Bijlage Woonzorgvisie voor Ouderen Schiedam
Tekst van het document
1
Samen Vitaal Ouder in Schiedam Woonzorgvisie Ouderen
2
Woonzorgvisie Ouderen | Gemeente Schiedam
Colofon In opdracht van het Pact ‘Wonen en Zorg Schiedam’ Zorgkantoor DSW DSW Zorgverzekeraar Stichting Woonplus Schiedam Zorgorganisatie Frankelandgroep Zorgorganisatie Careyn Argos Zorggroep Gemeente Schiedam Samengesteld door Mendy Grootenhuis (Draaijer) Fotografie Jan van der Ploeg Beeldbank Schiedam Vormgeving en eindredactie Esther Schoemaker Alex Mooibroek I.s.m. met gemeente Schiedam
3
Inhoud 1
Voorwoord Pagina 4
Aanleiding Pagina 6
4
5
Visie en perspectief Pagina 40
Tot slot Pagina 52
Disclaimer Deze Woonzorgvisie is met zorg opgesteld in samenspraak met betrokken partijen en gebaseerd op de meest recente beschikbare informatie. De gepresenteerde cijfers, prognoses en aannames zijn gebaseerd op beschikbare data en analyses op hoofdlijnen. Zij bieden richting voor beleid en uitvoering, maar vormen geen exacte voorspellingen. Ontwikkelingen in demografie, beleid, markt en wetgeving kunnen invloed hebben op de feitelijke uitkomsten. Aan de inhoud van deze visie kunnen daarom geen rechten worden ontleend.
2
Beleidslijnen Pagina 12
Bijlagen Pagina 56
3
Opgave in Schiedam Pagina 18
4
Woonzorgvisie Ouderen | Gemeente Schiedam
Youri Volkman
Petra Zwang
Wethouder Bouwen en Wonen
Wethouder Zorg en Welzijn
5
Voorwoord De gemeente Schiedam staat, net als vele andere
Wij zijn trots op wat er in Schiedam al bereikt is.
omdat we weten dat we samen met onze partners,
gemeenten, voor een grote opgave. Onze stad
Nieuwe woonzorgconcepten zoals Gezond en
professionals, vrijwilligers en mantelzorgers het
vergrijst, de zorgvraag neemt toe en de druk op de
Wel Thuis, de vele initiatieven van maatschappelijke
verschil kunnen maken voor de groeiende groep
woning- en arbeidsmarkt groeit. Dat vraagt om
organisaties en vrijwilligers, en de inzet van woning-
ouderen. En warmte, omdat het uiteindelijk gaat
duidelijke keuzes en een gezamenlijke aanpak.
corporaties en zorgaanbieders laten zien wat er
om de ouderen zelf: om mensen die willen blijven
Vanuit het Rijk is het opstellen van een Woonzorg
mogelijk is wanneer we samen optrekken. En niet in
wonen in een omgeving die veilig, toegankelijk en
visie een verplichting. Wij zien dit echter liever
de laatste plaats zijn we trots op de erkenning van
vertrouwd is. Waar deskundige zorg beschikbaar is,
als een kans. Om richting te geven, partners te
Schiedam als Dementievriendelijke stad. Een titel die
als dat nodig is.
verbinden en samen te werken aan een toekomst
niet alleen waardering uitdrukt voor wat er al ge-
bestendige stad voor onze ouderen.
beurt, maar ons ook verplicht om ouderen, inclusief
Wij nodigen alle betrokkenen uit om vanuit hun
mensen met dementie en hun mantelzorgers, blijvend
eigen rol en verantwoordelijkheid bij te dragen aan
Als gemeente nemen wij hierin nadrukkelijk de rol
de ruimte te geven om mee te doen in onze samen-
dit gezamenlijke doel. Want alleen door samen te
van regisseur op ons. Wij bouwen zelf geen wonin-
leving. Schiedammers zorgen voor elkaar. Bij het
werken en elkaar te versterken, kunnen we ervoor
gen en leveren geen zorg, maar wij stellen de kaders,
toekennen van dit bijzondere label aan onze stad is
zorgen dat ouderen in Schiedam nu en in de
stimuleren samenwerking en scheppen de voor-
dat destijds al erkend. En als Schiedammers blijven
toekomst prettig, gezond en met waardigheid
waarden waarbinnen anderen dat wél kunnen doen.
we dat doen.
kunnen leven.
voor ons liggen en geven wij ruimte aan innovatieve
Met deze Woonzorgvisie geven wij richting, maar
Youri Volkman, wethouder Bouwen en Wonen
initiatieven die wonen, zorg en welzijn met elkaar
ook vertrouwen. Richting, omdat we helder in beeld
verbinden. Zo maken we samen de vertaalslag van
brengen welke woningen, voorzieningen en vormen
visie naar praktijk.
van zorg en ondersteuning nodig zijn. Vertrouwen,
Ook agenderen wij de maatschappelijke opgaven die
Petra Zwang, wethouder Zorg en Welzijn
6
1
Woonzorgvisie Ouderen | Gemeente Schiedam
7
Aanleiding Nederland vergrijst in rap tempo. Ook in Schiedam groeit het aantal ouderen en mensen met een zorgvraag de komende jaren fors. Tegelijkertijd wonen mensen steeds langer zelfstandig thuis en verandert de behoefte aan passende woonvormen, ondersteuning en nabijheid van zorg. Deze ontwikkelingen vragen om een gerichte, integrale aanpak op het snijvlak van wonen, zorg en welzijn.
Iedere gemeente heeft een wettelijke verantwoordelijkheid
en inwoners de juiste keuzes te maken en te sturen op een
om hierin de regie te voeren. Daarbij zijn gemeenten
toekomstbestendig woonzorgaanbod voor ouderen. Bovendien
verplicht om een Woonzorgvisie op te stellen. Deze verbindt
is een actuele visie ook op dit gebied essentieel als basis voor
de beleidsterreinen wonen, zorg en welzijn met elkaar en geeft
regionale samenwerking, woningbouwafspraken en toegang
inzicht in het benodigde aanbod op het gebied van geschikte
tot landelijke ondersteuningsprogramma’s.
woonruimte, zorg en ondersteuning voor ouderen. Zo is het een belangrijk toetsingsinstrument voor nieuwe woonzorg
In dit hoofdstuk schetsen we de context waarin deze
initiatieven en de mate van beschikbaarheid van zorg,
Woonzorgvisie voor ouderen tot stand is gekomen. We gaan
woonruimte en voorzieningen.
onder meer in op een aantal relevante landelijke trends en ontwikkelingen op het gebied van wonen, zorg en welzijn
De Woonzorgvisie biedt houvast om samen met woning corporaties, zorgaanbieders, maatschappelijke organisaties
voor ouderen.
8
Woonzorgvisie Ouderen | Gemeente Schiedam
1.1 Veranderende behoeften van ouderen
1.2 Woningaanbod voor ouderen
NU: Mensen ouder
Landelijke vergrijzing
In Nederland moeten snel meer woningen worden gebouwd.
Onder ouderen verstaan we over het algemeen iedereen van
Van de geplande 900.000 woningen in de periode tot 2030 zijn
20%
65 jaar en ouder. Het aantal ouderen in Nederland neemt al
minstens 290.000 woningen bedoeld voor ouderen: 170.000
langer toe. Momenteel zijn er 3,6 miljoen mensen ouder dan
nultredenwoningen, 80.000 geclusterde woonvormen en
65 jaar, wat neerkomt op zo’n 20% van de bevolking. In 2030
40.000 verpleegzorgplekken. De huidige bouwplannen
zal dit aantal naar verwachting stijgen naar 4,2 miljoen en in
voorzien slechts in één tiende van de ambities. De vertraging
2040 naar zo’n 4,8 miljoen. Een kwart van de totale Nederland-
draagt niet alleen in negatieve zin bij aan de algehele krapte
se bevolking heeft dan een leeftijd van 65 jaar en ouder.
op de woningmarkt, maar belemmert ook de doorstroming.
Langer thuis
Doorstroom
Ouderen zijn steeds vitaler, leven langer en blijven zo lang
Ouderen zijn veel minder vaak bereid om te verhuizen dan
mogelijk zelfstandig wonen. Van de huidige 75-plussers woont
jongere leeftijdsgroepen. In de groep 75-plussers vormt bij
92% nog zelfstandig. Bij 90-plussers geldt dit voor 66%.
tweederde van de ouderen die verhuizen de gezondheid of de
dan 65 jaar in Nederland
2030: Mensen ouder
Woningbouwopgave
dan 65 jaar in Nederland
25%
behoefte aan zorg het belangrijkste motief voor de verhuizing.
Eigen regie behouden, ook met een zorgvraag
Naarmate hun kwetsbaarheid toeneemt, geven zij steeds vaker
Een kwart van de ouderen ontwikkelt een zorgvraag. Ook deze
de voorkeur aan een wooncomplex dat speciaal voor ouderen
groep wil de eigen regie en keuzevrijheid behouden. Daarbij
is ingericht. De gehechtheid aan de vertrouwde woonomge-
kan het bijvoorbeeld gaan om het naar eigen voorkeur kunnen
ving speelt bij ouderen een belangrijke rol bij de woon- en
invullen van de dag of het kunnen blijven wonen in de eigen
verhuiswens en het daadwerkelijke verhuisgedrag. Met het
vertrouwde omgeving (wijk, dorp, stad of buitengebied).
oog op een eventuele zorgvraag in de toekomst is het echter van belang dat ouderen tijdig nadenken over het verhuizen naar een (zorg)geschikte woning.
9
Hofjes van Wilton
De Suite
Het Bospad
Koolwitjehof
10
Woonzorgvisie Ouderen | Gemeente Schiedam
Scheiden van wonen en zorg
Zorgverzekeringswet (Zvw), Wet maatschappelijke
Landelijk wordt ingezet op het verder ‘scheiden van wonen en
ondersteuning (Wmo) en Wet langdurige zorg (Wlz) bestaan
zorg’. Als gevolg van de vergrijzing zal het aantal ouderen met
grote zorgen. Onder ouderen zien we een toename van
een complexe zorgvraag (verpleeghuiszorg) tot 2040
zowel complexe problematiek als ook multimorbiditeit
verdubbelen ten opzichte van de situatie in 2020. De verblijfs-
(twee of meer chronische ziekten bij één persoon).
duur in een intramurale voorziening of verpleeghuis met
Inzet op welzijn is vereist
Inzet op welzijn vereist
24-uurs zorg wordt steeds korter.
Vereenzaming en sociaal isolement liggen bij ouderen op de In het landelijke WOZO-programma is bepaald dat de huidige
loer, met negatieve gevolgen voor de gezondheid. Sociale
intramurale verpleeghuiscapaciteit van circa 130.000 plaatsen
contacten in de directe omgeving van de eigen woning kunnen
gelijk moet blijven. De verwachte toename van de vraag naar
wezenlijk bijdragen aan het welbevinden. Meer inzet op wel-
zorg moet dus (vrijwel) volledig in de thuissituatie worden
zijn, ontmoeting en sociale activiteiten is daarom belangrijk.
1
ingevuld. Hierdoor ontstaat een behoefte aan woonvormen tussen het ‘thuis’ wonen en het wonen in een intramurale
Tekort aan personeel en mantelzorgers
voorziening met 24-uurs zorg (verpleeghuis) in.
Het aantal mensen dat beschikbaar is om voor ouderen te zorgen, zal de komende jaren in het meest gunstige geval
1.3 Ontwikkelingen op het gebied van zorg en welzijn
gelijk blijven. Verwacht wordt echter dat niet alleen het tekort aan zorgprofessionals verder oploopt, maar dat ook het aantal potentiële mantelzorgers afneemt. Met een toenemende vraag én tegelijkertijd een stijgend tekort aan menskracht staan
Toename zorggebruik
beschikbaarheid en kwaliteit van zorg en ondersteuning zwaar
Over het toenemende gebruik van zorg en voorzieningen
onder druk.
en daarmee de stijgende kosten van onder andere de
1 Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO)
11 Samenwerking In en rondom (woon)voorzieningen voor ouderen is steeds vaker sprake van samenwerking tussen welzijns- en zorgorganisaties, gemeente en corporaties enerzijds en bewoners/ bewonersinitiatieven, vrijwilligers en mantelzorgers anderzijds. Samen zetten deze partijen in op het organiseren en het faciliteren van zorg, welzijn, ontmoeting en sociale activiteiten
Nederland werkt hard om het toenemend aantal ouderen zo optimaal mogelijk te faciliteren in hun (toekomstige) woon-, zorg- en welzijnsbehoeften. De afgelopen jaren hebben gemeenten, woningcorporaties, zorg- en welzijnsorganisaties, zorgkantoren, marktpartijen en ouderen zelf, zich gezamenlijk ingezet om te komen tot een toereikend woningaanbod en kwalitatief hoogwaardige zorg. De opgave is echter aanzienlijk en de afgelopen jaren blijkt het passend organiseren van wonen, zorg en welzijn voor ouderen een steeds grotere uitdaging.
in een buurt of wijk. Samenwerking tussen formeel en informeel en tussen betaald en onbetaald zal in de toekomst (met de toenemende vergrijzing en stijgende zorgvraag) steeds belangrijker worden.
Clustering van zorg Vanuit het oogpunt van een efficiëntere inzet van (zorg) personeel is steeds vaker sprake van een clustering van
De betrokken partijen in Schiedam willen de lokale en regionale opgave en urgentie in beeld hebben. Hiertoe is een concrete analyse uitgevoerd van deze opgave en de behoeften in de stad op het gebied van wonen, zorg en welzijn voor ouderen. Deze analyse is vervolgens vertaald naar deze Woonzorgvisie Ouderen.
doelgroepen die zorg nodig hebben. Dat zien we bijvoorbeeld bij het verpleeghuis voor ouderen met een complexe, intensieve zorgvraag; in de directe nabijheid hiervan zien we ook het wonen voor ouderen met een lichte zorgvraag.
Inzet technologie Technologie wordt in de zorg steeds vaker toegepast, bijvoorbeeld in de vorm van verlichting die automatisch aangaat wanneer iemand uit bed stapt of de toepassing van een medicijndispenser.
‘
Toen ik verhuisde naar het Bospad, voelde dat als een warm bad. Je woont zelfstandig, maar doet veel samen. Dat maakt het zo leuk. Mevrouw D. Beckers
‘
12
2
Woonzorgvisie Ouderen | Gemeente Schiedam
13
Beleidslijnen In dit hoofdstuk is een overzicht opgenomen van (beleids)documenten en kaders, die vanuit een landelijke en regionale context relevant zijn voor deze Woonzorgvisie. Daarbij geven we aan waar sprake is van samenhang met (beleids)ontwikkelingen op lokaal niveau. Samen met de analyse in hoofdstuk 3 vormt dit overzicht de belangrijkste basis voor de vertaalslag naar de ambities en keuzes in deze Woonzorgvisie Ouderen.
2.1 Akkoorden en programma’s
te laten blijven. In het IZA is onder meer afgesproken dat regionale partijen een gezamenlijk plan opstellen, waarin de
Met de toenemende vergrijzing, een veranderende woon- en
opgaven en beoogde aanpak voor de regio zijn uitgewerkt.
zorgbehoefte bij ouderen en het stijgende tekort aan zorg
In 2025 heeft het Rijk het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg
personeel staat de zorgsector voor grote veranderingen. Oude
2025-2028 opgesteld, waarin afspraken zijn vastgelegd over
patronen moeten worden doorbroken om plaats te maken voor
het bieden van goede zorg aan ouderen en het terugdringen
een nieuwe situatie: een ontwikkeling waarbij partijen in de
van het personeelstekort. Daarbij is in vervolg op het IZA ook
zorg en ondersteuning het dagelijks welbevinden van ouderen
een Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) ondertekend.
meer centraal stellen en de zorg toekomstbestendig maken. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS)
Regionaal Integraal Gezondheidsakkoord
speelt een cruciale rol in het faciliteren hiervan.
De regio Westland-Schieland-Delfland (WSD) heeft in 2023 het Regiobeeld en -plan (zie www.dejuistezorgopdejuisteplek.nl)
Integraal Zorg Akkoord
uitgewerkt in het zogenaamde Regionaal Integraal Gezond-
In het landelijk vastgesteld Integraal Zorg Akkoord (IZA)
heidsakkoord (RIGA). Zorg- en welzijnsorganisaties en ge-
hebben partijen de ambitie geformuleerd om de zorg voor alle
meenten trekken in dit verband samen op. De ambitie van het
Nederlanders toegankelijk, kwalitatief goed en betaalbaar
RIGA ligt in het realiseren van een omgeving, waarin inwoners
Meer informatie De juiste zorg op de juiste plek
14
Woonzorgvisie Ouderen | Gemeente Schiedam
prettig en gezond kunnen leven en waarbij verschillende
2.2 Gezond en Wel Thuis
domeinen elkaar versterken, en zorg en ondersteuning
Bekijk het Regiobeeld en -plan online
wanneer nodig toegankelijk en beschikbaar zijn. De
Zorgaanbieders in de ouderenzorg, ziekenhuizen,
WSD-regio geeft de komende jaren in programmalijnen
(vertegenwoordigers van) eerstelijnsorganisaties, gemeenten,
verder invulling aan de ‘prioritaire’ thema’s uit dit Regioplan,
zorgkantoor DSW en DSW Zorgverzekeraar sloegen al in
waaronder Ouderen en Gezond Leven.
2021 de handen ineen in het Programma Regionale Aanpak Ouderenzorg, om de zorg voor alle ouderen in de regio
Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen
kwalitatief goed, toegankelijk en betaalbaar te houden.
In 2022 presenteerde toenmalig minister Conny Helder van VWS samen met ruim dertig partijen het programma
Met het thema Ouderen wordt nu binnen het RIGA inhoudelijk
Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO) .
voortgebouwd op dit regionale programma. Bestaande
Het programma bevat een vijftal actielijnen die bijdragen aan
projecten krijgen hierin een plek en er wordt uitwerking gege-
de visie op wonen, zorg en ondersteuning voor ouderen.
ven aan Gezond en Wel Thuis als nieuw woonzorgconcept.
Een belangrijke doelstelling vanuit het WOZO is om van het
Gezond en Wel Thuis is een innovatief woonzorgconcept voor
totale aantal van 900.000 nieuw te bouwen woningen in Ne-
ouderen, dat het midden houdt tussen het zelfstandig thuis
derland, minstens 290.000 woningen geschikt te maken voor
wonen en het verpleeghuis. Zorg- en gemeenschappelijke
ouderen. Niet alleen willen zij zelf zo lang mogelijk in de eigen
activiteiten worden in samenhang georganiseerd en
omgeving blijven, het rijksbeleid is ook gericht op het zoveel
gefinancierd. Hierbij wordt ingezet op het creëren van vitale
mogelijk verplaatsen van intramurale zorg naar zorg aan huis.
gemeenschappen en het stimuleren van zelf- en samenred-
Daarnaast richt het WOZO-programma zich op het bevorde-
zaamheid. Het concept is erop gericht om woonvormen te
ren van de doorstroom van ouderen naar voor hen geschikte
ontwikkelen waarbij het zorgpersoneel zo efficiënt mogelijk
woningen. Daarbij is het van belang dat niet alleen de woon-,
wordt ingezet, met behulp van een preferente zorgaanbieder
maar zeker ook de leefomgeving passend is voor ouderen.
en een vast zorg- en ondersteuningsteam. Focus ligt vooral op
2
Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Naast het toegankelijk en beschikbaar houden van zorg en ondersteuning, wordt met het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) ingezet op preventie. Dit akkoord omvat afspraken over het bereiken van een gezonde generatie in 2040. Doel is onder meer het realiseren van een gezonde fysieke en sociale leefomgeving, waarin senioren vitaal ouder kunnen worden en langer kunnen meedoen in de samenleving.
het welzijn van ouderen en samenredzaamheid, onder meer door het organiseren van gezamenlijke activiteiten. Gezond en Wel Thuis is zowel in nieuwe als ook in bestaande complexen 2 Het programma is in juli 2025 overgegaan in het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg
gerealiseerd.
15 Locaties Gezond en Wel Thuis
16
Woonzorgvisie Ouderen | Gemeente Schiedam
Meer informatie Gezond en Wel Thuis
Binnen de WSD-regio is dit woonzorgconcept inmiddels op
laten wonen. Dit betekent ook dat iemand zelfstandig kan
23 locaties te vinden. In Schiedam gaat het om de volgende
blijven wonen en daarbij ondersteuning en/of begeleiding
vier locaties:
kan krijgen. Deze ondersteuning (onder andere beschikbaar
• Delflandseweg
vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), Wet
• Heijermansflat
langdurige zorg (Wlz), en Zorgverzekeringswet (Zvw), moet
• Hofjes van Wilton
voor alle Schiedammers beschikbaar en toegankelijk zijn.
• Menuet II en De Suite. Ook werkt de gemeente aan een omgeving waarin mensen Daarnaast wordt actief gezocht naar andere locaties met een
begrip hebben voor elkaar (en elkaars verschillen), zodat
goede spreiding over de stad.
iedereen op zijn of haar manier kan blijven meedoen. Schiedammers kunnen anderen ontmoeten en zo een
2.3 Beleidskaders gemeente Schiedam
sociaal netwerk vormen. Daarbij helpen Schiedammers elkaar. Ook wanneer iemand (langdurige) zorg of hulp nodig heeft bij dagelijkse activiteiten
2.3.1 Kadernota Sociaal Domein
helpt men elkaar, ofwel als mantelzorger ofwel via een andere
Onder de term ‘Sociaal Domein’ verstaan we alle inspannin-
vorm van informele zorg (vrijwilliger, naasten). De gemeente
gen die de gemeente verricht op het gebied van werk, parti-
ondersteunt deze informele (mantel)zorgers en helpt hen
cipatie, zelfredzaamheid, zorg en jeugd. De gemeente werkt
met bijvoorbeeld informatie, begeleiding en specifieke
hierbij voortdurend aan het verbeteren van voorzieningen. In
voorzieningen om overbelasting te voorkomen.
de visie van het Sociaal Domein staan drie thema’s centraal: Veilig, Veerkrachtig en Verbonden. De Kadernota Sociaal
2.3.2 Woonvisie Schiedam
Domein (oktober 2023) beschrijft per thema de doelen die
De Woonvisie Schiedam “Groei als kans voor de stad”
de gemeente wil bereiken om dit mogelijk te maken.
(september 2020) geeft inzicht in het wonen in Schiedam
Een belangrijk doel in het kader van het welzijn van
en beschrijft de koers voor de komende jaren.
ouderen is om Schiedammers zo lang mogelijk zelfstandig te
De toegenomen vraag naar (passende) woningen in Schiedam
17 en in de regio vormt de basis van deze Woonvisie. Door meer balans aan te brengen in het woonaanbod, zet Schiedam in op kansen voor alle inkomensgroepen in alle wijken in de stad. Doel is vooral te komen tot gemengde wijken en buurten. Een passend woonaanbod voor alle Schiedammers betekent een passende en plezierige woon- en leefomgeving voor iedereen, ongeacht leeftijd, inkomen, eventuele beperking en behoefte aan nabijheid van (lichte) zorgvoorzieningen.
‘
Ik wil me vrij voelen, maar toch verbonden zijn met mijn buren. Dan kun je op elkaar terugvallen. Mevrouw R. Singh
Belangrijke aandachtspunten voor ouderen vanuit de Woonvisie 2020 zijn: V erbeteren van het woonaanbod voor ouderen, om zo tegemoet te komen aan de toenemende diversiteit in huishoudens en om verdere segregatie in Schiedam tegen te gaan. Dit kan gerealiseerd worden door het aanpassen dan wel verbouwen van bestaande woningen of door nieuwbouw. In de Woonvisie is de ambitie gesteld op 2.000 extra woningen voor senioren in Schiedam voor 2030; V roegtijdig betrekken van ouderen bij een passende planontwikkeling door hen actief te benaderen en te verleiden door te stromen naar een passende(r) woning, of door het anderszins aantrekkelijk te maken voor ouderen in een grote sociale huurwoning om te verhuizen naar een seniorenwoning. Ook in het kader van deze Woonzorgvisie is bewust ingezet op meer participatie van de doelgroep; V oor ouderen als kwetsbare doelgroep vormt veiligheid een belangrijk aandachtspunt. Daarbij gaat het niet alleen om bijvoorbeeld goede verlichting in en om de woning en een goede toegankelijkheid en bereikbaarheid ervan, maar ook om brandveiligheid van gemeenschappelijke ruimtes, voldoende beschikbare parkeerruimte voor bijvoorbeeld scootmobielen en rolstoelen, en het minimaliseren van risico’s in de omgang met bewoners met dementie.
‘
18
3
Woonzorgvisie Ouderen | Gemeente Schiedam
Opgave in Schiedam Voor deze Woonzorgvisie hebben we een analyse gemaakt van data over ouderen en het aanbod op het gebied van wonen, zorg en welzijn in de stad. De opbrengsten van verschillende participatiebijeenkomsten voor ouderen en professionals uit de sector, en waardevolle input vanuit cliëntenraden zijn hierbij uiteraard ook meegenomen. In dit hoofdstuk zijn de belangrijkste aandachtspunten vanuit deze analyse opgenomen. Hierbij is onder andere gebruik gemaakt van de ‘Staat van de Stad 2024’ voor Schiedam, de ‘Regiovisie Ouderenzorg WSD’ (opgesteld door DSW, 2021) en de ‘Verkenning wonen met zorg 2019-2040’ (ABF research 2020, in opdracht van Woonplus). In samenwerking met het Kenniscentrum van Schiedam is het aanbod van wonen, zorg, welzijn en voorzieningen voor ouderen in kaart gebracht (databron 2022).
19
20
Woonzorgvisie Ouderen | Gemeente Schiedam
Wonen als je een dagje ouder wordt Op 2 december 2023 organiseerde Woonplus Schiedam de expertbijeenkomst “Wonen als je een dagje ouder wordt”. Ouderen gingen daar met elkaar en met professionals vanuit wonen, zorg en welzijn in gesprek over hoe het wonen in de toekomst eruit zou moeten zien. Welke buren wil je graag om je heen? Hoe kunnen we meer naar elkaar omzien, zonder dat het verplicht voelt? En welke voorzieningen maken dat je je echt thuis voelt? De verhalen en ideeën die naar voren kwamen, laten zien dat ouderen hechten aan vrijheid én verbondenheid: zelfstandig wonen, maar met ruimte voor ontmoeting en ondersteuning dichtbij. Hun adviezen – van wensverhuizen tot het creëren van gemeenschappelijke huiskamers en het belang van een vertrouwde buurt – vormen waardevolle input voor hoe partijen in Schiedam samen vorm en inhoud geven aan wonen, zorg en welzijn in de toekomst.
21 3.1 Ouderen in Schiedam
voor de korte termijn (2025-2030) verwacht onder ouderen van 75 jaar en ouder.
Schiedam telt in 2024 bijna 82.000 inwoners, verdeeld over ruim 38.000 huishoudens. In totaal bestaat de stad uit een
Doelgroepen en zorgbehoefte
10-tal woonwijken en circa 70 buurten. Verwacht wordt dat de
Deze Woonzorgvisie richt zich op de doelgroep van
stad verder zal groeien en over 20 jaar tussen 86.000 en 92.000
(toekomstige) ouderen in Schiedam. Hiermee worden
inwoners telt. Momenteel zijn ruim 14.000 Schiedammers
alle inwoners van 65 jaar en ouder bedoeld. Aangezien niet
(17,5%) ouder dan 65 jaar. De verwachting is dat dit aantal in
alle ouderen even vitaal en zelfredzaam zijn, onderscheiden
absolute zin zal toenemen tot ruim 19.000 (21,3%) in 2040, een
we – net als in de regionale context – vier doelgroepen:
toename van zo’n 5.000 ouderen. De sterkste toename wordt
Doelgroepen Doelgroep 0:
Ouderen zonder een ondersteunings- en zorgvraag;
Doelgroep 1: Ouderen met een ondersteunings- en/of lichte zorgvraag: zij hebben hulp en begeleiding nodig bij fysieke, emotionele en sociale uitdagingen om zelfstandig te kunnen blijven wonen; Doelgroep 2: Ouderen met een verhoogd risico op decompensatie, spoed- en crisisopnames en verwaarlozing: zij hebben een (beginnende) somatische en/of psychogeriatrische zorgvraag; Doelgroep 3: Ouderen met een zware zorgvraag: het gaat hierbij om (ernstige) somatische en/of psychogeriatrische problematiek, die permanent toezicht en/of 24 uur per dag zorg in de nabijheid noodzakelijk maakt.
22
Woonzorgvisie Ouderen | Gemeente Schiedam
Uit diverse gezondheidsonderzoeken blijkt dat Schiedam-
Het gemiddeld besteedbaar huishoudensinkomen in het
mers gemiddeld een minder gezonde leefstijl hebben. Daarbij
belastingjaar 2023 bedraagt in Schiedam € 50.000. Landelijk
maken ouderen met een lager inkomen vaker gebruik van
ligt dit bedrag op € 55.000.
thuiszorg dan ouderen met een hoger inkomen. Ook het aantal
Op wijkniveau hebben de meest recente cijfers betrekking op
chronisch zieken in Schiedam is relatief hoog. Door de vergrij-
het belastingjaar 2022. Dat ziet er als volgt uit:
zing wordt in die chronische zorgvraag een stijging voorzien
Aandacht
voor kwetsbare ouderen
(met name artrose/reuma en dementie).
Huishoudensinkomen
Betrokken organisaties geven aan te ervaren dat ouderen
€ 70.000
steeds vaker psychisch en/of sociaal kwetsbaar zijn. Deze
€ 60.000
ouderen vertonen verward en sociaal onaangepast gedrag en
€ 50.000
zorgen in hun (woon)omgeving regelmatig voor overlast.
€ 40.000
Passende zorg en aandacht voor deze bijzondere groep
€ 30.000
ouderen is nodig om ook hen een veilig en comfortabel thuis
€ 20.000
te kunnen blijven bieden. Dit is ook landelijk zichtbaar.
€ 10.000 €0 Centrum
Sociaal-economische status
West Oost
Kethel Zuid
Groenoord
Nieuwland
Spaland / Sveaparken
Woudhoek
De sociaal-economische status van inwoners meten we aan de
Schiedam
Polderbuitengebied
hand van iemands (financiële) welvaart, opleidingsniveau en recent arbeidsverleden. Voor Schiedam geldt dat de inwoners
In 2024 bedroeg de gemiddelde WOZ-waarde van woningen
gemiddeld een lagere sociaal-economische status hebben
(koop + huur) in Schiedam € 299.000 tegen € 379.000 landelijk
dan gemiddeld in Nederland. Schiedammers hebben relatief
gezien.
gezien een lager besteedbaar inkomen. Ook de gemiddelde WOZ-waarde van woningen in Schiedam ligt ónder het gemiddelde van Nederland. Daarbij zijn er verschillen per wijk.
23 Cultuursensitieve zorg Schiedam heeft relatief gezien een groot aantal inwoners met een migratieachtergrond. Zij hebben zich met name gehuisvest in een aantal specifieke wijken in Schiedam (Groenoord, Nieuwland, West en Oost). Vanuit de wijkverpleging maar ook vanuit Wmo-voorzieningen wordt in de thuissituatie steeds vaker cultuursensitieve zorg geleverd. Hiermee bedoelen we persoonlijke zorg, die is afgestemd op de etnisch-culturele achtergrond van de oudere. De inzet van het persoonsgebonden budget (PGB) ten behoeve
‘
Het is fijn om winkels, de huisarts en de apotheek in de eigen wijk te hebben. En openbaar vervoer vlakbij, zodat we zelf nog op pad kunnen. Mevrouw D. Mansveld
van zorg in de thuissituatie is vooral zichtbaar in wijken met relatief veel ouderen met een migratieachtergrond.
Samenvatting De samenstelling, achtergrond en sociaal-economische status van Schiedam en haar inwoners is divers. Dit beeld zien we ook terug bij de ouderen in de stad. De opgave vanuit het sociale-, welzijns- en zorgdomein is daarmee eveneens divers. De gemeente en andere betrokken organisaties bij deze Woonzorgvisie voor ouderen vinden het belangrijk dat de (veranderende) samenstelling van de doelgroep van ouderen, onder meer als het gaat om hun (migratie-)achtergrond, meeweegt in de invulling van het aanbod aan zorg- en welzijnsactiviteiten. De invulling van cultuursensitieve zorg vraagt om het verder ontwikkelen van onze ondersteuning op basis van de bewonerssamenstelling van Schiedam, waarbij we streven naar voldoende en passend aanbod.
‘
24
Woonzorgvisie Ouderen | Gemeente Schiedam
In Schiedam ontvangen momenteel ruim 3.000 ouderen dagelijks zorg in de thuissituatie. De zorgvraag is divers en varieert van begeleiding bij dagelijkse hande lingen tot complexe verpleging. Deze zorg wordt georganiseerd via de wijkverpleging, ondersteund vanuit de WMO of WLZ in de vorm van een Volledig Pakket Thuis (VPT) of Modulair Pakket Thuis (MPT).
Aanbod intramurale zorg Schiedam
3.2 Zorgopgave voor ouderen in Schiedam
Het is daarom niet alleen van belang dat er voldoende geschikte woningen worden gerealiseerd, maar ook dat de zorg thuis verder transformeert naar een meer geclusterd en
Binnen de zorgopgave in Schiedam maken we onderscheid
collectief aanbod in de wijk, ondersteund door technologie en
tussen intra- en extramurale zorg. Bij intramurale zorg woont
een versterking van het sociale netwerk.
iemand met een Wlz-indicatie in een zorginstelling (wonen met zorg). Bij extramurale zorg wonen ouderen zelfstandig
De combinatie van een groeiende groep 75-plussers en een
en doen zij een beroep op de reguliere woningmarkt (huur of
stijgende zorgvraag kan niet alleen worden opgevangen
koop). In geclusterde wooncomplexen zoals 55+, Gezond en
door in te zetten op zorg in de thuissituatie. Vooral de zorg
Wel Thuis en aanleuncomplexen zijn zorg en wonen
voor doelgroepen 2 en 3 wordt momenteel intramuraal
gescheiden.
georganiseerd. Waar mogelijk blijven partijen kijken naar een uitbreiding van de intramurale capaciteit. Maar aangezien
Vanwege landelijk beleid is het niet of nauwelijks mogelijk om
het aantal ouderen met een steeds complexere zorgvraag naar
de bestaande intramurale capaciteit uit te breiden. Schiedamse
verwachting ook sterk zal groeien, is uitbreiding van het
ouderen zullen in de toekomst dus vaker en langer zelfstandig
aantal geclusterde woningen met zorgvoorzieningen in de
blijven wonen, waarbij zorg en ondersteuning zoveel mogelijk
nabijheid gewenst. Naar verwachting is tot 2040 behoefte
rondom de thuissituatie georganiseerd moeten worden. Dit is
aan ruim 300 extra woningen voor doelgroepen 2 en 3,
niet altijd mogelijk in de huidige woning en kan dus ook
waarvan 90 al in de komende 5 jaar.
betekenen dat een oudere moet verhuizen.
Tekort aan zorgprofessionals Aanbieders
Locatie
Argos Frankelandgroep
DrieMaasStede Frankeland Harg-Spaland Jacobs Gasthuis Schiewaegh
Totaal verpleeghuisplaatsen/verpleegzorgplekken/intramuraal langdurig verblijf Bron: Kenniscentrum MVS
Aantal
Tegelijkertijd staat de zorg onder druk. Net als op landelijk
160 235
tekort de komende jaren alleen maar verder zal oplopen.
80 40 118 633
loopt het verwachte arbeidstekort in de VVT-sector (Verpleeg-,
niveau is ook in Schiedam de verwachting dat het arbeids Volgens het ABF-rapport ‘Houdbaarheid ouderenzorg tot 2050’ Verzorgingstehuizen en Thuiszorg) voor de regio Rijnmond in 2050 op tot 19.000. De uitdaging van het personeelstekort in de zorg neemt de komende jaren dus alleen nog maar verder toe.
25 3.3 Woonopgave voor ouderen in Schiedam
in bezit van een woningcorporatie. Daarnaast is nog eens ruim 20% eigendom van een particuliere verhuurder. In totaal bestaat dus ruim de helft van de woningvoorraad van
In de gemeente Schiedam staan ruim 38.000 woningen, waar-
Schiedam uit huurwoningen. Van de particuliere huurvoorraad
van zo’n 66% appartementen. Ruim 30% van alle woningen is
valt ruim 70% in het sociale segment.
Passende woningtypen Huisvesting voor ouderen wordt omschreven als “geschikte huisvesting voor het wonen met zorg”, waarbij we binnen Schiedam drie typen woningen voor ouderen onderscheiden3: 1. Geclusterde ouderenwoning = een woning die deel uitmaakt van een wooncomplex of groep van woningen, speciaal bestemd voor ouderen. Hiertoe behoren onder andere woonzorgcomplexen van Gezond en Wel Thuis, aanleunwoningen en serviceflats. Vaak is in de directe nabijheid van de woning een zorgsteunpunt aanwezig en bevinden zich in het complex/(flat)gebouw één of meer gemeenschappelijke ruimtes; 2. Aangepaste woning = een bestaande woning of nieuwbouwwoning die geschikt is voor personen (oud en/of jong) met een beperking. Er zijn voorzieningen aanwezig om bewoners die afhankelijk zijn van hulpmiddelen, ook zelfstandig te kunnen laten wonen. Het gaat dan bijv. om voldoende ruimte voor draaicirkels, brede deuren, maar ook om een traplift, hellingbaan, aan- of uitbouw of kleinere aanpassingen; 3. Nultredenwoning = een woning die zowel extern gelijkvloers (de woonkamer dient zonder trap of met een lift vanaf de straat bereikbaar te zijn) als intern gelijkvloers (vanuit de woonkamer zijn keuken, toilet, badkamer en tenminste één slaapkamer zonder trap bereikbaar) toegankelijk is. De indeling in verschillende typen passende woningen is exclusief; een woning valt dus nooit in meerdere categorieën.
Wanneer een nultredenwoning is aangepast, valt deze vanaf dat moment in de categorie aangepaste woningen en niet meer in de categorie nultredenwoningen.
3 Definities conform ‘Verkenning wonen met zorg 2019-2040’ (ABF research 2020, in opdracht van Woonplus).
26
Woonzorgvisie Ouderen | Gemeente Schiedam
Huidige voorraad
doorstroom op de woningmarkt te bevorderen als ook het
In totaal wordt het huidige aantal voor ouderen geschikte
aantal geschikte woningen uit te breiden. Dit kan door middel
woningen in Schiedam geschat op ruim 13.000 (waarvan 60%
van nieuwbouw, maar ook (deels) door labeling en aanpassing
in de huursector en 40% in de koopsector). Het merendeel
en/of verbouwing van de bestaande woningvoorraad.
hiervan betreft nultredenwoningen. Daarnaast zijn er ruim 1.300 aangepaste woningen en ruim 2.000 geclusterde
De opgave voor het uitbreiden van de woningvoorraad kan
(aanleun)woningen. Geschikte woningen voor ouderen zijn
worden onderverdeeld in verschillende woningtypen die
met name te vinden in de huursector: 30% van de nultreden-
passend zijn voor ouderen.
woningen vinden we in de huursector, ten opzichte van 26% in de koopsector. Ook aangepaste woningen zijn in Schiedam iets vaker te vinden in de huursector: vier procent hiervan is aangepast tegenover drie procent van de koopwoningen. Geclusterde woningen zijn vrijwel allemaal afkomstig uit de huursector, waar zij elf procent van het totale areaal aan huurwoningen uitmaken.
Woonopgave voor ouderen
Opgave per woning- en eigendomstype, 2030-2040 groei in aantal huishoudens t.o.v. 2021 in Schiedam
Van alle 13.000 passende woningen in Schiedam werden er vijf jaar geleden zo’n 5.000 bewoond door een 65-plus huishouden. Theoretisch betekent dit dat deze opgave voor een groot deel zou kunnen worden ingevuld binnen de huidige geschikte voorraad. Door factoren als beschikbaarheid van woningen en gewenst marktsegment blijkt dit in de praktijk maar deels te realiseren. De opgave is daarom om zowel de
2030 Nultredenwoning Aangepaste woning Geclusterde ouderenwoning
Huur
2040 Nultredenwoning Aangepaste woning Geclusterde ouderenwoning
Huur
Koop 280
70
1.110 470 242
478
Koop 470
1.930
160
750 747
393
27 Geclusterde woningen Volgens verschillende onderzoeken zijn er in Schiedam tot 2040 ruim 500 geclusterde woningen extra nodig. In onderstaande grafieken is de verdeling van geclusterde woningen per (prijs)segment weergegeven4. Hierin is te zien dat de opgave voor deze woningen vooral geldt voor de huursector. Dit is in lijn met de huidige voorraad geclusterde woningen. Ook is er in de betaalbare koopsector behoefte aan uitbreiding van het aantal geclusterde woningen.
Opgave geclusterde woningen 2030 -20 Huur < 2e aftoppingsgrens
0
20
Opgave geclusterde woningen 2040 40
60
120
140
132
0
50
100
Huur < 2e aftoppingsgrens
Huur < liberalisatiegrens
106 10
40
30
Huur > liberalisatiegrens
79
50
150
10
132
Koop > 235.000
60 104
40 69
Koop < 235.000
120
173
Koop > 235.000
Doorstroom laag
Doorstroom midden
Regiovisie 2021
Doorstroom laag
250
225
100
60
200
130
70
40
Huur < liberalisatiegrens
Koop < 235.000
100
50
-10
Huur > liberalisatiegrens
80
Doorstroom midden
4 De opgave voor geclusterde woningen per (prijs)segment van de Regiovisie 2021 in de bijbehorende grafieken is bepaald op basis van de verdeling van het aantal woningen per (prijs)segment in het scenario ‘doorstroom laag’ van ABF Research.
Regiovisie 2021
28
Woonzorgvisie Ouderen | Gemeente Schiedam
Aangepaste woningen Daarnaast zijn er tot 2040 nog eens 500 aangepaste woningen extra nodig, waarbij er vooral behoefte is aan aangepaste koopwoningen.
Opgave aangepaste woningen 2030 0
Opgave aangepaste woningen 2040 50
Huur < 2e aftoppingsgrens
100
150
0
200 Huur < 2e aftoppingsgrens
30 10
Huur < liberalisatiegrens
10 30
Huur > liberalisatiegrens
170 180
Koop < 235.000
60 60
Koop > 235.000
Doorstroom laag
50
Doorstroom midden
Huur < liberalisatiegrens
20 20
Huur > liberalisatiegrens
20 10
100
150
200
250
300
80
270 260
Koop < 235.000 100 120
Koop > 235.000
Doorstroom laag
Doorstroom midden
29 Nultredenwoningen De opgave voor nultredenwoningen is de grootste van de drie
Op basis van bovenstaande cijfers moeten er tot 2040 dus
woningtypen die passend zijn voor ouderen. Tot 2030 moeten
nog zo’n 2.000 woningen bij komen. Daarbij is het echter
er ongeveer 700 extra woningen worden gerealiseerd. Tot 2040
onzeker hoe de vraag zich richting de toekomst zal ontwikkelen.
gaat het in totaal om ongeveer 1200 woningen.
Opgave nultredenwoningen 2030 0
Opgave nultredenwoningen 2040 100
Huur < 2e aftoppingsgrens 70 Huur < liberalisatiegrens
Huur > liberalisatiegrens
200
300
400
500
40 40
Huur < liberalisatiegrens
40
Huur > liberalisatiegrens
20
400
600
800
210 120
10 70 60
160 420
Koop < 235.000
110 110
Doorstroom laag
200
Huur < 2e aftoppingsgrens
90
120
Koop > 235.000
0
Doorstroom midden
470
670
Koop < 235.000
770 240 250
Koop > 235.000
Doorstroom laag
Doorstroom midden
1000
30
Woonzorgvisie Ouderen | Gemeente Schiedam
500 woningen met zorg
1.400
woningen voor ouderen
Betaalbaarheid
Geplande ontwikkeling
Bij elk van de drie passende woningtypen voor ouderen
Een deel van de bovenstaande opgave voor het wonen voor
is de vraag naar goedkope (koop)woningen groot. Veel
ouderen (uitgewerkt in het kader van de Woonvisie voor
ouderwordende Schiedammers wonen nu in relatief
Schiedam) zal de komende 5 tot 10 jaar worden ontwikkeld
goedkope (lastig aanpasbare) koopwoningen. Zij zullen dan
in het kader van het integrale ontwikkelprogramma van de
ook niet snel geneigd zijn te verhuizen naar een duurdere
Woonvisie Schiedam. Met ruim 15 projecten verspreid over
(beter passende) huurwoning. De behoefte aan passende
de stad is de verwachting dat zo’n 500 woningen met zorg en
woningen voor ouderen richt zich op de betaalbaarheid van
zo’n 1.400 voor ouderen geschikte woningen kunnen worden
toekomstige (koop)woningen ten opzichte van de relatief
gerealiseerd.
goedkope woningen waarin ouderen nu veelal wonen. Echter, deze goedkopere sociale koopwoningen zijn in het huidige tijdsbeeld lastig tot niet te realiseren, als gevolg van onder meer de hoge bouw-, grond- en ontwikkelkosten. Daarmee is er voor deze specifieke doelgroep behoefte aan alternatieve oplossingen.
31 Ontwikkellocaties voor ouderen Oplevering na 2030
1
Oplevering voor 2030
Drie MaasStede Voorberghlaan 35 Verwachte oplevering na 2030
1
Iepenlaan Iepenlaan 45 Oplevering voor 2030
3
Laan van Bol’Es / Valeriusstraat Valeriusstraat 3 Verwachte oplevering na 2030
4
Laan van Bol’Es / J. Wagenaarstraat J. Wagenaarstraat 56 Verwachte oplevering voor 2030
5
Schiedistrict (ten noorden van station) Parallelweg 1 Verwachte oplevering voor 2030
Groenoord
4
2 Kethel
7
Villa Edelweis Westmolenstraat 14 Verwachte oplevering voor 2030
10
Havenveste Nieuwe Haven 237 Verwachte oplevering na 2030
11
Glasbuurt-West/Glasfabriek Buitenhavenweg 142 Verwachte oplevering voor 2030
12
Tuinlaan Tuinlaan 114 Verwachte oplevering voor 2030
13
François Haverschmidt Willem de Zwijgerlaan 35 Verwachte oplevering na 2030
5
6
7
Nieuwland
9
Nieuwe Kethelpoort Mgr Nolenslaan 99B Verwachte oplevering voor 2030 Nolensbuurt West Nieuwe Damlaan 631 Verwachte oplevering na 2030
9
3
8 6
Wibautplein (WIJ park) Dr Wibautplein 25 Verwachte oplevering voor 2030
Spaland en Sveaparken
Woudhoek
2
8
Oost
Centrum West
12 11
10
14 13
Schiedamse Havens
14 Zuid
Zalmstraat/Dwarsstraat Zalmstraat 27 Verwachte oplevering voor 2030
32
Woonzorgvisie Ouderen | Gemeente Schiedam
3.4 Opgave Zorg en Welzijn inzicht in de huidige situatie
Het deelgebied Noord beslaat een groot deel van Schiedam. De wijken zijn hier breed opgezet en worden gekenmerkt door veel laagbouw in vergelijking met andere gebieden. Bewoners hebben een relatief goed inkomen en/of eigen vermogen.
Deelgebied - Noord (Kethel, Spaland, Kerkbuurt, Windas, Woudhoek)
Het merendeel van de woningen bestaat dan ook uit koopwoningen. Er zijn verschillende seniorencomplexen van Woonplus. Deze zijn populair en bewoners geven aan
A antal 65+’ers in het gebied (2025): 4.020 van 19.300 (21%) V erwachte ontwikkeling 65+’ers tot 2040: ± 550
hier graag te wonen. Zoals in de tabel te zien, verwachten we een toename van het aantal ouderen in deze wijk. Dit verklaart dan ook de relatief grote uitbreidingsbehoefte aan woningen voor ouderen voor de periode tot 2040. De vraag naar betaalbare koopwoningen is hierbij het grootst. In Noord heeft DrieMaasStede (gelegen in Woudhoek) een
Verwachte ontwikkeling 65+ tot 2040
belangrijke functie op het gebied van zorg. Deze locatie is eerder al door de gemeente als kansrijk bestempeld voor de
2019
Toename 2019-2040
ontwikkeling van woningen voor ouderen. Daarbij ligt in Woudhoek de Heijermansflat als Gezond en Wel Thuis-locatie.
2.750 2.500 2.250 2.000 1.750 1.500 1.250 1.000 750 500 250 0
In de ontmoetingsruimte van wijkcentrum De Brug worden onder begeleiding van een community builder activiteiten georganiseerd. Zelf organiseert een groep vrijwilligers in het wijkcentrum dagelijks verschillende activiteiten en is er ruimte voor ontmoeting.
Nieuwland
Woudhoek/ Spaland/ Sveaparken Groenoord en Kethel
West
Oost
Tussen havens en grachten Zuid
Industriegebied ten noorden van Rijksweg 20 Centrum
Nieuw Mathenesse
33 Woonzorglocaties ouderen in Schiedam
Woudhoek
Spaland en Sveaparken
Locaties geclusterde ouderenwoning 0 - 50 woningen 50 - 150 woningen 150 - 250 woningen
Groenoord
Kethel
Locaties verpleeghuisplaatsen 0 - 25 woningen 25 - 50 woningen 50 - 300 woningen
Nieuwland
Oost Centrum West
Zuid Schiedamse Havens
34
Woonzorgvisie Ouderen | Gemeente Schiedam
Dagelijkse voorzieningen in dit deelgebied zijn vooral geclus-
Deelgebied - Groenoord en Tuindorp
terd op twee locaties: aan het Geuzenplein in Woudhoek en bij Malmö in Sveaparken. Hier kunnen bewoners terecht voor de dagelijkse boodschappen. De tramverbinding door de westelijke helft van Noord is belangrijk. Deze brengt bewoners naar het grotere winkelcentrum Hof van Spaland in Groenoord, het Franciscus Vlietland ziekenhuis of het centrum van Schiedam.
Aantal 65+’ers in het gebied (2025):
2.420 van 11.000 (22%) Verwachte ontwikkeling 65+’ers tot 2040: ± 250
Opgave voor Noord Relatief veel oudere Schiedammers vertrekken uit dit deelge-
In Groenoord wonen op dit moment al relatief veel ouderen.
bied. Enerzijds wordt dit veroorzaakt doordat de bestaande
De verwachte toename van het aantal ouderen is in
woningvoorraad minder geschikt is voor ouderen. Daarbij zijn
verhouding tot andere wijken in Schiedam beperkt.
voorzieningen – mede door de brede en ruime opzet van de
Daarbij kent Groenoord relatief veel inwoners met een
wijken – voor ouderen niet altijd makkelijk bereikbaar. Naast
(vooral Noord-Afrikaanse) migratieachtergrond.
Ontmoetingscentrum De Werf is er relatief weinig aanbod van sociale- en welzijnsactiviteiten. Veel ouderen vertrekken
Dit deelgebied kent een groot aandeel sociale huurwoningen.
daarom naar andere wijken, niet alleen binnen Schiedam maar
In Groenoord is ruim de helft, veelal (galerij)flats, in eigendom
ook in andere gemeenten waar het aanbod van woningen en
van woningcorporatie Woonplus. In Tuindorp zien we meer
bijpassende voorzieningen beter is.
diversiteit in het aanbod: hier vinden we zowel hoog- als laagbouw en ook meer koopwoningen. Er staan verschillende
De opgave voor Noord ligt in het realiseren van een passend
woningbouwprojecten met seniorenwoningen gepland,
en bereikbaar aanbod van zorg- en welzijnsactiviteiten. Daar-
waaronder de herontwikkeling van Groenoord-Zuid. Dit
bij kan worden ingezet op meer differentiatie in de woning-
project omvat 80 geclusterde sociale huurwoningen voor
voorraad, bijvoorbeeld door passende woningen toe te voegen,
senioren. Onderdeel hiervan is ook het Wereldhuis: een
ofwel bij de locatie van DrieMaasStede of nabij al aanwezige
ontmoetingsruimte voor alle inwoners.
voorzieningen.
35 Een belangrijke woonzorglocatie in Groenoord is Harg-
welzijnsactiviteiten. Er wordt een beperkte uitbreiding van het
Spaland van de Frankelandgroep. Naast ruim 80 verpleeghuis-
aantal ouderen verwacht en er lopen projecten om het aanbod
plaatsen zijn hier in samenwerking met Woonplus en Habion
van woningen voor deze doelgroep uit te breiden. Daarbij is
diverse aanleunwoningen in gebruik. De aanleuncomplexen
het goed om te kijken wat het relatief grote aantal bewoners
Menuet en de Suite maken ook onderdeel uit van een
met een migratieachtergrond betekent voor de ontwikkelingen
Gezond en Wel Thuis-pilot. Onderdeel hiervan is een
in het woonaanbod voor ouderen en de beschikbaarheid van
huiskamerwoning waar activiteiten voor en door bewoners
zorg.
worden georganiseerd.
Deelgebied - Nieuwland en Oost Aan de rand van Groenoord bevindt zich het grote winkel centrum Hof van Spaland met een divers aanbod aan voorzieningen. Voor de dagelijkse boodschappen kunnen bewoners ook terecht bij buurtwinkelcentrum Laan van Bol’es. En ook op het Bachplein bevindt zich een aantal winkels. Deze locatie leent zich ook goed voor een uitbreiding van het
Aantal 65+’ers in het gebied (2025):
3.625 van 26.250 (14%) erwachte ontwikkeling 65+’ers tot 2040: V ± 1.100
aantal seniorenwoningen, zowel zelfstandig als geclusterd. Dit deelgebied kent ook een divers aanbod aan sportvoorzieningen, waaronder een zwembad. Daarbij zijn er verschillende
De deelgebieden Nieuwland en Oost zijn qua historie en
ontmoetingsplekken, waaronder ’t Zimmertje en het
achtergrond heel verschillend. Toch kennen de wijken hier
Ontmoetingscentrum van de Beethovenflat. De tramlijn
dezelfde grootstedelijke uitdagingen, vooral op het gebied van
zorgt ook hier voor een goede ov-verbinding met het centrum
leefbaarheid en veiligheid. Niet voor niets zijn beide wijken
van Schiedam en het Franciscus Vlietland ziekenhuis.
onderdeel van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid. Vanuit dit Rijksprogramma ontvangen zij subsidie-
Opgave voor Groenoord en Tuindorp
gelden, waarmee onder andere het verbeteren van het aanbod
Groenoord en Tuindorp kennen een uitgebreid aanbod
van wonen en zorg wordt gestimuleerd.
aan voorzieningen voor ouderen, inclusief sociale- en
36
Woonzorgvisie Ouderen | Gemeente Schiedam
Een deel van de bewoners heeft een Oost-Europese migratie
Daarbij kent Nieuwland ook twee Gezond en Wel Thuis-pilots
achtergrond. Dit zijn met name arbeidsmigranten, die
met de Hofjes van Wilton en de Delflandseweg.
(tijdelijk) in ons land werken en wonen. Op dit moment is het onzeker of zij ook op oudere leeftijd in Nederland blijven
Er zijn meerdere metrostations in deze wijken en de bereik-
wonen.
baarheid met het openbaar vervoer is dan ook goed. Dat geldt ook voor het niveau van de winkelvoorzieningen en daarbij
Nieuwland kent een aanzienlijk aandeel sociale huurwoningen:
is er een bioscoop. Met Ontmoetingscentrum De 5 Molens en
circa 50% van de woningen is in het bezit van een corporatie.
Wijkhuis Dreesplein in Nieuwland en Wijkhuis-Oost in Oost is
Dit aandeel ligt in Oost met 23% aanmerkelijk lager. Hier is
er bovendien aanbod op het gebied van welzijn voor ouderen.
veel vaker sprake van particuliere verhuur (36%). Beide wijken bestaan vooral uit meergezinswoningen (circa 85% (portiek)
Opgave voor Nieuwland en Oost
flats). Vanwege de vergrijzing is de behoefte aan uitbreiding
De aanzienlijke behoefte aan uitbreiding van het aantal
van de voorraad van passende woningen voor ouderen in
seniorenwoningen is de grootste opgave voor deze wijken.
absolute zin in deze wijken het grootst. Bij elkaar gaat het
De herstructurering van verschillende buurten biedt hiervoor
om ongeveer 870 nieuwe woningen tot 2040. Er is vooral veel
goede kansen.
vraag naar goedkope woningen, zowel koop als huur. Met de renovatie en aanpassing van de Wiltonflats is in Nieuwland inmiddels een grote vernieuwingsopgave gestart. Ook staat de
Deelgebied - West / Centrum
herstructurering van een aantal wijken op de planning. In Nieuwland ligt de Schiewaegh: een verpleeghuis en zorg-
Aantal 65+’ers in het gebied (2025):
centrum van de Frankelandgroep. Op de begane grond zijn
2.945 van 18.400 (16%) Verwachte ontwikkeling 65+’ers tot 2040: ± 300
hier verschillende wijkvoorzieningen te vinden, waaronder een huisartsenpost en een apotheek. Aan de rand van deze wijk bevindt zich bovendien het Franciscus Vlietland ziekenhuis.
37 Meer dan de helft van alle woningen in dit deelgebied zijn
Deelgebied - Zuid
koopwoningen. Het aandeel sociale huur is minder dan gemiddeld. Het centrum van Schiedam kent een aantal historische panden. Over het algemeen is het woningaanbod hier dan ook relatief oud en er is sprake van een aantal grote renovatie opgaven. Tot 2040 is hier behoefte aan zo’n 500 nieuwe woningen. Dit is in lijn met de toename van het aantal
A antal 65+’ers in het gebied (2025): 1.195 van 6300 (19%) V erwachte ontwikkeling 65+’ers tot 2040: ± 350
65-plussers tot 2040 (zie de grafiek op pagina 32). Er is een relatief goede spreiding van het aanbod op het
In deze wijk zijn vooral veel kleine eengezinswoningen (voor-
gebied van zorg en welzijn. In West vinden we verschillende
malige arbeiderswoningen) te vinden en relatief weinig nultre-
locaties met verpleeghuiszorg. De Frankelandgroep heeft hier
denwoningen. Een relatief groot deel (36%) hiervan bestaat uit
met Frankeland de grootste zorglocatie van Schiedam. Ook
sociale huurwoningen. Net zoals in West en Centrum ver-
vinden we in deze wijk het Jacobs Gasthuis, Villa van Oranje,
wachten we ook hier een toename van het aantal ouderen tot
De Herbergier, Marconihove en Nieuwe Haven.
2040. Op de kansenkaart zijn twee locaties aangewezen voor de ontwikkeling van woonaanbod voor senioren. Deze locaties
Er is sprake van een divers en uitgebreid aanbod aan winkel-
geven deels invulling aan de vraag naar woningen tot 2040.
voorzieningen, vooral in het centrum van Schiedam. Het voorzieningenniveau in Zuid is redelijk. Er zijn wat win-
Opgave voor West en Centrum
kelcentra met supermarkten voor de dagelijkse boodschappen
De opgave voor dit deelgebied ligt voornamelijk in het uit-
en er is het ontmoetingscentrum Hof: een actief burgerini-
breiden en geschikt maken van woningen voor ouderen. In
tiatief, gestart om laagdrempelige ontmoeting in de wijk te
de Schiedamse binnenstad vinden we echter al relatief veel
combineren met activiteiten en ondersteunende functies voor
woningen met zorg. Dit pleit ervoor te blijven kijken naar een
wijkbewoners. In het ontmoetingscentrum bevindt zich ook
goede spreiding.
een prikpost van het Franciscus Vlietland ziekenhuis. Organisaties als De Pionier, het Leger des Heils en de
38
Woonzorgvisie Ouderen | Gemeente Schiedam
Stichting Jongeren & Senioren (J&S) zijn ook actief in dit gebied. Zuid kent bovendien een dagopvang voor demente ouderen van Turkse afkomst, op basis van een PGB. Daarnaast kent Zuid een dagopvang voor demente ouderen van Turkse afkomst, op basis van een PGB.
Opgave voor Zuid Ook in Zuid bestaat de opgave vooral uit het uitbreiden van het aantal passende woningen voor ouderen. Er zijn weliswaar twee kansenlocaties aangewezen voor ontwikkeling, maar deze zijn nog niet toereikend om in de behoefte te voorzien.
39 Locaties eerstelijnszorg
Apotheken Woudhoek
Spaland en Sveaparken
Praktijk van fysiotherapeuten Praktijk van huisartsen
Groenoord
Kethel
Praktijk van tandartsen Praktijk van tandheelkundig specialisten
Nieuwland Oost Centrum West
Schiedamse Havens Zuid
40
4
Woonzorgvisie Ouderen | Gemeente Schiedam
Visie en perspectief Om zorg en ondersteuning in de toekomst kwalitatief goed, toegankelijk en betaalbaar te houden, is een andere aanpak nodig. Voor Schiedam staat centraal dat haar oudere inwoners plezierig moeten kunnen leven. De domeinen van wonen, zorg en welzijn moeten elkaar daarbij versterken. En zorg en ondersteuning moeten indien nodig beschikbaar en toegankelijk zijn. Deze Woonzorgvisie beschrijft het gezamenlijk perspectief op een passend aanbod en vormt zo het uitgangspunt voor een nog betere samenwerking tussen betrokken partijen in de stad.
41
42
Woonzorgvisie Ouderen | Gemeente Schiedam
4.1 Woonzorgvisie Schiedam Schiedam krijgt te maken met dubbele vergrijzing en een
beleid inzet op langer zelfstandig wonen. Dit vraagt om een
toenemende zorgvraag. Tegelijk zijn er tekorten aan
brede visie en een integrale aanpak.
zorgpersoneel en intramurale zorgplekken, terwijl het
1
Bevorderen van gezondheid, preventie en sociaal welbevinden
4
Focus op sociale cohesie, preventie en gezondheid om eenzaamheid onder ouderen tegen te gaan en een gezonde levensstijl te bevorderen.
2
3
In de wijk wordt gewerkt aan een gezonde en passende leefomgeving voor ouderen, met sociale inclusie, zelfredzaamheid en participatie als uitgangspunt. Samenredzaamheid en betrokkenheid van buurtbewoners spelen hierin een belangrijke rol, net als samenhang in welzijnsactiviteiten en voldoende zorg en ondersteuning, met oog voor de balans tussen draaglast, draagkracht en diversiteit in de wijk.
Beschikbaar houden van ondersteuning en zorg Waar mogelijk worden mantelzorgers, het sociale netwerk en de inzet van innovatie en technologie benut. Indien nodig zijn begeleiding, ondersteuning en zorg beschikbaar, waarbij (zorg)partijen samenwerken om dit zo efficiënt mogelijk te organiseren, faciliteren en in te richten.
Realiseren van passende woningen Realiseren van voldoende (betaalbare) wooncomplexen voor ouderen door deze nieuw te bouwen of door bestaande wooncomplexen te transformeren danwel aan te passen. Wooncomplexen zijn comfortabel, toegankelijk en veilig, en faciliteren het bieden van (mogelijkheden voor) ontmoeting, zorg en welzijn.
Samen werken aan vitale wijken en een leefbare woonomgeving
5
Versterken van de samenwerking in wonen, zorg en welzijn Om woonzorgopgaven succesvol aan te pakken is een goede samenwerking tussen de belangrijkste stakeholders cruciaal. Ook beleggers en vastgoedontwikkelaars kunnen een belangrijke rol spelen bij het zorgen voor goede huisvesting voor ouderen. Al deze partijen dragen bij aan het opzetten en uitwerken van woonzorginitiatieven. Tegelijkertijd werken organisaties samen aan het aantrekkelijk maken (en houden) van de zorg en het werken in de zorg, zodat het arbeidstekort geminimaliseerd kan worden.
43 4.1.1 Bevorderen van gezondheid, preventie en sociaal welbevinden
Inzetten op voldoende aanbod van sociale- en welzijnsactiviteiten
Om ouderen vitaal te houden en zo lang mogelijk zelfstan-
Schiedam wil een stad zijn waar Schiedammers zich
dig thuis te kunnen laten wonen, is het belangrijk dat zij een
verbonden voelen met anderen. Een stad waar iedere
sterke sociale basis hebben. Schiedam wil de zelf- en samen-
Schiedammer zich veilig en gezond voelt. Maar ook een
Meer informatie
redzaamheid van haar inwoners vergroten, waarbij zij in staat
stad waar Schiedammers de (veer)kracht hebben om te
Wijkconnect
moeten zijn om zelfstandig een plezierig leven te leiden.
herstellen en/of anderen daarbij te helpen. Soms is daarbij
Gezondheid en preventie zijn daarbij van belang. Ouderen
ondersteuning nodig. We vinden het daarom van belang dat er
moeten actief worden geïnformeerd over hoe zij hun gezond-
een divers aanbod van welzijnsactiviteiten is en dat dit ook in de
heid kunnen bevorderen en beschermen, zodat problemen en
toekomst beschikbaar blijft. Dit aanbod moet aansluiten op de
een daaruit mogelijk voortvloeiende zorgvraag in een aantal
wensen en behoeften van inwoners van Schiedam, rekening
gevallen kunnen worden voorkomen. Voor Schiedam betekent
houdend met de culturele diversiteit. Op het digitale platform
dit dat we een gezonde levensstijl willen stimuleren, inzetten op
Wijkconnect is een overzicht te vinden van vrijwel het gehele
voldoende aanbod van sociale- en welzijnsactiviteiten en waar
aanbod in de stad. Fief is een ander online platform wat
mogelijk hiertoe de aansluiting zoeken bij (bestaande) maat-
gemaakt is voor en door ouderen in Maasluis, Vlaardingen en
schappelijke voorzieningen en wooncomplexen voor ouderen.
Schiedam. Ook hier is informatie te vinden over activiteiten, mogelijkheden en leuke initiatieven om op eigen wijze ouder
Gezond leven stimuleren
te worden.
Binnen de verschillende andere beleidslijnen voor ouderen in Schiedam (zie hoofdstuk 3) - waaronder het RIGA maar ook de
Om dit aanbod ook in de toekomst beschikbaar te houden,
pilots van Gezond en Wel Thuis - is eveneens veel aandacht
biedt de gemeente (vrijwilligers)organisaties, verenigingen
voor gezondheid en preventie, bijvoorbeeld als het gaat om
en bewonersinitiatieven die actief zijn in het welzijnsveld, via
bewegen, gezonde voeding en valpreventie. Binnen het RIGA
subsidies financiële ondersteuning.
wordt vooral uitwerking gegeven aan kaders en voorwaarden.
44
Woonzorgvisie Ouderen | Gemeente Schiedam
We zetten ons in om bestaande faciliteiten te behouden en daar waar wenselijk, uit te breiden
Aansluiting bij (bestaande) maatschappelijke voorzieningen en wooncomplexen
vergroten daarbij hun fysieke zelfredzaamheid door middel
Verspreid over de stad zijn er al verschillende ontmoetings-
ouderen gericht benaderd voor een valrisicotest, waarna
ruimten waar inwoners en/of specifiek ouderen elkaar kunnen
het aanbod van een groepscursus valpreventie volgt (een
ontmoeten. In een aantal wijken is dit aanbod beperkt. Vooral
zogenaamde valpreventieve beweeginterventie) die past bij
het deelgebied Noord verdient extra aandacht als het gaat om
het eventuele valrisico. Na de cursus worden ouderen
het aanbod van maatschappelijke voorzieningen. We zetten ons
aangespoord om vooral te blijven bewegen.
van beweging. Op het gebied van valpreventie worden
in om bestaande faciliteiten te behouden en daar waar wenselijk, uit te breiden. Maatschappelijke voorzieningen zoals
4.1.2 Beschikbaar houden van ondersteuning en zorg
buurthuizen, sportaccommodaties en woonzorgcomplexen zijn
Ondanks de focus op gezondheid, preventie en sociaal wel-
ook waardevolle plekken voor ontmoeting, die bijdragen aan
bevinden zal een deel van de ouderen op termijn aanvullend
het sociaal welbevinden en de gezondheid.
passende ondersteuning en zorg nodig hebben (van doelgroep 0 naar 1, 2 of 3, zie 3.1 voor een korte toelichting). Met de
In nieuwe of nog aan te passen wooncomplexen voor
groeiende groep ouderen is het echter hoe dan ook van
ouderen wordt het ontmoeten zoveel mogelijk gefaciliteerd.
belang dat organisaties anders gaan werken om zorg en
Het kan dan gaan om een spontane ontmoeting in hal of
ondersteuning beschikbaar te houden voor inwoners die
entree, of georganiseerd in een gezamenlijke ruimte in het
dat echt nodig hebben.
complex. Vanuit de Gezond en Wel Thuis-pilots wordt ook gekeken hoe deze ruimten en het concept an sich zich richting
Passende zorg
de wijk kunnen uitbreiden.
Zodra inwoners een ondersteuningsvraag ontwikkelen (doelgroep 1) die niet in het eigen netwerk of door welzijns
Reablement
organisaties kan worden opgelost, bestaat de eerste stap uit
Ook wordt er in Schiedam en omliggende gemeenten ingezet
ondersteuning vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning
op ‘reablement’. Dit is een manier van werken die erop gericht
(Wmo). In Schiedam wordt deze uitgevoerd door Rogplus.
is om ouderen weer zelfstandiger te laten worden, bijvoorbeeld
Met de juiste ondersteuning kan worden voorkomen dat de
met het beweegprogramma ‘bewegen voor senioren’. Ouderen
ondersteuningsvraag uitgroeit tot een zorgvraag.
45 Uiteraard kunnen niet alle zorgvragen worden voorkomen.
beroep doen op zorg- en hulpverleners in de omgeving. Met
Zodra inwoners een beroep doen op (thuis)zorg (doelgroep 2),
name wijkteams, thuiszorg en huisartsenpraktijken, maar
zal gekeken moeten worden wat er daadwerkelijk nodig is op
ook andere eerstelijns hulpverleners als de fysiotherapeut en