Bijlage Uitvoerings Programma Woonoverlast
Tekst van het document
Aanpak Woonoverlast Evaluatie 2020-2021 Uitvoeringsprogramma 2022-2023
Een fijn thuis voor alle Schiedammers.
Evaluatie en Uitvoeringsprogramma Woonoverlast 2022-2023
Bestuurlijke samenvatting Woonoverlast is een ingrijpende vorm van overlast die rechtstreeks het woongenot van bewoners en de leefbaarheid in wijken aantast. In de kadernota ‘Integrale Veiligheid 2021’ is woonoverlast één van de prioriteiten van het veiligheidsbeleid. In dit document evalueren we onze inzet in 2020 en 2021 en werken we op basis daarvan een uitvoeringsprogramma uit. Alle Schiedammers verdienen een fijn thuis en een prettige woonomgeving om in samen te leven. Inmiddels is de regisseur woonoverlast vier jaar bezig en is dit het derde uitvoeringsprogramma aanpak woonoverlast. Dit lijkt wellicht lang, maar dat is het niet. De aanpak van woonoverlast is complex en vraagt een lange adem. Er is een integrale aanpak nodig waarin zowel wordt gewerkt aan ‘gedrag’ van bewoners en buren als aan ‘gebruik’ van woningen door huurders en verhuurders. De laatste jaren zien we dat bewoners vertrouwen hebben in de aanpak en het interventieteam woonoverlast goed weten te vinden. Met de verdere stijging van de meldingsbereidheid krijgen wij steeds meer zicht op woonoverlast, illegale bewoning, overbewoning en huisjesmelkerij. Tegelijkertijd betekent het aanpassen van de vragenlijst van de monitor Leefbaarheid & Veiligheid dat we gaan werken met een nieuwe nulmeting.
Terugkijkend op de afgelopen twee jaar, hebben we binnen de mogelijkheden van de COVIDpandemie, keihard gewerkt om de woonoverlastdossiers te verwerken en alle instrumenten volledig te benutten. Dit is niet allemaal gelukt. De aankomende jaren streven we er naar het hoge ambitie niveau wel te halen en met de toepassing van nieuwe instrumenten de aanpak van malafide pandeigenaren en de positie van de Schiedammer als bewoner nog steviger te maken. Twee projecten die door COVID vertraging hebben opgelopen zullen in 2022 en 2023 worden opgepakt: een gezamenlijk woonfraude team met Woonplus en de verdere samenwerking met de Landelijke Stuurgroep Interventieteams (LSI). We gaan effectiever handhaven op de strengere regels van o.a. kamerverhuur op basis van de nieuwe huisvestingsverordening woonruimtebeheer. Hiervoor moeten de werkzaamheden tussen de uitvoerende teams beter op elkaar worden afgestemd. De indruk nu is dat de huidige instrumenten onvoldoende zijn om de strijd tegen malafide verhuurders te winnen. Er wordt dan ook aanbevolen om de nieuwe instrumenten Opkoopbescherming en Wet goed verhuurderschap, die de APV verhuurdersvergunning zal vervangen, binnen onze gemeente toe te passen. Dit kan echter niet budgetneutraal en dient verder te worden besproken. Tenslotte sluiten we aan bij de pilot aanpak commissie Roemer.
Hiermee versterken we de positie van de arbeidsmigranten en geven invulling aan hetgeen in het coalitieakkoord is opgenomen.
2
Evaluatie en Uitvoeringsprogramma Woonoverlast 2022-2023
3
Evaluatie en Uitvoeringsprogramma Woonoverlast 2022-2023
Inhoud Bestuurlijke samenvatting
2
1 Evaluatie 2020-2021
5
1.1 1.1.1 1.2 1.3 1.3.1 1.3.2 1.3.3 1.4 1.4.1 1.4.2 1.4.3 1.5
Woonoverlast gemeten Meldingen woonoverlast Woonoverlastdossiers Aanpak in Schiedam: Gedrag Preventief Repressief Conclusie Aanpak in Schiedam: Gebruik Adres en woonfraude Aanpak huisjesmelkers en malafide verhuurders Conclusie Conclusie en aanbevelingen
6 7 8 8 8 10 11 12 12 13 16 17
2 Infographic Uitvoeringsprogramma 2022-2023
18
3 Uitvoeringsprogramma woonoverlast 2022-2023
19
3.1 3.1.1 3.1.2 3.1.3 3.2 3.3 3.3.1 3.3.2 3.4 3.4.1 3.5 3.6 3.6.1
Aanpak in Schiedam: Gedrag Preventief Repressief Conclusie Aanpak in Schiedam: Gebruik Bestaande instrumenten Adres en woonfraude Aanpak huisjesmelkers en malafide verhuurders Nieuwe instrumenten Conclusie Gemeentelijke organisatie Financiële paragraaf Bijlage capaciteit mensen en middelen 2022-2023
19 19 20 21 22 22 22 23 25 26 26 28 28
4
Evaluatie en Uitvoeringsprogramma Woonoverlast 2022-2023
1
Evaluatie 2020-2021
De afgelopen twee jaren hebben in het teken gestaan van de COVID-pandemie. De pandemie is ook van invloed geweest op de aanpak woonoverlast. Iedereen moest thuiswerken en de wereld ging op slot. Vooral in 2021 zagen we de effecten hiervan terug in het hoge aantal woonoverlastdossiers en een verontrustende toename van het aantal vervuilde woningen. Het interventieteam woonoverlast heeft, binnen de mogelijkheden die er waren, samen met onder andere Buurtbemiddeling, wijkboa’s, Woonplus en de politie, hard gewerkt om de dossiers te verwerken. Dit vroeg soms wat creativiteit, maar het lukte bijna altijd. De vragenlijst van de monitor Leefbaarheid & Veiligheid is in 2021 aangepast. Hierdoor hebben we meer zicht op de gebieden waar onze aanpak nog versterking vraagt. Uit dit onderzoek blijkt dat de meeste ervaren overlast het gevolg is van het verkeerd gebruik van woningen in de vorm van overbewoning, illegale kamerverhuur en illegaal splitsen. Het is onze ambitie om op deze overtredingen steviger te gaan handhaven. We willen daarom de juridische grondslag van de handhaving versterk en de effectiviteit van de samenwerking tussen de betrokken teams onderzoeken. Ondermijning en woonoverlast raken steeds meer met elkaar verweven.
Met de APV verhuurdersvergunning pakken we de pandeigenaren aan die panden verhuren waarin structureel overtredingen of uitbuiting gerelateerde feiten plaatsvinden. Wij doen dit met behulp van het dashboard huisjesmelkers, dat in 2019 is ontwikkeld. Het Huurteam is de belangrijkste partner in de aanpak van huurdersuitbuiting en heeft in 2020 en 2021 meer dan € 175.000,- teruggevorderd van verhuurders, ten gunste van de huurders. Voorts hebben we voor € 172.000,- aan boetes opgelegd aan pandeigenaren die huurders hebben gehuisvest zonder dat de huurders beschikten over de vereiste huisvestingsvergunning. Concluderend kunnen we stellen dat we nog steeds goed op weg zijn. De aanpak van woonoverlast is complex en er zijn veel teams en programma’s bij betrokken. Het is een aanpak van de lange adem, die wij onvermoeid voortzetten voor een fijnere woonomgeving voor alle Schiedammers
5
Evaluatie en Uitvoeringsprogramma Woonoverlast 2022-2023
1.1 Woonoverlast gemeten De mate van woonoverlast wordt gemeten aan de hand van een aantal onderdelen uit de monitor Leefbaarheid & Veiligheid. De afgelopen jaren is de aanpak woonoverlast geïntensiveerd en geprofessionaliseerd.
Woonoverlast is hinder die in en vanuit een woning en/of een direct aangrenzende tuin of erf wordt veroorzaakt. De overlastgever en of degene(n) voor wie hij verantwoordelijk is vertonen overlastgevend gedrag en/of laten juist na bepaald gedrag te vertonen waardoor een onplezierige ervaring bij omwonenden wordt veroorzaakt.
Samen met het kenniscentrum is er kritisch gekeken naar de vragenlijst van de monitor Leefbaar & Veiligheid. Begin 2022 is de vragenlijst geoptimaliseerd om beter zicht te krijgen op de soorten van woonoverlast en de mate waarop de woonoverlast wordt ervaren. Met deze informatie kunnen wij capaciteit nog gerichter inzetten. De aangepaste vragenlijst heeft tot gevolg dat de indicator woonoverlast van 2020-2021 niet op alle onderdelen vergeleken kan worden met voorgaande jaren. Met de nieuwe tabel is er sprake van een nieuwe nulmeting. Tabel Woonoverlast monitor Leefbaarheid & Veiligheid (Oud)
2009
2012
2015
2017
2019
Overlast van groepen jongeren
5,5
6,0
6,2
5,8
6,3
Geluidsoverlast door omwonenden
7,1
6,2
6,1
5,7
5,7
Lawaai op straat
6,3
6,3
6,3
5,8
5,9
Overige overlast door omwonenden
7,7
7,1
7,1
6,6
6,6
Andere vormen van geluidsoverlast
7,2
7,2
7,2
6,6
7,0
Overlast van zwervers / daklozen
9,1
9,2
9,2
9,1
8,8
Totale score Woonoverlast
7,2
7,0
7,0
6,6
6,7
Tabel Woonoverlast monitor Leefbaarheid & Veiligheid (Nieuw)
2021
opvallende wijkscores
Geluidsoverlast door omwonenden Andere vormen van geluidsoverlast
57% 39%
Oost (65%) en Zuid (61%)
Overlast door vervuiling of stank in een woning/tuin Overlast door overbewoning of kamerverhuur Overige overlast door omwonenden Overlast door verwarde personen
32%
Nieuwland (43%), Groenoord (39%), Oost en Zuid (38%)
22%
Oost, West en Zuid (35%)
27% 16%
Oost en Zuid (36%)
Centrum (46%), Oost (45%) en Groenoord (45%)
Centrum (29%), Oost en Nieuwland (22%)
In de bovenstaande tabel is te zien dat Schiedammers relatief vaak geluidsoverlast door omwonenden ervaren. Maar liefst 57% van de inwoners geeft aan hiervan soms tot vaak last te hebben. Andere vormen van geluidsoverlast en overlast door vervuiling of stank in een woning/tuin wordt door ongeveer een derde van de respondenten ervaren.
6
Evaluatie en Uitvoeringsprogramma Woonoverlast 2022-2023
We constateren dat de wijk Oost bij alle deelaspecten ongunstiger scoort dan gemiddeld in Schiedam. Het verschil met het gemiddelde is vooral groot als het gaat om overlast door overbewoning of kamerverhuur. Van de inwoners uit Oost, West en Zuid geeft 35% aan soms tot vaak overlast hiervan te ervaren. Centrum komt eveneens bij enkele deelaspecten negatief naar voren. Dat zal ook deels te maken hebben met de functie en bijbehorende voorzieningen die het centrum van een stad nu eenmaal heeft. In Nieuwland en Groenoord komt overlast door vervuiling of stank in een woning/tuin vaker voor dan gemiddeld. 1
1.1.1 Meldingen woonoverlast Tabel meldingen woonoverlast 2018 -2021
Zaak type
Totaal 2018
Totaal 2019
Totaal 2020
Totaal 2021
Geluidsoverlast woning
83
165
281
342
Illegale prostitutie
3
3
1
1
Intimiderend gedrag of pesterijen
59
Niet ingeschreven bewonersV
83
23
11
20
Overbewoning en illegale kamerverhuur
22
52
108
102
Overige meldingen woonoverlast
18
195
213
246
Vervuiling woning Totaal
7
44
30
50
215
482
644
820
De toename van het aantal meldingen van overlast die we in 2018 en 2019 zagen, heeft zich in 2020 en 2021 voortgezet. De hoge cijfers van 2020-2021 sluiten aan bij het landelijke beeld dat sprake is van een toename42 van woonoverlast, dat onder andere is geschetst door het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV). Eén van de factoren die heeft bijgedragen aan de toename, is de COVID-pandemie. Mensen waren veel meer thuis, zagen en hoorden meer en werden minder tolerant naar elkaar. Ook de intensivering van de aanpak woonoverlast met het in 2020 uitgerolde communicatieplan, zal ertoe hebben geleid dat meer bewoners die woonoverlast ondervonden, de gemeente wisten te vinden.
1
Rapportage Leefbaarheids- en veiligheidsmonitor
7
Evaluatie en Uitvoeringsprogramma Woonoverlast 2022-2023
1.2
Woonoverlastdossiers
Het aantal nieuwe woonoverlastdossiers in de jaren 2020 en 2021 is in vergelijking met de voorgaande jaren erg hoog. Het sluit aan bij de toename van het aantal meldingen. Het interventieteam woonoverlast heeft keihard gewerkt om deze dossiers te verwerken. In 2021 is er een aanzienlijk hoger aantal dossiers afgerond dan opgestart, dit betreffen dossiers uit 2020 waar minder zaken zijn afgerond dan opgestart.
1.3 Aanpak in Schiedam: Gedrag 1.3.1 Preventief Buurtbemiddeling Buurtbemiddeling is een essentieel onderdeel van de aanpak van woonoverlast. Buurtbemiddeling helpt de communicatie tussen buurtbewoners weer op gang te krijgen, de relatie tussen bepaalde bewoners te herstellen en afspraken te maken. Buurtbemiddeling is een laagdrempelig instrument voor en door de bewoners. Buurtbemiddeling is inzetbaar via de gemeente, de politie of Woonplus, maar is ook direct benaderbaar voor bewoners. Buurtbemiddeling beschikt inmiddels over een eigen onafhankelijke website. Dossiers
Opgelost
Buur A ziet af van bemiddeling
Buur B werkt niet mee
ongeschikt
2019
36
20
2
7
4
2020
42
22
7
5
1
2021
72
34
4
8
4
De overige 22 dossiers van 2021 liepen door in 2022 en hebben derhalve nog niet tot een oplossing geleid. Van de 72 dossiers behandeld in 2021 betroffen het 41 adressen van Woonplus. De meeste dossiers die zijn behandeld door Buurtbemiddeling zagen op geluidsoverlast. Eind 2022 loopt het projectplan Buurtbemiddeling af en zal in samenwerking met Woonplus een nieuw projectplan worden vastgesteld. Daarbij zal tevens worden meegenomen op welke manier Buurtbemiddeling structureel geborgd kan worden.
8
Evaluatie en Uitvoeringsprogramma Woonoverlast 2022-2023
Toepassing artikel 9 Wbmgp Artikel 9 van de Wbmgp biedt de mogelijkheid om potentiële huurders met bepaalde sociaaleconomische kenmerken met voorrang te huisvesten in de aangewezen kwetsbare straten. In 2020 zijn er 63 woningen verhuurd aan woningzoekenden, die voldoen aan de voorwaarden van artikel 9. In 2021 zijn er 59 woningen verhuurd aan woningzoekenden, die voldoen aan de voorwaarden van artikel 9.
Toepassing artikel 10 Wbmgp Daar waar artikel 10 van de Wbmgp wordt toegepast, moeten potentiële huurders een huisvestingsvergunning aanvragen. Deze huisvestingsvergunning wordt pas verstrekt als de burgemeester een positieve woonverklaring afgeeft. Een woonverklaring wordt geweigerd als de potentiële huurder een verleden heeft van herhaaldelijk overlastgevend en/of crimineel gedrag. Aantallen verwerkte woonverklaringen in het kader van de Wbmgp in 2018-2021
Verstrekte woonverklaringen
Positief
Negatief
Onder voorwaarden
Totaal 2018
302
273
18
11
Woonplus
110
97
4
9
Totaal 2019
480
459
15
6
Woonplus
101
91
4
6
Totaal 2020
355
340
8
7
Woonplus
96
90
3
3
Totaal 2021
304
290
7
7
Woonplus
63
60
0
3
We zien het aantal negatieve woonverklaringen de afgelopen jaren afnemen. In de tabel zijn de aantallen gespecificeerd waar het Woonplus woningen betreft. Deze aantallen vallen onder de totaal genoemde aantallen. Het aantal aanvragen is de afgelopen jaren ook afgenomen. De COVID-pandemie zal hier zeker aan hebben bijgedragen, onder andere doordat arbeidsmigranten minder verhuisbewegingen maakten. Mogelijk is het aantal negatieve verklaringen ook afgenomen door de preventieve werking van het instrument. Bewoners zijn inmiddels bekend met de toepassing van dit instrument en anticiperen hierop. In 2021 is de toepassing van de Wbmgp separaat geëvalueerd. Naar aanleiding van deze evaluatie is dit instrument dan ook verlengd. Voor meer informatie verwijs ik u naar deze evaluatie.
Uit de evaluatie Wbmgp is gebleken dat het verlengen van de aanwijzing van de straten , noodzakelijk en geschikt is voor het bestrijden van grootstedelijke problematiek in die straten en dat de verlenging voldoet aan de eisen van subsidiariteit en proportionaliteit.
Communicatiestrategie In de afgelopen twee jaren is er een communicatiestrategie opgesteld, is de gemeentelijke website met informatie over de aanpak woonoverlast uitgebreid en zijn we actief geworden op social media. Waar mogelijk, wordt er tevens een gesprek met de pers gevoerd. Wel zien we dat de waan van de dag vaak de overhand neemt en we aandacht moeten blijven houden voor de opgestelde communicatiestrategie. Om de communicatie te borgen, wordt deze als kerntaak bij een medewerker van het interventieteam woonoverlast belegd.
9
Evaluatie en Uitvoeringsprogramma Woonoverlast 2022-2023
1.3.2 Repressief Persoonsgebonden aanpak (PGA) In 2019 is Schiedam gestart met de pilot ‘aanpak personen met verward gedrag’. Het komt met regelmaat voor dat personen met verward gedrag ook woonoverlast veroorzaken. De regisseur woonoverlast is daarom aangesloten bij het overleg personen met verward gedrag. In 2020-2021 is een goede start gemaakt met deze aanpak. De pilot heeft ons tot nu toe geleerd dat deze vormen van multiproblematiek zeer complex zijn. Wij leerden dat nog niet alle belangrijke zorgpartners aan tafel zaten en dat verdere professionalisering nodig was. Medio 2021 is samen met de verschillende betrokken afdelingen het zogenoemde PGA-overleg opgezet. In 2021 heeft de gemeente Schiedam een PGA-coördinator aangesteld. Met een vaste coördinator is er één aanspreekpunt en borgen we de kennis en kunde die de aankomende jaren wordt opgedaan. In 2021 is tevens de coördinator vervuilde woningen als vast teamlid toegevoegd aan het PGA-team. Voor verdere informatie met betrekking tot het PGA-team wordt u verwezen naar het ‘Uitvoeringsprogramma Zorg en Veiligheid.’
Vervuilde woningen We zien in de tabel onder paragraaf 1.1.2 de afgelopen jaren een flinke stijging van het aantal vervuilde woningen en/of verzamelproblematiek. De COVIDpandemie heeft hier aan bijgedragen alsmede de intensivering van het project. Met de financiële middelen die in 2020 zijn toegekend, is de Rotterdamse werkwijze ten aanzien van vervuilde woningen en verzamelproblematiek, in 2021 geïmplementeerd. Met de kennis van deze dossiers hebben we de afgelopen jaren meer inzicht gekregen in de mate van deze problematiek in de stad, proberen we herhaling tegen te gaan en bouwen we verder aan kennis en expertise.
Wij troffen een vervuilde twintiger in zijn woning die aangaf te zijn vervuild sinds de pandemie. We zijn trots op de start van de coördinator vervuilde woningen en de invoering van de Rotterdamse methode om deze mensen duurzaam te kunnen helpen.
Casus Regie Overleg (CRO) Eind 2020 heeft Schiedam het nieuwe regionale convenant woonoverlast ondertekend dat het oude convenant vervangt. Dit convenant geeft de politie, woningcorporatie en gemeente de juridische grondslag om gegevens met elkaar te delen. In maart 2021 is er samen met deze externe partners, het ‘Uitvoeringsplan aanpak complexe woonoverlast’ opgesteld. Het Uitvoeringsplan maakt inzichtelijk hoe het convenant wordt toegepast. In het Casus Regie Overleg (CRO) worden complexe woonoverlastdossiers multidisciplinair en zo effectief mogelijk opgepakt. Het CRO dient tevens voor afstemming op het inzetten van instrumenten zoals de Wet aanpak woonoverlast. Voor verdere informatie met betrekking tot de uitvoering en toepassing van het CRO wordt u verwezen naar het ‘Uitvoeringsplan aanpak complexe woonoverlast.’ In 2020 zijn er 29 dossier en in 2021 zijn er 37 complexe woonoverlast dossiers besproken tijdens het CRO.
Wet aanpak woonoverlast (Waw) In 2021 is, op verzoek van de regisseur woonoverlast, de Waw in de gemeentewet gewijzigd. Dankzij deze wijziging is de Wet aanpak woonoverlast nu ook van toepassing op pandeigenaren die hun woning verhuren aan overlastgevende verhuurders. De Waw is in 2020 en 2021 onverminderd toegepast. In 2021 was in twee dossiers alleen een waarschuwing niet voldoende en is de bewoner een gedragsaanwijzing opgelegd. In beide dossiers was de gedragsaanwijzing voldoende om de overlast te doen stoppen. Vier van de acht dossiers die in 2021 zijn gestart, liepen door in 2022. In 2021 is de Waw twee keer ingezet op zowel huurders als verhuurders. De ervaring dat de waarschuwing op grond van deze wetgeving meestal voldoende is om de overlast te stoppen wordt landelijk gedeeld.
10
Evaluatie en Uitvoeringsprogramma Woonoverlast 2022-2023
Tabel toepassing Wet aanpak woonoverlast
Waarschuwing
Gedragsaanwijzing
Overlast beëindigd
2018
2
0
2
2019
5
0
2
2020
7
0
7
2021
8
2
4
De regisseur woonoverlast is betrokken bij de landelijke leerkring en expertisegroep, waarin ervaringen van gemeentes met het toepassen van de Waw worden gedeeld. Om de Waw goed toe te kunnen passen, is het cruciaal dat de overlast wordt geconstateerd. Dit is de afgelopen jaren erg moeilijk gebleken. De politie heeft vaak meldingen met een hogere prioriteit, de overlastgever stopt als hij de politie aan ziet komen, de woonoverlast vindt binnenhuis plaats of is van hele korte duur. Een direct meldpunt voor de complexe dossiers waarbij toepassing van de Wet aanpak woonoverlast een optie is, zou uitkomst kunnen bieden.
Woningcorporatie Woonplus In 2020 is de afdeling leefbaarheid van Woonplus gereorganiseerd. Deze reorganisatie heeft er mede toe geleid dat de aanpak en registratie van woonoverlastdossiers, voortaan wordt uitgevoerd aan de hand van de gemeentelijke definitie van woonoverlast. Door deze reorganisatie met een nieuw systeem en nieuw personeel, kan Woonplus de cijfers over 2020 niet reproduceren. Het jaar 2021 geldt daarom als nieuwe nulmeting voor de verbeterde aanpak woonoverlast. In 2021 heeft Woonplus 193 reguliere woonoverlast dossiers verwerkt. Voorbeelden van deze dossiers zijn vervuiling, burenruzie, geluid en overige vormen van woonoverlast. De samenwerking op het gebied van leefbaarheid en veiligheid zijn vastgelegd in hoofdstuk vier van de prestatieafspraken 2022-2023.
1.3.3 Conclusie In het ‘Uitvoeringsprogramma 2020-2021’ is onder gedrag de volgende tabel opgenomen. De projecten en uitvoeringsdocumenten zijn allemaal in 2020 en 2021 opgesteld en afgerond. Tabel uitvoeringsprogramma 2020-2021 Wat
Wie
wanneer
Afgerond?
Communicatie strategie
T&H V&C Communicatie
Q2 2020
Ja
Start project Aanpak vervuilde woningen
GGD WOTS V&H
Q1 2021
Ja
Vernieuwen convenant Woonoverlast
Diverse gemeenten Veiligheidsalliantie Rotterdam (VAR) T&H
Q1 2021
Ja
Uit deze evaluatie van de aanpak woonoverlast gedrag komen de volgende acties voort: 1. opstellen projectplan Buurtbemiddeling 2023-2025; 2. borgen Buurtbemiddeling in gemeentelijke organisatie; 3. implementeren meldnummer woonoverlast; 4. borgen van de communicatiestrategie.
11
Evaluatie en Uitvoeringsprogramma Woonoverlast 2022-2023
1.4 Aanpak in Schiedam: Gebruik 1.4.1 Adres en woonfraude In 2020 en 2021 heeft het huidige interventieteam woonoverlast in samenwerking met interne en externe partners, zoals het team Vergunningen en Handhaving, het Klant Contact Centrum, de brandweer, Woonplus en de politie, ingezet op de aanpak van ongewenste en illegale woonsituaties. Het is een wettelijke taak van de gemeente om haar basis registratiepersonen (BRP) zo goed als mogelijk op orde te hebben. Veel ketenpartners zijn afhankelijk van de juistheid van de gemeentelijke BRP. Bij een onjuiste BRP kan er fraude gepleegd worden met bijvoorbeeld sociale voorzieningen. Het interventieteam woonoverlast heeft een belangrijk rol in dit proces. Zij controleren woningen op de juistheid van bewoning ten opzichte van de administratieve werkelijkheid. Met het resultaat van deze bevindingen kan de afdeling burgerzaken van de gemeente Schiedam, de BRP kloppend maken. Meldingen van mogelijke ongewenste en illegale woonsituaties worden onder andere gedaan door bewoners, burgers, het KCC en via het (voorheen) ministeriële project Landelijk Aanpak Adres kwaliteit (LAA). Daarbij zijn we de afgelopen jaren gestart met het meer data gestuurd werken. Door de COVID-pandemie is minder ingezet op de aanpak van ongewenste en illegale woonsituaties dan beoogd.
Resultaten interventieteam woonoverlast In 2020 1233 huisbezoeken en 275 mutaties in de BRP; 77 dossiers overbewoning naar V&H doorgezet die allemaal zijn afgerond en 30 naar het Huurteam In 2021 1534 huisbezoeken en 364 mutaties in de BRP; 76 dossiers overbewoning naar V&H doorgezet waarvan er 44 zijn afgerond en 34 naar het Huurteam
Deze huisbezoeken zorgen voor veel extra informatie met betrekking tot zorgproblematiek, huurdersuitbuiting, informatie over verhuurbemiddelaars, slecht onderhouden woningen, pandeigenaren, kamerverhuur/overbewoning en te hoge huren.
Landelijke Stuurgroep Interventieteam (LSI) Schiedam werkt samen met de Landelijke Stuurgroep Interventieteam (LSI),georganiseerd door de VNG. De LSI bestaat uit convenantpartners als het ministerie van SZW, de Inspectie SZW, het UWV, de SVB, de Belastingdienst en de politie. De LSI werkt op projectmatige basis samen in interventieteams om belasting- en premiefraude, toeslagenfraude, uitkeringsfraude, overtredingen van arbeidswetgeving en daarmee samenhangende misstanden te voorkomen en terug te dringen. Doel van dit project is om adres- en woonfraude gezamenlijk op te sporen door onder andere dataanalyse. De planning was om in maart 2021 te starten met het LSI-project voor de duur van één jaar. Dit is echter door de COVID-pandemie uitgesteld tot 2022.
Woonfraudeteam Woonplus Woonplus ziet de afgelopen jaren een toename van het aantal adres- en woonfraudedossiers. Zij zien een toename van onderverhuur en leegstand, terwijl er wel een huurovereenkomst is. Dit is voor zowel de gemeente als Woonplus onacceptabel. Om dit aan te pakken is door Woonplus en gemeente de ambitie uitgesproken om een woonfraudeteam te vormen. Door reorganisaties bij Woonplus zijn zij monodisciplinair gestart met dit Woonfraudeteam. Zo hebben zij in 2021 38 woonfraude dossiers afgehandeld. De ambitie om hierin samen te werken blijft echter wel staan en is daarom opgenomen in dit uitvoeringsprogramma. Om gezamenlijk woonfraude aan te kunnen pakken zal er een convenant en uitvoeringsplan opgesteld moeten worden.
12
Evaluatie en Uitvoeringsprogramma Woonoverlast 2022-2023
1.4.2 Aanpak huisjesmelkers en malafide verhuurders Handhaving Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek (Wbmgp) De inzet van de Wbmgp in de jaren 2020 en 2021 had niet alleen een preventieve werking, maar heeft ook bijgedragen in de strijd tegen huisjesmelkers en huisjesmelkersgedrag. Zo heeft de inzet van de Wbmgp, door de handhaving op particuliere pandeigenaren, geleid tot: meer zicht op bemiddelaars/ uitzendbureaus; meer zicht op te hoge huren, waardoor het Huurteam ingezet kan worden; meer inzicht in de hoge mutatiegraad in panden; particuliere verhuur aan shortstay bewoners, werd minder aantrekkelijk. In 2020 en 2021 is de handhaving van het in gebruik geven van een woning zonder de vereiste huisvestingsvergunning op grond van de Wbmgp onverminderd voortgezet. De handhaving richtte zich hierbij vooral op (malafide) huiseigenaren. Het in gebruik geven van een woning zonder de vereiste screening, is een overtreding die we de pandeigenaar zwaar aanrekenen. In 2020-2021 werd dan ook alleen nog bij een eerste overtreding een waarschuwing gegeven. Bij herhaling volgde een bestuurlijke boete. Tabel handhaving artikel 10 Wbmgp 2020-2021
Totaal
Overtreding
Opleggen LOD/ BB
Bestuurlijke waarschuwing
Totaal boete bedrag (K)
2020
24
7
16
4
2021
50
20
30
172
In de wijk Oost werden de meeste overtredingen geconstateerd. In deze wijk zijn de meeste adressen aangewezen in het kader van artikel 10 van de Wbmgp en is sprake van de meeste verhuisbewegingen. In 2021 is er € 172.000,- aan boetes opgelegd. Met deze baten worden de kosten voor juridische capaciteit voor de afhandeling van bezwaar en beroepszaken, gedekt. In bijna alle gevallen wordt er tegen een boete bezwaar en beroep in gediend. Als er een bezwaar of beroepszaak wordt verloren zal dit bedrag nog afnemen. De ervaring die in 2021 is opgedaan met de handhaving op bestuurlijke boetes heeft tot de conclusie geleid dat de verordening Wbmgp technisch moet worden gewijzigd. Daarbij wordt een beleidsregel opgesteld wat bijdraagt aan een transparanter handhavingsproces voor betrokken partijen.
Handhaving overbewoning We spreken van ‘0verbewoning’ als er minder dan 12 m₂ per persoon beschikbaar is in een woning of er sprake is van verkamering zonder vergunning, dan wel verkamering met minder dan 18m₂ per bewoner. Verder valt het illegaal splitsen van een woning hieronder. In 2021 zijn er door het interventieteam woonoverlast 1534 huisbezoeken afgerond en 76 signalen van overbewoning doorgezet naar het team Vergunningen en Handhaving. Op 44 dossiers is de handhaving opgestart. In 2021 is tevens gestart met het handhaven door middel van de bestuurlijke boete. In 2021 heeft zich een integriteitskwestie voorgedaan bij het team dat verantwoordelijk is voor de toezicht en handhaving op de signalen van overbewoning. Dit heeft veel invloed gehad op de medewerkers van het desbetreffende team en op de uitvoering van hun werkzaamheden. Hierdoor is een groot deel van het jaar minder personele capaciteit beschikbaar geweest. Mede door de integriteitskwestie en de COVID-pandemie is de handhaving achtergebleven ten opzichte van de ambities.
13
Evaluatie en Uitvoeringsprogramma Woonoverlast 2022-2023
Er is door Vergunningen en Handhaving kritisch gekeken naar de processen voor vergunningverlening en toezicht en handhaving op overbewoning. Er is een uitvoeringsprogramma opgesteld om verbeteringen door te voeren, waarmee in november 2021 is gestart. Om tot een stevigere aanpak te komen is het advies om de samenwerking tussen het team Vergunningen en Handhaving en het interventieteam woonoverlast door te ontwikkeling en vast te leggen in een samenwerkingsdocument met daarin de gezamenlijke ambities.
Verordening beheer woonruimtevoorraad De grondslag voor de handhaving op overbewoning is georganiseerd in de verordening beheer woonruimtevoorraad die eind 2019 in werking trad. In deze verordening zijn strengere regels voor kamerverhuur en splitsen van woningen opgenomen. In 2020 en 2021 is gestart met de handhaving op basis van de nieuwe verordening. Door de opgedane ervaringen bleek in 2021 dat technische aanpassing van de verordening noodzakelijk is. Daarbij is het advies om te onderzoeken of voor de handhaving op overbewoning een andere wettelijke grondslag zoals binnen ruimtelijke ordening in een bestemmingsplan een optie is. Voor verdere informatie met betrekking tot de verordening beheer woonruimtevoorraad wordt u naar het ‘Uitvoeringsprogramma Woonvisie 2022’ verwezen.
Huurteam Het Huurteam is onmisbaar gebleken als het gaat om de aanpak van huurdersuitbuiting. Zij hebben veel kennis van de privaatrechtelijke betrekkingen tussen huurder en verhuurder. Daarbij leveren zij essentiële informatie voor één van de indicatoren van de ontwikkelde data-tool ‘Dashboard huisjesmelkers’.
Dankzij de inzet van het Huurteam is er € 175.455,- teruggegaan naar de huurders in de strijd tegen huurdersuitbuiting.
In 2020 en 2021 zijn er respectievelijk 65 en 93 woningopnames gedaan door het Huurteam. Deze aantallen zijn vergelijkbaar met 2018 en 2019. Met de kanttekening dat 2020 de aantallen iets lager zijn uitgevallen door de COVID-pandemie. Met 79 woningopnames in de wijk Oost en 49 in de wijk West, is huurdersuitbuiting in deze wijken veruit het grootst. Bij alle 138 woningopnames zijn misstanden geconstateerd. Niet alle huurders hebben het Huurteam gemachtigd om deze misstanden aan te pakken. De meest voorkomende reden dat huurders het Huurteam niet machtigen, is angst voor problemen met de verhuurder. Zeker wanneer er sprake is van kort lopende huurcontracten. In totaal zijn er 82 vervolgtrajecten met 116 procedures gestart. Er kunnen voor meerdere misstanden procedures worden opgestart. Deze richten zich op het zo snel mogelijk in orde maken van de misstanden en/of huurverlaging. Deze huurverlaging kan structureel zijn of totdat de misstanden zijn opgelost. De totale gerealiseerde huurverlaging bij de 66 procedures die in de 2020 en 2021 zijn opgestart en inmiddels succesvol zijn afgerond, bedraagt tezamen € 175.455,-. De uitkomst van de 51 procedures die nog lopen bij de Huurcommissie moet hier nog bij opgeteld worden. Het Huurteam is in 2020-2022 gefinancierd met tijdelijk geld. Hiermee is de inzet van het Huurteam nog niet structureel geborgd.
Het advies blijft om de inzet van het Huurteam te borgen met financiële middelen. Het Huurteam blijft één van de belangrijkste partners en krijgt een grotere rol als de Wet goed verhuurderschap in werking treedt. De Wet goed verhuurderschap wordt verder in dit Uitvoeringsprogramma toegelicht in paragraaf 3.4 onder nieuwe instrumenten.
14
Evaluatie en Uitvoeringsprogramma Woonoverlast 2022-2023
Informatie gestuurd werken met het ‘dashboard huisjesmelkers’ In 2020 en 2021 is het dashboard volledig afgerond en in gebruik genomen. Te hoge huren, overbewoning, overtreding Wbmgp, leegstand, hennepkwekerijen en illegale prostitutie, zijn voorbeelden van indicatoren die bij elkaar worden gebracht in het dashboard huisjesmelkers. Dankzij dit dashboard is er beter zicht op de malafide pandeigenaren in onze stad. Het dashboard heeft een signalerende functie, immers kan een pandeigenaar zijn gedag hebben verbeterd. Daarbij biedt het dashboard een aantal data-analyses op mogelijk verkeerd gebruik van woningen. Zo hebben we goed inzicht in langdurige leegstand, ook in bijvoorbeeld corporatiewoningen. Voor deze data-analyse wordt alleen objectieve data gebruikt en geen persoonsgegevens. Door de uitbreiding van de capaciteit van het interventieteam woonoverlast in 2020 heeft deze data geleid tot meer proactieve controles in samenwerking met onze partners als het Huurteam, Woonplus, de politie en het interventieteam ondermijning. Het overleg ‘Kopgroep goed verhuurderschap’ van het ministerie van Binnenlandse Zaken ziet o.a. op de aanpak van huisjesmelkers. De gemeente Schiedam neemt actief deel aan dit overleg.
APV verhuurdersvergunning
Halverwege 2019 is de Algemene plaatselijke verordening (APV) gemeente Schiedam 2013 uitgebreid met afdeling 10C die toe ziet op de aanpak van huurdersuitbuiting. Deze afdeling is een instrument in de aanpak van ondermijning en woonoverlast. Met dit instrument kan de gemeente huisjesmelkers, die bijvoorbeeld stelselmatig huurders uitbuiten of strafbare feiten (laten) plegen in hun panden, aanwijzen als verhuurdersvergunningplichtig. Dit project is gefinancierd met een subsidie van het ministerie van Binnenlandse zaken en koninkrijksrelaties (BZK). Het ministerie van BZK heeft onze ervaringen met de toepassing van de APV verhuurdersvergunning als input gebruikt voor het wetsvoorstel Wet goed verhuurderschap. Samen met afdeling wonen zijn we dan ook nauw betrokken geweest bij dit wetsvoorstel. Door de COVID-pandemie en de verminderde handhaving op overbewoning hebben we minder pandeigenaren aan kunnen wijzen dan geambieerd. Tabel aantallen APV verhuurdersvergunning
Aanwijzingen Waarschuwingen
2020
2021
2 9
1 27
De eerste aanwijzing zag op een pand in de wijk West dat werd gebruikt voor de huisvesting van 21 arbeidsmigranten. De bewoners zorgden voor veel woonoverlast. De vergunningaanvraag die de pandeigenaar had ingediend om zijn pand te kunnen verhuren, is op zijn verzoek weer ingetrokken omdat het pand niet verhuurd kon worden wegens het ontbreken van de daarvoor vereiste omzettingsvergunning. Tegen de tweede aanwijzing is bezwaar en inmiddels beroep ingediend. Tegen de derde aanwijzing is bezwaar gemaakt. Het bezwaar zal in 2022 behandeld worden.
Ondermijning Ondermijning en woonoverlast hebben veel raakvlakken. De afgelopen jaren zijn dit er alleen maar meer geworden. De uitvoering van de aanpak van ondermijning ligt bij het interventieteam ondermijning. De ambitie van de gemeente en de politie was om bij het RIEC een handhavingsknelpunt vastgoed te starten. In 2021 werd duidelijk dat er bij zowel de partners als de gemeente onvoldoende capaciteit beschikbaar was voor een handhavingsknelpunt. Wel zijn er in 2020 en 2021 zeven RIEC casussen gedraaid waarvan er drie raakvlakken hadden op het gebied van vastgoed, malafide bemiddelaars en uitzendbureaus.
15
Evaluatie en Uitvoeringsprogramma Woonoverlast 2022-2023
De ambitie was om in 2020 en 2021 elke twee maanden een grote integrale actie met beide interventieteams te houden. Door de COVID-pandemie is dit in 2021 slechts bij één actie gebleven. Echter, op casus-niveau zijn de lijnen tussen beide interventieteams kort, waar nodig en mogelijk werd er gezamenlijk opgetreden. Gezien de verwevenheid is de aanbeveling om de gezamenlijke acties weer structureel uit te gaan voeren. Voor de verdere uitwerking van de aanpak ondermijning wordt u verwezen naar het ‘Uitvoeringsprogramma ondermijning’.2
Onderzoek flexwonen Er is een Plan van aanpak flexwonen gemaakt, dat momenteel wordt uitgevoerd. Onderdeel daarvan is een derde project van 75 woningen in samenwerking met Woonplus. Hiervoor is een subsidie aangevraagd bij het ministerie van Binnenlands zaken, die is toegekend. Voor verdere uitwerking van het onderzoek flexwonen wordt u verwezen naar het Uitvoeringsprogramma Woonvisie 2021 en het Plan van aanpak flexwonen.
Kopgroep goed verhuurderschap In 2020 en 2021 is de regisseur woonoverlast samen met de afdeling wonen betrokken gebleven bij de kopgroep goed verhuurderschap van het ministerie van BZK. Schiedam is hierin een belangrijke gesprekspartner door de ervaring die wij opdoen met de pilot APV verhuurdersvergunning. Uit deze kopgroep zijn twee belangrijke nieuwe instrumenten naar voren gekomen in de strijd tegen slecht verhuurderschap. De Opkoopbescherming, ook wel zelfbewoningsplicht genoemd en de Wet goed verhuurderschap. Beide instrumenten worden verder toegelicht onder paragraaf 3.4. De verwachting is dat deze instrumenten cruciaal zijn om huisjesmelkers en malafide verhuurders echt aan te kunnen pakken en een meer evenwichtige woningvoorraad in de kwetsbare wijken te krijgen.
1.4.3 Conclusie In het ‘Uitvoeringsprogramma 2020-2021’ is onder gebruik de volgende tabel opgenomen. De meeste projecten zijn in 2020 en 2021 afgerond en indien van toepassing geïmplementeerd in de lopende werkzaamheden. De projecten die niet zijn afgerond, worden opgenomen in het Uitvoeringsprogramma 2022-2023 samen met de onder de tabel geformuleerde aanbevelingen.
2
Wat
Wie
Wanneer
Afgerond?
Ontwikkelen datadashboard huisjesmelkers
KC T&H
2020/2021
Ja
Implementeren handhaven bestuurlijke boete
Team V&H
2021 Q1
Ja
Data RBG organiseren
FG V&H
2020 Q3
Ja
Projectplan LSI opstellen
T&H
2020 Q4
Ja
Communicatiestrategie ontwikkelen
Communicatie
2020 Q3
Ja
Onderzoeken flexwonen
Wonen
Woonfraudeteam Woonplus
Woonplus T&H
2021 Q2
Nee
Beleidsregel Afdeling 10C
T&H
2020 Q2
Ja
Projectplan pilot goed verhuurderschap
T&H
2020 Q2
Ja
Tussentijdse evaluatie Afdeling 10C voor BZK
T&H
2021 Q1
Ja
Eindrapportage Afdeling 10C voor BZK
T&H
2022 Q1
Nee
Tussentijdse evaluatie verordening
Wonen T&H
2021 Q1
Ja
Evaluatie verordening
Wonen V&H
2024 Q1
nee
Ja
Het uitvoeringsprogramma Ondermijning zal medio 2022 worden vastgesteld,
16
Evaluatie en Uitvoeringsprogramma Woonoverlast 2022-2023
Deze evaluatie van de aanpak woonoverlast gebruik leidt tot de volgende specifieke acties: 1) aanpassen verordening Wbmgp; 2) vaststellen beleidsregels Wbmgp; 3) door ontwikkelen samenwerking met Vergunningen en Handhaving; 4) aanpassen Verordening woonruimtebeheer; 5) financieel borgen van inzet Huurteam 2023; 6) twee maandelijks gezamenlijke actie met het interventieteam ondermijning; 7) starten met het project Landelijke stuurgroep Interventieteams; 8) opstellen woonfraude convenant Woonplus; 9) invoeren Opkoopbescherming en Wet goed verhuurderschap (mits gefinancierd).
1.5 Conclusie en aanbevelingen De afgelopen twee jaar hebben in het teken gestaan van COVID-pandemie. Echter, de aanpak woonoverlast is zo goed als mogelijk doorgezet. Een groot deel van de aanbevelingen uit de evaluatie van 2020 en 2021 zijn geïmplementeerd. Mede door de pandemie is het aantal meldingen en dossiers verder gestegen. De uitgerolde communicatiestrategie met onder andere een uitgebreide informatievoorziening op de gemeentelijke website maakt dat bewoners het interventieteam woonoverlast ook beter weten te vinden. Het vertrouwen in de aanpak is niet afgenomen door de pandemie. De inzet van de gemeente om huurdersuitbuiting, overbewoning, woonoverlast en huisjesmelkerij tegen te gaan is in 2020 en 2021 onverminderd en onvermoeid voortgezet. We krijgen door data-analyse en samenwerking met onder andere het interventieteam ondermijning, de politie en het Huurteam steeds meer zicht op de malafide pandeigenaren die misbruik maken van de meest kwetsbare bewoners. Het Huurteam is een essentiële partner gebleken in het aanpakken van misstanden in de verhuur van woningen en het leveren van data voor het dashboard. In de evaluatie van 2020-2021 was de aanbeveling om het Huurteam structureel te borgen. Dit is nog niet gelukt.
Uit de cijfers van het onderzoek van Leefbaar & Veiligheid blijkt dat wij, mede door de pandemie, de afgelopen jaren ons hoge ambitieniveau niet op alle gebieden hebben gehaald. De woonoverlast klachten met betrekking tot overbewoning, illegale kamerverhuur en illegaal splitsen zijn te weinig verbeterd. In deze evaluatie komen een aantal aanbevelingen naar voren die naar verwachting zullen bijdragen aan het verbeteren van de aanpak van deze woonoverlast. In de evaluatie van 2020 en 2021 was opgenomen dat de integraliteit van de aanpak nog verder ontwikkeld moest worden, de instrumenten aan elkaar verbonden en wilden we slimmer met elkaar gaan werken. Door de COVID-pandemie is dit de afgelopen jaren maar marginaal gelukt. In 2022 en 2023 zullen we deze aanbeveling verder uitwerken. Het moet duidelijk worden dat er binnen onze gemeente geen ruimte is voor malafide praktijken en dat hier direct fors op ingezet wordt als we het toch constateren.
Aanbevelingen Op basis van deze evaluatie worden de volgende aanbevelingen gedaan: doorontwikkelen integrale aanpak woonoverlast en aanpak huisjesmelkers; efficiëntere inzet op handhaving overbewoning; implementeren nieuwe instrumenten als de Opkoopbescherming en de Wet goed verhuurderschap (mits gefinancierd).
17
Evaluatie en Uitvoeringsprogramma Woonoverlast 2022-2023
2
Infographic Uitvoeringsprogramma 2022-2023
18
Evaluatie en Uitvoeringsprogramma Woonoverlast 2022-2023
3
Uitvoeringsprogramma woonoverlast 2022-2023
Woonoverlast is van alle tijden. In de kadernota Integrale Veiligheid is woonoverlast dan ook een van de prioriteiten van het veiligheidsbeleid. Woonoverlast is een ingrijpende vorm van overlast die rechtstreeks het woongenot van bewoners en de leefbaarheid in wijken aantast. Het kan gaan om ‘eenvoudige’ burenruzies, overlastgevende individuen, maar ook om overlast veroorzaakt door overbewoning of illegale onderverhuur. De afgelopen jaren heeft de gemeente de aanpak woonoverlast integraal gemaakt door deze te combineren met de aanpak huisjesmelkers. Iedereen verdient een prettige en betaalbare woning in Schiedam. Met dit programma dragen we er aan bij om dit mogelijk te maken. Dit uitvoeringsprogramma is het verlengstuk van het Uitvoeringsprogramma 2019 en het Uitvoeringsprogramma 2020-2021. Deze uitvoeringsprogramma’s dienen als onderliggende stukken. De koers vanuit voorgaande jaren wordt door bewoners en partners als effectief ervaren. We zetten deze dan ook onverminderd door. In dit uitvoeringsprogramma wordt het onderscheid gemaakt in woonoverlast door gedrag en woonoverlast door gebruik van een woning. De instrumenten die we inmiddels een aantal jaren succesvol inzetten zullen kort worden opgesomd.
Daarna is uitgewerkt hoe we de aanbevelingen vanuit de Evaluatie 2020-2021 samen met de betrokken interne en externe partners vormgeven en staan we stil bij nieuwe instrumenten die deze aanpak verder versterken.
3.1 Aanpak in Schiedam: Gedrag Woonoverlast veroorzaakt door gedrag van bewoners is een van de grootste aantastingen van de leefbaarheid. Het aanpassen van dit gedrag is vaak moeizaam. De aanpak ervan is complex omdat de overlast die wordt ervaren niet altijd te objectiveren en vaak moeilijk te constateren is. Belangrijk blijft het uitgangspunt om de relatie tussen bewoners te herstellen. Zo wordt diegene die overlast ervaart altijd eerst gevraagd, indien de situatie het toelaat, om zelf het gesprek met zijn of haar buurman of buurvrouw aan te gaan. Een volgende stap zou de inzet van Buurtbemiddeling kunnen zijn om de relatie tussen de buren te herstellen. Als dit allebei niet succesvol is zal de aanpak een meer repressief karakter krijgen, met de inzet van de wijkboa, de wijkagent, het interventieteam woonoverlast en uiteindelijk de mogelijkheid tot de toepassing van de Wet aanpak woonoverlast.
3.1.1 Preventief Wij blijven inzetten en sturen op de verantwoordelijkheid van de bewoners zelf. Het gesprek aangaan, contact maken en de irritaties uitspreken kan soms zoveel meer opleveren en blijft een belangrijk onderdeel van onze aanpak. Voor de preventieve aanpak van gedrag hebben wij de volgende instrumenten tot onze beschikking.
19
Evaluatie en Uitvoeringsprogramma Woonoverlast 2022-2023
Buurtbemiddeling Als zelf het gesprek aangaan niet lukt of onvoldoende helpt, kunnen bewoners zelf of via de gemeente, Woonplus of politie, Buurtbemiddeling inschakelen. Buurtbemiddeling heeft de afgelopen jaren laten zien een belangrijke partner te zijn in onze aanpak woonoverlast. Voor 2023 moet er een nieuw projectplan worden opgesteld. Hierin wordt opgenomen in welke financiële mate Woonplus zich committeert aan Buurtbemiddeling en hoe we de aankomende jaren verder willen investeren in het werven en behouden van nieuwe geschikte bemiddelaars. Daarnaast moet Buurtbemiddeling worden geborgd binnen de gemeentelijke organisatie. Dit kan door dit structureel uit te besteden of formatie te creëren voor de coördinator Buurtbemiddeling. De ambitie is om dit budgetneutraal te doen.
Mediation Er kan een keuze gemaakt worden voor professionele mediation. Bijvoorbeeld als een dossier net te zwaar is voor Buurtbemiddeling of wanneer Buurtbemiddeling niet direct ingezet kan worden, maar mediation nog wel kans maakt.
Artikel 9 Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek Artikel 9 van de Wbmgp biedt de mogelijkheid om potentiële huurders met bepaalde sociaaleconomische kenmerken met voorrang te huisvesten in de aangewezen kwetsbare straten.
Screening artikel 10 Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek Met het verlengen van deze maatregel zal het screenen op woonoverlast, in de meest kwetsbare straten van Schiedam, de aankomende jaren onverminderd voortgezet worden. Hierbij wordt benadrukt dat iemand niet zo maar wordt afgewezen. Er moet sprake zijn van een aanzienlijk woonoverlast verleden of betrokkenheid bij bijvoorbeeld drugs in een woning of illegale prostitutie. De screening vraagt elke keer weer een zorgvuldige overweging. Waar het kan zal een aanvrager een vergunning onder voorwaarden ontvangen.
Communicatiestrategie Effectieve communicatie draagt bij aan het verbeteren van het subjectieve veiligheidsgevoel. Om deze communicatiestrategie te borgen in onze dagelijkse werkzaamheden, zal een medewerker van het interventieteam woonoverlast de kerntaak communicatie krijgen. Deze medewerker zal aansluiting zoeken bij de communicatiemedewerker van de gemeente en zal sturen op de uitvoering van de communicatiestrategie. Het verbeteren van de veiligheidsbeleving wordt verder uitgewerkt in het Uitvoeringsplan Openbare Orde en Veiligheid.3
3.1.2 Repressief Als bewoners er niet zelf uitkomen en de overlast aanhoudt, schromen we niet om overlastgevers hierop aan te spreken, boetes op te leggen of om bestuurlijke maatregelen in te zetten. Het doel is altijd om de rust in de straat te herstellen en voor een ieder het woongenot terug te laten keren.
(Wijk)boa en politie De (wijk)boa’s en de politie zijn onderdeel van de escalatieladder zoals omschreven in het Uitvoeringsplan aanpak complexe woonoverlast. Zij zijn een belangrijke partner in de aanpak van woonoverlast. Zij spreken vermeende overlastgevers aan op het gedrag en proberen waar mogelijk de woonoverlast te constateren en te beboeten. Er kan een boete opgelegd worden op bijvoorbeeld het veroorzaken van geluidsoverlast. Het constateren zoals vermeld in de evaluatie is echter niet makkelijk gebleken en daarmee beboeten ook niet. 3
Dit is in voorbereiding en zal in 2023 worden vastgesteld.
20
Evaluatie en Uitvoeringsprogramma Woonoverlast 2022-2023
Hierom zal in 2022 een pilot gedraaid worden met een meldnummer woonoverlast. Dit nummer zal in eerste instantie getest worden op de complexe dossiers die in aanmerking komen voor een bestuurlijke maatregel als de Wet aanpak woonoverlast.
Wet aanpak woonoverlast De toepassing van de Wet aanpak woonoverlast zetten we onverminderd door op huurders, eigenaar/ bewoners en op verhuurders. De regisseur woonoverlast is aangesloten bij de leerkring Wet aanpak woonoverlast, die wordt georganiseerd door het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) in opdracht van het ministerie van BZK.
Casus regieoverleg en PGA-overleg Deze overleggen zijn cruciaal om tot een effectieve oplossing of aanpak te komen. De regisseur woonoverlast zit het CRO voor en neemt structureel deel aan het PGA-overleg.
Vervuilde woningen Soms laten mensen hun huis vervuilen. Bij een vervuilde woning kan er sprake zijn van vervuiling, verwaarlozing van de woning, of problematische verzameldwang (hoarder problematiek). De coördinator vervuilde woningen houdt overzicht en regie op de aanpak van vervuilde woningen in Schiedam. Zij past zoveel als mogelijk de Rotterdamse methodiek toe, waar het meestal meer tijd kost om een woning schoon of leeg te krijgen, maar met een veel duurzamer resultaat. Als deze methode niet effectief is, zal er doorgepakt worden door middel van handhaving in samenwerking met het team Vergunningen en Handhaving.
Regelrechter De regelrechter onderzoekt samen met partijen in een goed gesprek of ze er onderling uit komen. Lukt dat niet? Dan hakt de regelrechter alsnog de knoop door. Dit is op vrijwillige basis. Het voordeel van de regelrechter is dat het gesprek op korte termijn kan plaatsvinden en dat de kosten voor bewoners relatief laag is. De regelrechter is een partner binnen de Schiedamse aanpak van woonoverlast. Het interventieteam woonoverlast beoordeelt de binnengekomen dossiers en kan deze in overleg met de betrokken partijen doorzetten naar de regelrechter.
3.1.3 Conclusie Voor 2022 en 2023 staat voorop dat we onverminderd doorgaan met de uitvoering van de reeds geïmplementeerde instrumenten. Uit de evaluatie zijn de volgende werkzaamheden naar voren gekomen. Tabel aanvullende projecten/werkzaamheden 2022-2023
Wat
Wie
wanneer
Opstellen projectplan Buurtbemiddeling 2023-2025
T&H
Q4 2022
Borgen Buurtbemiddeling in gemeentelijke organisatie
T&H
Q4 2022
Pilot meldnummer woonoverlast
T&H
Q2 2022
Borgen van de communicatiestrategie
T&H
2022-2023
21
Evaluatie en Uitvoeringsprogramma Woonoverlast 2022-2023
3.2 Aanpak in Schiedam: Gebruik Het tweede onderdeel van dit uitvoeringsprogramma richt zich op woonoverlast die wordt veroorzaakt door het illegaal gebruik van woningen. De aanpak van huisjesmelkers en in het verlengde daarvan op de malafide uitzendbureaus en malafide huisvestingsbemiddelaars, is hier het belangrijkste onderdeel van. Hierbij moet u denken aan illegale woonsituaties zoals overbewoning, drugs, prostitutie en uitbuiting van huurders. Dit soort situaties vinden wij onacceptabel en worden binnen onze gemeente hard aangepakt. Voor een effectieve aanpak is het van belang dat de gemeente Schiedam en haar partners dezelfde definities hanteren. De paragraaf met betrekking tot het gebruik van de woning begint dan ook met deze definities. Definitie professionele investeerder. Professionele investeerders zijn rechtspersonen of natuurlijke personen (met een bezit van > vijf woningen en/of bedrijfspanden) die om woningen te kunnen (gaan) exploiteren in vastgoed investeren.
Definitie huisjesmelkersgedrag en huisjesmelkers.
In Schiedam maken we onderscheid tussen huisjesmelkersgedrag en huisjesmelkers. Elke pandeigenaar kan zich schuldig maken aan huisjesmelkersgedrag. Pas als dit gedrag structureel is spreken we van een huisjesmelker. We spreken van structureel huisjesmelkersgedrag als de onderstaande gedragingen meer dan twee keer (>2) voorkomen in een van de woningen of bedrijfspanden van de desbetreffende eigenaar. Structureel geen of te weinig geld uitgeven aan (voldoende) onderhoud. Verkeerd gebruik bewust of onbewust faciliteren (b.v. hennepteelt, illegale kamerverhuur, woonfraude, harddrugshandel etc.) Structureel te hoge huren vragen (boven de grens van het puntenstelsel).
Een huisjesmelker kan in het bezit zijn van 1 of meerdere woningen. Een voorbeeld van een huisjesmelker is iemand die structureel (>2 keer), ondanks handhaven, teveel bewoners in een van zijn woningen huisvest, te hoge huren vraagt en waar bijvoorbeeld drugs of illegale prostitutie in zijn woningen plaatsvindt. Opgemerkt moet worden dat op dit moment het vragen van hoge huren niet illegaal is. Alleen het Huurteam kan daar privaatrechtelijk bewoners in ondersteunen.
3.3 Bestaande instrumenten 3.3.1 Adres en woonfraude Adres en woonfraude reactief Het interventieteam woonoverlast zet veel in op ongewenste en illegale woonsituaties, dit wordt ook wel adres- en woonfraude genoemd. Het interventieteam woonoverlast doet dit altijd met oog voor de menselijke maat. Vaak gaan deze woonsituaties samen met woonoverlast en/of pandeigenaren die alleen oog hebben voor eigen financieel gewin. Het interventieteam woonoverlast ziet toe op adresfraude op verzoek van onder andere het Klant Contact Centrum (KCC).
22
Evaluatie en Uitvoeringsprogramma Woonoverlast 2022-2023
Op verzoek van het KCC doen we inspecties in woningen, waarbij we allerlei problematiek en illegale situaties achter de voordeur aantreffen. Het interventieteam woonoverlast is vanaf het begin aangesloten bij het data-analyse project Landelijke Aanpak Adreskwaliteit (LAA) ten behoeve van de opsporing van adresfraude.
Adres en woonfraude proactief Het interventieteam woonoverlast zet het proactief opsporen van adres en woonfraude door middel van data-analyse onverminderd door. Hiervoor wordt gekeken naar bijvoorbeeld langdurige leegstand, ingeschreven personen die geen gezin of familie zijn of het aantal m₂ aan oppervlakte woning ten opzichte van het aantal ingeschreven bewoners. Hiervoor worden op geen enkele wijze indicatoren gebruikt die discriminatoir zijn.
Woonfraudeteam Woonplus Woonplus ziet de afgelopen jaren een toename van het aantal adres- en woonfraude dossiers. Zij zien onder andere een toename van onderverhuur en leegstand, terwijl er wel een huurovereenkomst is. Dit is voor zowel de gemeente als voor Woonplus onacceptabel. Om dit aan te pakken is door Woonplus de ambitie uitgesproken om een woonfraudeteam te vormen. Door reorganisaties bij Woonplus zijn zij monodisciplinair gestart met dit woonfraudeteam. De ambitie om hierin samen te werken blijft echter wel bestaan en is daarom opgenomen in dit uitvoeringsprogramma. Om gezamenlijk woonfraude aan te kunnen pakken, dient er een convenant en uitvoeringsplan opgesteld te worden.
Landelijke Stuurgroep Interventieteams (LSI) De LSI is een project van overheidspartners met de doorlooptijd van één jaar. Doel van dit project is om adres en woonfraude gezamenlijk op te sporen. Het project zal zich richten op de wijken Oost en Nieuwland, en zal zo worden vormgegeven dat het bijdraagt aan het Nationaal programma. De uitvoering van de LSI-project is tijdelijk en past binnen de huidige capaciteit van het interventieteam woonoverlast.
3.3.2 Aanpak huisjesmelkers en malafide verhuurders Handhaven Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek De handhaving met de bestuurlijke boete is succesvol gebleken en zetten we onverminderd door. Wel zal er beleid opgesteld gaan worden en moet de verordening technisch worden aangepast om de grondslag hiervan steviger te maken.
Overbewoning Het interventieteam woonoverlast loopt tijdens haar werkzaamheden tegen allerlei illegale situaties aan. Regelmatig blijkt bij een verzoek tot controle op adresfraude dat er sprake is van meer misstanden zoals overbewoning. Bij overbewoning is niet alleen sprake van een illegale situatie maar ook van een gevaarlijke situatie. De kans op brand in een woning is aantoonbaar groter als er veel mensen op een kleine oppervlakte wonen. De bewoners en pandeigenaren brengen hiermee niet alleen zichzelf maar ook omwonenden in gevaar. Dit is onacceptabel. Om die reden wordt er met een bestuurlijke boete gehandhaafd op geconstateerde overtredingen. Hiervoor wordt samengewerkt met het team Vergunningen en Handhaving. Zij zijn belast met het daadwerkelijke toezicht en de handhaving op en vergunningverlening van kamerverhuur en het splitsen van woningen. Om tot een stevigere aanpak te komen, is het advies om de samenwerking tussen het team Vergunningen en Handhaving en het interventieteam woonoverlast door te ontwikkelingen en vast te leggen. Het is daarbij belangrijk dat het aantal meldingen en de uiteindelijke handhaving wordt afgestemd op de beschikbare capaciteit.
23
Evaluatie en Uitvoeringsprogramma Woonoverlast 2022-2023
Verordening Woonruimtebeheer In 2022 en 2023 wordt ingezet op voortzetting en uitvoering van verordening 2020 (strengere regels kamerbewoning en bouwkundig splitsing), met inbegrip van de technische aanpassing van de verordening. Er komt een voorstel voor verbetering van de verordening. Naast regeltechnisch verbeteringen omvat dit: Een voorstel voor regulering toeristische verhuur van woningen. Startend met de registratie van de toeristische verhuur, om inzicht te krijgen van de omvang. Een voorstel voor een zelfbewoningsplicht, inclusief de uitvoeringsaspecten. 4
Huurteam Met de expertise die het Huurteam bezit als het gaat om privaatrechtelijke misstanden, zijn zij een onmisbare partner bij deze aanpak gebleken. De samenwerking met het Huurteam is verder doorontwikkeld naar ook een proactieve vorm van samenwerken. Zij leveren belangrijke informatie voor het dashboard huisjesmelkers. Financiële middelen voor het Huurteam zijn nog niet structureel. We onderzoeken of het Huurteam gefinancierd kan worden vanuit het Nationaal programma leefbaarheid en veiligheid.
Dashboard huisjesmelkers Het datadashboard is inmiddels in productie en gebruik. Het dashboard wordt ook gebruikt om de capaciteit van het interventieteam woonoverlast meer informatie gestuurd in te zetten.
APV verhuurdersvergunning De Pilot APV verhuurdersvergunning en de financiële middelen die eerder door het ministerie van BZK zijn toegekend zijn nog beschikbaar tot en met eind 2022. Op dit moment werkt BZK aan een nieuwe wet die de APV verhuurdersvergunning per 2023/2024 zou gaan vervangen. Vanuit dit programma wordt aangestuurd op gemeentelijk voorbereiding van komst van deze wet. Onder paragraaf 3.4 nieuwe instrumenten gaan we verder in op de Wet goed verhuurderschap.
Ondermijning De uitvoering van de aanpak van ondermijning ligt bij het interventieteam ondermijning. Dit team is onder andere verantwoordelijk voor de bestuurlijke aanpak van drugs en illegale prostitutie. Gezamenlijk zijn wij verantwoordelijk voor de aanpak van huisjesmelkers, malafide pandeigenaren en bemiddelaars. De kracht en het specialisme van beide interventieteams zijn gebundeld om zo beter zicht te krijgen op die malafide partijen in de stad. De samenwerking met het interventieteam ondermijning zal de aankomende jaren verder geïntensiveerd worden door in ieder geval structureel een twee maandelijkse gezamenlijke actie. Daarbij wordt er gezamenlijk opgetrokken in RIEC casuïstiek en waar nodig direct gezamenlijk geïntervenieerd.
Discriminatie Discriminatie in Schiedam is onacceptabel. Vanuit dit uitvoeringsprogramma zijn we aangesloten bij het Plan van aanpak discriminatie op de woningmarkt. Vanuit dit plan zullen we de aankomende jaren beter gaan samenwerken met Radar en het Huurteam om beter zicht te krijgen op het aantal meldingen van discriminatie op de woningmarkt. De verwachting is dat met de Wet goed verhuurderschap bestuurlijke handhaving op discriminatie in de woningmarkt mogelijk wordt. Onder paragraaf 3.4 nieuwe instrumenten gaan we verder in op de Wet goed verhuurderschap.
4
Tekst uit Uitvoeringsprogramma Woonvisie 2021
24
Evaluatie en Uitvoeringsprogramma Woonoverlast 2022-2023
Communicatie gebruik We zien in Schiedam een grote groep particuliere woningeigenaren die onvoldoende kennis heeft van wat het betekent om een woning te verhuren. We zien dat zij bijvoorbeeld malafide partijen inhuren om de woning te beheren en geen idee hebben van lokale wet- en regelgeving. De gemeentelijke website is inmiddels uitgebreid met deze informatie. Daarbij zal er in 2023 een grote bijeenkomst plaatsvinden waarvoor particuliere woningeigenaren, bemiddelaars, beheerders en uitzendbureaus uit zullen worden genodigd en waar de geldende en nieuwe wet- en regelgeving zal worden toegelicht.
3.4 Nieuwe instrumenten Het ministerie van BZK ziet net als Schiedam dat trends als slecht verhuurderschap en woonfraude de afgelopen jaren onder invloed van economische ontwikkelingen toenemen. Zo is de afgelopen drie jaar een duidelijke trend te zien van het opkopen van goedkope en middeldure woningen als beleggingsobject met goed of slecht verhuurderschap als gevolg. Slecht verhuurderschap zien we voornamelijk in de meer kwetsbare wijken terug en heeft daar zijn weerslag. Voorbeelden hiervan zijn hoge huren en kortlopende huurcontracten, slecht onderhoud van de panden en allerlei illegale situaties zoals splitsen en kamerverhuur. Dit heeft niet alleen zijn weerslag op woonoverlast maar ook op de leefbaarheid in die straten. Bewoners maken geen contact meer met hun buren omdat zij weten dat de buren er maar voor korte duur wonen. De parkeervoorzieningen zijn ontoereikend en het afval wordt naast de containers geplaatst. Daarbij betekent het opkopen van panden door beleggers dat starters minder kans maken op deze goedkope en middeldure woningvoorraad.