Bijlage Rapport Veiligheidsbeleving in Schiedam

4.6.4 Veiligheid in de Vogelbuurt: wat zeggen professionals? Wij spraken over de Vogelbuurt met de wijkregisseur en de wijkagent. Zij denken desgevraagd dat bewoners de veiligheid in de Vogelbuurt een 7 of een 8 zullen geven. Het is een rustige, groene buurt waar de sociale controle groot is en waar relatief veel bewoners zich inzetten voor de buurt. Ook op het gebied van criminaliteit gebeurt er weinig bijzonders. Ondanks de vele vluchtroutes en struiken waarin inbrekers zich kunnen verstoppen, is het aantal woninginbraken bijvoorbeeld opvallend laag. De wijkagent denkt dat dat te maken heeft met de hoge mate van sociale controle. Hij stelt ter illustratie: ‘Bewoners laten aan mij (de wijkagent, red.) weten als ze een vreemde vent door de buurt hebben zien rijden met een vreemd kenteken. Ze hebben dan ook het kenteken genoteerd en geven dat door.’ De meeste klachten gaan over te hard rijden door automobilisten op de Zwaluwlaan. Daarnaast zorgen de hangjongeren op het bedrijventerreintje voor onveiligheidsgevoelens. Volgens bewoners zouden ze drugs gebruiken en dealen. Professionals zeggen dat ze het lastig vinden met klachten over te hard rijden om te gaan. Metingen aan de Zwaluwlaan tonen aan dat snelheden boven de snelheidslimiet nauwelijks voorkomen en drugshandel door jongens op het bedrijventerrein heeft de politie ook nooit feitelijk kunnen vaststellen.

Behalve lachgasgebruik, maar dat is vooralsnog niet strafbaar. De wijkagent zegt daarover: ‘Dat heeft ermee te maken dat drugs geen prioriteit heeft bij de politie. ‘Postacties’ (om jongeren ongemerkt te observeren, red.) kosten veel capaciteit. Incidenteel wordt ‘flexpolitie’ ingezet om een actie te doen, maar ook zij heeft niks concreets geconstateerd.’ De wijkagent merkt verder op dat Schiedammers, ook de bewoners in de Vogelbuurt, het idee hebben dat het overal in Schiedam slechter wordt. De media, waarin Schiedam vaak negatief naar voren komt, hebben daar volgens hem zeker invloed op. Hij stelt dat bewoners niet kijken naar de objectieve cijfers en laten zich vaak negatief beïnvloeden door berichtgeving.

Veiligheidsbeleving in Schiedam – een studie in vijf buurten

50

De professionals denken dat bewoners de toekomst van de Vogelbuurt positief tegemoet zien en dat een intensieve aanpak voor het verbeteren van veiligheidsbeleving niet nodig is. De wijkregisseur merkt wel op dat de hoge mate van burgerparticipatie gekoesterd moet worden en dat de gemeente helder moet communiceren over wanneer bewoners wel en wanneer ze geen inspraak kunnen hebben. De gemeente maakt bijvoorbeeld onderscheid tussen beheer- en herinrichtingstrajecten. Bij de eerste soort worden bewoners niet betrokken, bij de tweede (het aanleggen nieuwe speeltuin, herinrichten straten en pleinen) wel. Bewoners begrijpen dat onderscheid niet, wat nog wel eens leidt tot issues.

4.6.5 Conclusie Vogelbuurt De Vogelbuurt is een overzichtelijke buurt van beperkte omvang met een relatief homogene bevolkingssamenstelling en een hoge mate van sociale cohesie. De inwoners zijn gemiddeld sociaaleconomisch wat sterker en ook actiever dan de inwoners van de andere onderzochte buurten. De blik van buurtbewoners en professionals komt aardig overeen. Onveiligheid is geen groot issue in de buurt. Sommige burgers zien wat zaken die de ervaring van veiligheid wat kunnen aantasten, de omvang daarvan is echter hanteerbaar. Het gemeten gevoel van onveiligheid in eigen buurt is dan ook niet hoog. Voor de inwoners van de Vogelbuurt is onveiligheid vooral iets van verder weg: van andere plekken of buurten in Schiedam. Het lijkt hen dan ook eerder zaak te proberen dáár te veiligheid te verbeteren dan dat zij dit in hun eigen buurt nodig achten.

Veiligheidsbeleving in Schiedam – een studie in vijf buurten

51

5 Conclusies en aanbevelingen 5.1 Conclusies De Schiedamse Veiligheidsindex 2019 liet zien dat de inwoners van Schiedam zich relatief vaak onveilig voelen en dat dat gevoel van onveiligheid tussen 2017 en 2019 nog verder was verslechterd. In dit onderzoek zijn wij op zoek gegaan naar wat dat slechte en verslechterde onveiligheidsgevoel zou kunnen verklaren én welke aanknopingspunten er eventueel zijn voor verbetering. We deden dat aan de hand van een (merendeels) kwalitatief onderzoek onder bewoners en professionals van vier buurten met een hoog gevoel van onveiligheid. Als contrast deden we vervolgens ook nog onderzoek in een buurt met een beperkt gevoel van onveiligheid. Uit het onderzoek komen consistente beelden naar boven over wat de onveiligheidsbeleving in Schiedam kan verklaren. Vooraf is daarbij één kanttekening op zijn plaats. Bewust is ervoor gekozen om dit onderzoek te richten op vier Schiedamse buurten waar het gemeten gevoel van onveiligheid weer aanzienlijk hoger ligt dan het toch al hoge Schiedamse gemiddelde. Dat betekent dat wij met dit onderzoek ‘het vergrootglas zetten’ op het gevoel van onveiligheid. Dat is heel goed om zicht te krijgen op de factoren die de veiligheidsbeleving beïnvloeden, net als op de aanknopingspunten voor een aanpak. Ook daarop zetten wij met dit onderzoek als het ware het vergrootglas.

Het beeld dat wij over de vier buurten optekenden mag echter niet klakkeloos op Schiedam als geheel worden geprojecteerd: dat zou een overdrijving van de problematiek opleveren. Zoals ook al uit het beeld van de vijfde buurt in ons onderzoek kan worden opgemaakt: Schiedam kent ook buurten met een veel hogere of zelfs prima veiligheidsbeleving. Het onderstreept nog eens wat wij ook al in het theoretisch kader benadrukten: voor een goed begrip (en een eventuele aanpak) is het zaak (eerst) zo scherp mogelijk te kijken naar de situatie in elke buurt afzonderlijk. Van daaruit kan vervolgens worden gekeken naar verklaringen die specifiek zijn voor elke buurt en naar verklaringen die verschillende buurten met elkaar delen. De opbrengst van die exercitie zetten wij in dit concluderend hoofdstuk op een rij. Dat doen we allereerst aan de hand van de (vier) deelvragen waarmee wij dit onderzoek startten. 1.

Waar en/of bij wie zit vooral het gevoel van onveiligheid?

Het beeld dat wij optekenen is consistent met het beeld dat al bekend is uit de literatuur: dat sociaaleconomisch zwakkere en etnisch heterogenere buurten ‘gevoeliger’ zijn voor een beleving van onveiligheid, zeker als daarin ook nog eens sprake is van een hoge verhuismobiliteit en/of meer ‘kwetsbare’ mensen wonen. Nauw daarmee samenhangend zien wij in de buurten met een hoge beleving van onveiligheid een lage mate van sociale cohesie, in de buurt met een goede veiligheidsbeleving een hoge mate van sociale cohesie. In de gesprekken met professionals vingen wij nog wel eens de gedachte op dat met name ‘witte’ ouderen zich vaker onveilig voelen. Zij zouden hun woonomgeving – met name in sociaal opzicht – ingrijpend hebben zien veranderen en moeite hebben daarmee om te gaan. Dat kan zeker zo zijn, maar wij moeten concluderen dat het gevoel van onveiligheid veel breder leeft. Veiligheidsbeleving in Schiedam – een studie in vijf buurten

52

Dat is allereerst al af te leiden aan het relatief grote aandeel bewoners dat in de Monitor Leefbaarheid en Veiligheid aangeeft zich onveilig te voelen, maar wij merkten het ook in de vele gesprekken met bewoners die wij voerden. Uiteenlopende mensen, waaronder ook (jonge) vrouwen, (alleenstaande) moeders en tieners zeggen zich onveilig te voelen in eigen buurt. Tenslotte zien wij in dit onderzoek ook weer het fenomeen van de signal places: specifieke locaties – vaak locaties die voor veel mensen op de route van hun dagelijkse verplaatsingen liggen – die door uiteenlopende tekenen van onveiligheid inwoners van Schiedam de indruk geven dat het met de veiligheid in Schiedam de verkeerde kant op gaat. Voorbeelden van dergelijke locaties de wij in het onderzoek tegenkwamen zijn metrostation Parkweg, de wijk Nieuwland, de wijk Oost als geheel en daarnaast het station(splein) in het bijzonder. 2.

Welke factoren of ontwikkelingen werken het onveiligheidsgevoel in de hand of versterken dat?

Ook bij deze deelvraag tekenen wij in de onderzochte buurten een beeld op dat heel consistent is met wat uit de literatuur al bekend is. In de onderzochte buurten met een hoge onveiligheidsbeleving zien we een complex aan sociale, fysieke, criminogene en institutionele factoren die de veiligheidsbeleving in negatief zin beïnvloeden. In de buurt met een goede veiligheidsbeleving zien we op een aantal van deze factoren juist een omgekeerde situatie. Kijken we naar de sociale context dan zien we dat deze in de buurten met een lage veiligheidsbeleving in de loop der jaren ingrijpend is veranderd. De (etnische) diversiteit is toegenomen, de sociale cohesie afgenomen. Daarnaast maken we uit gesprekken met bewoners en professionals op dat ook het aantal kwetsbare mensen is toegenomen: mensen die kampen met psychische problemen, verslaving en mensen (waaronder OostEuropese arbeidsmigranten) die zich vanwege taal- en cultuurverschillen en een zwakke maatschappelijke positie moeilijker kunnen redden en/of een afwijkende levensstijl kennen. Het aspect van de sociale stabiliteit kwam ook in de afsluitende sessie met professionals nog eens als een kernpunt naar voren. In de criminele context van de buurten valt als eerste op dat in de ogen van bewoners de aanwezigheid van hangjongeren hun gevoel van onveiligheid beïnvloedt.

Het begrip ‘hangjongeren’ moet hierbij breed worden uitgelegd, vaak gaat het hier ook om (jonge) mannen die ’s avonds op straat zichtbaar zijn en die daarbij ook nogal eens – soms terecht, soms onterecht – met drugsgebruik en/of drugshandel worden geassocieerd. Zij fungeren voor veel mensen min of meer als signal people dat het met de veiligheid in de buurt niet goed zit. Tekenen van drugshandel zijn in de buurten met een hoge beleving van onveiligheid een belangrijke steen des aanstoots voor bewoners. Dat effect wordt nog eens versterkt doordat in de ogen van het publiek een effectieve aanpak van de overheid uitblijft. Professionals bevestigen die tekortschietende aanpak: deze zou niet de prioriteit en capaciteit hebben die nodig is voor een effectieve en structurele aanpak. Waar het gaat om de fysieke context tekenen wij in de buurten met een hoge onveiligheidsbeleving veel signalen op van fysieke verloedering. Daarbij gaat het om straatvuil, huisvuil naast de containers, slecht onderhoud van de groenvoorziening, maar ook om slecht onderhouden woningen en wooncomplexen. Veiligheidsbeleving in Schiedam – een studie in vijf buurten

53

In de institutionele context zien wij dat in de buurten met een hoge beleving van onveiligheid de afstand tot de overheid groot is. Waar het gaat om de veiligheid heeft men vooral de blik gericht op de politie, waarvan men vaak de inzet waardeert, maar het effect niet. Terwijl uit onderzoek bekend is dat in dit soort buurten13 het vertrouwen in de politie ook in belangrijke mate bepaald wordt door de ingeschatte effectiviteit. In verschillende buurten constateren wij een relatief lage meldingsbereidheid en/of zelfs een nadrukkelijk mijden van melden (of anderszins iets doen aan zaken die niet door de beugel kunnen). Waar mensen wel melden bij instanties tekenen wij in een ook een zekere mate van onvrede op over een ervaren gebrek aan responsiviteit van instanties op meldingen hierover wordt hierbij ook als kritiekpunt genoemd. Tenslotte mag de invloed van (social) mediaberichten en de volgens sommigen in dit onderzoek steeds onveiliger reputatie van Schiedam niet uit het oog worden verloren. In onze (beperkte) mediascan viel het aantal berichten over incidenten in Schiedam en/of specifieke buurten daarvan op. Het kan mensen bevestigen in hun beeld van de eigen buurt, maar kan ook leiden tot een ‘slechter’ beeld van plekken elders in de stad dan strikt genomen reëel is.

Een van de professionals wees daarnaast op een nog ander effect: dat het de ‘stoere reputatie’ versterkt van Schiedamse jongens en jonge mannen in het criminele milieu. 3.

Welke factoren of ontwikkelingen bieden in positieve zin tegenwicht aan onveiligheidsgevoelens?

Zoals eerder aangegeven is de situatie in de buurt met een goede veiligheidsbeleving in veel opzichten het omgekeerde van de buurten met een hoog gevoel van onveiligheid. Een homogene bevolking met hoge sociale cohesie, actieve en zelfredzame bewoners, een goed onderhouden fysieke omgeving, een overwegend goede verbinding met overheidsvertegenwoordigers en, ten dele daarmee samenhangend, weinig criminaliteit en overlast. Ook in de buurten met een slechte vrijheidsbeleving zijn echter wel plekken, aanzetten of initiatiefjes zichtbaar die positief inwerken op de veiligheidsbeleving (of dat zouden kunnen doen). Diverse plekken waar het levendig is en mensen samenkomen zoals speeltuinen en de winkelstraat aan de Monseigneur Nolenslaan dragen aan de veiligheidsbeleving. Tegelijkertijd wordt gezien dat de sfeer op dergelijke plekken gemakkelijk in negatieve zin kan omslaan wanneer sprake is van onvoldoende toezicht en handhaving. Een aantal winkeliers aan de Monseigneur Nolenslaan maakt zich daar zorgen over. Hoewel de sociale cohesie over het algemeen laag is, tekenden wij tijdens straatinterviews in de onderzochte buurten -met uitzondering van Groenoord – Zuid - regelmatig op dat contacten tussen directe buren goed is. Van professionals hoorden we dergelijke geluiden overigens niet.

Eén van de professionals in het onderzoek wees wel op het belang van het (wederzijds) vergroten van de bekendheid tussen hangjongeren en ouderen in de buurten: alleen al het vergoten van deze wederzijdse bekendheid zou een deel van de kou van de onveiligheidsbeleving uit de lucht kunnen halen.

13 In buurten waar minder sprake is van meervoudige achterstanden is het vaak de kwaliteit van het contact met de politie

en de zogenaamde procedural justice een belangrijke factor voor het vertrouwen.

Veiligheidsbeleving in Schiedam – een studie in vijf buurten

54

In een eerdere conclusie is de toegenomen etnische diversiteit besproken als een aspect van de veranderingen in de sociale omgeving die negatief van invloed is op de veiligheidsbeleving. Tegelijkertijd valt op dat meerdere bewoners van Marokkaanse, Turkse en Nederlandse afkomst aangeven de multiculturele sfeer in de buurt te waarderen. Dit geluid hebben we van professionals niet gehoord. 4.

Waar liggen aangrijpingspunten voor actie?

Voor we die vraag beantwoorden staan we eerst even in op de vraag die daaraan voorafgaat: is actie überhaupt nodig? Het antwoord op die vraag is uiteindelijk natuurlijk het resultaat van een politiek-bestuurlijke afweging, daar willen wij geenszins in treden. We kunnen wel de veiligheidskundige ingrediënten aanreiken waarmee zo’n afweging kan worden gemaakt. Het eerste ingrediënt is dan dat dit onderzoek zichtbaar maakt dat er in meerdere buurten van Schiedam sprake lijkt van een problematische veiligheidsbeleving onder de inwoners. Het gemeten gevoel van onveiligheid is hoog, ook in vergelijking met andere gemeenten (risico-indicator 114). De Monitor Veiligheid en Leefbaarheid wijst daarbij nog op een verslechtering (risico-indicator 2), de landelijke Veiligheidsmonitor doet dat niet, maar dat verschil is eigenlijk niet eens zo relevant: beide onderzoeken laten een onveiligheidsgevoel dat op zichzelf al reden tot zorg zou moeten zijn. In meerdere wijken en buurten voelen mensen zich ‘in eigen buurt’ onveiliger dan ‘in het algemeen’ (risico-indicator 3), wat een aanwijzing is voor substantiële problemen in de eigen buurt. Het feit dat de Monitor Leefbaarheid en Veiligheid laat zien dat zo’n 10% van de inwoners zich ‘vaak’ onveilig voelt is risico-indicator 4.

Op meerdere plekken zien we tenslotte dat de objectieve veiligheid zich anders ontwikkelt dan de subjectieve veiligheid (risico-indicator 5). De cijfers wijzen dus al in de richting van een problematische veiligheidsbeleving in Schiedam, ons kwalitatieve onderzoek bevestigt daarbij naar onze mening dat hiervan daadwerkelijk sprake is. Wij signaleren in de onderzochte ‘onveilige’ buurten ook meerdere van de ontwikkelingen die vaak oorzaak én gevolg van een gevoel van onveiligheid kunnen zijn: mensen die zich terugtrekken op zichzelf, wij-zij-denken, gebrekkige sociale cohesie, gebrekkige interactie van instanties en criminaliteit en onveiligheid. Het zou nader onderzoek vergen om daadwerkelijk te kunnen vaststellen of er in de betreffende buurten ook sprake is van een spiral-of-decay zoals wij die beschreven in hoofdstuk 2, maar laten we constateren dat ons onderzoek daar wel veel tekenen van heeft opgeleverd. Niet voor niets spreken sommige inwoners in een buurt bijvoorbeeld ook over ‘gettoïsering’. Veiligheidskundig bezien lijkt er dus alle reden tot actie, al is het maar om (verdere) verslechtering te voorkomen. Waarbij we aantekenen dat een verdere verslechtering van de veiligheidsbeleving ook criminogeen moet worden geacht, dus juist criminaliteit in de hand zal werken.

Criminaliteitsbestrijding in deze buurten vergt daarom óók – en misschien wel allereerst – verbetering van de veiligheidsbeleving. Heeft dit onderzoek dan ook aanknopingspunten voor verbetering opgeleverd? Jazeker, die aanknopingspunten zijn zichtbaar geworden. Zij liggen alleen op een aantal verschillende gebieden: in de criminele context (criminaliteit, overlast), de sociale context (bevolkingssamenstelling en – vooral – instroom, sociale cohesie, sociale controle), de fysieke context (verloedering, vervuiling, onderhoud) en de institutionele context (aanwezigheid, optreden en relatie met diverse organisaties). 14 Voor een problematische veiligheidsbeleving, zoals geïntroduceerd in hoofdstuk 2

Veiligheidsbeleving in Schiedam – een studie in vijf buurten

55

Omdat deze factoren op een complexe manier met elkaar interacteren hebben wij in de door ons onderzochte buurten helaas geen aanknopingspunten kunnen vinden voor een quick fix of magic bullit: de aanknopingspunten liggen eens en vooral in een zogenaamde integrale aanpak.

Veiligheidsbeleving in Schiedam – een studie in vijf buurten

56

5.2

Aanbevelingen

Ons onderzoek brengt ons tot de navolgende vier aanbevelingen: 1. Neem de onveiligheidsbeleving in Schiedam niet licht. Maar beschouw het ook niet als een ‘onveranderlijk gegeven’ Het slechte veiligheidsgevoel van de Schiedammers gaat verder dan alleen maar een ‘vervelend gevoel’ van individuen: het zet de leefbaarheid in meerdere buurten onder druk. Er zijn meerdere tekenen dat daarbij ook sprake is van een spiral of decay, wat zowel de veiligheid als de leefbaarheid verder zal doen verslechteren. Het problematisch gevoel van onveiligheid tast dus de kwaliteit van de stedelijk samenleving aan, net als dat het de reputatie van de stad aantast. Het staat ook de aanpak van bijvoorbeeld ‘ondermijning’ in de weg. Besef tegelijkertijd dat dat niet iets is ‘waarmee u maar hebt te leven’. De veiligheidsbeleving is zeker te verbeteren, maar dat vergt meer dan een publiciteitscampagne of een extra buurtapp. Quick fixes zijn niet voorhanden. De veiligheidsbeleving in Schiedam vraagt daarmee allereerst om de bestuurlijke overtuiging dat dit anders kán. Gevold door de bestuurlijke wil deze verandering ook in gang te zetten. 2. Zet een intensief, fundamenteel offensief in gang om de veiligheidsbeleving te verbeteren Het begrip ‘integrale aanpak’ is in veel gemeenten inmiddels sleets geworden.

Toch is precies zo’n aanpak nodig, maar dan wel in de oorspronkelijke, ‘niet-sleetse’ betekenis van het woord. Een aanpak dus, die zich richt op álle facetten die de veiligheidsbeleving in Schiedam zo hebben aangetast. Een fundamentele aanpak dus, die zowel een stevige intensiteit als een lange adem zal vergen. Het aloude drieluik van Schoon, Heel en Veilig kan daarbij een richtsnoer zijn, zij het dat daaraan in de Schiedamse situatie nadrukkelijk ook een vierde dimensie aan toe moet worden gevoegd: die van de Sociale Stabiliteit. Waar het gaat om de dimensie Veilig tenslotte vormt een geloofwaardige aanpak van lichtere en zwaardere vormen van drugscriminaliteit een essentieel onderdeel. Daarbij zijn voor de veiligheidsbeleving van de inwoners vooral de aanpak van (direct en indirect) zichtbare tekenen van die drugscriminaliteit van belang zijn. 3. Gebruik de aanpak van ‘signal places’ als boodschap dat het u serieus is Een intensieve, integrale aanpak als hierboven bedoeld heeft vermoedelijk enige tijd nodig om tot ontwikkeling en (zichtbaar) effect te komen. Een zichtbare en geloofwaardige aanpak van belangrijke signal places kan de Schiedammers echter al op korte termijn de boodschap geven dat het het gemeentebestuur ‘menens’ is met het verbeteren van de veiligheid.

Dit kan hoop en vertrouwen onder de inwoners losmaken en zo ook een andere dynamiek in de samenleving teweegbrengen. Wij denken hier aan een zichtbare, intensieve en integrale aanpak van in ieder geval metrostation Parkweg en het station(splein) en omgeving. Het lijkt ons verstandig ook het winkelgebied van de Monseigneur Nolenslaan aan een dergelijke aanpak te onderwerpen vóórdat de veiligheidsbeleving hier daadwerkelijk problematisch is geworden. Op deze manier kunt u met daden laten weten dat de verbetering van de veiligheidsbeleving u serieus is. Gelet op het wankele vertrouwen in de overheid dat wij in diverse buurten signaleerden lijkt underpromise, but overdeliver ons een verstandig devies. Veiligheidsbeleving in Schiedam – een studie in vijf buurten

57

4. Zorg dat u de aanpak met (meer) daadkracht, doortastendheid en geloofwaardigheid kunt vormgeven De aanpakken als bedoeld onder 2 en 3 zijn alleen mogelijk met organisaties en professionals die voldoende daadkracht te werk kunnen gaan, over voldoende capaciteit beschikken om de (soms weerbarstige) problemen het hoofd te kunnen bieden en die op strategisch, tactisch en uitvoerend niveau constructief samenwerken, gesteund door politiek en bestuur. Een doorlichting van de organisatie(s) die van belang zijn voor de veiligheidsbeleving vormde geen onderdeel van het onderzoek. Toch tekenden wij diverse signalen op dat op deze aspecten nog wel het een en ander te winnen is. Bezie dus hoe dit wel kan worden gerealiseerd, zodat de uiteindelijke uitvoeringskracht op een hoger – en voor burgers geloofwaardig – plan kan worden gebracht. Besef dat vertrouwen in de professionals die in de buurten aan het werk zijn een sleutelrol vervult in dit soort majeure operaties15, investeer dan ook nadrukkelijk in de kwaliteit van deze professionals als in de continuïteit waarmee zij in ‘hun’ buurten aan het werk zijn. 5. Besef dat elke maatregel om de veiligheid te verbeteren een tweesnijdend zwaard is Zichtbare acties om criminaliteit of overlast tegen te gaan geven een dubbel signaal aan het publiek: er is hier wat aan de hand én we doen daar wat aan.

Dat heeft een uitstekend effect op de veiligheidsbeleving als het om problemen gaat waar het publiek zich (grote) zorgen over maakt. Dan geeft de interventie immers de boodschap aan het publiek: ‘we zien uw zorgen, we nemen deze serieus en dus treden we op’. Als dat dan ook nog een geloofwaardig optreden is dan mag u ervan uitgaan dat dit de veiligheidsbeleving gunstig beïnvloedt. U kunt echter een precies tegenovergesteld effect sorteren als mensen het probleem eerder niet zagen of zich daar eerder helemaal geen zorgen over maakten. Dan kan het juist een beleving van onveiligheid in de hand werken: ‘er is hier nog veel meer mis in de buurt dan ik al dacht’ of ‘wat maken ze zich weer druk om niks. Maar problemen waar ik me wél zorgen over maak laten ze liggen’. Hanteer in de aanpak dus altijd de buikpijnregel16: als u zeker weet dat het publiek ‘buikpijn’ (dus diepgevoelde zorgen) heeft van een bepaald veiligheidsprobleem: treedt dan doortastend op met een hoge mate van zichtbaarheid voor diegenen die zich zorgen maken. Hanteer in zo’n geval dus pinpointcommunicatie. Heeft het publiek die buikpijn niet, vraag uzelf dan allereerst af of actie echt nodig is en als dat zo is (bijvoorbeeld omdat de rechtsorde echt in het geding is), doe dat dan, als het even kan, met een zo laag mogelijke graad van zichtbaarheid.

15 Zie hierover bijvoorbeeld Verwer & Walberg, 2012 16 Deze buikpijn-regel is een populairwetenschappelijke vertaling van goed onderbouwde inzichten uit zowel veiligheidskunde als

communicatiewetenschappen. Zie hiervoor b.v. de congruentiehypothese van Eysink Smeets c.s. (Eysink Smeets, Moors, van ’t Hof en Van den Reek Vermeulen (2010), Eysink Smeets (nog te verschijnen) en Cialdini et al’s (1991) Focus Theory of Normative Conduct.

Veiligheidsbeleving in Schiedam – een studie in vijf buurten

58

Literatuur Blokland, T.V. (2009). Oog voor elkaar. Veiligheidsbeleving en sociale controle in de grote stad. Amsterdam: Amsterdam University Press Cialdini, R., C. Kallgren, R. Reno, (1991) A Focus Theory of Normative Conduct: a theoretical refinement and reevaluation of the role of norms in human behavior, in: Advances in experimental social psychology, Vol. 24, p. 201-234 Eysink Smeets, M (2016) Veiligheidsbeleving in Rotterdam, Gemeente Rotterdam, Rotterdam Eysink Smeets, M (2018) Waarom het onderzoek naar veiligheidsbeleving een nieuwe impuls nodig heeft, in: Justitiële Verkenningen, december 2018, p. 8-24 Eysink Smeets, M. (2019). Veiligheidsbeleving in Schiedam, presentatie voor de gemeenteraad van Schiedam, Hogeschool Inholland, Rotterdam Eysink Smeets, M,. H. Moors, K. Van 't Hof, en E. Van Den Reek Vermeulen (2010) Omgaan met de perceptie van overlast en verloedering. Een beknopt advies voor de bestuurspraktijk, IVA Beleidsonderzoek en Advies Tilburg Eysink Smeets, M. & S. Meier (2013) CCV Dossier Veiligheidsbeleving, Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid, Utrecht Eysink Smeets, M. (nog te verschijnen) The fears and anxieties of the 21st century and their impact in society, Cardiff University, Cardiff. Schooneveld, M. (2020). Angst in Schiedam. Welke rol heeft de media daarin? Bachelor scriptie Hogeschool Inholland Rotterdam Staring, R. En B.

van Stokkom (2017), Superdiversiteit, wijken van aankomst en conflicten. Een inleiding. Tijdschrift voor Cultuur en Criminaliteit, nr. 1 2017 Vertovec, S. (2007). Super-diversity and its implications. Ethnic and Racial Studies. 30 (6). 1024-1054 Verwer, R. & A. Walberg (2012), Een kwestie van vertrouwen. Werking en versterking van collectieve weerbaarheid in achterstandsbuurten, Rijksuniversiteit Groningen, Groningen

Veiligheidsbeleving in Schiedam – een studie in vijf buurten

59

Bronnen Allecijfers.nl (2020a). Nolensbuurt Schiedam. Geraadpleegd op 9 juli 2020 van: https://allecijfers.nl/buurt/nolensbuurt-schiedam/ Allecijfers.nl (2020b). Wibautbuurt Schiedam. Geraadpleegd op 9 juli 2020 van: https://allecijfers.nl/buurt/wibautbuurt-schiedam/ Allecijfers.nl (2020c). Groenoord-Zuid Schiedam. Geraadpleegd op 13-10-2020 van: https://allecijfers.nl/buurt/groenoord-zuid-schiedam/ Allecijfers.nl (2020d). Stationsbuurt Schiedam. Geraadpleegd op 13-10-2020 van: https://allecijfers.nl/buurt/stationsbuurt-schiedam/ Allecijfers.nl (2020e). Vogelbuurt Schiedam. Geraadpleegd op 13-10-2020 van: https://allecijfers.nl/buurt/vogelbuurt-schiedam/ CBS (2020). Veiligheidsmonitor 2019. Den Haag: Centraal Bureau voor de Statistiek. Geraadpleegd op 1 december 2020 van: https://www.cbs.nl//media/_pdf/2020/10/veiligheidsmonitor-2019.pdf CBS (2021). Wat is het verschil tussen een westerse en niet-westerse allochtoon? Geraadpleegd op 19-01-2021 van: https://www.cbs.nl/nl-nl/faq/specifiek/wat-is-hetverschil-tussen-een-westerse-en-niet-westerse-allochtoonGemeente Schiedam (z.d.a). Veiligheidsindex 2019 [presentatie]. Gemeente Schiedam (z.d.b). De staat van Schiedam 2019 [presentatie]. Kenniscentrum MVS (2020). Monitor Leefbaarheid en Veiligheid 2019. Gemeente Schiedam. MVS (2020a). Bevolking Schiedam Nolensbuurt Etniciteit.

Geraadpleegd op 9 juli 2020 van: https://mvs.incijfers.nl//jive?workspace_guid=0e32f668-bf5f-47dc-ac7df0d9f8c27291 MVS (2020b). Bevolking Schiedam Nolensbuurt Leeftijd. Geraadpleegd op 9 juli 2020 van: https://mvs.incijfers.nl//jive?workspace_guid=2c08aeec-2ff2-4cdc-ad6f-f20ebf0e587f MVS (2020c). Bevolking Schiedam Nolensbuurt Geslacht. Geraadpleegd op 9 juli 2020 van: https://mvs.incijfers.nl/jive?workspace_guid=0a5d6a00-e36b-441c-aed7a79b6a118108 MVS (2020d). Criminaliteit Schiedam Nolensbuurt/Schiedam. Geraadpleegd op 9 juli 2020 van: https://mvs.incijfers.nl/jive?workspace_guid=6efacde4-10ab-4774-bb43fe694a353951 MVS (2020e). Bevolking Schiedam Wibautbuurt Etniciteit. Geraadpleegd op 9 juli 2020 van: https://mvs.incijfers.nl//jive?workspace_guid=f74651f9-5a8d-4658-acfe3436e1026eb9 MVS (2020f). Bevolking Schiedam Wibautbuurt Leeftijd. Geraadpleegd op 4 december 2020 van: https://mvs.incijfers.nl/jive?workspace_guid=743f2aa1-230b-4b83-a77917522aa522e1 Veiligheidsbeleving in Schiedam – een studie in vijf buurten

60

MVS (2020g). Criminaliteit Schiedam Wibautbuurt/Schiedam. Geraadpleegd op 9 juli 2020 van: https://mvs.incijfers.nl/jive?workspace_guid=917e461c-8db9-48de-9a54ff6dc9ab2872 MVS (2020h). Bevolking Schiedam Groenoord-Zuid Migratie-achtergrond. Geraadpleegd op 13-10-2020 van: https://mvs.incijfers.nl/jive?workspace_guid=2693f229-f987-44e4ab96-6c0ee2b8c6c2 MVS (2020i). Bevolking Schiedam Groenoord-Zuid Etniciteit. Geraadpleegd op 13-102020 van: https://mvs.incijfers.nl/jive?workspace_guid=3a9d0ec9-2b74-4aa3-8e35e622390d3d32 MVS (2020j). Bevolking Schiedam Groenoord-Zuid Geslacht. Geraadpleegd op 13-102020 van: https://mvs.incijfers.nl/jive?workspace_guid=553ecd3e-bf72-4d5c-bec7f04ce024409d MVS (2020k). Criminaliteit Groenoord-Zuid/Schiedam. Geraadpleegd op 14-10-2020 van: https://mvs.incijfers.nl/jive?workspace_guid=fa1a8cec-f210-41e8-bbc8-9bad456bf0e8 MVS (2020l). Bevolking Groei Schiedam Stationsbuurt. Geraadpleegd op 4-12-2020 van: https://mvs.incijfers.nl/jive?workspace_guid=e97642cc-dc52-432b-8dfa-de47b282bc0d MVS (2020m). Bevolking Schiedam Stationsbuurt Migratie-achtergrond. Geraadpleegd op 13-10-2020 van: https://mvs.incijfers.nl/jive?workspace_guid=a40aae77-3864-47ac-b06d9f4ffd75df64 MVS (2020n). Leeftijd Bevolking Vogelbuurt. Geraadpleegd op 4-12-2020 van: https://mvs.incijfers.nl/jive?workspace_guid=62bfb1ae-20f5-4e85-89f2-52dc518bf141 MVS (2020o).

Criminaliteit Schiedam Stationsbuurt. Geraadpleegd op 14-10-2020 van: https://mvs.incijfers.nl/jive?workspace_guid=e7d2b1a3-f409-491a-b6ce-2fa314cc4d2b MVS (2020p). Bevolking Schiedam Vogelbuurt Leeftijd. Geraadpleegd op 9 juli 2020 van: https://mvs.incijfers.nl//jive?workspace_guid=33d9915b-c8c1-4b15-aefd-2c7a12f12e05 MVS (2020q). Bevolking Schiedam Vogelbuurt Etniciteit. Geraadpleegd op 9 juli 2020 van: https://mvs.incijfers.nl//jive?workspace_guid=9c4c9f4f-42ce-4b76-89ab-a3686f529a2c MVS (2020r). Criminaliteit Schiedam Vogelbuurt/Schiedam. Geraadpleegd op 9 juli 2020 van: https://mvs.incijfers.nl//jive?workspace_guid=f4a32264-d097-4590-9931106696101244 MVS (2021a). Criminaliteit groei t.o.v. 2016 Wibautbuurt. Geraadpleegd op 19-01-2021 van: https://mvs.incijfers.nl/jive?workspace_guid=94bd8494-5aae-4aed-8403813b9c35fe3b MVS (2021b). Criminaliteit groei t.o.v. 2016 Groenoord-Zuid. Geraadpleegd op 19-012021 van: https://mvs.incijfers.nl/jive?workspace_guid=c0815ed5-2e39-4387-be3f6732ffd41646 MVS (2021c). Criminaliteit groei t.o.v. 2016 Stationsbuurt. Geraadpleegd op 19-01-2021 van: https://mvs.incijfers.nl/jive?workspace_guid=fd768c09-ffef-4b65-b63207c464529303 Veiligheidsbeleving in Schiedam – een studie in vijf buurten

61

MVS (2021d). Criminaliteit groei t.o.v. 2016 Vogelbuurt. Geraadpleegd op 19-01-2021 van: https://mvs.incijfers.nl/jive?workspace_guid=5caa6c39-2237-4f5b-8b786f10dd0cabd9

Veiligheidsbeleving in Schiedam – een studie in vijf buurten

62

Bijlagen

Bijlage 1 Cijfers per buurt Bron: Monitor Leefbaarheid en Veiligheid 2019 (Kenniscentrum MVS, 2020) Nolensbuurt Wibautbuurt Stationsbuurt17 Groenoord- Vogelbuurt Schiedam Zuid Woning

68

60

67

59

82

76

Woonomgeving

59

49

62

57

81

68

Voorzieningen

71

58

64

71

78

70

Veiligheid

57

55

63

57

74

65

Sociale cohesie

54

48

48

55

75

59

Verloedering

51

54

55

59

76

61

Overlast

58

52

68

58

82

68

Verkeersoverlast 55

57

60

76

62

57

17

Is samengevoegd met de Wetenschappersbuurt Veiligheidsbeleving in Schiedam – een studie in vijf buurten

63

Bijlage 2 Topiclijst straatinterviews Noteer de volgende algemene informatie (mag je doen op basis van inschatting): m/v leeftijd: buurt: adres: etnische achtergrond:

Interviewtopics 1.Hoe is het om in deze buurt te wonen? 2.Wat ervaart u in deze buurt als positief en wat als negatief? 3.Hoe ervaart u de veiligheid in de buurt? 4.Is de veiligheid in de buurt de afgelopen jaren verbeterd, verslechterd of gelijk gebleven? Hoe komt dat? 5.Wat vindt u van het optreden van de overheid in de buurt (politie, gemeente, stadstoezicht)? 6.Onderneemt u zelf of samen met anderen acties om zaken in de buurt aan te pakken die u als negatief ervaart? Zo ja, welke acties zijn dat? Zo nee, wat is hiervoor de reden? 7.Welke plekken buiten uw buurt ervaart u als onveilig in Schiedam? Hoe komt dat? 8. Als u de burgemeester was van Schiedam wat zou u dan als eerste aanpakken in Schiedam?

Veiligheidsbeleving in Schiedam – een studie in vijf buurten

64

Bijlage 3 Topiclijst interviews met professionals Topiclijst expert interviews veiligheidsbeleving Schiedam Algemene vragen: 1. Omschrijving van werkzaamheden binnen de wijk/buurt 2. Hoe lang betrokken bij wijk/buurt? 3. Hoe zou u de wijk/buurt waarin u werkzaam bent omschrijven?

Inhoudelijke vragen: 1. Welk cijfer denkt u dat de bewoners zouden geven aan de veiligheid van deze wijk/buurt? (hier in is onderscheid tussen verschillende groepen in de wijk mogelijk) 2. Welke factoren hebben volgens u in de ogen van bewoners invloed op deze veiligheid(beleving)? - Wat heeft een positieve invloed? - Wat heeft een negatieve invloed? 3. Wat doet de overheid om de negatieve aspecten te verbeteren en de positieve te stimuleren? 4. Hoe zie jij jouw eigen rol hierin? 5. Zijn er plekken (bijv. criminele hotspots) in Schiedam die invloed kunnen hebben op het veiligheidsniveau? Zo ja, om wat voor een plekken gaat het? 6. Wat doen bewoners zelf om hun buurt te verbeteren? (burgerparticipatie) 7. Hebben buurtbewoners vertrouwen in de toekomst (van de veiligheid) van de wijk? Waardoor wordt dit beïnvloed?

Veiligheidsbeleving in Schiedam – een studie in vijf buurten

65