Bijlage Programmaplan Preventie met Gezag update juni 2025
Tekst van het document
Preventie met Gezag Een Stap Extra, update juni 2025 lees verder
Vooraf Voor u ligt een geactualiseerde versie van het programma Preventie met Gezag (PmG) in Schiedam. Het bouwt voort op het Uitvoeringsplan ‘Een stap extra’ 2022-2025. Omdat PmG, landelijk en lokaal, met enige vertraging is opgestart kunnen de toegekende middelen voor de periode 2022- 2025 tot en met mei 2026 worden uitgegeven. PmG is een langlopend, lerend programma. Dat betekent dat dit programmaplan zal worden bijgesteld. We volgen daarbij de cyclus van de lerende aanpak, zoals we die met het ministerie hebben afgesproken. Daarin past een uitgebreide reflectie in het tweede deel van 2025. Op dat moment zal dit programmaplan nog worden aangevuld en verdiept.
Leeswijzer We hebben dit programmaplan opgebouwd aan de hand van het programma canvas ‘Aanpakken met Impact’, in de bijlage. Eerst geven we een kort terugblik op het programma tot nu toe, en gaan we in op de geleerde lessen. Dan schetsen we de problematiek, en de doelen waar we aan werken. Daarna gaan we in op het ‘hoe’ en de activiteiten. Tenslotte geven we kort weer met wie we aan dit programma werken en welke samenwerkingsafspraken daarbij zijn gemaakt.
Colofon Team Integrale Veiligheid Programma manager Roos Wilhelm Fotografie beeldbank Schiedam Vormgeving lv design
Preventie met Gezag, een stap extra, update juni 2025
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
2
Inhoud 1. Terugblik en geleerde lessen
2. Probleemschets
3. Doel
Resultaten en lessen
Leefbaarheid, Veiligheid en Ondermijning
Gewenste verandering
Doorontwikkeling programma
Kwetsbare jeugd
Impact
Financiële stand van zaken
Jonge aanwas Doorgroeiers en harde kern
4. Hoe werken we hieraan?
5. Interventies
6. Met wie doen we dit?
Veranderaanpak
Doelen Inspanningen Netwerk (DIN)
Programma team
Leren
Inspanningen
Samenwerkingspartners
Rijker verantwoorden
Financieel
Samenwerkingspartners
Bijlage
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
1. Terugblik PmG
4. Reisplan: opdracht-verkennen-inrichten-leren
2. Overzicht wijzigingen programma
5. Lerende aanpak in Schiedam
3. Programma canvas Aanpakken met Impact
6. Bestedingsplan
3
1. Terugblik en geleerde lessen Resultaten en lessen De middelen voor het programma Preventie met Gezag zijn toegekend vanaf 2022, maar door verschillende redenen is de uitvoering pas begin 2023 opgestart. Op het moment van schrijven zijn we met het programma dus ruim twee jaar onderweg. In de raadsbrief van juli 2025 leest u een terugblik. Zie bijlage 1: Terugblik PmG
Plan 22-25
In plan 26-29
We begrenzen
V
bij overlast
Resultaten maart 23- maart 24
Resultaten maart 25 - nu
Interventies afgestemd We werken we met een stoplicht-model. tussen jeugdboa's,
Lente 25: groen (8), oranje (9), rood (5)
jongerenwerk en politie bij aanpak van hotspot-
De monitoring van het programma gebeurt in samenwerking met het ministerie van Justitie en Veiligheid in een jaarlijkse cyclus. Tot nu toe zijn de indicatoren veelal op het niveau van output. Gezamenlijk werken we toe aan een monitor die ook ingaat op de impact, de outcome, van het programma. Hieronder ziet u een overzicht van de behaalde resultaten per interventie tot nu toe. Plan 22-25
In plan 26-29
Resultaten maart 23- maart 24
Resultaten maart 25 - nu
1. Jongeren voelen zich veiliger op straat en zien daar positieve rolmodellen We verbeteren
X
(Herzien)
X
locaties: 6 locaties De wijkboa zorgt V voor contact
(Opstartfase)
- Ketenpartners en bewoners enthousiast over driewekelijkse stations-actie n.a.v. jongerenoverlast - 35 jongeren betrokken bij wijkinitiatieven als ‘soep op de stoep’, uitbreiding van de jongerenactiviteiten in de wijk i.s.m. de alevitische vereniging, en met buurtsport - Verkennende gesprekken met moeders uit Midden en Oost Europa over inzet
de ‘signal places
voor de wijk en werktraject
in de wijk’
- 2 vrijwilligers extra inzet buurtpreventie
We bieden positieve
V
rolmodellen op straat Jongeren kunnen aan
63 afgeronde trajecten 341 afgeronde enkelvoudige hulpvragen bij enkelvoudige
11 jongeren zijn doorgestroomd als
hulpvragen
actief rolmodel
(Herzien)
X
- 12 bewoners betrokken bij programmering rondom sporttoestellen Parkweg - Meer aandacht voor veiligheidsthema’s binnen scholen door aansluiting intern
X
begeleiders
de slag bij veiligheid
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
4
Plan 22-25
In plan 26-29
Resultaten maart 23- maart 24
Resultaten maart 25 - nu
Plan 22-25
In plan 26-29
Resultaten maart 23- maart 24
2. Jongeren en hun omgeving worden weerbaarder tegen criminaliteit
3. Risico-jongeren worden goed en tijdig geholpen
Doorgaande
- 7 docenten Agression
- 20 x EPJO les op 12 basisscholen
Vroeg-
leerlijn met
Replacement Training
- 4x les op social media en
signalering
scholen
- 2 klassen op
veiligheid online
Risico-jeugd
voortgezet
- 2 klassen op voortgezet specialistisch
in beeld
specialistisch
jongerenwerk getraind in online
jongerenwerk getraind
awareness via TMI en matrix voor
mediawijsheid
leergang ontwikkeld
Aanpak risico-
- 33 klassen op
- 18 klassen Halt-lessen in 25
jongeren
4 VO scholen lessen
V
V
Is een interventie
Resultaten maart 25 - nu
16 jongeren in beeld
vanuit de basis V
15 jongeren per keer
22 unieke jongeren waarvan 15 per
op casus-overleg
keer op casusoverleg, 13 jongeren al uitgestroomd (9 negatief, 4 positief)
V
- 17 coaching
- 40 jongeren persoonlijke coaching
risicojongeren
vanuit extra inzet op 1 VO school
- 103 leerlingen VO Alleen jij Bepaalt
- 9 jongeren begeleid
- 15 jongeren begeleid in intensieve
Halt (o.a. geldezels,
- Leerlingen van 4 PO scholen
met intensieve traject
traject begeleiding
tolerantie en respect)
bereikt met pauzesport
begeleiding
- Vanuit Halt op School bijeenkomsten
- 63 leerlingen
- Trajecten Next
met ouders en docenten georganiseerd
Alleen jij Bepaalt
Society gefinancierd:
en 9 individuele schoolinterventies
- leerlingen van 4 PO
9 jongeren traject
- Trajecten Next society nog lopende
scholen bereikt met
afgerond
trajecten
(Opstart)
- Uitbreiding onwijze moeders naar
pauzesport door het
Outreachend
jongerenwerk
V
aanbod ouders
een extra basisschool in Oost
Voorlichting en
Behouden, - Minimaal 30 ouders
- Minimaal 60 ouders bereikt
- Samenwerking school en
bewustwording
iets andere
bereikt door 3 bijeen-
door 6 bijeenkomsten op
jongerenwerk over
in de wijk
invulling
komsten op scholen
verschillende scholen
bewustwording online
Politie in
X
(Wordt niet meer apart
X
de school
4. Met de PersoonsGerichte Aanpak dringen we recidive terug
benoemd, politie
PGA: de basis
is een belangrijke
op orde
V
samenwerkingspartner
13 jeugdigen (23-)
13 jeugdigen (23-) besproken in Zorg-en
besproken in Zorg-en
Veiligheidshuis
Veiligheidshuis
binnen VIOS) Familie-aanpak
X
(Herzien)
X
Aanpak rising
V
X
Niet vanuit Pmg, wel vanuit actuele
stars
problematiek meer gezamenlijke prioritering kopstukken
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
5
Casuïstiek PGA-overleg risicojeugd Jongere 1
Jongere 2
School meldt W. aan. Hij komt bijna dagelijks in de problemen en reageert dan opvliegend en agressief als hij wordt aangesproken. Een jongerenwerk die op school werkt heeft zijn vertrouwen gewonnen en is met hem aan de slag gegaan. Het reflecteren op situaties en het ontleden hiervan hielp W. om meer bewust te worden van zijn eigen handelen. En van de impact die dit op andere mensen kan hebben, zowel thuis, op straat als op school. W. werd zijn emoties steeds meer de baas en proefde de vruchten hiervan. Zo werd hij steeds vaker positief benaderd door verschillende leerkrachten. Hierbij heeft de hulpverlener ook contact gehouden met de leerkrachten. Dit resulteerde erin dat zijn schoolprestaties omhoog schoten en hij alerter werd met het op orde hebben van zijn spullen. Ook thuis toonde hij meer initiatief om mee te helpen en zijn taken te vervullen.
Is 15 jaar (geboren in 2009) en stond sinds de zomer van 2023 op de lijst van risicojongeren overleg (PGA overleg). Dit omdat er zorgen waren over zijn gedrag op school en ook op straat (vechten, overlastgevend gedrag en messenbezit). Hij was echter nog niet betrapt op een strafbaar feit. De jongere heeft toen een brief van de burgemeester ontvangen en het hulpaanbod van de gemeente geaccepteerd. De jongere werkte niet altijd even goed mee met de jongerencoach en bleef grenzen opzoeken met zijn vrienden. Zo werd hij eind oktober 2023 betrapt voor een poging tot oplichting. Hij was samen met vrienden en ging bij oudere mensen langs om pinpassen op te halen. Dit incident werd gefilmd door bewoners van het gebouw en de jongens zijn toen weggerend. Bij de politie konden ze de zaak niet rond krijgen vanwege de onvolledigheid van het bewijs. Dit zou betekenen dat de jongeren er met een sepot van af zouden komen.
Wat was in deze casus de sleutel tot succes?
Omdat de jongere bij de hulpverlening, politie en jongerenwerk in beeld is, is de situatie besproken in het risicojongeren overleg. De jongerencoach gaf aan dat de jongere de ernst niet inziet en alles als grappig weg zet. De deelnemers gaven aan dat deze jongere hier niet zomaar weg mee mag komen. Dat zou bij hem zijn gevoel van onaantastbaarheid alleen maar versterken. De politie die vaste deelnemer is bij dit overleg, heeft de zaak voorgelegd aan de jeugd-OfÏcier van Justitie (OvJ). De OvJ heeft er toen voor gezorgd dat deze jongere een reprimande gesprek kreeg vanuit het OM. Dit is een goed voorbeeld van succesvolle samenwerking tussen gemeente en jongerenwerk aan de ene kant, en aan de andere kant tussen politie en OM. Er is een duidelijk signaal uitgegaan naar de jongere (en diens moeder).Het is niet te voorspellen welk effect dit gesprek verder zal hebben op het toekomstige gedrag van de jongere, zijn delicten en de overlast die hij veroorzaakt.
Luisteren, begrip tonen, parafraseren en advocaat van de duivel spelen om W. in te laten zien hoe zijn houding en gedrag effect hebben op zijn directe omgeving (zelfreflectie).
Er zijn veel meer jongeren zoals W. Een aanpak zoals bij W. zien we terug bij veel meer jongeren, langdurig, dichtbij en frequente ontmoetingen. Het is tijdsintensief, maar we geloven enorm in deze aanpak.
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
6
Geleerde lessen Jongere 3 Dit gaat om een jongedame van 14 jaar die in beeld kwam omdat ze veel ruzies op straat had en andere meiden in elkaar sloeg. Dit gebeurde op school, maar ook in haar vrije tijd als ze buiten met vriendinnen was. Ze liet zich dan filmen hoe ze aan het vechten was of mensen in elkaar sloeg. Haar reputatie op straat ging omhoog omdat ze geweld niet schuwde. Ze kwam zelfs in contact met jongens uit een overlastgevende en criminele jeugdgroep. Uiteindelijk is er aangifte tegen haar gedaan en via de politie is ze aangemeld voor de lokale aanpak. Er is een coach ingeschakeld die intensief met haar aan de slag ging. Het beeld dat ze 1 op 1 liet zien, kwam niet overeen met de filmpjes die rond gingen. Hij voerde veel gesprekken met haar en haar moeder. Na veel gesprekken is naar boven gekomen dat er in het verleden veel sprake was van huiselijk geweld in het gezin. Dit was de enige wijze waarop zij geleerd had om met conflicten om te gaan. Via een van de ketenpartners (wijkteam) is er (trauma) behandeling voor haar ingeschakeld. Zij werkt nu aan de verwerking van dit trauma en ze heeft sindsdien ook geen nieuwe strafbare feiten meer gepleegd. De inzet van de coach is inmiddels afgeschaald naar alleen monitoren. Hij gaat zo nu en dan mee naar de behandelafspraken.
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
Wat belangrijk is om te noemen is de meerwaarde die blijkt uit gerichte aandacht voor ‘risico-jongeren’; doordat er een platform is waar deze jongeren worden besproken kunnen zij beter worden geholpen én zien we ook waar er schakels in ‘de keten’ haperen. En daarbij bleek ook hoe zwaar deze problematiek soms ook al is. In 2025 hebben we extra interventies ingekocht, bedoeld om jongeren die hun eerste stappen in de criminaliteit hebben gezet extra te begeleiden. De komende jaren dienen we dit aanbod verder uit te breiden, met ook meer gerichte, en systeem-gerichte inzet van ketenpartners en maatwerk bij straffen. Verder bleek de inzet van het jongerenwerk van groot belang om inzicht te krijgen in wat er speelt op straat en het concreet bereiken van risicojongeren. Het gaat daarbij niet alleen om ‘wat werkt’ maar ook ‘wie werkt’. Voor de samenwerking met veiligheidspartners en scholen is een juiste vorm gevonden in het ontwikkelen van een netwerk Veilig In en Om School (VIOS) dat in 2025 van start is gegaan. We zijn nog onvoldoende toegekomen aan outreachende hulp voor ouders van risicojeugd. Gezamenlijke inzet op ‘rising stars’ met OM en politie is tot nu toe nog onvoldoende structureel van de grond gekomen.
7
Doorontwikkeling programma Op basis van deze geleerde lessen zijn al enkele activiteiten binnen het programma aangepast. In bijlage 2 leest u een overzicht van de belangrijkste wijzigingen. Een meer uitgebreide analyse en aanpassing volgt, zoals gezegd, eind 2025.
Waar zien we kansen voor doorontwikkeling de komende periode? Allereerst in het nóg vroeger vinden van de doelgroepjongeren. Dit kan door intensievere samenwerking met partijen als scholen en vroegsignalering. Maar ook door het anders laten lopen van informatie-stromen. Zo willen we onderzoeken of we ook in Schiedam bepaalde zorgmeldingen (niet-acute, ‘overige zorgmeldingen’) door de politie direct naar de gemeente kunnen laten doorsturen om ze te laten oppakken, in plaats van de huidige route via Veilig Thuis. Verder valt er nog veel te winnen in outreachende hulp aan ouders. Deze ouders komen vaak niet bij de juiste ondersteuning in beeld omdat zij geen ‘actieve hulpvraag’ hebben. Maar hun kinderen komen wel in beeld bij veiligheidspartners. Het is een zoektocht welke ingang en welke interventie hierbij het beste kan werken.
• Nog vroeger signaleren; • Nog meer betrekken en bereiken ouders; • Meer informatie-gestuurd werken; • Borgen waar dat kan.
Daarnaast is de kracht van PmG dat het een ‘plus’ is op de basis. Wanneer basisvoorzieningen als jongerenwerk, wijkteams, en welzijnswerk onder druk staan (zoals nu en in het komende ravijnjaar) heeft dit ook effect op het programma PmG. Dat betekent ook iets voor hoe het programma vanuit de gemeente vorm krijgt. Nog meer dan anders is gezamenlijke inzet en gezamenlijke prioritering vanuit veiligheid en het sociaal domein van cruciaal belang.
Samengevat:
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
8
Financiële stand van zaken Hieronder ziet u de financiële uitputting van het huidige programma tot 1 juni 2025 en een prognose tot en met mei 2026. Er is de afgelopen jaren sprake geweest van een onderuitputting op het programma, die we in 2025, nu het programma goed op stoom begint te komen aan het inlopen zijn. De onderuitputting laat zich verklaren door een aantal zaken. De eerste tranche van de uitkering werd in 2022 met terugwerkende kracht toegekend, terwijl het programma lokaal pas in 2023 van start is gegaan. De uitkering vanuit het ministerie is daarnaast een aantal keer verhoogd voor de compensatie van loon- en prijsstijgingen, maar omdat deze middelen nog niet voorzien waren, bleven deze voor een groot deel liggen. Daarnaast is het altijd zo dat het bij een nieuw programma tijd kost om de juiste mensen te werven, interne procedures te doorlopen, en samenwerkingen met ketenpartners vorm te geven. Dit ging niet altijd zo snel als gehoopt; soms bleken partners elkaar nog onvoldoende bleken te kennen. Voor de volgende periode verwachten we dat deze obstakels geen rol meer spelen, en dat we de SPUK kunnen uitgeven zoals begroot.
Overzicht financiële uitputting van het huidige programma tot 1 juni 2025 en een prognose tot en met mei 2026 2022 Budget
Totaal begroot in mei 2023
0
2023 Besteed
0
Budget
1.218.000
2024 Besteed
813.481
Budget
1.355.000
2025 Besteed
916.931
Budget
1.355.000
Toegekend in 2022 Totaal ontvangen subsidie (na ophogingen
2026
Bestedingen
Prognose
Budget
t/m mei 25
juni-dec
t/m mei 26
716.543
1.354.714
912.000
Totalen Prognose
779.846
4.840.000 4.840.000
1.000.000
1.503.780
1.355.326
1.355.326
5.214.432
MinJenV, zie wijzigingbesluit 7 november 2024) Bestedingen totaal
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
4.581.515
9
2. Probleemschets Leefbaarheid, Veiligheid en Ondermijning Preventie met Gezag is een antwoord op de toename van ondermijnende criminaliteit. In sociaal-economische zwakkere wijken waar criminele structuren actief zijn, zijn de verleidingen voor jongeren om de criminaliteit in te gaan groot. En als de omgeving criminaliteit steeds meer als ‘normaal’ begint te zien, wordt dit alleen maar erger. Hiervoor zijn aanwijzingen in de wijken Nieuwland en Oost. In deze wijken, waar de inkomens laag zijn en de werkloosheid hoog, is de kans groter dat bewoners zich laten verleiden om de criminaliteit in te stappen. Dat is terug te zien in illegale hennepteelt, drugs-en wapenvondsten en de toename van drugshandel door jongeren op straat. Het gevaar is dat er op wijkniveau een parallelle samenleving ontstaat, waarbij criminelen steeds meer vat krijgen op jongeren of kwetsbare huishoudens. Die knijpen vaker een oogje toe. Met deelname aan criminaliteit gaan ze er financieel op vooruit, de norm vervaagt. Dit heeft ook behoorlijke impact op opgroeiende jeugd. In de gemeente Schiedam woonde op 1 januari 2020 meer dan zes procent van de opgroeiende kinderen samen met minimaal één volwassen familielid dat verdacht wordt van een relatief zwaar misdrijf.1 Het feit dat veel bewoners hun wijk als onveilig ervaren, helpt hierbij niet mee.
Uit de monitor Leefbaarheid en Veiligheid blijkt dat in Schiedam Nieuwland en Oost bewoners zich in hun eigen wijk onveiliger voelen dan elders2. In een eerder onderzoek wees onderzoeker Marnix Eysink Smeets al op tekenen in deze wijken van een zogenaamde ‘spiral of decay’. Hierbij jaagt de beleving van onveiligheid een neerwaartse ontwikkeling van de buurt aan en kunnen criminaliteit en onveiligheid juist vaak toenemen 3.
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
Hieronder schetsen we wat dit betekent voor de verschillende doelgroepen van Preventie met Gezag in Schiedam. We bouwen daarbij voort op ons eerdere uitvoeringsplan. Later in het jaar (eind 2025) maken we een actualisatie op basis van aanvullende informatie vanuit de politie en een nog uit te voeren fenomeen-onderzoek.
1
CBS onderzoek Opgroeiende kinderen met van criminaliteit verdachte familieleden in de regio Rotterdam-Rijnmond, 2023.
2
Monitor Leefbaarheid en Veiligheid, 2024.
3
Referentie onderzoek veiligheidsbeleving.
10
Schiedam Oost Demografie 0-11 jaar Oost
12,6
Schiedam algemeen Landelijk
11,8
Zwak
12,8
De Leefbaarometer noemt de leefbaarheid in deze buurt
12-19 jaar
zwak
7,6 8,2
Onvoldoende
8,9
Schiedam Oost
Getoonde getallen in %
7
3 pers
4 pers
9
4 6 3
7
10
Indicatorscoreoverlast van groepen jongeren 40 (t.o.v. 36 Schiedam op schaal van 0= nooit tot 100=vaak)
6 5
11
12 11
Gemiddelde Woz-waarde 240.000 (t.o.v. 288.000 Schiedam en 368.000 landelijk)
15 12
15 2 pers
5+ pers
Herkomst 32
18
51 70 Nederland Suriname
MOE-landen Ned. Cariben
Turkije Ov. Europa
17
Schiedam Oost
7
13
Schiedam algemeen
3 3 2 21 7
11
Landelijk
10
4 4 3
Marokko Ov. buiten Europa11 Bron: BRP en CBS (2025)
36 Financieel kwetsbaar
7,5
7,5
25
Werkzoekenden zonder baan
Verwachte onderwijsachterstand PO 34% (t.o.v. 29% Schiedam en 15% landelijk)
In armoede levend
Bron: CBS (2023), L&V-monitor (2024) en Armoedemonitor (2025)
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
Wijk in beeld Belangrijke plaatsen Stationsbuurt Van ’t Hoffplein Boerhaavelaan Het gemaal (Het Stoompje) Relevant; buur Rotterdam-West
Scholen in de wijk PO: De Peperklip PO: De Singel PO: Ibs De Kubus PO: Kaleidoscoop VO & MBO: Lentiz LIFE College
Rapportcijfers Bewoners beoordelen de sociale cohesie
18-30 zonder startkwalificatie (en niet in onderwijs) 16% (t.o.v. 14% Schiedam en 12% landelijk) In de wijk
6,6 3,6
6,5
Financiële stress
Gemiddeld besteedbaar huishoudensinkomen 39.900 (t.o.v. 46.600 Schiedam en 52.300 landelijk)
31 32
30
37 40
38
Landelijk
Schiedam algemeen
Huishoudensgrootte
1 pers
Voldoende Bron: Leefbaarometer MinBZK (2022)
Oost Schiedam Nederland
Misdrijven per 10.000 inwoners 717,1
691,0
Vermogensdelicten (verdacht)
0,3%
0,2%
0,2%
Drugsdelict (verdacht)
0,3%
0,2%
0,2%
Drugsdelict (veroordeeld)
0,1%
0,1%
0,1%
‘Risico-jongeren’ in gebied
-7,9%
7,2%
5,0%
Bewoners beoordelen de woonomgeving
6,0 Schiedam 5,4 (t.o.v. en 6,4 landelijk)
6,8 Schiedam 6,1 (t.o.v. en 7,6 landelijk)
446,8
Bron: CBS (2021-2023) L&V-monitor, Veiligheidsmonitor CBS (2023-2024), Politie (via Zicht op Focusgebieden) (2024) en Zicht op Ondermijning (2021-2023).
Rapportcijfer veiligheidsbeleving
6,4 Schiedam 5,8 (t.o.v. en 7,5 landelijk) Bron: L&V-monitor, Veiligheidsmonitor CBS (2023, 2024)
11
Nieuwland Demografie 0-11 jaar Oost
Zwak
De Leefbaarometer noemt de leefbaarheid in deze buurt
14,0
Schiedam algemeen Landelijk
12,8
12-19 jaar
11,8
zwak
8,9 8,2
Onvoldoende
8,9
Schiedam Nieuwland
Getoonde getallen in %
3 pers
4 pers
Indicatorscoreoverlast van groepen jongeren 38 (t.o.v. 36 Schiedam op schaal van 0= nooit tot 100=vaak)
6 5
7
12 11
Gemiddelde Woz-waarde 242.000 (t.o.v. 288.000 Schiedam en 368.000 landelijk) 11
15 12
14 2 pers
5+ pers
Herkomst 30
5
24
51
7
7
5 4 6
10
4 4 3
70 Nederland Suriname
MOE-landen Ned. Cariben
Turkije Ov. Europa
18
Schiedam Nieuwland
7
13
Schiedam algemeen
3 3 2 21 7
11
Landelijk
Marokko Ov. buiten Europa11
Financieel kwetsbaar
12,8
7,5
25
Werkzoekenden zonder baan
Verwachte onderwijsachterstand PO 44% (t.o.v. 29% Schiedam en 15% landelijk)
In armoede levend
Bron: CBS (2023), L&V-monitor (2024) en Armoedemonitor (2025)
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
Wijk in beeld Belangrijke plaatsen Metrostation Parkweg e.o. Troelstralaan Wibautplein Winkelstraat Msr. Nolenslaan Beatrixpark parkeerplaatsen sportvelden
Rapportcijfers
18-30 zonder startkwalificatie (en niet in onderwijs) 19% (t.o.v. 14% Schiedam en 12% landelijk) In de wijk
6,6 3,6
10,9
31
Bron: BRP en CBS (2025)
Financiële stress
Gemiddeld besteedbaar huishoudensinkomen 40.400 (t.o.v. 46.600 Schiedam en 52.300 landelijk)
31 32
28
37 40
40
Landelijk
Schiedam algemeen
Huishoudensgrootte
1 pers
Voldoende Bron: Leefbaarometer MinBZK (2022)
Bewoners beoordelen de sociale cohesie
Nieuwland Schiedam Nederland
Misdrijven per 10.000 inwoners 554,2
691,0
Vermogensdelicten (verdacht)
0,3%
0,2%
0,2%
Drugsdelict (verdacht)
0,4%
0,2%
0,2%
Drugsdelict (veroordeeld)
0,1%
0,1%
0,1%
Risico-jongeren in gebied
10,2%
7,2%
5,0%
Bewoners beoordelen de woonomgeving
Scholen in de wijk PO: Het Startblok PO: De Taaltuin PO: IKC Blink PO: Ababil VO: Mavo Schravenlant XL VO: Lyceum Schravenlant VO: Sg Spieringshoek VO: ProNova College VO: Ilex College Albeda College CON InZicht 6,0 Schiedam 5,7 (t.o.v. en 6,4 landelijk)
6,8 Schiedam 6,4 (t.o.v. en 7,6 landelijk)
446,8
Bron: CBS (2021-2023) L&V-monitor, Veiligheidsmonitor CBS (2023-2024), Politie (via Zicht op Focusgebieden) (2024) en Zicht op Ondermijning (2021-2023).
Rapportcijfer veiligheidsbeleving
6,4 Schiedam 5,8 (t.o.v. en 7,5 landelijk) Bron: L&V-monitor, Veiligheidsmonitor CBS (2023, 2024)
12
Cijfers Schiedam Oost, Nieuwland, algemeen en landelijk Schiedam Oost
Schiedam Nieuwland
Schiedam algemeen
Landelijk
Linken aan criminaliteit
Psychische problemen 8,5%
Bewoners met licht verstandelijke beperking
150 150
Criminaliteit in de wijk: verdachten per 10.000 personen 8-17 jaar
20,8% 9,4% 6,4%
Jongeren met jeugdproblematiek*
110 93
2,0%
Licht tot ernstig belemmerd door psychische problemen
285 285
Criminaliteit in de wijk: verdachten per 10.000 personen 18-27 jaar
11,0% 10,8% 10,8%
247 181
23% 18% 18%
Veroordeelden voor ondermijnend delict
0,8% 0,9% 0,2% 0,1%
Licht tot ernstig belemmerd door gevoel er niet bij te horen/ niet thuis te voelen
28% 33% 24%
Gevoel van desillusie: vertrouwen in andere Schiedammers
Kinderen met minimaal 1 verdacht familielid in Nederland
38% 38% 38%
Kinderen met minimaal 1 verdacht familielid in het huishouden per wijk
30,2% 35,5% 7,9% 7,0% 6,2%
66,1% Gevoel van desillusie: vertrouwen in de gemeente
39% 41% 39%
Bron: Woonzorgwijzer (2022), L&V-monitor (2024), Schiebarometer (2025), Veiligheidsmonitor CBS (2024), Monitor Duurzaamheid (2025 volgt binnenkort), Monitor PmG (CBS) (2022), Zicht op Ondermijning, CBS opgroeiende kinderen met van criminaliteit verdachte familieleden in Rotterdam Rijnmond (2020)
* In aanmerking komen vorm van ambulante jeugdhulpverlening 18-
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
13
Doelgroepen Preventie met Gezag We onderscheiden in onze aanpak vier doelgroepen.
Jonge aanwas
Jongere tussen de 6 en 23 jaar met een verhoogd risico op toetreden tot georganiseerde criminaliteit.
Jongere tussen de 8 en 23 jaar die eerste stappen zet in de georganiseerde criminaliteit.
• Nog geen criminele carrière. • Kwetsbaar op de domeinen school, werk, veiligheid en zorg. • Scoort hoog op risicofactoren en laag op beschermende factoren om betrokken te raken bij georganiseerde criminaliteit.
• Geen tot twee antecedenten. • Heeft een multiproblematische achtergrond. • Behoort tot de risicogroep om een rol te gaan vertolken in de georganiseerde criminaliteit of heeft een startende rol. • Lokaal actief.
• Heeft meerdere delicten gepleegd, waarbij een verharding van delicten is waar te nemen. • Het risico op een criminele carrière neemt toe. • Steeds meer bovenlokaal actief, raakt langzaam uit het beeld van toezichthoudende instanties.
• Zit diepgeworteld in een crimineel netwerk en vertolkt een invloedrijke rol binnen het criminele circuit. • Opereert bovenlokaal en soms internationaal.
• Gebrek aan ouderlijk toezicht, veelal door multiproblematiek in gezinsverband. • In beeld bij leraren en scholen door overlast in de klas of schoolverzuim. • (Vermoeden van) LVB.
• Zichtbaar op straat en online met steeds meer kostbare goederen. • Wijziging van sociale kringen. • Schoolverzuim door criminele dagbesteding.
• Geen motivatie om strafbare feiten te vermijden. • Meer coördinerende taak binnen criminele netwerk, door goede communicatievaardigheden of een relatief hoog IQ.
• Kan zowel zichtbaar (patsergedrag, luxe goederen showen in de wijk) als onzichtbaar zijn (witwas relatie, blijft onder de radar, zorgt voor bevoorrading van dealers etc.)
Signalen en trends
Kwetsbare jongere Profiel
Enkele jongeren
Feitelijke inzichten
Grote doelgroep
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
Doorgroeier
Harde kern
Jongere tussen de 12 en 27 jaar die (snel) doorgroeit in de georganiseerde criminaliteit.
Jongere tussen de 15 en 27 jaar die in een groter crimineel netwerk zit en een negatief rolmodel vormt.
14
Kwetsbare jongeren Met de meeste jongeren in Schiedam gaat het goed. Waar er ondersteuning nodig is, wordt deze vanuit het sociaal domein georganiseerd. Jongeren met een stapeling van risicofactoren hebben echter een grotere kans dan anderen om in de criminaliteit te belanden. Uit de cijfers hierboven blijkt al dat relatief veel kinderen in deze wijken opgroeien in armoede. Ook wonen er in Schiedam relatief veel slachtoffers van de toeslagenaffaire. Van de kinderen die zijn gemeld wonen er 619 jongeren onder de 15, en 704 van 16 jaar en ouder in Schiedam4. Wat verder opvalt is dat bijna een kwart van de Schiedammers onder de 35 jaar aangeeft licht tot ernstig te worden belemmerd door psychische problemen. Verder geeft 19% van de jongeren aan zich licht tot ernstig belemmerd te voelen door onvoldoende kennis van de Nederlandse taal en cultuur. Eén op de zeven jongeren in Schiedam geeft aan eenzaam te zijn5. In de jongerenmonitor geeft 2 op de 10 jongeren aan te maken te hebben met discriminatie. Ook ervaren achterstelling is een risicofactor om te worden gerekruteerd voor de misdaad. Daarnaast is opgroeien in een minder stabiele gezinssituatie een risicofactor. Zo zijn er veel eenoudergezinnen in Nieuwland en Oost. Veel ouders weten de weg niet naar hulpverlening, komen daar niet aan toe, of staan er wantrouwend tegenover.
Ook drugs en middelengebruik speelt een rol.In eerdere onderzoeken naar weerbaarheid onder middelbare scholieren vertelden jongeren dat ze niet eens door bekenden, maar gewoon op straat worden benaderd voor drugs of drugshandel6. Veiligheidspartijen zijn meestal niet als eerste aan zet bij de ondersteuning aan kwetsbare jongeren. Maar vanuit de blik op veiligheid zien we wel de trends waar alle ketenpartners gezamenlijk op in kunnen spelen. En we kennen de urgentie. Zo willen we met Preventie met Gezag duidelijk(er) in beeld brengen hoe en bij wie we de ‘beschermende factoren’ kunnen versterken.
Overlast Vanuit het hotspot-overleg werken jongerenwerk, politie en toezicht & handhaving aan een gezamenlijk beeld op jeugdgroepen in de stad. Waar nodig stemmen zij hun interventies op elkaar af. Of wordt er vanuit dit overleg een groepsaanpak gestart volgens het 7-stappen model. De plaatsen waar de groepen zich bevinden variëren, een behoorlijk deel van de jongeren woont in Nieuwland of gaat daar naar school.
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
Figuur: registraties op jeugd(overlast), periode september 2024 -maart 25.
4
Aantal aanmelders per gemeente | Samen herstellen.
5
Leefbaarheidsmonitor 2019.
6
Scriptie-onderzoeken Lukas van den Brink en Puck Langkemper, EUR-criminologie, 2021.
15
Sfeer op straat Jongerenwerkers en - coaches in Schiedam zijn echt medeopvoeders in de buurt. Zij zien niet alleen de problemen en kansen bij de jongeren, maar ook bij ouders en de professionals daaromheen. Zij zetten in op een positieve sfeer op straat en op school. Op straat is er rondom bepaalde locaties regelmatig sprake van een gespannen sfeer, of van een groep jongeren die een heel plein claimt. Locaties waar veel extra inzet op nodig is zijn bijvoorbeeld het Wibautplein in Nieuwland, de hoek van Mgr Nolenslaan en Nieuwe Damlaan. Maar dezelfde jongeren hangen ook vaak rondom de Vlaardingendijk in West of op het Hof van Spaland in Noord. Mogelijk is hier sprake van een waterbed-effect na het inzetten van preventief fouilleren in de veiligheidsrisico-gebieden (oa Oost en Nieuwland). In Oost zijn het Stationsplein en de omgeving rond twee scholen (1 PO, 1 VO) en het Stoompje belangrijke hotspots. Ook de ingangen en portieken van flats worden (in meerdere wijken) vaak gebruikt als hangplek. Echt problematisch was de situatie rondom de Jozef Oreliosingel in Groenoord, waar ook een groepsaanpak is ingezet (zie kader)7.
Het afgelopen jaar was er sprake van heftig rivaliserend geweld tussen verschillende groepen jongeren in de regio; o.a. vanuit Schiedam. Drillmuziek en social media fungeren daarbij soms als katalysator van geweld. Muziek en social media worden gebruikt om elkaar uit te dagen en te bedreigen met fysiek geweld. Veel incidenten (vechtpartijen op scholen, maar ook overvallen) lijken aan de groepen te linken, hoewel het onduidelijk is welke rol georganiseerde criminaliteit binnen het netwerk speelt.
Groepen en messen Daarnaast speelt in Schiedam een geschiedenis van overlastgevende en criminele groepen. De omgeving van de Parkweg kent al decennia periodes met overlast en criminaliteit door jongerengroepen. Jongeren raken hierdoor ‘geïnspireerd’, want de naam Parkweg of de postcode van Nieuwland wint zo in hun ogen, in de straatcultuur aan waarde. En dat draagt bij aan hun status. Tegelijkertijd zijn vastomlijnende groepen iets van het verleden. Het gaat niet zozeer om vaste jeugdgroepen of bendes, maar meer om fluïde netwerken - waarin groepen jongeren soms bij elkaar aanhaken en door online exposure opeens veel zichtbaarder kunnen worden voor andere jongeren.
Voorbeeld van de impact van groepen op een buurt Er komen veel meldingen binnen van overlast door een groep jongeren in en rond een flatgebouw. De meldingen komen niet alleen binnen bij de politie en de wooncorporatie, maar ook bij Toezicht & Handhaving, team Woonoverlast en het interventie team ondermijning. De omgeving is al langere tijd in beeld vanuit jeugdoverlast, maar een goed beeld van wat er speelt is er nog niet. In een buurtonderzoek worden huisbezoeken afgelegd om een beeld van de problematiek te krijgen. Buurtbewoners blijken zich erg onveilig te voelen door hangjongeren die een bepaalde flat lijken over te nemen. Deze jongeren gebruiken drugs, dealen, schelden bewoners uit, richting vernielingen aan. Ook worden meerdere jongeren met wapens gezien. Er zijn meldingen dat er seksuele handelingen zouden plaatsvinden in de kelders. Volgens de bewoners worden er ook geregeld drilrappvideo’s opgenomen in en rondom de flat. Zij durven niet naar buiten te gaan als ze lawaai horen in het portiek. Sommigen gaan ‘s avonds helemaal niet meer naar buiten. Opgroeiende kinderen zijn bang voor de groep en worden soms bedreigd of uitgescholden.
Verder maken professionals zich serieuze zorgen over het dragen van messen door jongeren. En over vechtpartijen tussen jongeren uit Schiedam en Rotterdam, waardoor ruzies en conflicten eerder escaleren. Zo’n tragische escalatie speelde zich bijvoorbeeld af in februari 2025 toen een 13-jarige jongen door een leeftijdsgenoot werd gestoken en overleed. Niet lang daarna raakte een 15-jarige jongen gewond bij een steekpartij op het sportpark. Het zijn niet alleen steekwapens die door jongeren worden gedragen. In dezelfde periode speelden er overvallen met vuurwapens en een schietincident in de metro met steeds zeer jonge verdachten. Ook vinden er explosies plaats. 7
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
Jaarrapportage jongerenwerk Schiedam.
16
Beelden vanuit school Vanuit scholen zijn er signalen over dealen in de directe omgeving van de school. Ook speelt er loverboyproblematiek. Zo zijn er parkeerplekken in de buurt van scholen waar mensen verdekt opgesteld op jongeren wachten. Er zijn meldingen over seks in de buitenruimte. Daarnaast zijn er geweldsincidenten buiten schooltijd, waarbij vechtpartijen (door jongens of meiden) worden gefilmd en op social media worden geplaatst. Ook is er sprake van criminele uitbuiting, waarbij jongeren soms worden afgeperst om hun pinpas af te geven of om bepaalde zaken voor een ander te kopen. Een bijzondere aandachtsgroep zijn verder de jongeren die thuiszitten (22 in schooljaar 2023-2024) en die te maken hebben met schoolverzuim (248 in heel Schiedam).
Invloed van negatieve rolmodellen Bovendien is het belangrijk dat jongeren die al in de criminaliteit zijn beland geen aanzuigende werking hebben op jongere buurtgenoten. (Van Wijk 2021) Dat is bijvoorbeeld het geval bij de recente ontwikkelingen rondom een drillrap groep. In tegenstelling tot wat er soms gedacht wordt, werkt drill hierbij als organiserende factor of ‘versterker’ en is maar in weinig gevallen een heel directe link tussen drillmuziek en geweldsincidenten. ‘Jongeren die drill maken zijn ingebed binnen de hele straatcultuur. (...) Gevaarlijke en gewelddadige poses in muziek en op social media kunnen wel resulteren in fysiek geweld. Met name als de authenticiteit van drillers publiekelijk in twijfel wordt getrokken8’. In het algemeen zien we in Schiedam dat social media een enorme katalysator kunnen zijn voor geweld; vechtpartijen worden gefilmd en jongeren kunnen online ‘punten verdienen’ met gewelddadige of criminele acties.
8
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
Cappen for Clout.
17
Jonge aanwas De groep jongeren waarvoor we als Preventie met Gezag verwachten het meest te kunnen betekenen is de ‘jonge aanwas’. Het gaat hier over jongeren met géén tot 2 (geregistreerde) antecedenten, waarbij er serieuze zorgen zij dat zij in de criminaliteit belanden. Het dashboard Zicht op Ondermijning9 combineert statistische gegevens om de omvang van deze groep risicojongeren in beeld te brengen. In Nederland is dat zo’n 5%, in Schiedam 7,2% (880 jongeren), sommige wijken scoren beduidend hoger.
Omvang van deze groep risicojongeren Wijk
Percentage
Aantal
Nieuwland
10,5%
Groenoord
9,7%
Oost
Landelijk
240
140
6,8%
120
Wijk Nieuwland
Groenoord
Oost
5%
Hiervan zijn er steeds 12-15 jongeren tegelijkertijd in beeld vanuit het casusoverleg risicojeugd (21 in 2025). Daarnaast zijn er 35 jongeren in beeld vanuit een aanpak gericht op jongeren rondom een drill-rap groep, en 26 in een aanpak rondom de ‘Parkweg-groep’10. Dit zijn verschillende groepsaanpakken, waarvan een belangrijk deel zich in PmG-gebied afspeelt.
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
9
[i] Zicht op Ondermijning, gebruikte data t/m 2021, combinatie van informatie over criminaliteit (verdachten delict, Halt, maar ook: verdachten in familie), jeugdzorg, opleiding (startkwalificatie, verzuim etc) , sociaal-economische factoren (oa schulden), life events (slachtofferhulp, ontslag, scheiding), statistische gegevens over huishouden/ouders (ontslag, eenouder etc) en buurt (misdrijven, woz etc).
10
Deze cijfers dateren continu, we houden hier als peilmoment maart 25 aan.
18
Doorgroeiers en harde kern Een laatste groep zijn jongeren die al in de criminaliteit zijn beland en hierin doorgroeien of zelfs tot de harde kern behoren. De regie voor de harde kern ligt bij het Zorg- en Veiligheidshuis. In 2024 werden daar 13 personen besproken. Vanuit het PGA overleg risico-jeugd kan hier naartoe worden opgeschaald (of afgeschaald). Het feit dat een casus op het Zorg- en Veiligheidshuis wordt besproken betekent echter niet altijd dat er ook ándere interventies kunnen worden ingezet11.
Het verhaal achter ‘de’ doelgroep We hebben duidelijk voor ogen, voor en met wie we onze aanpak organiseren en uitvoeren. Met die jongeren in Schiedam die risico lopen om in de zware criminaliteit te komen, danwel daar naar toe af te glijden.We werken met doelgroepen, maar dat doen we zonder uit het oog te verliezen dat het gaat om unieke kinderen, jongeren en jong volwassenen. Daarom voegen we in dit programmaplank (zowel fictieve als geanonimiseerde) portretten toe.
11
Dit zijn de recidive-cijfers zoals wij zij lokaal vanuit Schiedam in beeld brengen. Meer gedifferentieerde, en meer lange termijn informatie is helaas niet beschikbaar vanuit het Zorg- en Veiligheidshuis.
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
19
Sarah
Jason
Sarah is 15 jaar en zit in het derde jaar van de middelbare school. Ze wordt vaak afgeleid in de les, toont weinig interesse in schoolwerk en komt regelmatig te laat. Al vanaf de basisschool merken leraren op dat Sarah moeite heeft met leren en haar gedrag in de klas zorgt ervoor dat ze vaak de aandacht trekt. Het vermoeden is dat ze een lichte verstandelijke beperking (LVB) heeft, maar dat is nooit ofÏcieel vastgesteld. Thuis is de situatie instabiel. Haar moeder worstelt met een depressie en haar vader is sinds kort werkloos. Hierdoor ontbreekt de structuur en ondersteuning die Sarah zo hard nodig heeft. Ze brengt haar vrije tijd vooral door met vrienden op straat, vaak oudere jongens die niet op school zitten.
Jason is 15 jaar en woont in een buurt waar criminaliteit steeds zichtbaarder wordt. Hij deed het altijd goed op school. Hij begon als een rustige jongen die af en toe spijbelde, maar het laatste jaar is er veel veranderd. Zijn ouders zijn gescheiden, wat zorgt voor spanningen thuis. Zijn moeder werkt lange dagen, waardoor Jason veel alleen is. Hij heeft nieuwe vrienden gevonden, jongens die bekendstaan om hun contacten in de buurt. Ze hebben vaak nieuwe, dure kleding en gadgets, iets wat bij Jason veel indruk maakt.
De school maakt zich zorgen en schakelt het wijkteam in. Het wijkteam spreekt met Sarah’s ouders over de zorgen/ problemen thuis. Het wijkteam zorgt ervoor dat de juiste ondersteuning voor haar moeder wordt aangevraagd, maar er is helaas een wachtlijst. In de tussentijd komt een wijkteammedewerker thuis helpen. Sarah’s moeder volgt een training voor het omgaan met lastige jongeren. En ze sluit zich aan bij een oudergroep, die recent is opgestart op initiatief van de Veiligheidsregisseur Jeugd. Daar vindt ze steun bij andere ouders en kan ze haar zorgen over het opgroeien in de wijk delen met de wijkagent. Sarah zelf krijgt extra gesprekken op school en wordt gekoppeld aan het jongerenwerk zodat ze kan aansluiten bij positieve activiteiten met leeftijdsgenoten. Hoewel Sarah niet direct overtuigd is, lukt het door de gezamenlijke inzet van school en jongerenwerk toch langzaam om het vertrouwen op te bouwen. Zij krijgt persoonlijke begeleiding, huiswerkbegeleiding en doordat ze aansluit bij activiteiten van het jongerenwerk hangt ze minder op straat.
Op school merken de leraren dat Jason vaak afwezig is. Wanneer hij wel op school is, doet hij nauwelijks mee in de lessen en zijn cijfers kelderen. De zorgen nemen toe als hij plotseling met dure sneakers en een nieuwe telefoon op school verschijnt. De school is hier extra alert op omdat er recent trainingen aan de docenten en het ondersteuningsteam zijn gegeven. Ook is de wijkagent regelmatig op school te vinden om te sparren met het ondersteuningsteam. Zijn mentor besluit de zorgcoördinator in te schakelen. Ze bespreken de situatie met de wijkagent. Die ziet dat Jason zich inlaat met jongeren die al een strafblad hebben en betrokken zijn bij kleine drugszaken. Niet snel daarna wordt ook Jason zelf verdacht van een delict. De politie draagt Jason voor om te worden besproken op het Overleg Risicojeugd. Jason en zijn ouders worden in een gesprek op de hoogte gebracht van wat dat inhoudt: professionals vanuit veiligheid, zorg en jongerenwerk denken samen na over een plan van aanpak om Jason op het goede pad te houden. Jason stemt in met begeleiding van een specialistische jongerenwerker. Jason wordt aangemoedigd om weer deel te nemen aan sportactiviteiten en krijgt begeleiding om zijn schoolprestaties op te krikken. Zo doet hij succeservaringen op, en voelt hij zich gezien en gesteund – ook buiten de straatcultuur.
Het wijkteam blijft contact houden met zijn moeder, die door de extra ondersteuning meer grip krijgt op de thuissituatie. Jason heeft een goede klik met de jongerenwerker. Hij vindt het niet makkelijk om afstand te nemen van zijn vrienden op straat maar vindt op school en met sport de weg weer omhoog. Na een periode wordt de begeleiding, zonder verdere incidenten, beëindigd.
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
20
Mike
Antonio
Mike is 18 jaar en zijn naam is al vaker bij de politie gevallen. Hij heeft meerdere delicten op zijn naam staan, variërend van straatroven tot betrokkenheid bij drugsdeals. De laatste jaren is zijn gedrag verhard. Hij is vaak betrokken bij conflicten op straat en schuwt niet om geweld te gebruiken wanneer hij zijn zin niet krijgt. Mike komt uit een gezin met veel problemen: zijn vader is niet in beeld, zijn moeder heeft moeite om rond te komen en er zijn spanningen met zijn jongere broers en zussen. School heeft Mike al lang achter zich gelaten; hij ziet er geen toekomst meer in. Hij is nu gericht op het verdienen van geld, zo veel mogelijk en zo snel mogelijk.
Antonio is 19 jaar en al sinds zijn tienerjaren actief in de criminele wereld. Hij begon met het dealen van kleine hoeveelheden drugs, maar hij is inmiddels opgeklommen in het criminele netwerk. Hij heeft connecties in meerdere steden, dankzij zijn neven en oom, tegenwoordig speelt hij een belangrijke rol in de bevoorrading van de lokale drugsdealers. Antonio is slimmer dan veel van de jongens met wie hij samenwerkt. Hij houdt zich meestal op de achtergrond en vermijdt zoveel mogelijk de aandacht van de politie. Toch is hij een negatief rolmodel voor jongere jongens in de wijk, die tegen hem opkijken vanwege zijn rijkdom, mooie auto en invloed.
De wijkagent kent Mike goed. Hij maakte toen hij jonger was al onderdeel uit van een groepje kinderen dat zich op trok aan oudere jeugd op straat. Mike pleegt steeds zwaardere delicten, hij wordt verdacht van de drugshandel en een gewapende overval. Hij lijkt wel tevreden te zijn met de status die dit hem op straat geeft. Het jongerenwerk heeft hem in het verleden geprobeerd te bereiken, maar zonder succes. Mike lijkt geen motivatie meer te hebben om uit de problemen te blijven.
Antonio’s jeugd was allesbehalve stabiel. Zijn vader zat lang in de gevangenis en zijn moeder worstelde met een alcoholverslaving. Antonio leerde al vroeg dat hij op zichzelf moest vertrouwen. School heeft hij nooit afgemaakt en al op jonge leeftijd kwam hij in aanraking met justitie. De wijkagent kent Antonio nog van vroeger, maar weet ook dat hij inmiddels in het criminele circuit is opgeklommen. Hij maakt zich zorgen dat Antonio bewust of onbewust jongere jongens aan het ronselen is voor klussen.
De politie signaleert ook dat Mike steeds meer bij bovenlokale netwerken betrokken raakt. Het lijkt te laat in Mikes criminele carrière om hem voor te dragen voor het overleg risicojeugd. Wel wordt Mike via een veldaanmelding besproken over het casusoverleg van het Veiligheidshuis. Daar wordt met zijn jeugdreclasseerder afgesproken dat wanneer Mike opnieuw een strafbaar feit pleegt, hij de harde kern aanpak zal krijgen. Dit wil zeggen: meer toezicht en alleen onder begeleiding naar buiten. De wijkagent die Mike nog van vroeger kent, probeert hem intussen warm te krijgen voor een leer-werktraject dat de gemeente voor hem kan aanvragen. Hij gaat daar ook leren om een eigen onderneming te starten, zodat hij binnenkort als zelfstandige aan de slag kan.
Vanuit het Veiligheidshuis wordt de repressieve aanpak op Antonio geprioriteerd. De harde aanpak moet dienen als waarschuwing voor jongeren als Mike, Jason en Sarah. Wanneer Antonio hier later voor open zou staan zijn er speciale trajecten beschikbaar om hem naar opleiding/werk te begeleiden, ook na detentie. Zolang Antonio zijn kansen in het criminele circuit echter hoger inschat is dit niet zinvol en zijn vooral de justitiële partners aan zet.
Het lukt uiteindelijk om Mike aan een leerwerktraject te koppelen. De uitkomst hiervan is onzeker. Vanuit het Veiligheidshuis wordt de ontwikkeling van Mike verder gevolgd.
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
21
3. Doel Gewenste verandering Met Preventie met Gezag willen we voorkómen dat jongeren uit kwetsbare wijken zoals Nieuwland en Oost afglijden naar de criminaliteit. Dat doen we enerzijds door te werken aan de weerbaarheid van jongeren en hun omgeving. En anderzijds door zo tijdig mogelijk in te grijpen waar het fout dreigt te gaan, en op tijd hulp aan te bieden. Preventie met Gezag draagt bij aan de doelen van het Nationaal Programma Nieuwland en Oost en heeft vooral zin als er tegelijkertijd gewerkt wordt aan wonen, werk, samenleven en onderwijs. In de woorden van Hans Boutellier gaat het dan om ‘een sociaal offensief, met repressieve ruggensteun’.12
Impact We willen impact maken door zichtbare effecten in de leefwereld: bij jongeren, in gezinnen, op school, op straat, thuis en online. Daarom moeten we langjarige inzet plegen om te zorgen dat de kinderen van nu opgroeien zonder (zware) criminaliteit. Dat het gewoon is om veilig op te groeien en jezelf verder te ontwikkelen. Met PmG willen we bereiken dat: • Kwetsbare jongeren en hun omgeving weerbaarder worden, zodat ze niet afglijden naar de criminaliteit; • Risico-jongeren tijdig worden gezien en geholpen, zodat ze niet doorgroeien in de criminaliteit; • Verder doorgroeien wordt gestopt, en dat de rol van deze jongeren als negatief rolmodel vermindert.
12
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
Boutellier, Weerbare wijken tegen ondermijning.
22
4. Hoe werken we hier aan? Het programma, de reis er naar toe, heeft een werkwijze, en bestaat uit methodes en instrumenten. De HET-kant biedt structuur en houvast. De fasering, het Zie bijlage 4: Het reisplan. reisplan vormt de basis. Het Programma Preventie met gezag Schiedam is sinds het vertrekpunt in 2022 beland in de fase van Doen en Leren. We maken nu een actualisatie van het plan dat tevens dient als aanvraag bij het ministerie van Justitie en Veiligheid. In de tweede helft van 2025 staat verschijnt het verder uitgewerkte uitvoeringsprogramma 2025 - 2029.
Veranderaanpak ‘Een stap extra’ maakt onderdeel uit van het Nationaal Programma Schiedam Nieuwland en Oost (NPNO)13. Het zijn tenslotte niet zozeer de jongeren in kwestie die moeten veranderen, maar de wijken en de omstandigheden waarin zij opgroeien. Interventies vanuit veiligheid zijn altijd een aanvulling op interventies vanuit de domeinen wonen, werk, samenleven en onderwijs. Hans Boutellier spreekt in zijn essays ook wel over een ‘sociaal offensief, met repressieve ruggensteun’14. Het doel van Preventie met Gezag is dat mínder jongeren in Nieuwland en Oost in de (ondermijnende) criminaliteit belanden.
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
Ondermijning is een verzamelnaam voor de gevolgen van verschillende vormen van georganiseerde criminaliteit. Dit zijn vormen van criminaliteit die ervoor zorgen dat de grenzen tussen de ‘bovenwereld’ en ‘onderwereld’ vervagen. Denk onder andere aan drugshandel, illegale hennepteelt, gedwongen prostitutie, mensenhandel, arbeidsuitbuiting, en vastgoedfraude. De verwevenheid van verschillende criminele activiteiten die de maatschappij ondermijnen is groot. Nederland is een distributieland waarbij diverse goederenstromen vanuit de hele wereld bij elkaar komen. Schiedam is door haar ligging dicht bij de havens aantrekkelijk voor criminelen. Naast wapen- en drugshandel, is mensenhandel één van de omvangrijkste en snelst groeiende criminele fenomenen. De belangrijkste aanleiding voor Preventie met Gezag ligt in de aanzuigende werking die, ook in Schiedam, uitgaat van dergelijke criminaliteit. Voor een effectieve aanpak is het nodig dat de aanwezigheid van de ondermijnende criminaliteit in deze wijken wordt teruggedrongen. En dat we dit combineren met met interventies die zich richten op het weerbaar maken van jongeren en bewoners tegen die criminaliteit. Preventie met Gezag richt zich daarbij op de inzet op jeugdigen. Over de bredere aanpak van ondermijning, leest u meer op Ondermijning | Schiedam.
13
Nationaal Programma Schiedam Nieuwland en Oost.
14
Boutellier, weerbare wijken tegen ondermijning
23
Preventie met Gezag focust zich steeds op jongeren in de leeftijd van 10 t/m 26 jaar die opgroeien in kwetsbare wijken in Schiedam, en die door een stapeling van risicofactoren een verhoogd risico lopen om met criminaliteit in aanraking te komen. Op deze risicofactoren gaan we hierna verder in. Soms zetten we ook interventies in gericht op ouders, buurtbewoners, of juist jongere kinderen. Het doel is daarbij steeds om te voorkomen dat jongeren in de wijk in de criminaliteit belanden. 1. Belangrijkste veranderstrategie is het versterken van beschermende factoren en het verminderen van risico-factoren bij deze jongeren. Dat kan door interventies die zich direct op de jongeren richten, maar ook door het versterken van hun omgeving (ouders, scholen, buurtgenoten). De PmG aanpak is daarbij een plus op de reguliere inzet vanuit de gemeente (sociaal domein, veiligheid), ketenpartners en het NPNO. Deze zijn randvoorwaardelijk; zonder basis geen ‘extra’. 2 . Eerder signaleren en ingrijpen. Hoe eerder we effectief kunnen ingrijpen, hoe groter het verschil dat we maken. We willen risico-jongeren eerder in beeld krijgen en tijdig en doortastend de juiste hulp bieden. Daarbij hoort ook dat we meer informatie-gestuurd gaan (samen) werken. 3. De ketensamenwerking rondom risico-jongeren verder versterken.
We willen met PmG een beweging zijn, waarin alle betrokken ketenpartners zich opstellen als een ambassadeur voor deze jongeren. Daarvoor is het nodig dat organisaties weten wat ze voor jongeren, hun omgeving en samenwerkingspartners kunnen betekenen en dat ze elkaar daar op aan durven te spreken. Dit is eenvoudiger gezegd dan gedaan. Het speelveld is complex en veel organisaties in de keten staan onder druk.
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
1. Risico en beschermende factoren De route waarop jongeren in de criminaliteit belanden is per persoon verschillend. Sommige jongeren worden ‘gerekruteerd’, anderen zoeken uit zichzelf steeds meer de grenzen op. Wat jongeren die in de criminaliteit belanden met elkaar gemeen hebben is dat er een stapeling is van risicofactoren. Het gaat daarbij dus niet zozeer om wélke risicofactor er speelt, maar om het feit dat er meerdere tegelijkertijd spelen15. De risicofactoren helpen ons dus om de doelgroep te bepalen, maar ook om te bepalen met welke interventies er kan worden gewerkt aan beschermende factoren. Het onderstaande model komt uit een synthese-studie en vat een aantal belangrijke factoren samen16.
15
Spies.
16
Beke en CCV.
24
Persoonlijk Beïnvloedbaar Drugsgebruik /-verslaving (nog) Niet goed kunnen inschatten van gevolgen van crimineel gedrag Plegen geweldsdelicten tijdens jeugd Kunnen reflecteren Hebben van moreel inzicht Ontwikkelen van een nieuwe identiteit Drijfveren Ergens bij willen horen: erkenning, groepsgevoel Geld en mooie spullen Aanzien en status Uitdaging en spanning Crimineel leven te stressvol vinden Financieel gewin binnen de criminaliteit tegen vallen Levensloop gebeurtenissen
Risicofactoren Beschermende factoren Context afhankelijke factor
Niet al deze factoren zijn te beïnvloeden vanuit de gemeente en haar partners. Maar een aantal biedt een goed aanknopingspunt. Namelijk: • Inzetten op jongeren die een stapeling van risicofactoren laten zien (denk aan; geen dagbesteding hebben, bij een criminele jeugdgroep willen horen). • Bij deze jongeren investeren in betekenisvolle, steunende derden, en reflectie en het ontplooien van talenten bevorderen. • Een tegengeluid bieden aan het idee dat criminaliteit een aantrekkelijke levensstijl is. • Een tegengeluid bieden aan het gevoel van desillusie en gebrek aan kansen dat er leeft. • Criminele jeugdgroepen in de omgeving tegen gaan.
Thuis/gezin Opgroeien in een gebroken gezin Opgroeien in armoede Familiebanden met personen in georganiseerde criminaliteit Afwezigheid van schulden En betekenisvolle, steunende derde (kan ook buiten gezin)
School & werk Onvoldoende toekomstperspectief door uitval op school Uitval of niet (makkelijk) krijgen van een stageplek of (bij)baan Erkenning van talenten en succes ervaringen Hebben van aspiraties Hebben van een baan/startkwalificatie
Bij al deze inspanningen kijken we naar de pedagogische driehoek straat-school-thuis. Thuis
Online
Brede omgeving: straat/wijk Verkeerde vrienden Deelname aan ernstige problematische jeugdgroepen Straatcultuur met vooral foute rolmodellen Wonen in een buurt waar een georganiseerde criminele groep opereert/ de criminele code wordt gevolgd Gebrek aan sociale controle Verandering van omgeving
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
Straat
School Figuur: Preventie met Gezag, PvA Tilburg
25
2. Eerder signaleren en ingrijpen Dit betekent dat we werken op drie niveaus van preventie: • Primair: op tijd ‘nee’ kunnen zeggen tegen criminaliteit. Hierbij richten we ons op jongeren in de kwetsbare wijken én hun omgeving. • Secundair: voorkómen van instromen (of doorgroeien) in de criminaliteit. Hierbij richten we ons op de kwetsbare jongeren binnen die kwetsbare wijken, de ‘risico-jongeren’. • Tertiair: terugdringen van recidive. Hierbij richten we ons op jongeren die al in de criminaliteit zijn beland.
Nazorg na detentie Inzet rising stars
Deze drie preventie-niveaus staan niet los van elkaar. Wat we op het ene niveau doen heeft effect op het andere niveau (doordat er bijvoorbeeld iets in de wijk verandert, of iets in de samenwerking tussen ketenpartners, of doordat heel concreet jongere broertjes en zusjes worden betrokken). Hoewel we het belangrijk vinden om aan álle drie de niveaus te werken, richten we ons binnen dit programma vooral op het primaire en secundaire niveau. We verwachten daar het grootste verschil te kunnen maken voor de meeste kwetsbare jongeren. We maken daarbij waar mogelijk gebruik van Evidence Based methoden. Daarnaast faciliteren we partners om hun interventies beter te onderbouwen en hun impact inzichtelijk te maken. Zo loopt er op het moment een impact-studie naar de invloed van het jongerenwerk op het voorkomen van criminaliteit, waarbij ook de kennis vanuit het EPIC-netwerk wordt benut. Een ander voorbeeld is een partner-organisatie die extra onderzoeks-uren gefaciliteerd krijgt om de interventies klaar te maken voor een volgende stap in het erkenningsproces van het NJI. Het is steeds een gezamenlijke zoektocht om onze lokale inzet zichtbaar te maken en de succes-factoren te benoemen. Verder sluiten zoveel mogelijk aan bij wat er landelijk wordt geleerd van PmG, bijvoorbeeld door deel te nemen aan de ‘leergang PGA”.
PGA risicojeugd Vroegsignalering
Veilig In en Om school
Positieve rolmodellen
Bewustwording ouders en wijk Deze preventie-piramide is gebaseerd op die van het NJI (Nederlands Jeugd Instituut)17.
17
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
http://www.nji.nl
26
3. Versterken ketensamenwerking Het versterken van de ketensamenwerking gebeurt stap voor stap, bij het in beeld brengen van de doelgroep en het vinden van de juiste interventies. Daarnaast willen we de komende tijd op een aantal leer-vragen in gaan. Dat gaan we doen door o.a. terugkijk-sessies gebaseerd op casuïstiek. Dit wordt verder uitgewerkt bij de volgende actualisatie van het programma-plan.
Niet alleen wat werkt, maar ook: wie werkt In Schiedam werken we al doende lerend aan onze aanpak. Dat doen we met het lokale netwerk, in regionaal verband en met het landelijke netwerk van programmamanagers. Wij maken graag gebruik van interventies die bewezen effectief zijn, maar elke interventie is in hoge mate afhankelijk van wie deze uitvoert. Het pleidooi van Jan Dirk de Jong18 is ons daarom uit het hart gegrepen. Hij stelt dat in het bereiken van de doelgroep (de 2% jongeren) de relatie de sleutel is tot succes. Het gaat dus niet zozeer om ‘wat werkt’ maar ‘’wie werkt’. In samenwerking met het ministerie van Justitie en Veiligheid is door de hoogleraren Stams en Hendriks19 een handreiking opgesteld voor het bewaken van de kwaliteit van interventies tegen jeugdcriminaliteit. Dit was ingegeven door zorgen over een ‘wildgroei’ aan interventies. Maar in de gerichtheid op het meten van effectiviteit van gedragsinterventies (afgebakende trajecten tussen a en b), gaat het voorbij aan wat er randvoorwaardelijk nodig om deze jongeren überhaupt in beeld te krijgen (bijvoorbeeld specialistisch jongerenwerkers die een langdurige band met de jongere opbouwen en zich al mentor opstellen). Het gaat ook enigszins voorbij aan het feit dat ‘evidence-based’ interventies hoe dan ook altijd achter de tijd aanlopen.
Juist in een programma waar we proberen een gat te dichten (jongeren die zelf geen hulpvraag formuleren, maar waar wij maatschappelijk wel een hulpvraag zien), is dat onwenselijk. Het instrument dat de komende tijd zal worden doorontwikkeld ism deze hoogleraren en de lerende netwerken binnen PmG zal gemeenten gaan helpen om hun PmGinterventies zo goed mogelijk te onderbouwen en te laten toetsen waar dat nodig is. Zo bouwen we samen aan kennis over ‘wat werkt’, zonder ‘wie werkt’ uit het raam te hoeven gooien.
Preventie met Gezag | Gemeente Schiedam
“De jongeren in de ‘jonge aanwas’ en de ‘doorgroeiers’ in de georganiseerde misdaad komen uit vaak complexe, onveilige thuissituaties en groeien op in een riskante omgeving, ook online. Ze kampen vaak met trauma, gedragsproblematiek en beperkingen en staan onder invloed van delinquente leeftijdsgenoten en familieleden. Juist voor hen bestaan niet of nauwelijks erkende interventies, want die zijn vooral bedoeld voor een jongere doelgroep van twaalf-minners. Er is al helemaal niets voor deze jongeren als het gaat om de broodnodige preventie in hun online leefwereld. [ –] Ingrijpen moeten we, uiteraard het liefst met bewezen effectief gedragsinterventies, zoals agressieregulatie of gezinstherapie. Maar die zijn niet zaligmakend. Juist kinder- én jongerenwerk is hard nodig. De wantrouwende jeugd en ouders voor wie erkende interventies bedoeld zijn, moeten eerst bereikt worden’.(....)’. Daarom is (er) ruimte nodig voor verstandige innovatie: nieuwe interventies ontwikkelen of bestaande interventies herijken. Vul dat aan met praktische wijsheid. Zo weten we dat (straat-)schuld een risicofactor is. Jonge aanwas en doorgroeiers blijven door die schuld vatbaar voor nieuwe criminele klusjes.”
18
Lector Aanpak Jeugdcriminaliteit.
19
Hendriks en Stam, KEI.
27
Leren Een programmatische aanpak is een lerende aanpak, al doende lerend bijsturen en zo meer impact maken. Dat vraagt om een cyclische aanpak van doen, leren, reflecteren, ontsluiten van geleerde lessen en bijsturen. En het vraagt om een lerende houding en cultuur in je programma. We hebben de eerste periode (begin 2023) veel tijd nodig gehad om het programma echt op te starten. Door te doen en te leren van de praktijk is de aanpak op punten bijgesteld. Vanaf 2025 willen we de lerende aanpak ook meer systematisch vormgeven, met vooraf bepaalde punten voor het ophalen van geleerde lessen, het aanpassen van het reflectie-kader (welke aannames doen we over wat werkt), monitoring en rapportage - samen met de ketenpartners en betrokkenen. U leest meer over de lerende aanpak in bijlage 5. Daar gaan we in op het leren binnen Schiedam, maar ook op de geleerde lessen landelijk over programmatisch samenwerken aan preventie. We nemen deze punten mee in onze reflectie en verbeterpunten in de tweede helft van 2025.