Bijlage Kadernota Integrale Veiligheid versie 2.0

Kadernota Integrale Veiligheid

Kadernota Integrale Veiligheid

17 augustus 2021

1

Kadernota Integrale Veiligheid

Versiebeheer Datum: 17 augustus 2021 Versie: 2.0 Auteurs: Jan Willem Boersma, Roos Wilhelm

2

Kadernota Integrale Veiligheid

Inhoudsopgave Voorwoord

5

1 Terugblik

6

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7

Veilige woon- en leefomgeving Woonoverlast Zorg en veiligheid Jeugd en Veiligheid Ondermijning Fysieke Veiligheid Conclusie

7 9 9 10 10 11 11

2 Bestuurlijk kader 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

12

Van startnotitie tot kadernota Van kadernota tot uitvoeringsplan Het veiligheidsdomein: scope en instrumenten Actuele uitdagingen in Schiedam Bestuurlijke doelen

12 13 14 16 19

3 Openbare orde en veiligheid: een veilige woon- en leefomgeving22 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6

Handhaving openbare ruimte Signal places en kwetsbare wijken Integrale handhaving Aanpak van criminaliteit Samenhang Scenario’s

22 23 25 25 26 27

4 Woonoverlast 4.1 4.2 4.3

28

Aanpak Woonoverlast Samenhang Scenario’s

28 29 29

5 Zorg en Veiligheid 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6

30

Aanpak huiselijk geweld Team PersoonsGerichte Aanpak Aanpak vervuilde woningen Radicalisering en polarisatie Samenhang Scenario’s uit de startnotitie

30 32 34 34 35 36

6 Jeugd

37

6.1 6.2 6.3 6.4 6.5

37 39 41 42 45

Risico’s Preventie: een goede start voor alle Schiedamse jeugd Vergroten weerbaarheid jongeren Gerichte inzet op risico-jongeren Persoonsgerichte aanpak Jeugdcriminaliteit

3

Kadernota Integrale Veiligheid

6.6 6.7 6.8

Tenslotte: aanpak overlast op straat Samenhang Scenario’s

45 45 46

7 Aanpak ondermijning 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6

47

Aanpak ondermijning Bevorderen integriteit Versterken weerbaarheid Cybersecurity Samenhang Scenario’s

47 48 49 49 50 51

8 Fysieke veiligheid 8.1 8.2 8.3 8.4 8.5

53

Inzet crises, rampen en grootschalige ordeverstoringen Brandweerzorg en ambulance zorg Inzet externe veiligheid Samenhang Scenario’s

9 Financiële kaders en conclusies 9.1 9.2

Financiële kaders Scenario’s

ANNEX 1

53 53 54 54 54

55 55 55

Rijker verantwoorden

57

4

Kadernota Integrale Veiligheid

Voorwoord Voor u ligt de kadernota Integrale Veiligheid. Deze is uitgewerkt op basis van de startnotitie zoals deze op 20 april 2021 door de raad is vastgesteld. De kadernota bouwt voort op de kadernota uit 2016 en de aanvullende uitvoeringsplannen zoals die in 2019 (ondermijning) en 2020 (woonoverlast) zijn vastgesteld. De afgelopen jaren is er in toenemende mate ingezet op het tegengaan van ondermijnende criminaliteit en woonoverlast. Ook is er een start gemaakt met de preventieve aanpak van jeugdcriminaliteit (vroegsignalering), de aanpak van radicalisering, de zorg voor personen met verward gedrag en de fysieke veiligheid van verminderd zelfredzamen. De intensiveringen op verschillende thema’s hebben bijgedragen aan een veiliger Schiedam. Maar maatschappelijke problemen van deze orde laten zich niet in vijf jaar oplossen. Daarom gaan we onverminderd door op deze thema’s. Er komen echter twee belangrijke aandachtspunten bij. Ten eerste de veiligheidsbeleving van Schiedammers, die de laatste jaren zorgwekkend achterblijft bij de cijfers. Ten tweede willen we de weerbaarheid van bewoners en jongeren tegen onveiligheid vergroten. Ondermijnende criminaliteit is met name in kwetsbare wijken een groot probleem. Om hierin het verschil te kunnen maken is een grootschalig offensief nodig, waarbij integrale samenwerking cruciaal is.

In deze kadernota leggen we u als raad een aantal scenario’s voor per beleidsveld. Deze beleidsvelden kunnen echter niet los van elkaar worden gezien, en de keuzes die we maken hangen dan ook samen. In veel gevallen kiezen we voor het scenario; ‘voortzetten en op onderdelen versterken’, waar we eigenlijk vinden dat er een meer intensieve inzet nodig is. Met uw raad is echter afgesproken om een budget-neutrale kadernota op te stellen. Dit in het licht van de financiële situatie van de gemeente maar ook van de recente investeringen op woonoverlast en ondermijning. We kijken naar de inzet van aanvullende middelen om de overige ambities later te realiseren. De kadernota start met een terugblik op de vorige kadernota, uit 2016. Daarna schetsen we het bestuurlijk kader en de context waarbinnen we werken. Vervolgens gaan we in op de beleidsvelden: openbare orde en veiligheid (inclusief veiligheidsbeleving), woonoverlast, zorg en veiligheid, jeugd, aanpak ondermijning, fysieke veiligheid. Als afsluiting presenteren we de voorgestelde scenario’s in samenhang. We vertrouwen er op dat deze kaders een goede basis vormen voor het beleid van de komende jaren en de dialoog daarover. Op die manier leveren we met elkaar een bijdrage aan de veiligheid en leefbaarheid in onze stad.

5

Kadernota Integrale Veiligheid

1

Terugblik

De gemeenteraad heeft in 2016 de vorige kadernota Integrale veiligheid vastgesteld. In deze kadernota heeft de raad een aantal intensiveringen benoemd: extra aandacht voor personen met verward gedrag, aanpak van radicalisering, preventieve maatregelen tegen woninginbraken, vroegsignalering en brandveiligheid voor verminderd zelfredzamen. De afgelopen jaren hebben we deze intensiveringen vorm gegeven. Zo zijn de personen met verward gedrag onderdeel geworden van de persoonsgerichte aanpak en hebben de sociaal crisismanagers, samen met politie en ggz extra aandacht gegeven aan deze groep. Er is extra begeleiding, een medewerker van de ggz beoordeelt de zogenaamde E33 meldingen die bij de politie binnenkomen en ook met de woningstichting zijn afspreken gemaakt voor extra begeleiding. De aanpak van radicalisering heeft vorm gekregen door het opzetten van een netwerk van sleutelfiguren, regelmatig overleg met religieuze instellingen en een apart casusoverleg in het Zorg- en Veiligheidshuis voor bespreking van mensen die (dreigen te) radicaliseren. Bij de ontwikkeling van nieuwbouwprojecten worden de eisen voor inbraakpreventie in de bouwplannen meegenomen. Samen met Woonplus hebben we een project uitgevoerd om alle seniorenwoningen te voorzien van CO- en rookmelders om de veiligheid van verminderd zelfredzamen te vergroten.

Ook zijn er afspraken gemaakt over het aanbrengen van CO- en rookmelders in nieuwbouwprojecten van Woonplus. Naast deze intensiveringen hebben we de afgelopen jaren een specifiek Uitvoeringsprogramma opgesteld en uitgevoerd voor Woonoverlast en Ondermijning. Hiervoor is een interventieteam Woonoverlast en een interventieteam Ondermijning gevormd. Op beide aanpakken is de raad regelmatig geïnformeerd. Door de raad zijn voor de komende jaren structureel middelen ter beschikking gesteld in de begroting voor een vaste formatie en een kwaliteitsimpuls van beide interventieteams. Noot voor de lezer. De indeling van de kadernota uit 2016 was iets anders dan de huidige kadernota. Het onderwerp veilige woon- en leefomgeving besloeg ook de thema’s PersoonsGerichteAanpak en Woonoverlast. Bedrijvigheid werd destijds als apart hoofdstuk benoemd en valt nu onder veilige woon- en leefomgeving. De aanpak ondermijning viel destijds onder het kopje ‘integriteit’. Voor de leesbaarheid van deze terugblik en de logische verbinding met de nieuwe kadernota houden we de indeling van de níeuwe kadernota aan. Uiteraard komen alle eerdere thema’s aan bod.

Veiligheidsindex In de kadernota 2016 was de doelstelling dat Schiedam ongewenst en crimineel gedrag wil terugdringen, zowel gebieds- als persoonsgericht. Daarnaast wil de gemeente een veilige omgeving bieden. In beide gevallen wordt bij voorkeur preventief, maar ook repressief beleid gevoerd. De resultaten hiervan werden weergegeven in de veiligheidsindex. Deze veiligheidsindex is in 2016 en 2017 (6,7) nog wel gebruikt, maar vanaf 2018 niet meer. Vanaf 2007 zijn er objectieve en subjectieve cijfers over veiligheid in Schiedam. Echter, de representativiteit van de respondenten en het aantal respondenten daalde langzaam. Daarom werd de frequentie en de grootte van de meting van de Leefbaarheid&Veiligheidsmonitor, één van de bronnen van de veiligheidsindex, aangepast. Daarom refereren we hieronder niet langer aan één algemeen rapportcijfer voor veiligheid, maar aan deelbevindingen.

6

Kadernota Integrale Veiligheid

1.1 Veilige woon- en leefomgeving Aanpak criminaliteit Straatroof en overvallen hebben grote impact op de veiligheidsgevoelens. Slachtoffers ondervinden vaak nog lang de gevolgen van deze delicten. Daarom heeft de politie extra aandacht voor deze delicten. De gemeente werkt daarbij samen met de politie. Voor de aanpak van de high impact delicten is 2012 het startjaar. In de eerste jaren heeft er een zeer forse daling plaatsgevonden van deze delicten. In de laatste jaren heeft de dalende trend voor woninginbraken zich voortgezet. Bij de overvallen heeft een stabilisering plaatsgevonden tegenover een stijgende trend in de straatroven. De stijgende trend vraagt om een voortzetting van de aanpak. Opvallend is dat in 2020 het aantal straatroven, overvallen en woninginbraken fors is gedaald. Dit beeld is in de hele eenheid Rotterdam zichtbaar. De corona-maatregelen, waardoor er veel meer mensen thuis waren en minder mensen op straat, hebben hier zeker aan bijgedragen. 2012

2016

2017

2018

2019

2020

Straatroven

100

44

49

50

60

37

Overvallen

29

18

13

13

12

9

Woninginbraken

386

299

257

219

215

182

We hebben cameratoezicht ingezet daar waar het nodig was. Er is cameratoezicht op het Stationsplein, op de Parkweg-Nolenslaan, in het Beatrixpark, op het Van 't Hoffplein, op de Koemarkt en aangrenzende deel Broersvest en op Malmö. Er stonden tijdelijke camera's op het Vriendschapsplein, Singel/Wattstraat, Hof van Spaland en Schiedamseweg. Op basis van de evaluaties na afloop van de aanwijzingsperiode, zijn de cameratoezichtgebieden verlengd. De tijdelijke camera Singel/Wattstraat is verwijderd toen de problematiek daar was opgelost. Preventief fouilleren paste de politie de afgelopen vijf jaar toe. Delen van de wijken Centrum, Oost, Groenoord, Nieuwland, West, ’s-Gravelandsepolder en Spaanse Polder zijn in deze periode aangewezen als veiligheidsrisicogebied. Met de preventief fouilleeracties werden regelmatig wapens aangetroffen. Dit betekent dat er nog steeds wapens voorhanden zijn in het publieke domein. Recent blijkt vooral dat steeds meer jongeren messen bij zich dragen.

Openbare orde en handhaving De afgelopen jaren heeft het team Toezicht en Handhaving ingezet op verkeersveiligheid, parkeerregulering, controle en parkeeroverlast. In 2020 is veel ingezet op de naleving van de coronamaatregelen, sluiting van winkels, cafés en restaurants en is het hele team in de zomer twee weken in quarantaine geweest. Dit heeft veel impact op het team gehad, mede omdat ze geconfronteerd werden met een toename van weerstand en onbegrip. Hierdoor kwam het team minder toe aan andere taken. Er zijn in de afgelopen jaren WhatsApp alert groepen ontwikkeld, in totaal inmiddels 34.

Objectieve veiligheid en subjectieve veiligheid Veiligheid kent een objectieve en een subjectieve kant. De objectieve veiligheid en de veiligheidsbeleving ontwikkelen zich niet altijd in dezelfde richting. Dit spanningsveld is communicatief een grote uitdaging. De manier waarop we als gemeente communiceren heeft in 2020 extra aandacht gekregen en zal zijn vervolg krijgen in een communicatiestrategie veiligheid breed en voor de aanpak van woonoverlast en ondermijning.

7

Kadernota Integrale Veiligheid

De ontwikkeling van het aantal misdrijven in Schiedam vertoont een dalende lijn. Het rapportcijfer neemt toe, wat betekent dat de objectieve veiligheidscijfers verbeterd zijn. vanaf 2019 is het cijfer stabiel, terwijl er in het totaal aantal misdrijven in Schiedam een lichte stijging waarneembaar is. 2012

2016

2017

2018

2019

2020

diefstal

6,7

6,7

7,0

7,4

7,1

7,2

inbraak

6,4

6,9

7,4

7,9

8,1

8,2

geweld

7,0

7,3

7,3

7,5

7,3

7,3

vernieling

6,3

7,5

7,8

7,8

8,0

7,8

Objectieve Veiligheidscijfers

6,6

7,1

7,4

7,7

7,6

7,6

Meetinstrument: Misdrijvenregistratie Politie Rijnmond-Noord

Effecten van herontwikkeling In de praktijk hebben we gezien dat herstructurering van de woningvoorraad in een wijk een grote impact op de veiligheid en leefbaarheid kan hebben. Een goed voorbeeld is de Wetenschapsbuurt in Oost. Jarenlang een van de meest onveilige buurten in Schiedam. In deze buurt heeft herontwikkeling plaatsgevonden. In vergelijking met de periode voor sloop en nieuwbouw (peiljaar 2012) blijkt er een afname van bijna 20% van het aantal misdrijven per 1000 inwoners. We verwachten dat herontwikkeling van een aantal andere kwetsbare buurten in Schiedam een soortgelijk effect zal laten zien. Wetenschappersbuurt: sloop/nieuwbouw middenin zeer stedelijke omgeving in Schiedam-Oost Jaar 2012 (voor sloop/nieuwbouw) Aantal woningen

gebied

bouwperiode

Oost-wetenschappersbuurt

1935-1949

541

(gesloopt)

-281

Aantal misdr. per 1.000 inw. (periode 2012-2016) 132

Jaar 2020 (na sloop/nieuwbouw) gebied

bouwperiode

Aantal woningen

Oost-wetenschappersbuurt

1935- 1949

260

63%

2017-2020

152

37%

412

100%

Afname misdrijven: 19,7%

8

Aantal misdr. Per 1.000 inw. (periode 2017-2020) 132 106

Kadernota Integrale Veiligheid

1.2 Woonoverlast Sinds januari 2018 is een Regisseur Woonoverlast actief. De Regisseur Woonoverlast voert het Uitvoeringsprogramma aanpak Woonoverlast uit. Dit Uitvoeringsprogramma bevat de uitvoering van de nieuwe Wet aanpak Woonoverlast, artikel 10 screening op grond van de Wet bijzondere Maatregelen Problematiek, het versterken van de Aanpak Woonoverlast en het versterken van de Aanpak Huisjesmelkers. In de afgelopen periode heeft de gemeentejaar twee keer een evaluatie ontvangen van het Uitvoeringsprogramma aanpak Woonoverlast. Het interventieteam heeft in 2019 ruim 1800 BRP controles gedaan, heeft op ruim 480 meldingen van woonoverlast gereageerd en heeft 26 complexe casuïstieken opgepakt. In 2020 heeft het interventieteam 32% minder huisbezoekingen gedaan vanwege de beperkende maatregelen in het kader van COVID-19. In dit jaar heeft het College één pandeigenaar met 11 panden aangewezen voor de vergunningsplicht op basis van de APV Gemeente Schiedam. In 2019 en 2020 hebben we met de Impuls subsidie gelden gewerkt aan de ontwikkeling van het data dashboard huisjesmelkers. Dit Dashboard namen we in Q2 2020 in gebruik om meer data-gestuurd onderzoek te doen naar de huisjesmelkers in Schiedam. Daarbij hebben we inzicht gekregen in onder andere leegstand en het aantal professionele investeerders binnen onze gemeente.

De effecten van de bestrijding van woonoverlast monitoren we met een indicator die bestaat uit overlastproblematiek die onder meer te maken heeft met jongeren, geluid van omwonenden, lawaai op straat, overlast zwervers etc. De uitkomst is een samengesteld rapportcijfer. Woonoverlast overlast van groepen jongeren

2015 6,2

2017 5,8

2019 6,3

geluidsoverlast door omwonenden overig overlast door omwonenden

6,1 7,1

5,7 6,6

5,7 6,6

lawaai op straat andere vormen van geluidsoverlast

6,3 7,2

5,8 6,6

5,9 7,0

overlast van zwervers / daklozen Woonoverlast Schiedam

9,2 7,0

9,1 6,6

8,8 6,7

Het Uitvoeringsprogramma Woonoverlast ziet met name op de onderdelen geluidsoverlast door omwonenden en overige overlast door omwonenden. Deze cijfers zijn de afgelopen vier jaar stabiel gebleven, maar nog te laag. Inzet op de aanpak van woonoverlast blijft dus zeker nodig en is nog steeds één van de prioriteiten.

1.3 Zorg en veiligheid Persoonsgerichte aanpak Sinds 1 januari 2020 geldt de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (WvGGZ). Deze wet geeft de burgemeester de mogelijkheid om een Crisismaatregel (CM) op te leggen. In 2020 zijn 76 Crisismaatregelen nodig geweest. In de jaren daarvoor lag het aantal opgelegde IBS maatregelen tussen de 60 en de 70 maatregelen. Tijdens de coronamaatregelen (2020) hebben meer mensen contact opgenomen met Veilig Thuis. Het gaat daarbij vooral om mensen die advies vragen omdat ze vermoeden dat er sprake is van huiselijk geweld in hun omgeving.

9

Kadernota Integrale Veiligheid

Persoonsgerichte aanpak Huisverbod

2016 63

2017 52

2018 36

2019 55

2020 54

Geregistreerde zaken huiselijk geweld

268

206

160

137

183

Radicalisering en polarisatie Het dreigingsbeeld dat de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) periodiek opstelt, staat op 3 van de 5. Dat betekent dat de terroristische dreiging nog steeds aanzienlijk is. Het onderwerp blijft daarom onverminderd onze aandacht houden. In de afgelopen jaren werd de vrijwillige Persoonsgerichte Aanpak (PGA) voor radicaliserende personen gevoerd. Hierbij werd samengewerkt met het Veiligheidshuis. Elk jaar verzorgde het Rijks Opleidingsinstituut Radicalisering (ROR) (online) trainingen voor mensen die signalen van radicalisering vroeg kunnen signaleren. In het kader van polarisatie zijn de afgelopen jaren sportactiviteiten georganiseerd door Civitas jongerenwerk om met moeilijk bereikbare deelgroepen (vatbaar voor extreme idealen) in contact te komen.

1.4 Jeugd en Veiligheid In 2017 is een groepsaanpak gestart op een jeugdgroep in De Gorzen, waarna de overlast is verminderd. In de afgelopen jaren stond het ‘hotspot-overleg’ centraal. Hier hebben jongerenwerk, Toezicht en Handhaving en de politie met elkaar gedeeld wat zij zien op straat en hebben zij hun acties gericht op overlast meer op elkaar afgestemd, waarin ook de jeugdboa’s een actieve rol hadden. In Nieuwland wordt een persoonsgerichte aanpak gevoerd bij een aantal jongeren die betrokken zijn geweest bij overlast en/of criminaliteit. Verder werd voor de Strategische Agenda Onderwijs met PO en VO scholen gesproken over ‘sociale veiligheid’ en welke rol de gemeente hierin kan spelen. De uitvoering hiervan is doorgetrokken naar 2021. Ook vond vroegsignalering plaats, wat betekent dat de gemeente contact onderhoudt met scholen om tijdig signalen op te halen zodat we jongeren en hun ouders tijdig begeleiding aan kunnen bieden. In de afgelopen jaren speelden ook de WOT’s een rol in de aanpak van criminaliteit onder jongeren. In 2020 hebben de coronamaatregelen veel van de jongeren gevraagd. Hier heeft het jongerenwerk extra aandacht aan besteed.

1.5 Ondermijning Bestuurlijke aanpak van Ondermijning De bestuurlijke aanpak van criminaliteit is in de laatste jaren een prioriteit. Ondermijnende criminaliteit pakten we samen met het RIEC en de partners op integrale en multidisciplinaire wijze aan. De gemeentebrede aanpak bestond onder andere uit de aanpak van illegale prostitutie, drugs, Outlaw Motorcycle Gangs (OMG's), controle horeca (waaronder coffeeshops), criminele families en de gezamenlijke aanpak met de gemeente Rotterdam op het bedrijventerrein 's- Gravelandsepolder en Spaanse Polder (project Holsteiner). Door de coronamaatregelen heeft het Interventieteam Ondermijning in 2020 minder integrale controles uit kunnen voeren dan in de vorige jaren. Ook vond in de afgelopen jaren de gebiedsontwikkeling SchieDistrict plaats, die nauw samenhangt met de bestuurlijke aanpak van de ondermijnende criminaliteit. In de wijk Nieuwland zijn we gestart met de aanpak van ondermijning, met name gericht op het voorkomen van nieuwe aanwas van jongeren in de georganiseerde criminaliteit.

BIBOB In de afgelopen periode is regelmatig gebruik gemaakt van de BIBOB toets. Door nieuw beleid werd het mogelijk om de BIBOB toets op alle beleidsvelden toe te passen. Dit heeft meerdere keren geleid tot het weigeren van een vergunning.

10

Kadernota Integrale Veiligheid

In de APV staat de vestigingsvergunning. Hiermee is het mogelijk om, branches, panden en straten, waar veel ondermijning voorkomt en die vooralsnog niet onder gemeentelijk regime valt, alsnog vergunningsplichtig te maken. Hierdoor kunnen we de wet BIBOB toepassen op de aanvraag. In de ’s-Gravelandsepolder en Spaanse Polder is in 2019 de autoverhuurbranche als vergunningsplichtig aangewezen. In 2020 is onderzoek gedaan naar de noodzaak om ook andere branches als vergunningsplichtig aan te wijzen, maar dit onderzoek loopt nog.

1.6 Fysieke Veiligheid Crisisorganisatie In het grootste deel van 2020 was er sprake van een crisissituatie vanwege COVID-19. Dit heeft een zware wissel getrokken op de crisisorganisatie. Vanaf maart is er vrijwel continu een regionaal beleidsteam (RBT) en een regionaal operationeel team (ROT) actief geweest en ook lokaal was er een bestuurlijk en een operationeel crisisteam dat soms meerdere malen per week bij elkaar kwam.

Jaarwisseling In 2016-2019 werd gebruik gemaakt van het vuurwerkdetectiesysteem. De intensieve voorbereidingen voor de jaarwisseling de afgelopen jaren droegen bij aan een jaarlijkse vermindering van overlast, vernielingen en een lager schadebedrag. De jaarwisseling 2020-2021 was anders vanwege COVID-19 en een landelijk afsteekverbod van vuurwerk. Er zijn goede voorbereidingen getroffen, maar het schadebedrag was dat jaar wel groter dan de jaren ervoor.

Brandveilig leven In de afgelopen jaren ziet Schiedam een vergrijzing onder de inwoners. Hierdoor neemt ook het aantal niet-zelfredzamen toe. Met het project Brandveilig Leven is aandacht besteed aan deze groep. In 2018 is het project Veilig Wonen van Woonplus afgesloten. Daarmee zijn ruim 12.000 woningen voorzien van rook- en CO-melders (dat is ongeveer 95% van de woningvoorraad van Woonplus en ongeveer 1/3 van de woningvoorraad in heel Schiedam). Daarnaast zijn ook alle rookgas-afvoeren gecontroleerd en indien nodig gerepareerd of vervangen. Samen met Woonplus werden alle seniorenwoningen voorzien van CO en brandmelders.

1.7 Conclusie In deze terugblik zien we dat de uitvoering van de kadernota Integrale Veiligheid 2016 en met name de intensiveringen/prioritering op een aantal thema’s een bijdrage heeft geleverd aan de veiligheid en leefbaarheid in Schiedam. Veiligheid en leefbaarheid hebben echter veel kanten en worden beïnvloed door een veelheid aan factoren. Denk aan sociale cohesie, de opbouw van de woningvoorraad in Schiedam, onze ligging dicht bij Rotterdam, goed ontsloten door snelwegen, spoor en haven, enz. We zullen op de meeste prioriteiten de komende jaren stevig door moeten blijven pakken. Daarbij zullen we steeds meer de verbinding en verbreding zoeken met de andere beleidsvelden en de ontwikkeling van het programma stedelijke vernieuwing. Want we zijn er nog niet.

11

Kadernota Integrale Veiligheid

2

Bestuurlijk kader Schiedam heeft de ambitie om een aantrekkelijke, leefbare, groene en bereikbare stad te zijn waar het prettig wonen, werken, ondernemen en recreëren is. Veiligheid is daarvoor één van de onmisbare ingrediënten. Veiligheid is van ons allemaal, en verschillende domeinen leveren hun bijdrage. De afgelopen jaren is er in toenemende mate ingezet op het tegengaan van ondermijnende criminaliteit en woonoverlast. Ook is er een start gemaakt met de preventieve aanpak van jeugdcriminaliteit (vroegsignalering) , de aanpak van radicalisering, de zorg voor personen met verward gedrag en de fysieke veiligheid van verminderd zelfredzamen. Op al deze punten blijven wij verder werken. Er komen echter twee belangrijke aandachtspunten bij. Ten eerste de veiligheidsbeleving van Schiedammers. Hoewel de objectieve veiligheid in de stad nog steeds licht verbetert, voelen teveel Schiedammers zich onveilig in de stad of zelfs in hun eigen wijk. Door gerichte inzet op ‘signal places’ en het verbeteren van het contact met bewoners willen we dit verbeteren. Daarbij is het belangrijk om met alle domeinen samen te werken om te komen tot een aanpak die bestaat uit de elementen: sociaal stabiel, schoon, heel en veilig. Ten tweede willen we de weerbaarheid van bewoners en jongeren tegen onveiligheid vergroten.

Wat er nodig is om de strijd tegen ondermijnende criminaliteit te winnen is, in de woorden van Hans Boutellier: ‘een sociaal offensief met repressieve ruggensteun’1. Vanuit bestaande middelen werken we aan het verbeteren van de samenwerking in de wijk en het betrekken van bewoners. We hebben echter op een aantal thema’s hogere ambities. De echt grote slag hopen we te maken met de middelen die vanuit Stedelijke Vernieuwing kunnen worden ingezet op de wijken Nieuwland, Oost en (als spin-off) Groenoord Zuid.

2.1 Van startnotitie tot kadernota In april 2021 is de startnotitie integrale veiligheid door de gemeenteraad vastgesteld. Deze was uitgewerkt op basis van onderzoek, het gesprek met de stad en onze partners, en de resultaten van eerdere plannen, en daarna verrijkt in gesprekken met de gemeenteraad. Belangrijke bronnen voor kadernota veiligheid  Monitor Leefbaarheid & Veiligheid 2019  Collegeprogramma gemeente Schiedam 2018-2022  Staat van de Stad 2020  Input bewoners uit opstellen van de stadsvisie  Gesprekken en werksessies ketenpartners en collega’s  Veiligheidscijfers politie  Cijfers overlastmeldingen  Onderzoek veiligheidsbeleving InHolland 1

Hans Boutellier is een invloedrijke denker over de aanpak van ondermijnende criminaliteit en leefbaarheid in kwetsbare wijken. Zie o.a. zijn publicatie Weerbare Wijken tegen Ondermijning, Verwey Jonker Instituut die in een eerder stadium met de raad is gedeeld.

12

Kadernota Integrale Veiligheid

De rode lijn van de startnotitie was:  prioriteiten die recht doen aan de knelpunten op veiligheidsbeleving;  het verder ontwikkelen van samenwerking met bewoners, zowel wat betreft het zetten van de toon in de wijk (normherstel) als wat betreft de aanpak van concrete problemen rondom leefbaarheid en veiligheid;  een communicatiestrategie zodat op alle beleidsvelden van veiligheid wordt gewerkt aan zichtbaarheid en het stimuleren van vertrouwen in de overheid;  een explicietere verbinding met andere beleidsdomeinen (met name zorg en welzijn, ruimte ontwikkeling en beheer, projecten, wonen). Op verzoek van de raad zijn daar de aandachtspunten cybercrime en (extra) aandacht voor de (online en offline) weerbaarheid van jongeren aan toegevoegd. Deze rode lijn hebben we uitgebreid in de kadernota uitgewerkt in zes thema’s. Elk thema leidt tot een scenario. Het totaal van de scenario’s is in hoofdstuk 9 opgenomen. De methodiek van de scenario’s leggen we in paragraaf 2.5 uit.

Raadsgespreken startnotitie Tijdens de bespreking van de startnotitie met de gemeenteraad zijn veel punten aan de orde gesteld. Zo vroegen raadsleden aandacht voor een tweezijdig offensief; repressief optreden aan de ene kant en sociale aandacht en perspectief bieden aan de andere kant. Daarbij werd preventie als belangrijk onderdeel van de aanpak meermaals genoemd. Er is gesproken over de signal places en een aanpak hierop om te voorkomen dat Schiedammers deze locaties gaan mijden. Het thema vertrouwen in de overheid, zichtbaarheid en aanspreekbaarheid kwam hierbij ook aan de orde. Vanuit de raad kwam de vraag om zorg en veiligheid meer te integreren. Als voorbeelden hiervan werden de aanpak van huiselijk geweld en mensenhandel genoemd. Ook spraken raadsleden de behoefte uit om jaarlijks aan de hand van een uitgebreidere rapportage in de raad door te spreken over de uitvoering van de kadernota. Zorgen over de kwetsbaarheid van jongeren kwamen ook aan de orde. Zorg voor positieve rolmodellen, bied jongeren perspectief, betrek ouders en scholen en maak jongeren weerbaarder als het gaat om online risico’s. In het kader van ondermijning wezen raadsleden op de noodzaak om de meldingsbereidheid te vergroten, de sociale cohesie te bevorderen, illegale prostitutie naast repressief ook vooral vanuit de zorgkant te benaderen en om maatwerk-communicatie toe te passen.

Als nieuw thema kwam cybercrime aan de orde. Hierbij is er behoefte om meer inzicht te krijgen in de aard van de problemen. Verder vraagt dit thema om bewustwording en informatie, zeker nu we een verschuiving zien naar vormen van cybercriminaliteit. Deze input vanuit de raad hebben we verwerkt in de kadernota en zal voor een deel in uitvoeringsprogramma’s worden opgenomen.

2.2 Van kadernota tot uitvoeringsplan Bij de voorbereiding van de kadernota hebben we verder gebouwd op de informatie zoals we die hebben opgehaald voor de startnotitie. Het gaat dan om data uit bijvoorbeeld de enquête Stadsvisie, Leefbaarheidsmonitor en onderzoeken die we hebben laten uitvoeren. Daarnaast hebben we werksessies georganiseerd met interne teams en met de politie, het Openbaar Ministerie en het RIEC. Voor de kadernota hebben we verder doorgepraat met deze collega’s. De ruimte voor invloed voor bewoners binnen het opstellen van de kadernota is zeer beperkt, vandaar dat we bewust kiezen om voor de kadernota niet een apart participatietraject op te stellen en gebruik te maken van bestaande data. Voor de uitvoeringsprogramma’s ligt dit anders. Met de Toolkit Samenwerken in Schiedam gaan we kijken hoe we inwoners vanuit de wijken betrekken bij de totstandkoming van de uitvoeringsplannen. Bij de aanpak van signal places hebben bewoners een belangrijke rol in het meedenken over concrete acties. We zullen hen dan ook betrekken bij de

13

Kadernota Integrale Veiligheid

schouw in deze gebieden. We gaan in de wijkoverleggen de resultaten van het onderzoek naar subjectieve veiligheid bespreken. Ook gaan we in gesprek met ondernemers en belangenorganisaties zoals Horeca Nederland en het Centrummanagement. Daarnaast gaan we het gesprek aan met organisaties uit het maatschappelijk middenveld, onderwijsinstellingen, jongeren- en opbouwwerk en de woningstichting. Gezien de financiële krapte binnen de gemeente en het feit dat er relatief recent kon worden uitgebreid op de aanpak van woonoverlast en ondermijning is afgesproken dat de kadernota budgetneutraal zal zijn. Dat betekent dat eventuele intensiveringen moeten komen uit externe middelen, slimmere samenwerking of veranderingen in de prioriteiten. Het college heeft in de startnotitie de raad gevraagd kaderstellende uitspraken te doen voor het te voeren beleid voor de komende jaren. Met de opdracht van de raad heeft het college de huidige kadernota opgesteld. De kadernota bevat de resultaten van de onderzochte beleidsintensiveringen en de op basis daarvan vastgestelde en gekozen scenario’s, wat we als Schiedam willen bereiken (ERdoelen en prestatie-indicatoren), inclusief financiële contouren. Deze ER-doelen en financiële contouren komen vervolgens terug in de begroting.

De kadernota wordt door het College uitgewerkt in een viertal uitvoeringsprogramma; openbare orde en veiligheid, aanpak woonoverlast, aanpak ondermijning en sociale veiligheid /zorg en veiligheid. Onderstaand schema geeft het proces weer:

2.3 Het veiligheidsdomein: scope en instrumenten De gemeente is verantwoordelijk voor het opstellen van een integraal veiligheidsbeleid zoals dat wat nu voor u ligt. Om het gemeenten gemakkelijker te maken en het mogelijk te maken beleid onderling

14

Kadernota Integrale Veiligheid

te vergelijken, stelt de Vereniging van Nederlandse Gemeenten een handreiking op voor het veiligheidsbeleid. Deze definieert de volgende veiligheidsvelden: 1. Veilige woon- en leefomgeving 2. Integriteit en veiligheid 3. Jeugd en veiligheid 4. Bedrijvigheid en veiligheid 5. Fysieke veiligheid Net als in de voorgaande jaren baseren wij ons beleid op hoofdlijnen op deze indeling, met hier en daar een aantal Schiedamse accenten.2 Artikel 38b van de Politiewet stelt dat de gemeenteraad verantwoordelijk is voor het opstellen van een lokaal veiligheidsbeleid. ‘’De gemeenteraad stelt ten minste eenmaal in de vier jaar de doelen vast die de gemeente op het terrein van de veiligheid nastreeft door de handhaving van de openbare orde en de hulpverlening door de politie.’’ De rol van de gemeente is daarbij vaak een regierol. De gemeente dient zorg te dragen voor afstemming met de partners van de lokale Driehoek (burgemeester, politie en Openbaar Miniserie) maar ook met scholen, wijkteams, brandweer etc. De burgemeester heeft hierin een aantal bijzondere bevoegdheden zoals het opleggen van een tijdelijke huisverbod bij huiselijk geweld en het sluiten van drugspanden. De laatste jaren wordt er ook steeds vaker naar de gemeente gekeken voor handhaving via het bestuursrecht, zoals via Bibob-toetsen, extra verordeningen in de APV, of de aanpak van woonoverlast.

3 Een aantal zaken wordt bovenlokaal geregeld, zoals de Veiligheidsregio’s (waar brandweer, ambulance, politie en gemeente samenwerken aan het bestrijden van incidenten) en het Zorg- en Veiligheidshuis. Hiervoor wordt dan regionaal een inwonersbijdrage afgesproken. Andere taken voert de gemeente zelf uit zoals Toezicht en Handhaving. Ter illustratie geven we hieronder in grote lijnen de menskracht en middelen van Team Veiligheid en Crisisbeheersing en team Toezicht en Handhaving uit 2021 weer:

middelen

veiligheidsregio 5,9 milj (crisisbeheersing, zoals brandweer, ambulance en GHOR) personeel T&H 3,8 milj (voornamelijk boa's/toezichthouders en vakspecialisten) personeel V&C 1,2 milj (processen, horeca en evenementen en beleidscapaciteit) incidenteel subsidie 260.000,- (radicalisering, veelplegers, jeugd) incidentele subsidie woonoverlast 500.000,cameratoezicht 73.000,- (in begroting 2021 opgenomen) overig 260.000,- (deels in regionale samenwerking, zoals RIEC, zorg- en veiligheidshuis) 2

3

Zie voor meer informatie de site raadsledenenveiligheid.nl van oa de VNG, de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden en het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) Een actueel overzicht van alle bevoegdheden vindt u op www.burgemeesters.nl van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters.

15

Kadernota Integrale Veiligheid

In de eerste jaren van het team Veiligheid, tot en met 2010, zijn er veel taken en daarmee ook formatie toegevoegd aan het basisteam en ook gefinancierd vanuit die taakvelden. Onder andere 13 fte, verdeeld in 7 voor parkeren, 4 voor milieu taken en 2 voor het hondenbeleid. Deze taakaccenten vallen binnen de uitvoering van het totale takenpakket van het basisteam. Zij zijn dan ook onderdeel van de totale formatie BOA’s basisteam van 29,93 fte. Dit alles betekent dat in het Veiligheidsdomein relatief veel uitgaven vast liggen in ofwel regionale verplichtingen ofwel personeelskosten voor de uitvoering van vastgestelde taken. Denk aan de verruiming van de inzet vanuit Toezicht en Handhaving op woonoverlast en ondermijning zoals die recent met uw raad is afgestemd (20UIT08399). Dit heeft consequenties voor de scenario’s die in deze kadernota kunnen worden voorgesteld; de mogelijkheden om te ‘schuiven’ met middelen zijn beperkt. Hierover later meer.

2.4 Actuele uitdagingen in Schiedam Uit de meest recente Staat van de stad blijkt dat Schiedam, ondanks de daling van de meeste vormen van criminaliteit in de afgelopen jaren, nog steeds hoog in de landelijke ranglijst staat. Wat betreft het aantal misdrijven per 1000 inwoners stond Schiedam in 2019 op de negende plek en in 2020 op de zevende plek. Enerzijds komt dit doordat in andere gemeenten een grotere daling van de criminaliteitscijfers zichtbaar is dan in Schiedam. Anderzijds zien we bij een aantal vormen van criminaliteit, zoals geweld, vernielingen en diefstal uit motorvoertuigen, de afgelopen jaren een stijging. Delicten als woninginbraken, overvallen en straatroven zijn gedaald. Toch is het nog niet gelukt om Schiedam uit de Top10 van de AD misdaadmeter te krijgen:

16

Kadernota Integrale Veiligheid

Site Misdaadmeter Algemeen Dagblad juli 2021

Recent wordt er aandacht gevraagd voor de kloof tussen de leefbaarheid in Nederland in het algemeen (waar een stijgende trend te zien is) en een aantal zeer kwetsbare wijken waar de leefbaarheid door een opeenstapeling van problematiek achterblijft. Van de 16 wijken waarvoor aandacht wordt gevraagd bij het ministerie van BZK liggen er twee in Schiedam: Nieuwland en Schiedam-Oost. Positieve ontwikkelingen zien we in een daling van de werkloosheid de afgelopen jaren, een toename van het aantal arbeidsplaatsen, een toename van het opleidingsniveau en een toename van het gemiddeld besteedbaar huishoudensinkomen. Het aantal woningen in de stad neemt toe en de gemiddelde WOZ-waarde stijgt fors. Het college van Schiedam wil in deze periode verder werken aan de sociale ontwikkeling van Schiedam. Daarbij passen ingrepen in het fysieke domein (een goede mix van woningbouw), in het sociaal domein (inclusie, perspectief op werk) en in het veiligheidsdomein. Daar waar mogelijk zullen we nieuwe technologische toepassingen onderzoeken en toepassen. Bovendien wil het college inzetten op een dialoog met de stad; bewoners participeren niet zozeer in overheidsbeleid, maar de overheid participeert in de stad. Dit betekent ook dat er meer aandacht nodig is voor de manier waarop wij als gemeente verantwoording afleggen.

Uit de Monitor Leefbaarheid & Veiligheid van 2019 kwam naar voren dat de veiligheidsbeleving van Schiedammers achterblijft bij de objectieve veiligheid. In drie buurten voelen bewoners zich zelfs ónveiliger in hun eigen wijk dan daarbuiten. Dit is zeer verontrustend.

17

Kadernota Integrale Veiligheid

Onveiligheidsgevoelens uit Monitor Leefbaarheid en Veiligheid 2019

Op basis van een vervolgonderzoek door InHolland concluderen onderzoekers Marnix Eysink Smeets en Krista Schram dat de veiligheidsbeleving in elk geval in deze wijken problematisch is. Er is een intensieve, integrale aanpak nodig. Hierbij zijn alle domeinen aan zet. De manier waarop bewoners de veiligheid in de buurt ervaren wordt beïnvloed door verschillende elementen uit de omgeving. Niet alleen de ervaren criminaliteit of overlast speelt een rol. Ook de fysieke omgeving en de sociale omgeving spelen een rol. Net als de institutionele omgeving; hoe bewoners de aanwezigheid van de overheid en ketenpartners ervaren. Er is een sociaal-maatschappelijk offensief nodig om structurele verbeteringen te realiseren. Gezien de beperkte middelen zijn we gestart met een aanpak op de belangrijkste signal places samen met de partners. We zoeken naar manieren om via meer maatgerichte communicatie een maximaal effect te bereiken met beperkte middelen. Voor een echt intensieve aanpak zijn de extra middelen vanuit Stedelijke Vernieuwing nodig.

18

Kadernota Integrale Veiligheid

Aanbevelingen onderzoek veiligheidsbeleving Eind 2020 heeft hogeschool InHolland nader onderzoek gedaan naar de wijken die het slechtst scoorden op veiligheidsbeleving. De belangrijkste aanbevelingen uit dit onderzoek waren:  onderken de urgentie. De gevoelde onveiligheid is echt en kan zowel oorzaak als gevolg zijn van een verslechtering in de leefbaarheid (spiral of decay);  start een integraal offensief. Dit is geen zaak van veiligheid alleen maar van de hele gemeente en haar partners. Blijven doen wat we al deden is niet voldoende. De kern is om te werken aan stabiel, schoon, heel en veilig. Communicatie en zichtbaarheid kunnen je daarbij helpen, maar alleen zolang je aansluit op díe problemen waar bewoners de meeste buikpijn over ervaren;  gebruik signal places als startpunt en hefboom. Met name de gebieden rond de Parkweg, het stationsplein en de Mgr Nolenslaan hebben een grote impact op de veiligheidsbeleving in de stad;  organiseer daadkracht. Organiseer je als gemeente op zo’n wijze dat vanuit alle domeinen wordt gewerkt aan veiligheidsbeleving en er kan worden doorgepakt.

2.5 Bestuurlijke doelen Een veilige samenleving Het hoofddoel van het veiligheidsbeleid is: een veiliger Schiedam door te werken aan een schone, veilige en leefbare stad en daarmee het verbeteren van de objectieve en subjectieve veiligheid in de stad. We willen een verbetering van de cijfers van de objectieve veiligheidsgegevens, de veiligheidsbeleving en de woonoverlast (zie ook doelstellingen begroting). Het (terug)winnen van vertrouwen in de overheid is daarbij een belangrijk element. Veel Schiedammers wonen en werken met plezier in de stad en hebben vertrouwen in de overheid. Met name in de kwetsbare wijken zijn er echter ook bewoners die veel problemen ervaren op het gebied van leefbaarheid. Daarbij is geen plek voor pesterijen of geweld omtrent geaardheid en discriminatie. Soms worden kwetsbare wijken ook geconfronteerd met de aanwezigheid van ondermijnende criminaliteit. Een gevoel van achterstelling en eenzaamheid draagt bij aan onveiligheidsgevoelens. Met het integrale veiligheidsbeleid willen we bijdragen aan normherstel. Ons doel is dat ook in kwetsbare wijken bewoners criminaliteit niet langer zien als ‘iets dat er bij hoort’, bewoners de overheid vertrouwen en samenwerken om de leefbaarheid en de veiligheid van hun wijk te verbeteren. Het veiligheidsbeleid levert een bijdrage aan het global goal 16 Vrede, justitie en sterke publieke diensten.

Met het veiligheidsbeleid zetten we in op het versterken van de onderlinge cohesie en vredige samenleving in de wijken. Ook werken we samen met justitie aan het voorkomen en bestrijden van criminaliteit en vormen van ondermijning, ieder vanuit zijn eigen rol en bevoegdheden. Het veiligheidsbeleid heeft ook ten doel om de publieke rol van de gemeente in te vullen, de zichtbaarheid en aanspreekbaarheid in de wijken te vergroten en daarmee de betrouwbaarheid en kracht van de lokale overheid te vergroten. Hiermee leveren we een bijdrage aan sterke publieke diensten.

19

Kadernota Integrale Veiligheid

Bestuurlijke doelen Het monitoren van concrete doelen in het veiligheidsdomein lastig. Ten eerste speelt er een probleem rondom attributie. Hoe weet je of een verbetering in de veiligheidsbeleving aan de acties van een gemeente toe te schrijven is, en niet aan een landelijke trend, een verbetering in de economische situatie etc.? Ten tweede is het lastig om preventie te meten. Is het aantal personen dat zich terugtrekt omdat er een Bibob-verklaring wordt gevraagd een indicatie van een veiliger stad? Was er sprake geweest van meer overlast en jeugdcriminaliteit als de gemeente, jongerenwerk en politie géén zicht zouden houden op hotspots? Ten derde is het veiligheidsdomein bij uitstek een sluitstuk van andere domeinen. Alle verbeteringen of verslechteringen op het gebied van economie, sociale stabiliteit, onderwijs etc. vertalen zich uiteindelijk in een veiliger of minder veilige stad. Daarom zetten we in deze kadernota niet zozeer in op kwantificeerbare doelstellingen, maar op trends waarvan we aannemelijk willen maken dat wij met onze interventies daar aan hebben bijgedragen. Dit vereist een continue communicatie; niet alleen over het eindresultaat, maar ook over het proces daar naar toe. Meer hierover leest u in Annex I over Rijker Verantwoorden.

De belangrijkste trends waaraan wij de komende tijd willen werken zijn: Openbare orde en veiligheidsbeleving  Bewoners voelen zich weer veilig(er) in hun eigen wijk en ervaren meer contact met de gemeente  Signal places worden beter gewaardeerd, de veiligheidsbeleving verbetert Woonoverlast  Bewoners ervaren minder woonoverlast  De balans tussen malafide en bonafide verhuur verbetert Zorg en veiligheid  De bewustwording rondom huiselijk geweld wordt vergroot en de ketensamenwerking verbetert  Professionals en betrokkenen waarderen de samenwerking in de keten WOT-PGA-GGZZorg en Veiligheidshuis Jongeren en veiligheid:  Weerbaarheid van jongeren tegen onveiligheid en criminaliteit verbetert  Jongeren die extra risico lopen om in aanraking te komen met criminaliteit worden actief benaderd (tegenoffensief) Ondermijning:  Weerbaarheid en normherstel: ook in kwetsbare wijken wordt criminaliteit steeds minder gezien als ‘iets dat erbij hoort’  Meer bewoners vertrouwen de gemeente en werken samen om criminaliteit aan te pakken  Weerbaarheid tegen cybercriminaliteit is vergroot Fysieke veiligheid:  Inzet bij crises, ambulancezorg en brandweerzorg worden op het huidige hoge kwaliteitsniveau gecontinueerd

20

Kadernota Integrale Veiligheid

Strategie De rode lijn uit de startnotitie geeft daarbij onze strategie weer:  prioriteiten die recht doen aan de knelpunten op veiligheidsbeleving;  het verder ontwikkelen van samenwerking met bewoners, zowel wat betreft het zetten van de toon in de wijk (normherstel) als wat betreft de aanpak van concrete problemen rondom leefbaarheid en veiligheid;  een communicatiestrategie zodat op alle beleidsvelden van veiligheid wordt gewerkt aan zichtbaarheid en het stimuleren van vertrouwen in de overheid;  een explicietere verbinding met andere beleidsdomeinen (met name zorg en welzijn, ruimte ontwikkeling en beheer, projecten, wonen).

Scenario’s In de kadernota leggen wij steeds per thema drie scenario’s aan u als raad voor. Als besproken gaan we hierbij steeds uit van een budgetneutraal scenario. Het eerste scenario gaat uit van het verminderen van onze inzet op een onderdeel, bijvoorbeeld door terug te gaan naar onze minimale wettelijke taken. Gezien de huidige problematiek in Schiedam is dit voor géén van de beleidsthema’s wenselijk of realistisch gebleken. Het tweede scenario gaat uit van het voortzetten van het huidig beleid, in min of meer ongewijzigde vorm. Soms worden daarbij accenten anders gelegd of kunnen we door méér samenwerking of procesmatige verbeteringen een stap extra zetten. In de meeste scenario’s gaan we uit van inzet op scenario 2, maar we zien de noodzaak voor een hogere ambitie. Het derde scenario geeft accenten weer waarop wij extra willen inzetten zodra daar meer ruimte voor is, zogenaamde ‘intensiveringen’. Vooral voor de beleidsthema’s Openbare Orde en Veiligheidsbeleving en Jeugd is dit gezien de huidige uitdagingen zeer wenselijk. De afspraak is om tot een budgetneutrale kadernota te komen. Met name voor deze twee beleidsthema’s zien wij mogelijkheden die het programma Stedelijke Vernieuwing kan bieden.

Hogere ambitie In de meeste scenario’s in de volgende hoofdstukken gaan we uit van een eerste inzet op scenario 2 en een ambitie op niveau van scenario 3. We willen de lat graag hoger leggen, omdat op een aantal thema’s er behoefte is aan een hogere ambitie. Eventuele middelen voor Stedelijke Vernieuwing bieden vanaf 2022 de mogelijkheid om in een aantal kwetsbare wijken extra inzet te plegen op meerdere beleidsterreinen en daarmee een positieve stedelijke ontwikkeling voor de langere termijn in gang zetten. Veiligheid is een onderdeel van een dergelijke integrale, intensieve aanpak. Omdat er landelijk nog een besluit genomen moet worden over deze middelen, kunnen we ons nog niet vastleggen op een hogere ambitie. Voor alle scenario’s 3 waarbij we een hogere ambitie hebben, geldt dat dit alléén gerealiseerd kan worden in het programma Stedelijke Vernieuwing als onderdeel van een integrale aanpak. In de voorgelegde scenario’s noemen we dit niet meer apart. De aanpak stedelijke vernieuwing Over het algemeen worden Nederlandse buurten steeds veiliger en prettiger leefbaar. Maar er zijn ook kwetsbare wijken waarin de leefbaarheid en veiligheid achterblijft. Het verschil is zelfs zo groot dat het ministerie van BZK en de gemeenten een plan voorbereiden om 15 kwetsbare wijken te ondersteunen. Voor een duurzame verandering is een lange adem nodig.

De gemeenten en het Rijk gaan dan ook uit van een programma dat 20 jaar zal duren. De aanpak is gebaseerd op het Nationaal Programma Rotterdam Zuid. Er zal worden gewerkt aan 5 elementen: veiligheid, onderwijs, wonen, werk en samenleven. Naar verwachting zal het programma in 2022 van start gaan in Nieuwland en Oost. Ook Groenoord-Zuid zal worden mee genomen in de aanpak.

21

Kadernota Integrale Veiligheid

3

Openbare orde en veiligheid: een veilige woon- en leefomgeving Eind 2019 liet de Schiedamse Veiligheidsindex een opvallend patroon zien. De cijfers over de geregistreerde criminaliteit waren redelijk stabiel gebleven. Maar de veiligheidsbeleving onder bewoners was opvallend verslechterd. In opdracht van de gemeente voerde het Lectoraat Publiek Vertrouwen in Veiligheid een verdiepend onderzoek uit in vijf Schiedamse buurten. Het rapport laat zien dat er concrete aanknopingspunten voor verbetering zijn. Op korte termijn gaat het dan om de aanpak van ‘signal places’. Dat zijn plaatsen die een bovengemiddeld grote rol spelen in hoe Schiedammers en bezoekers de veiligheid in de stad ervaren. Op middellange termijn is in de kwetsbare wijken een ‘intensief integraal offensief’ nodig. Dat wil zeggen dat we ons niet alleen richten op het verbeteren van de directe veiligheid, maar ook op het verbeteren van de fysieke en sociale omgeving. En dat we werken aan een betere verhouding tussen bewoners en instanties. In de plannen voor stedelijke vernieuwing in Oost en Nieuwland en Groenoord-Zuid werken we dit samen met andere beleidsdomeinen uit.

 

Te bereiken trends Openbare orde en veiligheidsbeleving: Bewoners voelen zich weer veilig(er) in hun eigen wijk en ervaren meer contact met de gemeente Signal places worden beter gewaardeerd, de veiligheidsbeleving verbetert

3.1 Handhaving openbare ruimte Handhaving openbare ruimte en aanpakken ergernissen De handhaving in de openbare ruimte ligt bij zowel gemeente als politie. We geven daarbij voorrang aan ‘hotspot-locaties’ en aan de onveilige plekken die naar voren komen uit het onderzoek. Voor de aanpak van signal places richten we een apart projectteam op. Hierin werken collega’s vanuit het veiligheidsdomein, het sociale domein en het fysieke domein samen aan activiteiten. Problemen in de wijk worden direct aangepakt, samen met politie, de collega’s van beheer openbare ruimte en wijkzaken. Toezicht & Handhaving doet dit onder andere door het aanpakken van kleine ergernissen, zoals parkeeroverlast, straatvuil en verwijderen van fietswrakken. Daarnaast voeren ze controles uit op horecabedrijven en begeleiden ze evenementen in de stad. De jeugdboa’s onderhouden contact met jongeren op straat en houden in de gaten wanneer er moet worden ingegrepen in verband met overlast.

Wijkboa’s zorgen voor contact We gaan verder met de inzet van wijkboa’s. Zij zorgen voor contact met bewoners en voor terugkoppeling over meldingen. Door slim de samenwerking met wijkagenten te organiseren winnen we aan zichtbaarheid in de wijk. We werken met maatwerk op het gebied van communicatie. De wijkboa’s en hun partners doen hun best om steeds de juiste personen, de juiste toon en de juiste timing te treffen.

22

Kadernota Integrale Veiligheid

In het kader van de stedelijke vernieuwing willen we in de wijken Oost en Nieuwland het concept van de wijkboa’s verder ontwikkelen. We willen daar experimenteren met een toezichthouder/wijkboa die, vergelijkbaar met de wijkagent, frequent in de wijk aanwezig is, aanspreekbaar is voor de bewoners, samen met partners projecten in de wijk kan opzetten en daarmee de veiligheid en leefbaarheid in de wijk positief beïnvloedt. De ervaringen die we hiermee in deze twee wijken opdoen, zullen we gebruiken om de positie en inzet van de wijkboa’s in de hele stad verder te versterken en zo mogelijk door te ontwikkelen.

Samenwerken met bewoners en ondernemers We gaan verder met initiatieven als buurtpreventie en WhatsAppgroepen. Zij leveren een belangrijke bijdrage aan de veiligheid en leefbaarheid van de wijk. We stimuleren bewoners om zich hierbij aan te sluiten, en faciliteren waar mogelijk nieuwe initiatieven. Het kan dan gaan om gesprekken tussen bewoners en wijkboa’s of wijkagenten. Maar we zoeken ook de samenwerking op met professionals vanuit het sociaal domein, zodat onze activiteiten elkaar kunnen versterken. Contact op straat en sociale controle zijn belangrijke ingrediënten bij het leefbaar houden van de wijk. Dit geldt in nog sterkere mate voor buurten waar veel instroom is van nieuwe bewoners (bijvoorbeeld maar niet alleen arbeidsmigranten). We werken ook samen met ondernemers. Zo faciliteren we ondernemers in bijvoorbeeld winkelcentra om deel te nemen aan het Keurmerk Veilig Ondernemen. Maar ook gaan de wijkboa’s in gesprek met ondernemers over hoe zij samen kunnen werken aan het behouden van een goede sfeer in winkelgebieden.

3.2 Signal places en kwetsbare wijken Uit de monitor Leefbaarheid en veiligheid 2019 kwam naar voren dat de veiligheidsbeleving van inwoners opvallend verslechterd was. Daarom voerde het Lectoraat Publiek Vertrouwen in Veiligheid in opdracht van de gemeente een verdiepend onderzoek uit in vijf Schiedamse buurten. Lector Publiek Vertrouwen in Veiligheid Marnix Eysink Smeets geeft aan dat veiligheidsbeleving wordt beïnvloed door verschillende elementen. Niet alleen de criminele omgeving doet er toe. Het volgende plaatje laat zien dat ook persoonlijke elementen mee spelen, net als de sociale omgeving, de fysieke omgeving en de manier waarop iemand de overheid ervaart.

Fig.2. Elementen veiligheidsbeleving naar Eysink Smeets

Dit betekent dat voor het verbeteren van de veiligheidsbeleving in Schiedam het niet alleen om openbare orde en veiligheid gaat, maar dat een brede aanpak nodig is. Op korte termijn beginnen we met deze aanpak door de aanpak van ‘signal places’. Dit zijn de plekken in Schiedam waar een verbetering naar verwachting het meeste effect heeft op het veiligheidsgevoel van alle Schiedammers.

23

Kadernota Integrale Veiligheid

Zowel van bewoners van de wijk als van mensen daarbuiten. Het projectteam signal places wil de veiligheid en leefbaarheid van een aantal geprioriteerde plekken in de stad verbeteren, door activiteiten vanuit:  het veiligheidsdomein (extra toezicht);  het sociale domein (inzet jongerenwerk en opbouwwerk);  het fysieke domein (verbeteren van verlichting, aanpak bijplaatsen afval /rommel op straat en de inrichting van de buitenruimte zoals de kwaliteit van bestrating, onderhoud van het groen, e.d.);  en het institutionele domein (verbeteren van zichtbaarheid en aanwezigheid van de overheid en andere instanties, snelle reactie en effectieve reacties op meldingen, inzetten op ‘terugwinnen’ van vertrouwen in de wijken en het verhogen van de meldingsbereidheid). We vinden het belangrijk om meteen aan de slag te gaan met de verbeteringen die we zien, en hier niet te veel ruchtbaarheid aan te geven. Het is vooral belangrijk dat bewoners merken dat er iets verandert op deze plaatsen. Op het moment dat bewoners dat ervaren, ontstaat er meer vertrouwen in de gemeente. Dat geeft een basis om samen verder te werken aan het verbeteren van deze plaatsen. We zijn gestart met het gebied rond het NS- station en het metrostation op de Parkweg.

De aanpak van signal places is een eerste, korte termijn stap naar het integraal, intensief en fundamenteel offensief in de kwetsbare wijken waarover we eerder spraken. Dit offensief zullen we in het Uitvoeringsprogramma, samen met alle betrokken partners, verder concreet uitwerken. We maken een verbinding met de mobiliteitsvisie als het gaat om het veilig ontsluiten van de stad en veiligheid in het openbaar vervoer. Met de RET en NS hebben we een lokaal handhavingsarrangement afgesloten voor de veiligheid rond het NS-station en de metrostations in Schiedam. Hiermee zorgen we voor extra toezicht en handhaving in en rond deze locaties door samenwerkingsafspraken.

Een breed offensief Voor een echte beweging op langere termijn is een brede aanpak nodig waarbij we nog meer verbinding met onder andere wijkzaken, projecten, openbare ruimte, wonen, onderwijs en welzijn gaan maken. Bij die brede aanpak zal de focus meer komen te liggen op een breed sociaalmaatschappelijk offensief4, gericht op meer sociale cohesie, het versterken van gelijke kansen en een grotere weerbaarheid van wijken. Repressie biedt daarbij ruggensteun maar is niet voldoende om tot een duurzame verandering te komen. Dit vraagt om een integrale aanpak op meerdere thema’s (bijv. rol onderwijs bij jeugd en veiligheid, evenwichtige opbouw van nieuwe wijken en meer aandacht voor sociale cohesie, versterken weerbaarheid van kwetsbare bewoners en van ondernemers om ondermijning te voorkomen). Hierbij komt er dus veel meer nadruk te liggen op een integrale en intensieve aanpak waarbij alle beleidsdomeinen een rol spelen. Zoals Eysink Smeets adviseert in het onderzoek naar de subjectieve veiligheid in Schiedam, zal aan de klassieke onderdelen Schoon, Heel en Veilig de dimensie Sociale Stabiliteit worden toegevoegd. Kortom een positieve stedelijke ontwikkeling is de sleutel voor de langere termijn. Hierbij sluiten we met maatwerk aan op de eigenheden van de wijken qua culturele aspecten, laaggeletterdheid, aanwezige netwerken, specifieke doelgroepen, etc.

Dit wordt ook verder uitgewerkt in de aanpak stedelijke vernieuwing die met steun van BZK in 2022 zal starten. Daarbij zullen we gebiedsgericht stevig inzetten op het verbeteren van alle onderliggende factoren die het gevoel van onveiligheid beïnvloeden. derzoek veiligheidsbeleving

4

Boutellier e.a. noemen het sociaal-maatschappelijk offensief in hun essays over de aanpak van ondermijning: “Weerbare wijken tegen ondermijning”, juli 2019 en “Sociaal weerbaar in de wijk”.

24

Kadernota Integrale Veiligheid

3.3 Integrale handhaving Soms is een stevige aanpak nodig om criminaliteit en overlast terug te dringen. Waar nodig zetten we bestuurlijke handhavingstrajecten in. We letten daarbij steeds op de zorgvuldigheid en de algemene uitgangspunten van behoorlijk bestuur.

Horecacontroles en handhaving We zorgen voor regelmatige controles van horeca, seksinrichtingen en coffeeshops. We richten ons hierbij zowel op preventie als repressie. Bij incidenten, of bij het overtreden van de voorschriften van de vergunning, treden we handhavend op. Dit doen we volgens het vastgestelde handhavingsarrangement. Voordat er bestuursrechtelijk wordt opgetreden, gaan we in een zienswijzegesprek in gesprek met de ondernemer.

Cameratoezicht Cameratoezicht kan een nuttig hulpmiddel zijn om de veiligheid te bevorderen, maar is geen doel op zich. We zijn daarom terughoudend met het plaatsen van camera’s. Als er een concrete noodzaak of aanleiding is, zetten we cameratoezicht in. De burgemeester wijst cameratoezichtgebieden aan voor een periode van 3 jaar. Voor afloop van deze periode stellen we een evaluatie op. Op basis hiervan neemt de burgemeester een besluit over eventuele beëindiging of voorzetting van cameratoezicht.

Veiligheidsrisicogebied In uiterste gevallen heeft de burgemeester de bevoegdheid om een veiligheidsrisicogebied aan te wijzen. Dit gebeurt op basis van een analyse van de politie. En alleen wanneer ondanks alle andere inzet van de gemeente en de politie (gewapende) geweldsdelicten te vaak blijven voorkomen. Binnen een veiligheidsrisicogebied kan de officier van justitie de politie de mogelijkheid geven om preventief te fouilleren op verboden wapens. De politie kan dan personen fouilleren zonder dat er een concrete verdenking tegen de persoon in kwestie bestaat. Het is een zwaar middel om in te zetten en het mag alleen als aan alle juridische voorwaarden is voldaan. In Schiedam is de noodzaak om dit instrument in te zetten aanwezig. We maken ons op dit moment vooral ook zorgen over jongeren die steekwapens bij zich dragen. Naast preventief fouilleren, zullen we ook meer inzetten op preventieve maatregelen. Zie hiervoor het hoofdstuk Jeugd.

3.4 Aanpak van criminaliteit In de aanpak van criminaliteit werkt de gemeente samen met de politie. Dat gebeurt op straat, in de samenwerking tussen boa’s en wijkagenten. Maar ook op strategisch niveau. We proberen steeds samen te zien welke ontwikkelingen we met elkaar kunnen aanpakken. De gemeente ondersteunt dan de politie met preventieve activiteiten en voorlichting.

Aanpak High Impact Crimes Woninginbraken, straatroof en overvallen hebben grote impact op de veiligheidsgevoelens. Slachtoffers ondervinden vaak nog lang de gevolgen van deze delicten. Daarom heeft de politie extra aandacht voor deze delicten. De Regisseurs Zorg en Veiligheid zorgen voor een PersoonsGerichte Aanpak op plegers van High Impact Crimes. Plegers van deze delicten worden daarnaast zo nodig besproken in het Zorg- en Veiligheidshuis. In specifieke casusoverleggen worden persoonlijke trajecten opgesteld, waarbij meerdere partners betrokken zijn. Hierdoor versterken strafrecht en zorg elkaar en ondernemen we actie om (vooral jonge) plegers van deze delicten weer op het juiste spoor te krijgen.

25

Kadernota Integrale Veiligheid

Ook de komende jaren gaan we verder met het ‘donkere dagen offensief’, waarin bewustwording, preventie, toezicht en opsporing hand in hand gaan. Met de aanpak op High Impact Crimes willen we de stijgende trend van straatroven doorbreken en het aantal overvallen nog verder verlagen.

Politie Keurmerk Veilig Wonen Bewoners (en verhuurders) kunnen de kans op een inbraak verminderen door gebruik te maken van het Politie Keurmerk Veilig Wonen. De gemeente faciliteert hierin. Zeker bij grootschalige renovatie en nieuwbouw is dit een goede kans om met relatief beperkte middelen de stad veiliger te maken. De Woonvisie die de gemeente heeft opgesteld noemt dit keurmerk als één van de instrumenten om te gebruiken. Ook blijven we ‘safety by design’ toepassen. Dit is een werkwijze die ontwerpers aanmoedigt om veiligheid vanaf het begin van de ontwikkeling van het ontwerp mee te nemen. Deze werkwijze gaat ervan uit dat de veiligheid voor een belangrijk deel al wordt bepaald tijdens de ontwerpfase, gelijktijdig met kwaliteit, programma en kosten. Door de komende jaren het Politie Keurmerk Veilig Wonen (PKVW) in te zetten kan niet alleen het aantal inbraken fors worden teruggeschroefd maar wordt er tevens een positieve bijdrage geleverd aan de veiligheidsbeleving. Het PKVW kan worden ingezet op zowel bestaande als nieuwbouw. In essentie komt het er op neer dat, door fysieke aanpassingen aan woning, gebouw en wijk (denk aan hang- en sluitwerk, verlichting, groen, parkeervoorziening, zichtlijnen, inrichting etc.) er zorg wordt gedragen voor het fysiek onmogelijk maken van inbraken en het creëren van een positieve veiligheidsbeleving.