieland

713

Totalen

177

1.899

Totalen Vestiging (eilanden)

Bij de programmering leggen we steeds een verbinding met collectie, door bijv. thematafels in te richten.

3.1 De rol van Bibliotheek Noord Fryslân bij verkiezingen Sinds 2025 vervult Bibliotheek Noord Fryslân een actieve rol in het informeren en ondersteunen van inwoners rondom verkiezingen. Als laagdrempelige, betrouwbare voorziening voor álle inwoners zien wij de verkiezingsperioden als een belangrijk moment om onze wettelijke taken zichtbaar in te vullen. Bibliotheek Noord Fryslân heeft de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen in 2025 benut om invulling te geven aan drie van de vijf wettelijke bibliotheektaken:

1. Kennis en informatie beschikbaar stellen In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezing richtten alle vestigingen herkenbare en toegankelijke thematafels over democratie en verkiezingen in. De tafels bestonden uit zorgvuldig geselecteerde materialen, waaronder: • uitleg over het stemproces en de gang van zaken in het stemlokaal; • een selectie van beschikbare boeken over democratie, politiek en maatschappij; • de verkiezingskrant van ProDemos, die actief werd verspreid onder bezoekers. Deze aanpak bleek waardevol: veel inwoners hadden behoefte aan betrouwbare, neutrale informatie. De bibliotheek vervulde hierin een cruciale rol door complexe onderwerpen begrijpelijk te maken en informatie toegankelijk te presenteren voor alle doelgroepen.

3. Ontmoeting en debat organiseren, bezoeken van lokale en regionale politiek Vier gemeenteraden én de Provinciale Staten van Fryslân brachten een werkbezoek aan onze bibliotheken. Tijdens deze bijeenkomsten werd gesproken over: • de veranderende maatschappelijke rol van de bibliotheek; • de aankomende stelselwijziging van de Wsob; • het belang van basisvaardigheden en kansengelijkheid. Deze ontmoetingen zorgden voor versterking van de relatie tussen politiek en bibliotheek en droegen bij aan wederzijds begrip en samenwerking.

Bibliotheken als stemlocatie In 2025 fungeerden twee vestigingen als stemlokaal. Hiermee werd de bibliotheek letterlijk een plek waar inwoners elkaar ontmoetten rondom het democratische proces. De aanwezigheid van het stembureau in de bibliotheek vergrootte de toegankelijkheid van verkiezingen, vooral voor inwoners die de bibliotheek al als vertrouwd en drempelloos ervaren. Op 29 oktober 2025 wisten ruim 2000 bezoekers beide stemlokalen te vinden. Met de activiteiten die in 2025 zijn ontwikkeld, laat Bibliotheken Noord Fryslân zien hoe verkiezingsmomenten een aanleiding vormen om wettelijke taken concreet en zichtbaar te maken. Door informatie te bieden, kennis te ontwikkelen en ontmoetingen te faciliteren, dragen we bij aan een goed geïnformeerde, vaardige en betrokken samenleving.

2. Mogelijkheden bieden voor ontwikkeling en educatie Om medewerkers optimaal toe te rusten voor hun rol tijdens verkiezingsperioden, kregen alle medewerkers in 2025 een uitgebreide uitleg over: • de werking van het democratisch stelsel; • het verloop van verkiezingen; • de rol van de bibliotheek als neutraal informatiepunt. Deze kennisontwikkeling zorgde ervoor dat medewerkers bezoekers goed kunnen helpen en vragen kunnen beantwoorden.

Horizontour op Terschelling

”

Liedjesschrijver en cabaretier Jasper Smit maakt grote kleinkunst voor jonge mensen. Hij kwam naar Bibliotheek Terschelling met puntgave liedjes die ergens over gaan. Over woorden die je niet mag gebruiken, over irritante grote zussen waar je toch niet zonder kunt, over ouders die niet eens een elektrische fiets voor je kopen, en over bang zijn dat niemand op je feestje komt. Een prachtige voorstelling, een groot succes voor de kinderen maar zeker ook zo leuk voor de ouders en volwassenen. Na Jasper kwam de kanariegele Daf in de bieb met een geweldige levende jukebox, er werd gezongen en gedanst tussen de boeken.

Programmalijn 4; De robuuste lokale bibliotheek

Frisse nieuwe bibliotheek in Buitenpost

”

Wat zijn we trots op onze nieuwe ingerichte en verbouwde bibliotheek in Buitenpost! Nog een paar puntjes op de i en dan is het perfect. De activiteiten in deze vestigingen worden enorm goed bezocht, tijdens de Kinderboekenweek stonden bezoekers oog in oog met reptielen, de bibliotheek was overvol. Ook Tosca Menten kwam op bezoek en trok heel veel kinderen naar de bieb.

De bibliotheek is een laagdrempelige plek waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten, leren en zich ontwikkelen. Bezoekers kunnen boeken en materialen lenen, zowel fysiek in de vestigingen als digitaal via de online collectie, en gebruikmaken van faciliteiten zoals internet en studieplekken. De vier huiskamerbibliotheken, beheerd door inwoners, bieden een kleine collectie voor volwassenen en ruimte voor lokale activiteiten. Zo blijft de bibliotheek een herkenbare en toegankelijke voorziening voor al onze leden en bezoekers, met een aanbod dat aansluit bij de behoeften van de gemeenschap.

Aantal uitlening per vestiging in 2025

Vestiging

Fysieke boeken

e-books

Luisterboeken

Totaal

Buitenpost

50.216

3.623

1.851

55.690

Surhuisterveen

71.121

4.774

1.818

77.713

Ameland - Hollum

682

548

369

1.599

Ameland - Nes

16.177

1.221

487

17.885

De Westereen

44.431

2.216

1.064

47.711

Feanwâlden

735

755

Harlingen

68.638

5.436

2.876

76.950

Dokkum

218.439

12.500

4.911

235.850

Hallum

15.730

638

367

16.735

Kollum

45.006

3.448

925

49.379

Schiermonnikoog

12.244

548

312

13.104

Terschelling

23.494

2.716

1.006

27.216

Vlieland

10.254

728

157

11.139

Dronryp

36.129

2.791

893

39.813

Franeker

103.021

8.342

3.665

115.028

St.-Annaparochie

72.794

4.067

1.561

78.422

De vier huiskamerbibliotheken bieden een kleine collectie voor volwassenen. 22

Programmalijn 5; Frysk en meertaligheid Lês-mar-foar-wiken Bij de Lês-mar-foar-wiken hebben we bij alle kleutergroepen en alle peuteropvanglocaties voorgelezen. Ook in de bibliotheken hebben we activiteiten georganiseerd. Er kon gekozen worden uit de workshops Poppentheater Rozemarijn, Dûnsje mei Tomke van Danswil en Een verhaal verzinnen met een kamishibai van Willy van der Meer. De lees- en mediaconsulenten hebben aan 2908 kinderen en 406 ouders voorgelezen. We bereikten daarmee bijna twee keer zoveel mensen dan dat we hadden verwacht.

Maand van de meertaligheid Februari was de maand van de meertaligheid. In meerdere vestigingen hebben we tijdens de voorleespret voorgelezen in een andere taal dan het Nederlands.

Jou in bern in boek Ook in 2025 hebben we deelgenomen aan Jou in bern in boek. Alle leerlingen van groep 5 van de basisscholen ontvangen een actueel Frysk boek. Met als doel het promoten van het Frysk en daarnaast het stimuleren van het lezen in het Fries. Het draagt bij aan het Taalplan Frysk 2030 - Frysk foar no en letter. In de gemeenten Achtkarspelen, Dantumadiel en NoardeastFryslân is het boek Paula en de weirekke spegel van Marije Sennema uitgedeeld aan 1.328 kinderen. De leerkrachten ontvingen een lesbrief om actief met het boek aan de slag te gaan.

Taalplatformen Bij de gemeenten Waadhoeke, Noardeast-Fryslân en Harlingen sluit de domeinspecialist jeugd en onderwijs van Bibliotheken Noord Fryslân aan bij de taalplatformen. In Achtkarspelen werken we samen in het Taalplan Achtkarspelen. Daarnaast brengen de lees- en mediaconsulenten het belang van de memmetaal onder de aandacht in het onderwijs en bij ouders. Binnen de organisatie zijn een aantal medewerkers met veel passie voor Frysk en meertaligheid en in 2026 gaan zij hier verder mee aan de slag.

Voorleespret in Kollum en Dokkum

”

De lees- en mediaconsulent 0-6 jaar is in Kollum hét gezicht van de bibliotheek voor steeds meer ouders van jonge kinderen. Ze komen haar tegen op het consultatiebureau, de kinderopvang, op school en in de bibliotheek. Dat werpt zijn vruchten af, er worden steeds meer BoekStart-koffertjes overhandigd aan kleintjes en de voorleespret wordt door steeds meer ouders en grootouders met hun (klein)kinderen bezocht.

In Dokkum verandert Voorleespret tijdens vakanties in echte voorleesfeesten. Reguliere Voorleespret-momenten worden per keer door gemiddeld 25 kinderen bezocht, tijdens vakanties loopt dit op tot wel 40 kleintjes. Daar zijn we bijzonder trots op.

Financiële positie 2025 In 2025 zijn er door het bestuurlijk overleg nieuwe afspraken gemaakt voor de periode 2027-2030. Het basisbedrag per inwoner, de decentralisatie-uitkering en de IDOgelden worden vastgelegd in een nieuwe, meerjarige subsidieovereenkomst. Deze subsidieovereenkomst wordt begin 2026 door alle gemeenten ondertekend. Jaarrekening 2025 De jaarrekening 2025 is door de directeur/bestuurder vastgesteld en door de raad van toezicht in haar vergadering van 16 april 2026 goedgekeurd. De jaarrekening is opgemaakt in overeenstemming met in Nederland algemeen aanvaarde grondslagen voor financiële verslaglegging en voldoet aan de wettelijke bepalingen betreffende de jaarrekening zoals opgenomen in de richtlijn voor de jaarverslaggeving 640 ‘Organisaties zonder winststreven’. Gedurende het jaar is de raad van toezicht via kwartaalrapportages geïnformeerd over de financiële ontwikkelingen.

Resultaat De jaarrekening beschrijft de baten en de lasten van onze vestigingen en teams in het werkgebied Noord-Fryslân en is opgezet rondom de exploitatie van onze organisatie, zoals wij die in 2025 hebben gerealiseerd. Het resultaat bedroeg in 2025 € 94.717,-, wat een verbetering is ten opzichte van de begrote € -12.485,-. Het overschot is met name te danken aan meevallende kosten op diverse posten, waaronder personeelskosten en huisvesting. Een gedetailleerde toelichting op de exploitatierekening en balans is opgenomen in het onderdeel Jaarrekening. Hieronder worden enkele specifieke posten toegelicht.

Baten Het grootste deel van de baten bestaat uit structurele subsidies van gemeenten in het werkgebied van Bibliotheken Noord Fryslân. Deze subsidies worden jaarlijks vastgesteld en zijn verankerd in het bibliotheekbeleid van de gemeenten, dan wel in de subsidieverordening. De subsidies zijn in 2025 geïndexeerd. De totale baten zijn in 2025 € 7.408.470,-.

Lasten De totale lasten over 2025 bedragen € 7.313.753,-. De lagere projectkosten worden volledig gecompenseerd door de lagere projectbaten. De personeelskosten zijn lager dan begroot. In 2025 zijn de lees- en mediaconsulenten volledig toegekend aan de projecten. De kosten voor automatisering zijn hoger dan begroot door gestegen licentiekosten en investeringen in apparatuur voor nieuwe collega’s en ter vervanging van verouderde apparatuur.

Financiën - solvabiliteit en liquiditeit De solvabiliteit bedraagt 37,1% en de financiële positie van de stichting wordt daarmee als gezond beschouwd. Na resultaatbestemming bedraagt het eigen vermogen van de Stichting € 1.398.061,-. Dit is een lichte stijging ten opzichte van 2024. De liquiditeit is goed. De current ratio bedraagt 1,29% en dat betekent dat de stichting ruimschoots aan haar financiële verplichtingen op korte termijn kan voldoen. Ook voor de lange termijn zijn er voldoende reserves aanwezig om te voorzien in de liquiditeitsbehoefte voor de komende jaren.

Investeringen In 2025 is voor € 326.700,- geïnvesteerd in activa, voornamelijk in inventaris en ICT-apparatuur voor diverse vestigingen.

Risico’s en onzekerheden De afhankelijkheid van subsidies van de negen gemeenten blijft het grootste financiële risico voor de stichting. Dit risico is voor 2026 afgedekt door de toegezegde subsidiebedragen in de begroting. Een andere uitdaging is de stijging van huisvestings- en automatiseringskosten, wat in de komende jaren extra financiële druk kan opleveren.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Schiermonnikoog&id=6a26c36e-46f0-4bc9-9cf6-8301a34197b0