Brief Code Groen 4 oktober 2023 Voorgestelde bezuinigingen

CONCLUSIES

Gezien de klimaatcrisis, afname biodiversiteit, dierenmishandeling en andere milieuproblematieken, en de opdracht van gemeenten om maatregelen te treffen, kan gesteld worden dat nme en duurzaamheidseducatie tot de gemeentelijke kerntaak gerekend dienen te worden. Onderzoek staaft dat investeren in nme de basis legt voor duurzamer gedrag in de toekomst. En via de duurzame ontwikkelingsdoelen (SDG’s) kan nme de meervoudige waardecreatie waarvoor zij staat zichtbaar maken. Alleen met wet- en regelgeving, financieel of technisch instrumentarium worden de gemeentelijke doelen niet bereikt. Gedragsverandering via educatie, communicatie en participatie is noodzakelijk. Het effect is dat de locatie grotendeels leeg komt te staan en dat kinderen op jonge leeftijd geen nme meer ontvangen. Zij krijgen niet meer een duurzame basishouding aangeleerd waar ze de rest

25 https://vereniginggdo.nl/innovatieprijs-2020/

| 28

Wijs met natuur- en milieuonderwijs |

van hun leven naar zullen handelen. De impact van het wegvallen van nme is dus groot. Het wederopbouwen, waaronder het herstellen van netwerken en relaties, is een kostbare zaak. Ook de ondersteuning van nme aan het duurzaamheidsbeleid van de gemeente neemt af. Juist in een periode waar de gemeente Schiedam grote taken heeft om verduurzaming van de samenleving te bevorderen. In het beleidsplan Klimaatbeleid gemeente Schiedam: een wereld te winnen staat zelfs een aparte paragraaf over leren voor duurzame ontwikkeling (zie § 6.4). Bezuiniging heeft dus een grote impact. De ondertekenaars van de motie benadrukken niet voor niets dat nme van grote waarde is voor (met name de jongste generatie) Schiedammers. In dit licht bezien is het kiezen voor bezuiniging op de nme-taakstelling in zijn geheel gezien geen verstandige zaak.

29 |

| Wijs met natuur- en milieuonderwijs

HOOFDSTUK

6

VRAAG 3: KANSEN UITBREIDING NME

In de voorgaande hoofstukken zijn de kansen voor samenwerking en de gevolgen van een eventuele bezuiniging op de nme-taakstelling met hun effecten weergegeven. Ook is de impact van nme beschreven en kwamen maatschappelijke ontwikkelingen aan bod. Hoofdstuk 6 kijkt juist naar welke kansen er in de samenleving en binnen het beleid van de gemeente Schiedam liggen om de nme-taakstelling te verbreden en daarmee de werkzaamheden te vergroten.

Foto 4: de deel bij het NME-centrum Harreweg

6.1

VRAAGSTELLING

In de motie wordt niet alleen gesproken over het onderzoeken van de samenwerking tussen een aantal nader genoemde organisaties, maar ‘desgewenst ook te kijken naar uitbreiding van de werkzaamheden van het NME’. Middels een inventarisatie van het gemeentelijk beleid en van de landelijke en regionale ontwikkelingen, aangevuld met gesprekken met de nme-uitvoerders, zijn de kansen voor verbreding werkzaamheden verkend. Ook nu is weer gekeken naar het NME-centrum als fysieke plek en de kansen die daar liggen, en naar de nme-taakstelling en hoe dit programma met nieuwe werkzaamheden is te versterken. 6.2

BELEIDSMATIGE OPGAVES SCHIEDAM

De gemeente Schiedam is een duurzame gemeente: alle wethouders hebben duurzaamheid in hun portefeuille en duurzaamheid is dan ook in alle afdelingen vertegenwoordigd; aldus het vigerende Klimaatbeleidsplan. Ondanks dus dat het eigenlijk niet nodig is om inhoudelijke kapstokjes in het beleid van Schiedam te zoeken, om de uitbreiding van het NME-centrum en de nme-werkzaamheden aan op te hangen, geven we onderstaand een bescheiden overzicht van mogelijkheden.

| 30

Wijs met natuur- en milieuonderwijs |

Klimaatbeleid gemeente Schiedam: een wereld te winnen Dit beleidsplan kent een hele paragraaf over Leren over duurzaamheid, zie het groene kader rechts. Het uitgangspunt hierbij is dat duurzaamheid, en daarmee leren voor duurzaamheid, in de diverse beleidsvelden een integraal thema is. Het Klimaatbeleidsplan gaat dus al uit van duurzaamheidseducatie, in de vorm van klimaateducatie. Het biedt een scala aan mogelijkheden om op in te spelen. Nu zijn er in de stad al initiatieven die inwoners ondersteunen. ‘Een concreet voorbeeld van leren over duurzaamheid vormen de energiecoaches van Energiek Schiedam, die buurtbewoners informeren over makkelijk toe te passen energiebesparende maatregelen. Een ander voorbeeld is het Servicepunt Woningverbetering dat gratis advies bij onderhoud, renovatie of grootschalige verbouw aan de eigen woning biedt’. Daarnaast heeft de gemeente een groenadviseur en afkoppeladviseur in dienst. “Het nieuwe klimaatbeleid vraagt een integrale benadering, waar de focus ligt op het samen ontwikkelen, doen en leren over klimaat.” Quote Klimaatbeleidsplan

LEREN VOOR DUURZAAMHEID ‘Duurzame initiatieven komen steeds vaker vanuit de samenleving. Dit vraagt evenwel om Schiedammers een goede kennisbasis te bieden op het gebied van natuur, milieu en duurzaamheid. Dit leidt tot Schiedammers met een positieve, innovatieve houding en actiebereidheid, die goed geïnformeerd keuzes maken. We streven naar Schiedammers die de competenties bezitten om idealen en denkbeelden om te kunnen zetten in handelingsperspectieven. Leren over duurzaamheid is hierbij essentieel’. In kader van het klimaatbeleid willen we daarom klimaateducatie inzetten als beleidsinstrument. Klimaateducatie gaat om het ontwikkelen van een denkrichting en op een nieuwe manier naar klimaatverandering te leren kijken. Dat vraagt naast inhoudelijke kennis ook het vermogen om: • Om te gaan met complexiteit, diversiteit, verwarring en onzekerheid; • Je verplaatsen in andermans perspectief; • Ethische en morele afweging te maken en kritisch te kijken naar de waarden die de afweging beïnvloeden; • Te denken in systemen en de kloof tussen denken en doen te overbruggen.’ Bron: Klimaatbeleidsplan

Agenda Schiedam 2030 In de Agenda Schiedam 2030 wordt het Gesprek met de Stad uitgewerkt met duidelijke inzichten in de opgaven en uitdagingen voor de stad. In de top vijf van belangrijke voorzieningen waar Schiedam in moet investeren staat groen op de eerste plaats en onderwijs op de vijfde plaats. Schiedam heeft dit als tussenresultaat vertaald naar: Schiedam is groener en duurzamer. Dit wordt uitgewerkt in een aantal thema’s: • Een gezonde buitenruimte (groen, spelen, sport, rust en ontspanning) en plekken voor buurtbewoners om elkaar te kunnen ontmoeten. • Aandacht voor biodiversiteit, dieren en ecologie in de leefomgeving. • Creëren van enthousiasme voor de verduurzaming van Schiedam en het beperken van sociale verschillen als gevolg van duurzaamheidsmaatregelen.

31 |

| Wijs met natuur- en milieuonderwijs

Ambities – in 2030: • is Schiedam goed bestand tegen extremere weersomstandigheden als gevolg van klimaatverandering • hebben Schiedammers een actieve, gezonde en sportieve leefstijl • is de transitie naar duurzame energie, mobiliteit en circulaire inzet van grondstoffen op gang gekomen. Deze agenda geeft ruimschoots aanknopingspunten voor nme-projecten waarin inwoners betrokken worden en verantwoordelijkheid nemen voor een duurzame samenleving. Kansen voor uitbreiding nme-taakstelling De beleidsopgaves van de gemeente Schiedam bieden volop kansen om de werkzaamheden uit te breiden. Het is belangrijk om op zoek te gaan naar de specifieke plek waarbinnen de nme-taakstelling zodanig uitgebreid wordt dat het een aanvullende en gewaardeerde rol kan spelen ten opzichte van andere initiatieven in de stad. Mooi zou zijn als de website Wijkconnect.com met als onderwerp ‘Diensten van Schiedam – ontdekt diensten van lokale organisaties’ ook de natuur- en duurzaamheidsinitiatieven zichtbaar worden, inclusief die van het NME-centrum. Kansen voor uitbreiding activiteiten op NME-centrum Voor het NME-centrum als locatie zijn er ook nog kansen om de plek beter te benutten. De ruimte op het nme centrum biedt mogelijkheden voor laagdrempelige ontmoetingen in een groene setting, zoals spreekuren voor Servicepunt Woningverbetering, de wijkregisseur of wijkagent.

Naast kinderen kunnen ook volwassenen verleid worden om naar de Harreweg te komen door de deel van de boerderij in te richten als duurzaamheidscentrum. Inwoners van Schiedam kunnen daar inspiratie op doen voor een duurzamere levensstijl en met concrete adviezen geholpen worden. Dit zou eventueel gecombineerd kunnen worden met Servicepunt Woningverbetering. Een andere kans om nader te verkennen is het NME-centrum ook geschikt te maken voor de functie van wijkcentrum. Daarin samenwerken met andere private initiatieven in Schiedam ligt voor de hand. 6.3

LANDELIJKE EN REGIONALE ONTWIKKELINGEN Landelijke ontwikkeling

In de jaren zeventig van de vorige eeuw is nme door gemeenten serieus opgepakt en zijn veel NMEcentra opgericht. Doel was voornamelijk om kinderen op de basisschool kennis te laten maken met de waarde van natuur en milieu en de problematieken die er speelden. Uiteindelijk bleek dit niet voldoende te zijn en heeft ‘leren voor duurzame ontwikkeling’, gericht op de hele samenleving, opgang gemaakt. Zie ook § 5.4.2 Onderwijs. NME-centra hebben daarop ingespeeld door nme te verbreden naar duurzaamheidseducatie. Daarnaast is een groeiende groep NME-centra, in samenwerking met vereniging GDO, nu aan het onderzoeken hoe zij door in te spelen op de Whole School Approach van aanbieder naar partner van het onderwijs kunnen groeien. Ook voor NME-centrum Harreweg is het ondersteunen van duurzaam onderwijs een belangrijke kans. | 32

Wijs met natuur- en milieuonderwijs |

Tegelijkertijd heeft een groep NME-centra ingespeeld op de kans om inwoners te helpen bewustere en duurzamere keuzes te maken, om zo hun ecologische voetafdruk te verkleinen. Middels informatie, communicatie en participatieprojecten ondersteunen zij gemeenten om bij inwoners een duurzame leefstijl te stimuleren. Ze doen dit via activiteiten en projecten die inspelen op maatschappelijke ontwikkelingen26; klimaatadaptatie, korte voedselketens, biodiversiteit en de bevordering van een circulaire economie. Er liggen ook voor NME-centrum Harreweg kansen op dit vlak, bijvoorbeeld door in te spelen op het duurzaamheidsbeleid van gemeente Schiedam, welke in paragraaf 6.4 verkend worden. Regionale Ontwikkelingen NME-centrum Schiedam is niet alleen deelnemer aan het landelijk nme-netwerk van vereniging GDO, maar neemt ook deel aan het Zuid-Hollands Overleg Natuur- en Milieueducatie (ZON). Met andere NME-centra worden goede praktijken, ervaringen en kennis uitgewisseld. Ook wordt gezamenlijk opgetrokken richting de provincie. Het programma Groen doet Goed is daarvan een mooi voorbeeld. Uit dit programma is de samenwerking met Staduit en gemeente Rotterdam voortgekomen om viermaal per jaar Rotterdammers uit versteende en kwetsbare wijken uit te nodigen naar de groene gebieden van Schiedam, zoals de speelpolder, het NME-centrum en/of getijdenpark komen.

Met centra uit de omgeving, zoals De Papaver in Delft, en nme-collega’s van Maassluis en Nissewaard wordt samengewerkt op onderwerpen als NK-tegelwippen en andere activiteiten. 6.4

KANSEN VOLGENS VERTEGENWOORDIGERS GROENE DRIEHOEK Stichting Milieu Dichterbij

SMD wil onderzoeken of er scholen zijn die met eigen middelen een groter nme-aanbod willen afnemen. Stichting Primo, de overkoepelende onderwijsorganisatie voor de 11 scholen openbaar (speciaal) basisonderwijs in Schiedam, is op zoek naar een alternatief voor de huidige methodes. Met SMD is gesproken over welke rol zij daarin kunnen spelen. De lessen op het NME-centrum worden goed bezocht. De vraag is of de lessen op school geïntensiveerd kunnen worden door nme’ers met lesbevoegdheid, zodat de leerkracht op die momenten ontlast wordt en andere zaken kan uitvoeren. Op dit moment betalen vier scholen op eigen kosten SMD voor begeleiding van het Eco-schools programma. Zij onderzoeken kansen om het aantal scholen te vergroten, bijvoorbeeld via Fonds Schiedam/Vlaardingen. SMD is voorstander om de deel van de boerderij om te bouwen tot een duurzaamheidscentrum, waar je inwoners (jong en oud) kennis kunt laten maken met verduurzaming van gebouw, tuin en leefstijl. De deel is 9 bij 14 meter, heeft nog bijruimten met toiletten en een grote zolder. In 2022 buigt SMD zich over haar strategie voor de komende jaren. Uitgangspunt is dat haar expertise ligt bij educatie en jongeren, waardoor haar doelgroep begrenst zal worden op de nieuwe generatie kinderen.

26 Zie voor inspiratie over nme-projecten met inwoners: https://vereniginggdo.nl/leerkring/energie/

33 |

| Wijs met natuur- en milieuonderwijs

Irado Irado gaat inzetten op de circulaire economie. Momenteel wordt naast de milieustraat in Schiedam, in een groot gebouw, een circulair ambachtencentrum ontwikkeld. Daar komen kleine bedrijfjes in die werken met nog bruikbare grondstofstromen, zoals kleding, hout en metaal. Ook komt daar de kringloopwinkel, kleine horecavoorziening met medewerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt, worden studenten van de ROC ingezet (arbeidstoeleiding) en wordt nog onderzocht of ook educatie een plek kan krijgen (zoals in Almere27). Het uitbouwen van het concept Afvalvrije scholen28 is zeer kansrijk volgens Irado en past in de maatschappelijke ontwikkeling naar een circulaire economie. Bewonersparticipatie is een groeiend onderwerp binnen Irado. Nu al worden inwoners ingeschakeld bij onderhoud van containers, bij het tegengaan van zwerfafval en door inwoners te inspireren een bijdrage te leveren aan klimaatadaptatie via de voorbeeldtuinen op De Groene Raat. Irado ondersteunt de gemeente Schiedam bij de uitvoering van het klimaatbeleid, door inzet van een tegeltaxi (ophalen van tegels die uit tuinen verwijderd worden), het ter beschikking stellen van compost en via voorlichting (bemensing informatie-stands ed.). Gezien de beleidsontwikkelingen rondom klimaatadaptatie ziet Irado mogelijkheden om deze ondersteuning te intensiveren. 6.5

CONCLUSIES

De verduurzaming van het onderwijs biedt kansen voor uitbreiding van nme. In Schiedam liggen concrete mogelijkheden om duurzaamheidseducatie op basisscholen, voortgezet onderwijs en mboscholen uit te breiden. Er zijn mogelijkheden om naast de huidige subsidie voor nme aanvullende (gemeentelijke) financiële bronnen aan te boren, zoals in paragraaf 6.2 tot en met 6.4 beschreven. Steeds meer NME-centra breiden hun werkzaamheden uit met activiteiten en projecten gericht op inwoners. Met instrumenten als informatie, communicatie en participatie helpen zij inwoners met een handelingsperspectief om duurzamer te leven. Veelal werken ze in deze projecten samen met de gemeente, andere publieksorganen, bedrijfsleven, NGO’s en inwonersinitiatieven. NME-centrum Harreweg kan gebruik maken van deze ervaringen, en activiteiten en projecten overnemen en op maat maken voor Schiedam. De deel van de boerderij bij het NME-centrum biedt mooie kansen om een duurzaamheidscentrum te vestigen, waar inwoners van Schiedam kunnen ervaren wat verduurzaming in de praktijk betekent en waar ze adviezen kunnen krijgen om zelf mee aan de slag te gaan. Het NME-centrum Harreweg vindt in het beleid van gemeente Schiedam voldoende aanknopingspunten om actief aan de slag te kunnen gaan met het uitbreiden van haar werkzaamheden.

Belangrijk daarbij is om bestaande initiatieven niet voor de voeten te lopen, maar daarop juist aanvullend te zijn. Ze dient een logische en heldere positionering uit te werken op dit onderwerp. Aan te bevelen is om de uitbreiding van werkzaamheden op het vlak van nme, duurzaamheidseducatie en participatie te structureren en van een bestuurlijke verankering te voorzien. Gedacht kan worden aan het opstellen van een meerjarenprogramma Schiedam leert duurzaam. In overleg met relevante beleidsafdelingen wordt in dit beleidsprogramma de ondersteunende werkzaamheden beschreven en voorzien van de benodigde (interne en externe) financiële middelen.

27 A: https://circulairambachtscentrum.nl/onderwijs/artikelen/upcyclecentrum-almere-laat-kinderen-circulaire/

B: https://www.stadennatuur.nl/projecten/upcyclecentrum.html 28 https://vangbuitenshuis.nl/branches/onderwijs/nieuws-achtergrond/2019/afvalvrije-school/

| 34