Bijlagen Economische Visie

BIJLAGEN 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

Proces en participatie Methoden monitoring Staat van de stad (samenvatting) Samenvatting huidige beleidsinzet (effecten Kadernota Economie 2016) Waardering lokaal vestigingsklimaat (Resultaten Ondernemersmonitor+ 2020 samenvatting) Foto van economische trends en ontwikkelingen (PBL-model voor Schiedam) Regionale samenwerkingsverbanden Definities/begrippen Bronnenlijst

2 4 6 7 11 15 18 19 21

1.

Proces en participatie

Input samenwerkingspartners en bedrijfsleven: participatie en samenspraak Het bevragen van en het aangaan van een duurzame dialoog met de stad is sturend bij de opzet van beleid. Dit vindt zowel in de lijn (regulier in relationeel overleggen) als ook gericht (projectmatig en doelmatig) plaats en zowel direct/expliciet als indirect/impliciet. We spreken van directe/expliciete participatie als we stad en bedrijfsleven gericht vragen naar hun perspectief op het (voorgenomen) economisch beleid. Alle vier de vormen hebben plaatsgevonden voor de opzet van deze Economische Visie. Opmaak: [box] Directe participatie: voor de opzet van deze visie vond directe participatie via de ‘Ondernemersmonitor Plus’ (waar de plus staat voor aanvullende visie-vragen in 2020), gespreksronden met de Raad tijdens het Stadserf, een dialoog met voorzitters van ondernemersverenigingen en tijdens een consultatie van partners waaronder MRDH en Riverboard. We spreken van indirecte/impliciete participatie, wanneer we stad en bedrijfsleven op deelonderwerpen van de visie of het vestigingsklimaat bevragen of op specifieke vraagstukken. Opmaak [BOX] Indirecte participatie: sinds de vaststelling van de Kadernota Economie 2016- 2021 heeft intensieve, indirecte participatie plaatsgevonden met het bedrijfsleven (ondernemers, instellingen en samenwerkingspartners/netwerken).

Via: - diverse gebiedsontwikkeltrajecten; - trajecten voor verhogen organisatiegraad, zoals het verenigen van ondernemers in het distilleercluster; - ‘expertsessies’ vanuit het Europese URBACT traject waar met deskundigen uit het bedrijfsleven specifieke vraagstukken en beleidsvoering bediscussieerd zijn (ook vakinhoudelijk kennisseminar over digitalisering en 5G); - ‘customer journeys’ rond Dienstverlening, gericht op effectieve gemeentelijke producten en diensten. Ook in regulier overleg vindt afstemming plaats over de gemeentelijke inzet en worden beleidskoersen onder de loep genomen, zoals tijdens bedrijfsbezoeken en bestuurlijk overleg met ondernemersverenigingen. Opmaak [box] Participatie binnen regulier overleg vindt zowel direct/expliciet plaats over de visie als ook indirect/impliciet over deelvraagstukken. Het gaat hierbij om uiteenlopende, specifieke vraagstukken, Als ‘hoe kan de gemeente de regeldruk verminderen?’ (beleid dienstverlening) of ‘hoe kan de gemeente scholen helpen bij de aansluiting van arbeidsvraag en –aanbod? (beleid onderwijs en arbeidsmarkt). Ook participatie bij het herdefiniëren van de visie en koers is aan de orde, bijvoorbeeld via vragen als ‘hoe kan het SchieDistrict ontwikkelen naar behoefte van het regionaal bedrijfsleven?’ en in ruimere zin, ‘hoe ziet Schiedam er in de toekomst uit?’ (traject Stadvisie).

Proces visievorming algemeen Het proces voor de opzet van deze visie heeft de volgende stappen doorlopen:  Monitoren van effecten van het ingezet beleid Kadernota Economie 2016 (cijfers en scores, ruimtelijk en thematisch);  Aanpassingen uitvoerend beleid als reactie op marktwerking, trends en ontwikkelingen als signaal voor actualisatie (Uitvoeringsprogramma 2020);  Met PBL-model in kaart brengen van economische trends en ontwikkelingen, zowel landelijk en mondiaal als ook lokaal en regionaal;  In kaart brengen van kansen en beperkingen voor effectief economisch beleid (aan de hand van vaste gegevens zoals demografie en bestaande bedrijfsclusters)  In kaart brengen van werklocaties en kansen voor ontwikkeling;  Aanvullende onderzoeken ter afweging;  Doorvoeren van actualisatie van inzet en beleid op verschillende factoren van vestigingsklimaat;  Provinciaal en regionaal afstemmen op ruimtelijk niveau en uitwerken strategie werklocaties;  Maken van strategische hoofdkeuzes voor ontwikkeling Schiedams vestigingsklimaat;  Uitwerken van strategie langs onderwerpen van reeds ingezet beleid plus vernieuwing (vervolgstappen – die de strategische hoofdkeuzes van de economische visie onderbouwen - geven deze hoofdkeuzes handen en voeten en vormen de opstap voor programma’s voor uitvoering.)

 

Uitwerken strategie en inhoud actueel beleid tot Economische Visie; Traject bestuurlijk besluitvorming.

Input vanuit Ondernemersmonitor+ In januari 2021 vond voor de vijfde keer de Schiedamse ondernemingspeiling plaats. Hiermee onderzoeken wij hoe lokale bedrijven, instellingen en zzp-ers het ondernemersklimaat in Schiedam beoordelen. In de 2021 versie zijn aanvullende vragen gesteld ten behoeve van de Economische Visie en het Corona herstelplan. Expliciet is aanvullend gevraagd naar toekomstverwachtingen op gebied van de gewenste ontwikkeling in het techniekonderwijs, de kansen en bedreigingen van verdere digitalisering van de samenleving en maatschappelijk verantwoord ondernemen.

Proces visievorming ruimtelijk: Aan de basis van de visievorming ten aanzien van ruimtelijke ontwikkelingen voor versterking van het economisch vestigingsklimaat, ligt een brede mix van (deel)beleid, onderzoeksresultaten, overlegstructuren en participatie ten grondslag. Naast inzichten uit de vele gesprekken met het bedrijfsleven (gebiedsgericht en sectorgericht) en partners in regio en provincie zijn hieraan ook participatietrajecten gekoppeld, in het kader van bijv. verduurzaming en mobiliteit. De meest prominente input voor koers komt vanuit: a) Strategie werklocaties Schiedam algemeen (BSP, januari 2021) b) Compensatieplan Nieuw-Mathenesse (BSP 2021) c) Ladderonderbouwing kantorenontwikkeling Schiedistrict (afgerond januari 2021, onderdeel/onderbouwing bestemmingsplanprocedures Schieveste en 's-Graveland) d) Onderzoek toekomstperspectief Nieuw-Mathenesse (juni 2019) e) Stadserf (6 april 2021): in gesprek met raadsleden en in presentatie aan de stad is gesproken over het belang van bedrijventerreinen, de kaders en ontwikkelingen rondom bedrijventerreinen.

Ten aanzien van voorzieningenniveau/Business-to-consumer (detailhandel, horeca, leisure, dienstverlening): f) Voorbereidingstraject Detailhandelsnota Schiedam (BRO, afgerond eind 2019/begin 2020) g) Voorzieningenonderzoek Nieuw-Mathenesse (concept, april 2021) h) Voorzieningenonderzoek Schieveste (2019, gebruikt als input voor het bestemmingsplan) i) Leisure behoefteonderzoek (afgerond maart 2020) j) Aanvullend onderzoek ontwikkelkansen Binnenstad (2021) Participatie en samenspraak bij visievorming ruimtelijk De strategie werklocaties (bedrijventerreinen en kantorenlocaties, met afgeleide onderzoeken compensatieplan en kantorenladder) is ambtelijk en bestuurlijk vastgesteld en onder meer gebaseerd op ontwikkeldocumenten ten aanzien van de gebiedsontwikkelingen: a. Ontwikkelperspectief voor 's-Graveland N/Z en Spaanse polder (met als basis de Ruimtelijk Economische Visie en Agenda (REVA) voor het gehele bedrijventerrein, opgewerkt met een uitgebreid participatietraject); b. Ambitiekaart Havens uit 2016 c. Verkennend onderzoek van Buck Consultants voor Nieuw Mathenesse (toekomstperspectief)

2.

Methoden monitoring

Real-time algemene monitoring Via datasites zoals LISA en waarstaatjestad.nu kan op elk moment inzicht worden verkregen in actuele cijfers van demografie tot grondprijzen. Naast de gemeente hebben investeerders, ondernemers en potentiele nieuwe Schiedammers hier een waardevolle bron aan om een beeld van de stad als vestigingsplaats te krijgen. Via dergelijke ‘real-time’ bronnen kan heel specifiek, snel en goedkoop een kennisbron voor beleid, acties of onderbouwing gevonden worden. Gezien het toenemend belang van data voor sturing en ontwikkeling (van overheidsbeleid maar ook consumenten besluitvorming) monitoren wij deze bronnen dan ook regelmatig in het kader van economisch beleid en aanpalende uitvoeringsprogramma’s. Periodiek gericht toetsen Periodiek eenzelfde onderzoek herhalen is waardevol om trendlijnen zichtbaar te maken en iets te kunnen zeggen over de effecten van beleid en verwante inzet. Jaarlijks brengen we met de ‘Staat van de Stad’ in beeld hoe het met Schiedam gaat, aan de hand van cijfers over bevolking, economie en leefbaarheid. Tweejaarlijks toetst de gemeente via de Ondernemersmonitor het ervaren vestigingsklimaat onder lokale ondernemers. ‘Ervaring’ geeft een indicatie over het lokale vestigingsklimaat op dat moment. Dit wordt gekleurd door gevoel en mening van de respondent en dat heeft een belangrijke signaleringsfunctie.

Cross-onderzoek en aanvullend non-periodiek onderzoek Om een zuiverder beeld van ‘de lokale economische ontwikkeling’ en beleidseffecten zichtbaar te maken is cross-onderzoek en verdiepend onderzoek op onderwerp nodig. In het geval van de feitelijke ‘Staat van de Stad’ bijvoorbeeld met kwalitatieve ervaringen van ondernemers, en in het geval van de Ondernemersmonitor met bijvoorbeeld cijfermatige spiegelgegevens over grondprijsfluctuaties en een klantreisonderzoek. Onderbouwing voor cross-onderzoek en verdieping voor context vinden we in het gegeven dat economische ontwikkeling niet in een isolement plaatsvindt. Het ondervindt (en heeft) effect van zowel lokaal als regionaal beleid en correleert met een zeer breed aantal factoren buiten de directe invloed van onze economische beleidsinzet. Denk aan veiligheid en handhaving, woonbeleid en mobiliteit. Anders gezegd, het Schiedamse vestigingsklimaat wordt door meer beleid en inzet beïnvloedt dan alleen vanuit team economie van Schiedam. Aanvullende contextuele onderbouwing voorzien van een brede scope ook over fysieke grenzen zoals via benchmarks of een blik op aantallen aanvragen voor bedrijfsruimten vanuit Rotterdams gebied, maakt bijsturing van inzet en beleid effectiever (‘data-sturing’).

Kwalitatief verdiepend toetsen Het doorgronden van specifieke vraagstukken wat vooraf gaat aan beleidsinzet – zoals groeiperspectieven of bedrijfsbehoeften – heeft veel baat bij verdiepend kwalitatief onderzoek. Intensieve gesprekken over vraagstukken als samenwerking op bedrijventerreinen (‘organisatiegraad’) of diensten die de gemeente haar bedrijfsleven zou moeten bieden, zorgt voor inzicht op achterliggende behoeften en hiaten. Wat laaghangend fruit is ten behoeve van klanttevredenheid, maar ook wat ‘de vraag achter de vraag’ is of was. Zulke inzichten geven sturing om echt marktgericht en naar behoefte te kunnen werken. Gerichte bedrijfsbezoeken van ons accountmanagement, klantreizen en thema-avonden leveren onschatbare kennis. Duurzaam de dialoog aan gaan en gebruik maken van methoden als prototyping bij het opzetten van projecten en producten voor onze doelgroepen, zorgt voor een professionele en doelgerichte gemeentelijke inzet en volwaardig partnerschap in het bedrijfsleven. Aanvullend gespecialiseerd (extern) onderzoek Gaandeweg beleidsperioden wordt regelmatig aanvullend onderzoek gedaan vanuit de eigen afdeling of via kenniscentrum MVS of extern ingekocht. Meestal is dit bedoeld als aanvullende onderbouwing bij advies of projectopzet, maar geeft ook signalen over nut of noodzaak van bijsturing van beleid.

Denk hierbij aan een internationale deskresearch naar stedelijke innovatiemilieus, analyses van evenementenbezoek, of nieuwe onderwijsvormen. Verdiepend vergelijkend onderzoek

Toetsen of onze inzet in lijn ligt met en/of is door vertaalt in (nieuw) aanpalend beleid van de gemeente en andere partnerorganisaties zoals de MRDH, Global Goals of van ondernemerscollectieven is tenslotte een belangrijke indicator voor het (bij)sturen van onze inzet. Het maakt het bereiken van synergie door inzet in gezamenlijkheid succesvoller, en heeft daarnaast waardevolle secundaire effecten op gebied van positionering (‘Schiedam is een zichtbare zakenpartner’, ‘Schiedam is een betrouwbare en professionele samenwerkingspartner in onze opgaven’, etc.) Nieuwe sturingsmethoden Het gebruiken en/of creëren van (nieuwe) databronnen, het efficiënter gebruiken van bestaande databronnen en technologische ontwikkelingen als kunstmatige intelligentie en machine-learning is kansrijk om nieuwe inzichten mee op te doen en nog beter in te spelen op trends en ontwikkelingen.

3.

Staat van de stad (samenvatting)

Arbeidsplaatsen Het aantal arbeidsplaatsen in Schiedam is de afgelopen jaren toegenomen van 33.131 in 2015 naar 35.511 in 2020. De afgelopen jaren volgde de werkloosheid weliswaar de ontwikkelingen op landelijk niveau, maar deze ligt in Schiedam wel iets boven het landelijk gemiddelde. Zo was de gemiddelde werkloosheid in Nederland in 2020 3,8% van de beroepsbevolking tegenover 4,7% in Schiedam. Op elke 1000 inwoners in Schiedam waren er in 2019 606 banen. Dit aantal ligt onder het Nederlands gemiddelde van 677, maar ver boven steden als Vlaardingen (414) en Maassluis (333). Dit maakt van Schiedam een echte woon-werkstad. Inkomen Het besteedbaar inkomen van de gemiddelde Schiedammer is de afgelopen jaren gestegen van 35.000 in 2015 naar 40.200 in 2019. Dit ligt 5.200 euro lager dan het landelijk gemiddelde van 45.400 euro in 2019. Ook kent Schiedam over het algemeen een hoger aantal personen met een bijstandsuitkering (57.1 per 1000 inwoners) dan de rest van Nederland (46 per 1000 inwoners). Opleidingsniveau Het opleidingsniveau van Schiedam ligt onder het landelijk gemiddelde. 33.8% van de Schiedammers is ‘laaggeschoold’, 42,6% ‘midden geschoold’ en 41,4% ‘hooggeschoold’ tegenover respectievelijk 28,4%, 41,4% en 30,2% op landelijk niveau. Ook zijn de schooladviezen van Schiedamse kinderen lager dan in het rest van het land.

Zo krijgt 37% van de Schiedamse kinderen een vmbo-advies tegenover 26% in de rest van Nederland. Daartegenover krijgen slecht 15% van de Schiedamse kinderen een vwo-advies tegen 18% in de rest van Nederland. Schiedam kent in totaal 6735 leerlingen in het basisonderwijs, 143 in het speciaal basisonderwijs, en 3870 in het voortgezet onderwijs. WOZ-waarden De gemiddelde WOZ-waarde van woningen in Schiedam lag lang onder het landelijk gemiddelde. Dit was met name te wijten aan de grote voorraad verouderde sociale huurwoningen. De WOZ-waarde van huizen in Schiedam stijgt inmiddels sneller dan in de rest van Nederland. Zo steeg de WOZ-waarde van woningen tussen 2019 en 2020 in Schiedam met 14.6% tegen 8.9% in de rest van Nederland. De ontwikkeling van de WOZwaarde van bedrijfsvastgoed steeg in Schiedam ook sneller (+2.6%) dan in nabijgelegen steden als Rotterdam (+0.6%) en Vlaardingen (+0.5%). ZZP’ers Het percentage ZZP’ers in Schiedam ten opzichte van het totaal aantal banen (11.3%) komt vrijwel overeen met dat van Nederland als geheel (11.5%). Het grootste aantal zelfstandig ondernemers is actief in de commerciële dienstverlening. Zelfstandig ondernemers staan er in financieel opzicht goed voor vergeleken met de rest van Nederland.

Het gemiddeld inkomen van Schiedamse ZZP’ers (33.400) ligt weliswaar iets onder het landelijk gemiddelde (38.800), het percentage van Schiedamse ZZP’ers met een laag inkomen (onder de 15.000) is slechts 4.1% tegenover 8.6% in de rest van Nederland. Slechts 0.9% van de Schiedamse zelfstandig ondernemers heeft een schuld tegenover 1.6% in de rest van Nederland. BENCHMARK Op basis van cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) is aan de hand van een aantal relevante indicatoren gekeken naar de positie van Schiedam ten opzichte van Nederland en een aantal vergelijkbare of naburige gemeenten. Dit brengt unieke eigenschappen en kansen voor ontwikkeling in beeld. FACTS: Uit de benchmark komt op een groot aantal fronten een beeld naar voren van Schiedam als middenmoter. Op diverse fronten scoort Schiedam echter onder het gemiddelde van ‘soortgelijke’ steden: een iets lager inkomen, iets meer praktisch opgeleiden en een iets hogere werkloosheid. Dit beeld past bij Schiedam als ‘regio-wijk’ in de Zuidelijke Randstad. Opmaak: Benchmark SCHEMA UIT RAPPORT Argumentenfabriek

4.

Samenvatting huidige beleidsinzet (effecten Kadernota Economie 2016)

De huidige beleidsinzet bestaat uit vijf thematische opgaven en vier strategische gebiedsontwikkelingen (onderstaand samenvattend): . 1.

2.

3.

4.

5.

1.

2.

3.

4.

Professionele samenwerking en goed gastheerschap: een goede samenwerking en zakelijke dienstverlening vormen het fundament voor het lokale vestigingsklimaat en geven vertrouwen. Voornaamste aandachtspunten zijn persoonlijk contact, ruimte om te ondernemen en vraag gestuurde dienstverlening die aansluit bij digitale ontwikkelingen. Verbeteren van de aansluiting vraag en aanbod onderwijs/arbeidsmarkt: het zorgen voor een betere balans op de Schiedamse arbeidsmarkt vraagt om een betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt, waardoor onderlinge mobiliteit en wendbaarheid worden versterkt. Meer aandacht voor kennisoverdracht en -uitbreiding stimuleert innovatie binnen bedrijven. Stimuleren van innovatie en een innovatief klimaat: een innovatief klimaat waarin bedrijven en ondernemers gestimuleerd worden om te innoveren, heeft effect op de werkgelegenheid (in type werkgelegenheid en mogelijk op de omvang). Digitalisering en automatisering versterken daarbij de concurrentiekracht van bedrijven. Samenwerken in coalities: samenwerking en samenhang zijn constanten in de nieuwe economie. Netwerken en coalities zijn daarom noodzakelijk geworden om alle economische ontwikkelopgaven te realiseren. Regionale samenwerking: Net als het samenwerken in coalities geldt regionale samenwerking steeds meer als een randvoorwaarde en basis voor ons beleid en ons handelen.

Vooral grensoverschrijdende opgaven als de energietransitie en het tekort aan technisch geschoold personeel vragen om een collectieve aanpak, afstemming en samenhang. Binnenstad: De binnenstad van Schiedam levert met haar historische identiteit en haar kwaliteit met historische bebouwing, culturele voorzieningen en economische dragers een belangrijke bijdrage aan het onderscheidende profiel van Schiedam. Daarmee vormt het een aantrekkelijk aspect van de stad als potentiële vestigingslocatie voor stuwende bedrijvigheid, waaronder de innovatieve maakindustrie. Door samenwerking en co-creatie is verbreding van economische functies in de binnenstad de afgelopen jaren verder vormgegeven. Deze ontwikkeling krijgt dan ook nadrukkelijk een vervolg. SchieDistrict: met het vaststellen van het Ontwikkelperspectief Spaanse Polder en ’s-Gravelandsepolder wordt het SchieDistrict ontwikkeld tot een ‘hot spot in bedrijf’: een perfect bereikbaar, gemengd bedrijventerrein voor innovatieve ondernemingen, de hightech maakindustrie en start- en grown-ups. Havens: in het Havengebied dat bestaat uit Vijfsluizen, de Wiltonhaven, de Wilhelminahaven en de Spuihaven, zijn meerdere wereldspelers gevestigd binnen de innovatieve maritieme maak- en offshoreindustrie.

Er is een begin gemaakt met het invullen van de integrale gebiedsontwikkeling, met als doel de positie van het havengebied als een innovatief en hoogwaardig vestigingsmilieu voor maritieme maakindustrie en dienstverlening verder te versterken. In samenwerking met een aantal partners zal deze ontwikkeling worden voorgezet. Nieuw-Mathenesse: zoals vastgesteld in het Ruimtelijk Raamwerk Nieuw-Mathenesse wordt ingezet op het ontwikkelen van een woonwerkprogramma op het noordelijk deel van het terrein en daarmee op het ontstaan van een bijzonder werkmilieu (stedelijk interactiemilieu) en komt het zuidelijke deel aan het water van de Nieuwe Maas beschikbaar voor bedrijvigheid. Het gecentreerde gedistilleerd cluster krijgt meer ruimte om te groeien en door te ontwikkelen.

Effecten van inzet op ruimtelijke opgaven zijn beschreven in de strategie werklocaties (paragraaf 3.3) van de Economische Visie, daar de strategische gebiedsontwikkelingen van 2016 voor wat betreft de locaties/ gebieden onveranderd zijn gebleven en als vast ontwikkel punt blijven dienen. Effecten van inzet op de thematische opgaven van de kadernota zijn hieronder kort samengevat: 1 Professioneel Partner en goede dienstverlening

Bedoeling: professionele samenwerking (gemeente als partner) en goede zakelijk dienstverlening aan het bedrijfsleven zijn een basisbeginsel van het lokale vestigingsklimaat. Het zorgt voor een basis van vertrouwen voor samenwerking en investering. Naast persoonlijk contact vraagt de nieuwe economie de overheid om ruimte voor ondernemen: ruimte om te groeien, maar ook om te experimenteren en andere vormen van samenwerking aan te gaan. Naast laagdrempelig persoonlijk contact is het faciliteren van het bedrijfsleven met moderne, vraag gestuurde producten en diensten de koers die we varen. Digitalisering speelt daarbij een steeds grotere rol, zoals door het vergroten van digi-kennis, digi-toegankelijkheid en gebruiken en delen van open data sources. De nieuwe economie vraagt om het ontwikkelen van bijbehorende, ondersteunende dienstverlening. De gemeente is daarbij vaker partner dan een sturend orgaan. Het zitting nemen in netwerken en faciliteren of ‘instappen’ bij marktinitiatieven in plaats van deze zelf te organiseren of regisseren zien we daarbij terug. Ondernemersmonitor+: Uit de ondernemersmonitor blijkt dat 43% van de respondenten (zeer) tevreden is over de gemeentelijke dienstverlening, 38% is neutraal, en 20% is (zeer) ontevreden. De waardering van de gemeentelijke dienstverlening is gedaald van 6,2 in 2018 naar 5,8 in 2021.

De respondenten die ontevreden waren, hadden onder andere kritiek op de manier waarop de gemeente communiceert, het gebrek aan daadkracht (die juist in de coronacrisis nodig is), onvoldoende bereikbaarheid, een gebrek aan bewonersparticipatie en slechte interne integraliteit. Opmerkelijk is echter dat op de vraag waaraan de ondernemer behoefte heeft in het kader van de coronacrisis, meer dan de helft van de respondenten (54%) aangeeft tijdens deze crisis geen behoefte te hebben aan bijzondere maatregelen. 2. Verbeteren aansluiting vraag en aanbod onderwijs Bedoeling: Brede welvaart is sterk afhankelijk van een (lokaal en regionaal) goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. De vraag naar technisch geschoold personeel overtijgt binnen en buiten Schiedam ruimschoots het aanbod. Het vinden van balans op de arbeidsmarkt, vereist vervaging van grenzen tussen sectoren en opleidingen, waardoor onderlinge mobiliteit en wendbaarheid van de arbeidsmarkt vergroot. Deze ‘intersectorale mobiliteit’ heeft als positief neveneffect onderlinge kennisoverdracht en kennisvergroting. Dat stimuleert innovatie binnen bedrijven en vergroot arbeidsmarktkansen van bewoners. Een ‘leven lang leren’ is door de snelle technologische ontwikkelingen van de nieuwe economie bovendien noodzakelijk.

We zetten voor een wendbare arbeidsmarkt in op veranderingen op verschillende niveaus van onderwijs én arbeidsmarkt. Deze uitdaging pakt Schiedam op in samenwerking met de regio, via het Human Capital Akkoord van InnovationQuarter1. De uitdagingen voor de arbeidsmarkt ten aanzien van digitalisering en automatisering is een gedeelde verantwoordelijkheid van kennis- en onderwijsinstellingen, bedrijven en overheden. De Economic Board Zuid-Holland waar Schiedam bij aansluit heeft daarom een regiobrede agenda waarin ook lokale en regionale initiatieven bij elkaar worden gebracht. De MRDH ondersteunt deze agenda, onder andere door versterking van regionale campussen. Staat van de Stad: Het opleidingsniveau van Schiedam ligt onder het landelijk gemiddelde. Zo is 33.8% van de Schiedammers ‘laaggeschoold’, 42,6% ‘midden geschoold’ en 41,4% ‘hooggeschoold’ tegenover respectievelijk 28.4%, 41.4% en 30,2% op landelijk niveau. Ook zijn de schooladviezen van Schiedamse kinderen veruit lager dan in het rest van het land. Zo krijgt 37% van de Schiedamse kinderen een vmbo-advies tegenover 26% in de rest van Nederland. Daartegenover krijgen slecht 15% van de Schiedamse kinderen een vwo-advies tegen 18% in de rest van Nederland. Schiedam kent in totaal 6735 leerlingen in het basisonderwijs, 143 in het speciaal basisonderwijs, en 3870 in het voortgezet onderwijs.

52.6% van de Schiedamse leerlingen heeft een migratieachtergrond. Dit is relatief veel vergeleken met de rest van de Nederland waar dit aantal 28.5% is. Ondernemersmonitor+: van de gemiddelde waardering van beschikbaar personeel is gestegen van een 5,7 in 2018 naar een 6,5 in 2021. Uit de reacties van respondenten blijkt dat vooral bedrijven en instellingen die zorg, ICT- of (gecertificeerd) technisch personeel zoeken deze arbeidskrachten moeilijk kunnen vinden. Het aandeel 1

InnovationQuarter is de regionale ontwikkelingsmaatschappij van Zuid-Holland. Samen met 66 partijen uit bedrijfsleven, onderwijs en overheid volgt Schiedam het Human Capital Akkoord Zuid-Holland. Samen committeren zij zich aan harde doelstellingen ten aanzien van het (om)scholen van personeel, het aan het werk helpen van niet-werkenden en het aantrekken van internationaal talent. Met het Human Capital Akkoord wil Zuid-Holland dankzij een arbeidsmarkt die het talent van werkenden optimaal benut, nationaal en internationaal duurzaam concurrerend worden.

bedrijven op bedrijventerreinen dat zegt geen problemen te ondervinden met het vinden van gekwalificeerd personeel, is gedaald van 62% in 2018 naar 49% in 2021. Het vinden van kandidaten met de juiste opleidingsrichting is vaker een probleem dan bij de vorige meting (van 26% naar 30%) en de kennis en vaardigheden van gekwalificeerde medewerkers vallen in de praktijk vaker tegen (van 4% naar 21%). Houding en motivatie zijn echter minder vaak een probleem (van 34% naar 23%) en voor het vinden van het juiste opleidingsniveau geldt hetzelfde (van 20% naar 17%). Bij ‘anders namelijk’ wordt vermeld dat het vinden van geschikt IT-personeel een constante uitdaging blijft. Van de bedrijven die met het techniekonderwijs te maken hebben, is ruim de helft het (zeer) eens met de stelling dat het techniekonderwijs steeds belangrijker wordt. Van deze bedrijven vindt de helft dat er meer leer-werkconstructies zouden moeten komen, ruim een derde wil meer opties voor gebiedsgerichte, technische opleidingen en ruim een kwart ziet graag meer stages gedurende de opleiding en meer opties voor na- en omscholing. Alex quote in context 3. Innovatie en een innovatief klimaat actief stimuleren Bedoeling: de nieuwe economie en economische ontwikkeling vraagt om innovaties.

Een innovatief klimaat, waarin bedrijven en ondernemers gestimuleerd worden te innoveren, heeft een positief effect op de werkgelegenheid. Digitalisering en automatisering versterken de concurrentiekracht van bedrijven. De maakindustrie en de logistiek jagen de economie aan en ook de dienstensector levert veel banen. Juist in combinatie zijn ze krachtig. Om innovatie te stimuleren, zet Schiedam extra in op digitalisering. Van producten en diensten, digitale kennisontwikkeling en –verbreding, samenwerking in clusters en coalities en digitale infrastructuren. Zij sluit hiervoor aan bij regionale innovatieprogramma’s, zoals SMITZH 2, Energie&Klimaat en Zorgtechnologie3 (i.s.m. TNO, MRDH, provincie Zuid-Holland en InnovationQuarter). Voor Schiedam, maar ook om de regio en provincie sterk te maken op gebied van technologie. Ondernemersmonitor+: Gevraagd naar de rol die de gemeente zou moeten spelen in het stimuleren en ondersteunen van ondernemerschap en innovatie, zegt ruim een derde van de respondenten dat de gemeente bedrijven en instellingen die iets voor elkaar zouden kunnen betekenen, met elkaar in contact zou moeten brengen.

Nog eens bijna een derde ziet graag dat de gemeente betaalbare (tijdelijke) bedrijfsruimte beschikbaar stelt, ruim een kwart wil vermindering van gemeentelijke regels en procedures en ruim één op de vijf is geholpen met meer zekerheid en duidelijkheid over de lange-termijndoelstellingen en meer consistentie in gemeentelijk beleid. Eén op de zes vindt daarentegen dat de gemeente geen enkele rol zou moeten spelen in het stimuleren en ondersteunen van ondernemerschap en innovatie. 4. Samenwerken in Coalities Bedoeling: Samenwerking vindt doorgaans plaats in gesloten coalities, vanuit een gedeelde verantwoordelijkheid en een gezamenlijk belang. Omdat samenwerking en samenhang constanten zijn in de nieuwe economie, zijn netwerken en coalities noodzakelijk geworden voor het realiseren van alle economische ontwikkelopgaven. ‘Het vormen van partnerschappen en netwerken binnen en buiten het gebied’ is concreet benoemd bij gebiedsontwikkelingen. Ook het deelnemen aan innovatienetwerken is een vereiste voor het stimuleren van een sterk vestigingsklimaat. Hiermee is deze opgave meer een basisuitgangspunt van economisch beleid geworden dan een specifieke opgave. 5. Regionale samenwerking Bedoeling: Economische opgaven staan niet in een ruimtelijk isolement en hebben noch een dergelijk effect.

De trend van vervagende gemeentegrenzen en ontwikkelingen richting ‘regiogemeentes’ die voorzieningen en opgaven delen, vereist daarbij regionale samenwerking. Vooral grensoverschrijdende opgaven zoals de

2

3

SMITZH (Smart Manufacturing Industriële Toepassing Zuid-Holland) is opgericht om Smart Manufacturing in de regio te stimuleren. SMITZH ondersteunt maakbedrijven bij het toepassen van slimme maaktechnologie. Dergelijke innovatie programma’s zijn bedoeld om bedrijfsleven, field-, living- en innovatielabs te stimuleren bij het opschalen van technologische oplossingen, zoals in de zorg.

energietransitie de tekorten aan technisch geschoold personeel vragen een collectieve aanpak, afstemming en samenhang om succes te hebben. Regionale samenwerking krijgt steeds meer vorm als een logische constante, dan als aparte opgave. Net als ‘samenwerken in coalities’ is ‘regionale samenwerking’ daarom steeds meer een randvoorwaardelijkheid en basis in ons beleid en handelen, dan een opgave op zich. De uitvoering van de ontwikkelopgaven toont dan ook vele gemeentegrenzen overstijgende samenwerkingsverbanden. Zoals bij de energietransitie, waarin Schiedam samen met provincie en waterschappen in de regio en andere gemeenten een gezamenlijke strategie voeren (RES, Regionale Energiestrategie) voor de regio Rotterdam Den Haag.

5.

Waardering lokaal vestigingsklimaat (Resultaten Ondernemersmonitor+ 2020 samenvatting)

Opmaak: STATISTIEK van de 9 gemeten factoren --> met laatste drie metingen erbij + quotes ONDERNEMERSMONITOR

In januari 2021 vond voor de vijfde keer de Schiedamse ondernemingspeiling plaats. Hiermee onderzoeken wij hoe lokale bedrijven, instellingen en zzp-ers het ondernemersklimaat in Schiedam beoordelen. In de 2021 versie zijn aanvullende vragen gesteld ten behoeve van de Economische Visie en het Corona herstelplan. Expliciet is aanvullend gevraagd naar toekomstverwachtingen op gebied van de gewenste ontwikkeling in het techniekonderwijs, de kansen en bedreigingen van verdere digitalisering van de samenleving en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Samenvattend: Na een lichte daling in 2018 is de waardering voor het Schiedamse ondernemersklimaat opnieuw gestegen. Het gemiddelde van alle deelaspecten bedraagt nu een 6,4. Dit is de hoogste waarde sinds 2015, toen de eerste peiling plaatsvond. Op de meeste onderdelen wordt nu beter gescoord dan bij de vorige meting, vooral als we kijken naar beschikbaarheid van gekwalificeerd personeel en bereikbaarheid van de bedrijfslocatie. Bereikbaarheid is nu zelfs het hoogst gewaardeerde onderdeel van het ondernemersklimaat. De scores voor handhaving en vooral voor gemeentelijke dienstverlening zijn gedaald. Respondenten Schiedam telt 5.924 bedrijven, instellingen en zzp’ers. Hiervan zijn er 2.869 per e-mail uitgenodigd om deel te nemen aan de online enquête; 462 respondenten hebben de vragenlijst ingevuld.

De bruikbare respons komt hiermee op 16%, wat iets hoger is dan bij de vorige metingen. Onderstaande grafiek toont de verdeling over de wijken van de bedrijven uit zowel de totale populatie als de responsgroep.

De volgende grafiek toont in welke sectoren de bedrijven actief zijn volgens de Standaard Bedrijfsindeling (SBI) van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Hieruit blijkt dat de groot- en detailhandel en de zakelijke dienstverlening enigszins oververtegenwoordigd zijn in de respons. De bouwnijverheid is daarentegen ondervertegenwoordigd.

Resultaten Na een lichte daling in 2018 is de waardering voor het Schiedamse ondernemersklimaat opnieuw gestegen. Het gemiddelde van alle deelaspecten bedraagt nu een 6,4. Dit is de hoogste waarde sinds 2015, toen de eerste peiling plaats vond. De meeste aspecten scoren nu beter dan bij de vorige meting, vooral beschikbaarheid van gekwalificeerd personeel en bereikbaarheid van de bedrijfslocatie. Bereikbaarheid is nu zelfs het hoogst gewaardeerde aspect van het ondernemersklimaat. De scores voor handhaving en vooral voor gemeentelijke dienstverlening zijn gedaald.

Respondenten hadden bij ieder onderwerp de mogelijkheid om een toelichting te geven. De meest sprekende toelichtingen werden gegeven op de onderwerpen: bereikbaarheid, gemeentelijke dienstverlening en handhaving. Deze drie onderwerpen zullen hieronder worden toegelicht. Bereikbaarheid van de bedrijfslocatie [link ruimtelijk]: sommige respondenten stellen dat de bereikbaarheid uitstekend is (al gaat dit soms ten koste van de leefbaarheid, door geluidsoverlast en vervuiling), anderen

ervaren problemen, zoals door verkeersdrukte of als neveneffect van een historische binnenstad. Ook zijn er klachten over het gebrek aan parkeerruimte, ontbrekende voet- en fietspaden en matig openbaar vervoer op het laatste stuk naar de bestemming. Een enkeling merkt op dat de bereikbaarheid is verbeterd door de verminderde verkeersdrukte als gevolg van de coronamaatregelen: ‘het enige voordeel van corona’. Gemeentelijke dienstverlening: een enkeling is tevreden, maar er is ook veel kritiek, zoals: de gemeente heeft weinig begrip voor wat ondernemers nodig hebben, communicatie kan vriendelijker. De gemeente is weinig zichtbaar [red. als partner en gastheer van het bedrijfsleven] en weinig daadkrachtig (juist in de huidige crisis), gemeentelijke afdelingen werken langs elkaar heen, de gemeente is slecht bereikbaar en callcentermedewerkers doen toezeggingen die andere ambtenaren vervolgens niet nakomen, er is te weinig bewonersparticipatie. Handhaving: veel respondenten stellen dat zij weinig positief effect merken van handhaving, of het nu gaat om relatief kleine problemen als hondenpoep, zwerfvuil en hangjeugd of om ernstiger zaken als overbewoning, drugshandel en illegale vuilstort op braakliggende terreinen.

Tegelijkertijd ergeren sommige respondenten zich aan boa’s die bekeuringen uitschrijven aan ondernemers die laden en lossen bij hun bedrijf, of aan inwoners zich niet (of niet helemaal) houden aan de coronaregels. Als we inzoomen op de invloed van de coronapandemie, dan zien we dat de helft (49%) van de respondenten stelt dat de invloed groot tot zeer groot is. Op de vraag wat de (verwachtte) aard van de impact op hun bedrijf is, antwoordden zij als volgt:

De volgende reacties werden gegeven op de vraag waar zij als ondernemer behoefte aan hebben, in het kader van de coronacrisis:

Het sentiment rondom deze coronacrisis is verdeeld:

Toch ziet bijna de helft (45%) van de ondernemers de toekomst (zeer) positief in. De belangrijkste factoren die het toekomstperspectief van Schiedamse bedrijven bepalen zijn: de nationale en/of internationale economische ontwikkeling (40% noemt deze factor), de bereikbaarheid (28%), het verdere verloop van de coronacrisis (24%), de aanwezigheid van klanten (22%), de populariteit van Schiedam (21%) en het lokale en/of regionale vestigingsklimaat (20%). Vooral het grote belang van bereikbaarheid valt hierin op. Bij de antwoordcategorie ‘anders, namelijk’ noemen veel ondernemers de eigen ambitie, inzet en kundigheid als bepalende factoren. Verder worden onder meer vermeld: ontwikkeling naar een ander aanbod / verandering van bevolkingssamenstelling en consumentengedrag, beschikbaarheid van personeel, parkeermogelijkheden en de afwikkeling van het erfpachtsysteem. Voor eenmansbedrijven is het bereiken van de pensioenleeftijd vaak reden om te stoppen, soms in combinatie met het ontbreken van een opvolger.

6.

Foto van economische trends en ontwikkelingen (PBLmodel voor Schiedam)

1.6.1 Samenvatting woordelijk Aan de hand van de eerder genoemde factoren van het PBL-model zijn de diverse voor Schiedam relevante trends en ontwikkelingen en kansrijke factoren voor economische ontwikkeling in kaart gebracht. In bijlage 4: Analysekaarten trends en ontwikkelingen is deze foto in de vorm van denkkaarten (uitwerking door de Argumentenfabriek) opgenomen en is per factor een toelichting gegeven. Samenvattend is de opbrengst per factor als volgt: 1. Clustervorming (van samenwerkende en aan elkaar gerelateerde bedrijven): Clustervorming in bedrijfsactiviteiten is sterk aanwezig in Schiedam. Clusters zorgen voor toekomstbestendigheid, veerkracht en innovatie. Ondernemers hechten onder meer aan Schiedam vanwege hun binding met deze sterke en unieke clusters. Door netwerken en samenwerking groeien binnen clusters ook innovatieve producten, systemen en kennis. De meest omvang- en kansrijke Schiedamse clusters zijn het innovatieve maakcluster (waaronder mechatronica), gedistilleerd cluster, het maritieme cluster en het zorgcluster. 2. Ondernemerschap: Ondernemerschap reflecteert via nieuwe bedrijven, snelgroeiende bedrijven (scale-ups) en nieuwe activiteiten van bestaande bedrijven. Schiedam beschikt over groeiende multinationals in de maritieme maakindustrie en de gedistilleerd sector.

Daarnaast ontwikkelt zich een cluster rond de innovatieve maakindustrie met mechatronica, HTSM, zorgtechnologie en de maritieme en offshore industrie. De afgelopen jaren is met name in steden sprake geweest van een groei van de maakindustrie. Bedrijven willen zich daarbij steeds vaker onderscheiden op het gebied van duurzaamheid en schone werkprocessen. Verschuiving naar circulariteit leidt tot minder bezit en meer gebruik, wat de groei van de deeleconomie bevordert. Robotisering, automatisering en digitalisering groeien ook. Nu vooral in de technische sector, maar we zien deze ontwikkeling ook in andere sectoren. Waar de afgelopen jaren veel productietaken werden uitbesteed aan lagelonenlanden, zien we nu een trend van re-shoring: het terugbrengen van bedrijfsactiviteiten naar eigen land. Bedrijven in de maakindustrie vestigen zich in toenemende mate in de nabijheid van consumenten. In de afgelopen periode vond een verschuiving plaats van bedrijventerreinen naar gemengde gebieden in de stad. Die verschuiving is het grootst bij grote steden zoals Rotterdam en Den Haag (+21%), maar ook middelgrote steden zoals Schiedam laten deze trend zien (+6%). Uit aanvullend, lokaal onderzoek blijkt dat de maakindustrie zich steeds vaker vestigt in gemengde milieus en woonwijken. Ook de beleving bij het winkelbezoek, de mate van uniciteit en het verhaal achter een product zijn essentieel.

3. Onderwijs/arbeidsmarkt: In data van het CBS over het opleidingsniveau van gemeenten is te zien dat de Schiedamse bevolking met name laag of ‘praktisch’ tot gemiddeld is opgeleid. Ook in het praktijk segment is van lokaal tot mondiaal een groot tekort waarneembaar. Het onderwijsaanbod op het niveau van mbo-techniek in Schiedam is tegelijkertijd groot en dat zal de komende jaren verder groeien. De trend van robotisering/automatisering en circulariteit die de nieuwe economie kenmerkt, laat de arbeidsmarkt verder verschuiven richting technisch geschoolde banen. 4. Vrijetijdseconomie, toerisme en beleven: Toerisme blijft naar verwachting groeien. Met name het toerisme in eigen land toont extra groei. Ook het dagtoerisme neemt naar verwachting toe door de toename van het parttime werken en de vergrijzing. Trends

in fysiek willen ‘beleven’ als tegenhanger van de digitalisering en snelle (anonieme) consumptie zijn eveneens zichtbaar. 5. Kennisinfrastructuur: In Schiedam is een aantal technische mbo-opleidingen gevestigd. Kijken we iets voorbij de stadsgrenzen, dan is ook het technisch onderwijs op hbo- en universitair niveau relatief dichtbij en daarmee eenvoudig beschikbaar voor Schiedamse bewoners en bedrijven. 6. Fysieke infrastructuur: Schiedam kent een zeer goede bereikbaarheid en connectiviteit via weg (snelwegen A4 en A20), spoor (ICstation en Hoeselijn), lucht (Rotterdam The Hague Airport) en water (Nieuwe Maas en Schie). Forenzen maken hiervan gretig gebruik: ongeveer tweederde van de Schiedamse actieve beroepsbevolking werkt buiten de stad. Het knooppunt IC-Station Schiedam Centrum is voor verbindingen tussen de binnenstad, M4H, NieuwMathenesse en Havens cruciaal, alsook een snelle verbinding op de kennis-as (Rotterdam-Delft-Leiden). Dit heeft echter wel negatieve effecten in de vorm van milieubelasting en verder toenemende ruimtedruk door benodigde infra, in combinatie met de al bestaande druk vanwege toenemende verdichting van de stad en een gemengd gebruik van gebieden. Zo wordt het water in Schiedam voor meerdere doeleinden gebruikt. De zeehavens aan de stadsrand worden gebruikt door maritieme-, overslag- en grondverwerkingsbedrijven.

De binnenhavens worden (waar mogelijk) vooral recreatief gebruikt. 7. Leefwoonklimaat: Een sterk vestigingsklimaat en economische ontwikkeling hangen in stedelijke economieën in hoge mate samen met het aanbod aan voorzieningen die bijdragen aan een aantrekkelijk woon-, werk- en interactiemilieu. Het leefklimaat in Schiedam geeft een gemengd beeld. Zo ademt de binnenstad een rijke historie en is deze aantrekkelijk voor bezoekers. Daarbuiten is veel ruimte voor verbetering: de stad kan schoner, aantrekkelijker en veiliger. Qua wonen kampt Schiedam net als in de rest van Nederland met een woningtekort, vooral voor de hogere prijsklasse. Als gevolg van de snel stijgende huur- en koopprijzen in de Randstad, zien we dat Schiedam steeds aantrekkelijker wordt voor starters en jonge gezinnen, die op zoek zijn naar betaalbare huizen. Zij kunnen in de stad vervolgens moeilijk wooncarrière maken. Met de Woonvisie zet Schiedam gericht in op het vergroten van het woningaanbod aan voor midden- en hogere inkomensgroepen. 8. Regionale faciliteiten en voorzieningen: Schiedam is als gemeente zeer sterk verbonden met de regio en haar buurgemeenten. Het is een veelvoorkomend patroon in Nederland en zeker in de Randstad. Schiedam heeft een centrumfunctie en is tegelijkertijd een ‘regio-wijk’. Overheid, ondernemers en bewoners kunnen daarmee laagdrempelig gebruik maken van regionale voorzieningen.

Er zijn ook trends en ontwikkelingen die in Schiedam en onze regio sterk zichtbaar zijn en onze beleidsinzet beïnvloeden, maar niet expliciet met het PBL-model benoemd zijn. Wij hebben deze apart opgenomen en gebruikt. Het gaat hierbij om ‘fysieke ruimte voor ondernemen’ en de klimaatopgave. 9. Fysieke ruimte voor ondernemen: Stedelijke ontwikkelruimte is schaars in de Rotterdamse regio, en dit geldt zeker ook voor Schiedam. Er is een grote verstedelijkingsopgave en toenemende druk op binnenstedelijke woon- en werkruimte. Met name in de regio Rijnmond zien we een forse druk op bestaande werklocaties zoals bedrijventerreinen. Diverse bedrijventerreinen in de regio zijn of worden (deels) getransformeerd naar woongebieden of gemengde woonwerkgebieden. De schaarste als gevolg hiervan zien we vooral terugkomen in de beperkt beschikbare ruimte voor zwaardere bedrijvigheid in hoge milieucategorieën en een groeiende behoefte om circulariteit te realiseren. De provincie Zuid-Holland, MRDH en regiogemeenten zetten zich gezamenlijk in om voldoende ruimte voor bedrijfsactiviteiten te behouden en daarmee te (kunnen) blijven voorzien in werkgelegenheid.

De behoefte aan banen en ruimte om te werken neemt ook toe. Dit vraagt om het beter benutten van bestaande en nieuwe werklocaties. Ook moeten er slimme combinaties komen van wonen en werken. Hierbij gaat het nadrukkelijk om ruimtelijke kwaliteit. Het probleem van de stijgende ruimtedruk neemt nog steeds toe, doordat de MRDH als regio zeer snel groeit, zowel economisch als ook qua inwonertal. We zien hierdoor een samenhangende aanpak ontstaan van woningbouw, bereikbaarheid en werklocaties: verdichting en gemengd gebruik van ruimte. 10. Klimaatopgave: In de macro-economie zien we een steeds sterker bepalende trend in de ontwikkeling naar een duurzame en circulaire economie: duurzaamheid als randvoorwaarde voor een toekomstbestendig vestigingsklimaat en circulariteit als aantrekkelijke factor. Bij het werken aan de stedelijke klimaatopgave zijn integraliteit en interne afstemming cruciaal.

1.6.2 Samenvatting visueel: analysekaarten [Opmaak: analyseKaarten AF in kantlijn voor visueel overzicht (+infographic totaal trends] Clustervorming (van samenwerkende en aan elkaar gerelateerde bedrijven); Ondernemerschap KAART [circulair/duurzaam] [robotisering/ digitalisering] [ruimte/vestiging] [onderwijs/arbeidsmarkt] [vrijetijdseconomie, toerisme en beleven] Kennisinfrastructuur KAART Fysieke infrastructuur (de bereikbaarheid en connectiviteit via weg, spoor, lucht en water); KAART Leefwoonklimaat KAART [gemengd leefklimaat] [wonen] [vrijetijdseconomie] [regionale faciliteiten en voorzieningen] EXTRA ONDERWERPEN Beschikbare fysieke ruimte Klimaatopgave/duurzaamheid

7.

Regionale samenwerkingsverbanden

Schiedam heeft zich verbonden aan de ActieAgenda Technologisch Industrie Zuid-Holland (Economic Board Zuid-Holland, Holland Instrumentenation en InnovationQuarter). In vier actielijnen (nieuwe waardesystemen en waardeketen, Digital Supply System, Human Capital en Branding, hotspots en netwerken) zijn daar de groeimogelijkheden voor de technologische industrie in Zuid-Holland uitgewerkt.  Groeiagenda Zuid-Holland (o.a. Economic Board Zuid-Holland en provincie Zuid-Holland) In de Groeiagenda Zuid-Holland zijn de volgende vijf activiteiten opgenomen die bijdragen aan het versterken van de Zuid-Hollandse economie: - Het uitbouwen van kennis- en innovatie ecosystemen zoals op gebied van AI, quantum, biotech en medtech. - Het versterken van regionale waardeketens en stimuleren van de slimme maakindustrie. Het vernieuwen van de energie-infrastructuur, met name via waterstof en elektrificatie van industrie. Het duurzaam verbinden van verstedelijkte gebieden in de provincie via hoogwaardig openbaar vervoer. Het stimuleren van persoonlijke ontwikkeling, bijvoorbeeld via een persoonlijke leerrekening.

 Human Capital Agenda (Economic Board Zuid-Holland In de Human Capital Agenda zijn vier routes met bijbehorende doelstellingen uitgewerkt, die bijdragen aan het nationaal en internationaal concurrentievermogen van de regio dankzij een arbeidsmarkt die het talent van werkenden optimaal benut: - Binnen bedrijven – Zuid-Holland wordt koploper in het leven lang ontwikkelen - Tussen bedrijven – Zuid-Holland ontwikkelt zich tot de meest veerkrachtige arbeidsmarkt - Naar bedrijven – Zuid-Holland activeert het onbenut potentieel - Naar bedrijven vanuit het buitenland – Zuid-Holland trekt en behoudt internationaal talent  Roadmap Next Economy (o.a. MRDH) De Roadmap Next Economy beschrijft vijf pijlers voor de Zuidelijke Randstad: - ‘Smart digital delta’ voor een digitale infrastructuur die de dataproductiviteit verhoog; - ‘Smart energy delta’ voor de opzet van een infrastructuur voor hernieuwbare energie; - ‘Circular economy’ voor het realiseren van (her)gebruik van hulpbronnen en reststoffen in de regio; - ‘Entrepreneurial region’ voor het realiseren van een vooruitstrevend ondernemersklimaat te realiseren, in cultuur en structuur; - ‘Next society’ voor het vormgeven van de inclusieve samenleving.

 Strategische Agenda 2022 MRDH (MRDH) De Strategische Agenda 2022 van de MRDH beschrijft haar ambities voor de regio als volgt: - Het stimuleren van innovatie en economische groei; - Het verbeteren van de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt; - Het creëren van ruimte om te werken; - Het stimuleren van groen en recreatie als aantrekkelijke vestigingsfactoren; - Het faciliteren van goede digitale connectiviteit; - Het bevorderen van meer regionale samenwerking bij de energietransitie; - Het verbeteren van bereikbaarheid.

8.

Definities/begrippen

Typologie winkelcentra Bovenregionaal verzorgend Door de omvang en kwaliteit van het voorzieningenpakket, bestaande uit een menging van functies (detailhandel, horeca, cultuur en dienstverlening) en sfeer oefenen de binnenstad van Rotterdam (200.000 m2) en Den Haag (190.000 m2) een brede aantrekkingskracht uit op bezoekers vanuit de regio en daarbuiten. Deze 2 winkelgebieden hebben een bovenregionaal verzorgingsgebied. Regionaal verzorgend Deze centra hebben gemengd aanbod, maar minder breed en diep dan de bovenregionale verzorgingscentra. Ze hebben een aantrekking over de gemeentegrenzen heen. In de MRDH gaat het om winkelgebieden met een winkeloppervlakte van zo’n 25.000-30.000 m2 en de grote centra (zoals binnenstad Schiedam). Stadsdeelcentrum Deze centra vervullen een lokale functie gericht op boodschappen doen en beperkt aanvullend efficiënt recreatief winkelen gericht op een eigen stadsdeel. In de praktijk zijn het winkelgebieden met een winkeloppervlakte van 15.000 tot 35.000 m2. Lokaal verzorgend Deze winkelgebieden beschikken zowel over een uitgebreid aanbod voor dagelijkse boodschappen met een lokale verzorgingsfunctie en frequent benodigd niet-dagelijks winkelaanbod (textiel, huishoudelijke artikelen) als recreatief aanbod. Het recreatieve winkelaanbod vervult in sommige gevallen een bovenlokale functie. Het gaat hier om winkelgebieden van 5.000 tot 25.000 m2.

Kleinere lokaal verzorgend Deze centra functioneren vooral als aankoopplaats voor dagelijkse boodschappen. Het accent ligt op supermarkten, levensmiddelenzaken, drogisterijaanbod en frequent benodigde niet-dagelijkse artikelen (textiel, huishoudelijke artikelen, plant en dier). Nabijheid is het belangrijkste bezoekmotief voor de consument. Het gaat hier om winkelgebieden kleiner dan 5.000 m2 en volledig verspreid over alle wijken en buurten van de regio. Perifere detailhandelsvestigingen (PDV): Deze locaties huisvesten winkelformules die een groot oppervlakte nodig hebben voor de uitstalling: keukens, tuincentrumassortiment, grove bouwmaterialen, sanitair en woninginrichting waaronder meubelen, parket, tenten, zonwering en vloerbedekking. Reguliere detailhandel (< 1.000 m²) is niet toegestaan. Er zijn kleinere PDV-locaties (6.000 tot 10.000 m² in Maassluis, Hellevoetsluis en Lansingerland), middelgrote locaties (15000 tot 25.000 m² in bijvoorbeeld Barendrecht, Vlaardingen en Westland) en een aantal grote boulevards (tot 45.000 m² in bijvoorbeeld Nissewaard en Capelle aan den IJssel). Grootschalige Detailhandelsvestiging (GDV) Dit is een locatie met meerdere grootschalige detailhandelsvestigingen waarbij de branchebeperkingen van het PDV-beleid niet gelden. De minimale omvang van één vestiging is 1.000 m². Reguliere detailhandel (< 1.000 m²) is niet toegestaan.

Het gaat hier om de Megastores in Den Haag en Rotterdam.

Typologie werkmilieu WERK-MILIEU

DEFINITIE

Logistiek

Een netwerk van bedrijven in de logistiek, handel en opslag. Deze activiteiten zijn bij voorkeur te vinden op grote kavels (> 1,5 ha) en dicht bij op- en afritten van de snelweg. Veelal zijn er specifieke voorzieningen voor chauffeurs voorhanden.

Agrologistiek

Een netwerk van bedrijven met aan de basis productiebedrijven gericht op teelt en veredeling en verderop in de keten agrologistieke bedrijven zoals handelshuizen, importeurs, exporteurs, veilingen, verpakkingsbedrijven en logistiek dienstverleners.

Maritiem

Een netwerk van bedrijven in de maritieme (maak)industrie met aan-en toeleveranciers op doorgaans kade gebonden en –verbonden kavels. Het gaat hier niet om zeehaventerreinen.

Stedelijk

Een werkmilieu dat bepaald wordt door zijn stedelijkheid. Een rijke culturele omgeving met

interactie-

vele voorzieningen, een onderscheidende kwaliteit van de leefomgeving, vele informele

milieu

ontmoetingsplekken en een brede attractiviteit (nationaal en internationaal) om te werken, te wonen en te bezoeken. Het is een interessante vestigingslocatie voor talent, kent een grote hoeveelheid aan startups en ZZP’ers en tegelijkertijd ook grotere (inter)nationale bedrijven.

Hoogwaardig

Een hoogwaardig werkmilieu kenmerkt zich door de aanwezigheid van m.n.

werkmilieu,

kantoorgerelateerde bedrijfsfuncties op een bedrijventerrein. Het betreft veelal

kantorenmilieu

verzamelgebouwen, waar bedrijven uit bijvoorbeeld de zakelijke dienstverlening zich vestigen. Bij voorkeur is een hoogwaardig werkmilieu multimodaal bereikbaar en zijn er voorzieningen aanwezig.

Klassiek

Een traditioneel werkmilieu met een diversiteit aan bedrijven op overwegend kleine(re)

kleinschalig

kavels. Bedrijventerreinen met een klassiek, kleinschalig werkmilieu zijn ook geschikt om kleinschalige activiteiten uit andere werkmilieus te huisvesten, bijvoorbeeld kleinschalige logistiek (kavels < 1,5 ha, stadsdistributie) of productie met een lage milieu/hindercategorie. Dit sluit niet uit dat er enkele zwaardere bedrijven zijn gehuisvest of grotere kavels aanwezig zijn, vaak mogelijk gemaakt door zonering. Dit type terreinen is belangrijk voor de werkgelegenheid en dynamiek in stedelijke gebieden en kernen.

Industrieel

Een werkmilieu met een industrieel karakter, waarbinnen bedrijven op zowel kleine(re) als

werkmilieu

grote(re) kavels, veelal met hogere milieucategorieën, produceren en verwerken.

Campus

Een werkmilieu dat zich onderscheidt door kennis en innovatie en is gelegen in de nabijheid van een onderwijsinstelling (bijvoorbeeld health, high-& cleantech).

9.

Bronnenlijst A. Algemene bronnen                                           

ABN Amro: Toerisme gaat nog belangrijker worden voor Nederland (2019) Allecijfers.nl: Informatie gemeente Schiedam (2020) Beroepsonderwijs Bedrijfsleven: Trendrapport gastvrijheid (2020) Buck Consultants International: ’s-Gravelandsepolder, Spaanse Polder, Noord-West (2018) Buck Consultants International: De economische betekenis en toekomstpotentie van de bedrijventerreinen Nieuw Mathenesse en Nieuwe Maas (2018) BRO: Winkelcentrumpaspoorten (2019) Business Wire: North Sea Offshore Decommissioning Market Growth, Trends, and Forecast Report 2020-2025 (2020) CBS: Lange trends in Nederland, Vrije Tijd (2017) Erasmus Universiteit Rotterdam: Schiedam: maritieme hotspot met potentie (2018) Gemeente Schiedam: Bouwen met nieuwe energie, bestuurs- en beleidsakkoord 2018-2022 Gemeente Schiedam: Collegeprogramma 2018-2022 (uitwerking van ‘Bouwen met energie’) Gemeente Schiedam: Factsheet DNA en ontwikkelgebieden bedrijventerreinen (2016) Gemeente Schiedam: Factsheet Historische stad voor innovatief ondernemen (2016) Gemeente Schiedam: Kadernota Economie (2016) Gemeente Schiedam: Ontwikkelperspectief ’s-Gravelandse Polder en Spaanse Polder n.a.v.

rapport Buck Consultants (2019) Gemeente Schiedam: Detailhandelsnota (2020) Gemeente Schiedam: Uitvoeringsprogramma Binnenstad (2019) Gemeente Schiedam: Uitvoeringsprogramma Economie, actualisatie t/m 2021 (2019) Gemeente Schiedam: Zomernota (2020) Gemeente Schiedam: Startnotitie Stadsvisie Schiedam (2019) Gemeente Schiedam: Startnotitie Mobiliteit (2019) Gemeente Schiedam: De Staat van de Stad (2020) Gemeente Schiedam: Ondernemerspeiling (2017) Gemeente Schiedam: Woonvisie Groei als kans voor de stad (2020) Gemeente Schiedam: Paraplunotitie Stadsontwikkeling (2020) Gemeente Schiedam: Leefbaarheid & Veiligheidsmonitor (2017) Grandview Research: o Yacht Market Size, Share & Trends Analysis Report Summary (2017) Kenniscentrum MVS (Maassluis, Vlaardingen, Schiedam): Monitor Economie 2018 KPMG: Global Leisure Perspectives (2019) LA Groep: Leisure onderzoek Schiedam (2020) Maastricht University: Werkgelegenheidsbarometer Metalelektro (2018) Metropoolregio Rotterdam Den Haag: Roadmap Next Economy (2016) Metropoolregio Rotterdam Den Haag: Infographic Begroting 2020 (2020) Metropoolregio Rotterdam Den Haag: Samenwerken maakt sterker (2020) North Sea Region: Offshore renewable energy industry outlook – 2030 and beyond (2020) Platform31: Trends, ontwikkelingen en opgaven Waterweggemeenten (versie juni 2020) Planbureau voor de Leefomgeving: Stedelijke regio’s als motoren van economische

groei (2017) Price Waterhouse Cooper: Covid SDG Barometer (juli 2020) Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) van de Universiteit Maastricht: De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot 2022 (2017) SCP: Vrije Tijd, de sociale staat van Nederland (2018) SER Denktank coronacrisis: mobiliteit en de coronacrisis (juni 2020) Waar Staat Je Gemeente: Bedrijvigheid en economie Gemeente Schiedam (2020) Zuid Holland: Coronamonitor 7 en 8

B. Bronnen onderbouwing koers Onderbouwing inzet op versterking maakindustrie Ten aanzien van de innovatieve maakindustrie is de consensus voor een groei die hoger ligt dan de algemene economische groei zeer hoog. Cijfers over groei en clustervorming in Schiedam zelf bevestigen dat ook. De gebruikte bronnen hiervoor zijn:  “Schiedam: maritieme hotspot met potentie”, Dr. B. Kuipers. M. Streng MSc en J. van Haaren MSc Erasmus Centre for Urban, Port and Transport economics , Erasmus Universiteit Rotterdam, https://offshorevalley.nl/wp-content/uploads/2018/10/Schiedam-Maritieme-Hotspot-metPotentie_def1.compressed.pdf  “Nieuwe markten in Offshore Valley / Port of Schiedam”, Dr. B. Kuipers en M.

Streng Erasmus Centre for Urban, Port and Transport economics Aantal bedrijven in nijverheid in Schiedam sterkst gegroeid: https://allecijfers.nl/gemeente/schiedam/#bedrijven  “Offshore renewable energy industry outlook - 2030 and beyond”, https://northsearegion.eu/northsee/eenergy/offshore-renewable-energy-industry-outlook-2030-and-beyond/  “Werkgelegenheidsbarometer Metalektro”, Maastricht University, https://www.4tu.nl/nl/nieuws/de-griparbeidsmarkt-ingenieurs-11-april-2018.pdf  “‘De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot 2022”, Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) van de Universiteit Maastricht, https://cris.maastrichtuniversity.nl/ws/files/17609008/ROA_R_2017_10.pdf  Yacht Market Size, Share & Trends Analysis Report Summary, Grand View Research, https://www.grandviewresearch.com/industry-analysis/yacht-market  “North Sea Offshore Decommissioning Market Growth, Trends, and Forecast Report 2020-2025”, AF Gruppen SA, John Wood Group PLC, and Able UK, https://www.businesswire.com/news/home/20201211005473/en/North-Sea-Offshore-DecommissioningMarket-Growth-Trends-and-Forecast-Report-2020-2025-Major-Players-are-Aker-Solutions-AF-Gruppen-SAJohn-Wood-Group-PLC-and-Able-UK---ResearchAndMarkets.com Onderbouwing inzet op versterking beleven Ten aanzien van de vrijetijdseconomie is het Leisure onderzoek Schiedam (2020) van LA Group een voorname bron geweest.

De vrijetijdseconomie als sector is in Schiedam relatief beperkt ontwikkeld, maar er is veel potentie met de toegang tot het water, de binnenstad en het gedistilleerdcluster. Daarom kan ook daar bovengemiddelde economische groei worden verwacht op basis van vooral demografische ontwikkelingen en sociaalmaatschappelijke trends. De gebruikte bronnen hiervoor zijn:  “Global Leisure Perspectives”, KPMG, https://assets.kpmg/content/dam/kpmg/uk/pdf/2019/03/globalleisure-perspectives.PDF  Lange trends in Nederland, Vrije Tijd, CBS, https://longreads.cbs.nl/trends17/maatschappij/cijfers/vrije_tijd/  “Vrije Tijd, de sociale staat van Nederland 2018”, https://digitaal.scp.nl/ssn2020/vrije-tijd/ (niet meer digitaal beschikbaar)  “Toerisme gaat nog belangrijker worden voor Nederland”, ABN AMRO, https://insights.abnamro.nl/2019/08/headlines-toerisme-gaat-nog-belangrijker-worden-voor-nederland/  “Trendrapport gastvrijheid”, Beroepsonderwijs bedrijfsleven, https://trendrapport.s-bb.nl/vgg/sectoraletrends-gastvrijheid/  “Bedrijvigheid en economie Gemeente Schiedam”, Waar Staat Je Gemeente, https://www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/Bedrijvigheid-en-economie Over onderbouwing hoofdkeuzes Innovatieve maakstad en Vrijetijdseconomie “Een belangrijke pijler onder de validatie van de keuzes voor de speerpunten zijn criteria die volgen uit de doelstelling van een economische visie en het