Bijlage Routekaart religieus erfgoed

Sociaal Maatschappelijk De kerkelijke gemeenschap bestaat uit ongeveer 300 leden. Daaronder zijn zo’n 100 actieve leden die op de zondagse dienst komen. Het aantal leden loopt gestaag terug. De gedwongen sluitingen als gevolg van corona hebben deze trend (tijdelijk) nog verder versterkt. De samenstelling van de gemeente is redelijk divers, maar er zijn vrij veel ouderen en de vergrijzing zet door. De inkomsten en uitgaven zijn de afgelopen jaren redelijk stabiel gebleven. De bedding van de gemeenschap in de wijk is niet erg sterk. De kerk staat op een vrij onopvallende locatie, heeft geen open uitstraling naar buiten toe en is beperkt in multifunctioneel gebruik. Leden komen uit de hele stad en niet specifiek uit de wijk. Dit maakt dat het kerkgebouw overal zou kunnen staan. De Nederlands Gereformeerde Kerk Schiedam staat momenteel voor de vraag of zij nog voor langere termijnin het gebouw wil blijven kerken. Daarover wordt komend jaarhet gesprek met de kerkenraad en met de gemeenteleden gevoerd. Het is van belang om realistisch te kijken wat nodig is in de toekomst.

Routekaart religieus erfgoed Schiedam | Gespreksverslag Nederlands Gereformeerde Kerk Schiedam

Dit vraagt een zorgvuldig traject. Vanuit een werkgroep ‘Toekomst NGK Schiedam’ is aangegeven dat de voorkeur uitgaat naar een multifunctioneel, duurzaam gebouw met goede toegankelijkheid, moderne voorzieningen en een buitenruimte. Een grote investering in het huidige gebouw is ontoereikend om in deze wensen te voorzien. De huidige energiecrisis maakt keuzes voor de toekomst nog urgenter.

Ruimtelijk – economische ontwikkeling De kerk en het pand aan de Lange Haven staan in de binnenstad op een dure locatie. Mocht de kerkelijke gemeenschap ooit naar een andere locatie willen gaan, dan heeft het complex vermoedelijk een hoge waarde. Dat is met name te danken aan het pand aan de Lange Haven. Dit pand biedt mogelijkheden om herbestemd te worden als woning of om er meerdere appartementen in te vestigen. Het kerkgebouw leent zich lastig voor een nieuwe invulling. De NGK is al eerder benaderd door religieuze genootschappen die geïnteresseerd zijn in het gebouw, maar zij hebben er vanwege de beperkte functionaliteit van afgezien.

95

Sociale en Culturele Islamitische Vereniging Gebouw

Yildiz Moskee

Ingebrachte thema’s Verduurzaming

Onderhoud

Programmering

• De moskee kampt met een sterk gestegen energierekening. Het beschikt al over zonnepanelen en vloerverwarming, maar het verbruik blijft hoog.

• Het gebouw is bijna 20 jaar oud en kampt met achterstallig onderhoud.

• De huidige exploitatievergunning staat slechts een beperkt aantal activiteiten per jaar toe. Het bestuur zou graag wat ruimer kunnen programmeren om via activiteiten, gerelateerd aan de religieuze functie, het onderhoud aan het gebouw te kunnen bekostigen.

• Het bestuur heeft de wens om verder te verduurzamen en zoekt naar een lening of subsidie om dit te kunnen financieren.

• Het ontbreekt aan financiering om meerjarig onderhoud uit te voeren aan het gebouw en verder te verduurzamen.

Gespreksverslag Opgaven algemeen Datum 9 november 2022 Locatie  Sociale en Culturele Islamitische Vereniging Aanwezigen  Zekeriya Budak, voorzitter hoofdbestuur Vera Schelberg, gespreksleider Arjan Douma, gemeente Schiedam

De moskee heeft momenteel te maken met een aanzienlijk gestegen energierekening. Die dreigt het centrum in financiële problemen te brengen. De moskee draait op vrijwillige contributies en het wordt moeilijk om het extra benodigde geld bij de leden en bezoekers op te halen. Veel mensen hebben het tegenwoordig financieel ook zwaar en sommigen vorderen hun contributie terug. Het bestuur wil het gebouw graag verder verduurzamen, maar ook daarvoor moet het geld middels vrijwillige giften worden

Routekaart religieus erfgoed Schiedam | Gespreksverslag Sociale en Culturele Islamitische Vereniging

binnengehaald. Zij hoopt dat er subsidies of fondsen zijn om bij te dragen in de financiering. Zo heeft de gemeente Amsterdam een subsidie verstrekt om de Taibah moskee te verduurzamen.

Fysiek De moskee is een iconisch gebouw in de wijk Nieuwland. Vanwege de koepel en de minaretten valt het al van een afstand op. Het is nog een relatief jong gebouw. In 1999 heeft de islamitische gemeenschap met donaties en spaargeld de grond gekocht en in

96

Sociale en Culturele Islamitische Vereniging

2001 werd gestart met de bouw. In 2006 is de bouw van de moskee afgerond. De moskee beschikt over een grote gebedsruimte, heeft klaslokalen voor jongeren, vergaderzalen en een kantine met keuken. De gebedsruimte is bekleed met authentieke keramieke tegels. Verder zijn er een kleine supermarkt en een kapper gevestigd in het gebouw. De moskee is verbonden met een aanbouw waar een multifunctionele zaal in gevestigd is. De moskee heeft te maken met achterstallig onderhoud. Het gebouw is grotendeels door de gemeenschap zelf gebouwd. Daarom zijn tijdens de bouw soms kostenbesparende maatregelen genomen die de kwaliteit van het gebouw niet ten goede kwamen. Voor grootschalig onderhoud worden onvoldoende middelen binnengehaald. Dat leidt hier en daar tot bouwkundige gebreken. Tijdens de Ramadan viel bijvoorbeeld de sikkel van de minaret naar beneden. Deze is nog steeds niet vervangen of terug geplaatst. Ook het dak moet over een paar jaar aangepakt worden en de CV-ketels moeten binnenkort vervangen worden. Het bestuur wil de moskee graag verder verduurzamen. Een paar jaar geleden zijn al 181 zonnepanelen op het dak geplaatst en in het gebouw ligt vloerverwarming. Toch is de energierekening nog erg hoog, omdat het gebouw intensief gebruikt wordt en er gestookt wordt op gas. Het bestuur onderzoekt onder meer de mogelijkheden voor de aanleg van een

warmtepomp. Verduurzaming wordt echter fasegewijs uitgevoerd, omdat de benodigde middelen door vrijwillige giften opgebracht moeten worden.

Sociaal Maatschappelijk Het totale bereik van de moskee is ongeveer 3000 tot 4000 mensen. Dat zijn inwoners uit Schiedam, maar ook uit omliggende steden zoals Vlaardingen en Rotterdam. De moskee is open voor iedereen. Toch ligt de nadruk sterk op de wijk aangezien zo’n 80 tot 90 procent van de mensen uit de directe omgeving komt. Bij het vrijdaggebed zijn ongeveer 500 tot 600 mensen aanwezig. Ook worden er lessen gegeven in educatieve, islamitische vorming waar wekelijks 480 leerlingen aan deelnemen. Het aantal leden is al een aantal jaren stabiel.

georganiseerd door vrijwilligers. In totaal gaat het om ongeveer 100 personen. Zowel het onderhoud van het gebouw als de activiteiten worden gefinancierd met vrijwillige giften. Daarom is het voor de moskee belangrijk om activiteiten te kunnen programmeren die bijdragen aan de inkomsten. Het bestuur zou graag een verruiming van de exploitatievergunning willen krijgen om gedurende het jaar meer activiteiten te kunnen programmeren. Zij moet momenteel veel verzoeken voor activiteiten afwijzen, omdat ze bang is dat daar in de huidige vergunning geen ruimte voor is. Het gesprek over de verruiming van de exploitatievergunning met de gemeente Schiedam loopt al een aantal jaar en heeft nog niet de ruimte opgeleverd die het centrum graag zou willen zien.

Ruimtelijk – economische ontwikkeling De moskee speelt een belangrijke rol in de wijk. Het is niet alleen een religieus gebouw, maar ook een maatschappelijk en cultureel centrum. Mensen uit de wijk komen geregeld eten in de kantine. Ook worden vanuit de moskee mensen met zorgvragen en problemen bijgestaan. Voor veel mensen is het laagdrempeliger om hulp te vragen bij de moskee, dan om aan te kloppen bij de overheid. De moskee zelf wordt ook voor meerdere activiteiten gebruikt. Zo vinden er religieuze feestjes, henna avonden en etentjes plaats in de grote zaal.

De moskee is een opvallend en iconisch gebouw in de wijk Nieuwland vlakbij het markante metrostation Troelstralaan. De minaretten en de koepel vallen al van verre op. Het bestuur is tevreden met de locatie en met het gebouw, al moet er op het gebied van verduurzaming nog het nodige gebeuren. Op het terrein rond de moskee zijn veel parkeerplekken die ook geregeld gebruikt worden door omwonenden. Daarmee levert de moskee een positieve bijdrage aan de hoge parkeerdruk in de wijk.

Vrijwilligers dragen de moskee. Het bestuur bestaat uit vrijwilligers en ook de activiteiten worden

Routekaart religieus erfgoed Schiedam | Gespreksverslag Sociale en Culturele Islamitische Vereniging

97

Hersteld Hervormde Gemeente Schiedam Gebouw

Plantagekerk

Ingebrachte thema’s Verduurzaming

Herbestemming

• De kerk is niet geïsoleerd en de energiekosten zijn aanzienlijk gestegen. Het bestuur onderzoekt momenteel de mogelijkheden om verder te verduurzamen.

• Mocht het genootschap ooit willen verhuizen, dan leidt dat tot een herbestemmingsopgave.

Gespreksverslag Datum 11 november 2022 Locatie  Plantagekerk Aanwezigen  Jan Henk Kroos, Kerkenraad Plantagekerk Vera Schelberg, gespreksleider Arjan Douma, gemeente Schiedam

Opgaven algemeen

Fysiek

Net als veel andere genootschappen heeft de Plantagekerk te maken met een flinke stijging van de energierekening. Het pand is niet geïsoleerd en matig tot redelijk in onderhoud. Voor nu is het financieel nog op te brengen. Op de korte termijn is instandhouding van het gebouw geen probleem. Op de langere termijn is de vraag of de inkomsten nog wel volstaan voor verduurzaming en groot onderhoud aan het kerkgebouw. De gemeenschap heeft een orthodoxe grondslag en vindt het belangrijk om financieel zelfredzaam te zijn. Het wil dan ook niet afhankelijk zijn van subsidies of van leningen van de bank. Vraag is of dat bij dit gebouw op langere termijn houdbaar is.

De Plantagekerk is gebouwd in 1872 en in gebruik genomen door de Gereformeerde Gemeente in Schiedam. Sinds 1959 kerkt de Vrije Gemeente er. In 2009 is deze toegetreden tot de Hersteld Hervormde Kerk. Het gebouw is geen monument, maar is wel onderdeel van een van rijkswege beschermd stadsgezicht. Het gebouw heeft geen toren en vervult ook niet een iconische functie. Wel vormt het een geheel met de omliggende panden.

Routekaart religieus erfgoed Schiedam | Gespreksverslag Hersteld Hervormde Gemeente Schiedam

De kerk heeft een grote zaal waar gekerkt wordt. Verder zijn er een keuken, toiletten en een klein zaaltje waar vergaderd kan worden. Het ontbreekt aan een zaal met een tussenformaat voor bijeenkomsten en het organiseren van activiteiten. Bouwkundig is het

98

Hersteld Hervormde Gemeente Schiedam

casco in redelijke conditie. Er is geen acute zorg over het gebouw. Het onderhoud loopt op sommige onderdelen wat achter. Momenteel wordt een bouwkundige inspectie uitgevoerd. Energetisch is het gebouw vrij slecht. De kap en muren zijn niet geïsoleerd en er is veel enkel glas. Wel heeft de kerk ledverlichting en een nieuwe energiezuinige CV. Het gasverbruik is redelijk laag, ook omdat het verwarmen van de kerk beperkt wordt. Het bestuur onderzoekt de mogelijkheden om zonnepanelen en infraroodpanelen te plaatsen. Zelfs zonder isolering is er dan een aanzienlijke verduurzamingsslag te maken. Toch zal minimale verwarming nodig blijven omdat een te hoge luchtvochtigheid slecht is voor het orgel.

Sociaal Maatschappelijk De kerkelijke gemeenschap bestaat uit 150 leden en kent een lichte groei. Over het algemeen is het ledenaantal stabiel te noemen. Omdat het in Schiedam ontbreekt aan een christelijke infrastructuur trekt de jeugd vaak naar omliggende gebieden met een sterkere christelijke signatuur. Tegelijkertijd vindt juist aanwas plaats vanuit de meer orthodoxe gemeenschappen. Er wordt niet gedacht over fusies met andere gemeenten. Het verzorgingsgebied van de kerk is vrij groot en beslaat Schiedam, Vlaardingen, Maassluis en het westelijk deel van Rotterdam. Omdat de gemeente vrij klein is, vraagt zij een relatief hoge bijdrage van de leden. Daarmee kan de gemeente fulltime een predikant in dienst houden en de

middelen voor onderhoud aan het gebouw opbrengen. Wat eventueel overblijft, wordt aan goede doelen geschonken. Een groot deel van de leden is actief als vrijwilliger, zo’n 90 personen. De gemeente heeft een sterke sociaalmaatschappelijke functie en doet aan evangelisatie en welzijnswerk. De Plantagekerk wil graag een plek zijn waar mensen altijd kunnen komen. Helaas kost het teveel inzet om de deuren altijd openen. Nu is er eens in de twee of drie weken Open Huis. Ook met Open Monumentendagen doet de kerk altijd mee. In het gebouw zijn verder zangbijeenkomsten, ouderenmiddagen en activiteiten van de jeugdvereniging. Het bestuur krijgt vaak verzoeken voor andere activiteiten in het gebouw, maar blijft graag trouw aan gebruik voor religieuze zaken. Wel heeft het bestuur interesse om meer aansluiting te zoeken bij evenementen in park de Plantage.

Ruimtelijk – economische ontwikkeling De kerk vormt onderdeel van de bebouwing aan de Plantage, maar is geen monument en ook geen iconisch gebouw. Het gebouw ligt op de aanlooproute van Schiedam-zuid naar de binnenstad, maar springt niet meteen in het oog. De kerkelijke gemeente heeft vooralsnog geen plannen om te verhuizen, maar het gebouw zou in theorie mogelijkheden bieden voor herbestemming tot bijvoorbeeld woningen.

Routekaart religieus erfgoed Schiedam | Gespreksverslag Hersteld Hervormde Gemeente Schiedam

99

Islamitische stichting Nederland, Schiedam Gebouw

Muradiye Moskee

Ingebrachte thema’s Stadspromotie

Cultuurhistorische waarde

Verduurzaming

• Meer zichtbaarheid geven aan de moskee en het (historische) verhaal van de gemeenschap in de marketing en de promotie van Schiedam.

• Meer kennis van de geschiedenis en cultuurhistorische waarde van het gebouw om te ontdekken welke delen monumentaal waardevol zijn.

• Streven om energieneutraal te worden: een groene moskee. Het bestuur onderzoekt een sedumdak en zonnepanelen.

• De moskee opnemen in culturele programmering zoals Open Monumentendagen, stadswandelingen en culturele evenementen, passend bij de identiteit.

• In de toekomst wil de moskee een nieuwe voorgevel met andere uitstraling die vernieuwend is en in aansluiting op de historische delen van het gebouw en het beschermd stadsgezicht. • Het gebouw omarmen als onderdeel van het Schiedamse cultureel erfgoed en daar zichtbaarheid aan geven, bijvoorbeeld door verwijzing met infoborden.

Gespreksverslag Opgaven algemeen Datum 28 oktober 2022 Locatie  Muradiye Moskee Aanwezigen  Seref Karaaslan, bestuur Muradiye Moskee Kadir Ince, bestuur Muradiye Moskee Halil Karaaslan, Muradiye Moskee Vera Schelberg, gespreksleider Arjan Douma, gemeente Schiedam

De moskee is meer dan een religieus gebedshuis. Het is ook een multifunctioneel cultureel centrum. Daarnaast belichaamt de moskee een belangrijk verhaal van de recente geschiedenis van Schiedam. Met de komst van gastarbeiders die voornamelijk in de havens en de industrie gingen werken, veranderde de demografische samenstelling van Schiedam.Het is belangrijk om dit verhaal op te nemen in de histo-

Routekaart religieus erfgoed Schiedam | Gespreksverslag Islamitische stichting Nederland, Schiedam

rie en in de promotie van Schiedam. Kerken worden vaak vanzelfsprekend omarmd als cultureel erfgoed, voor moskeeën geldt dat veel minder. Het is dan ook de wens van het bestuur om de zichtbaarheid van de moskee te vergroten. Van belang daarbij is dat het gebouw een directe link heeft met het jeneververleden. Het bestuur heeft de wens om de voorgevel van de moskee aan te pakken. Aan de voorkant is het gebouw

100