Bijlage Erfgoed- en Monumentenbeleid

Deze adviesplicht geldt bij (gedeeltelijke) sloop, ingrijpende wijziging, functiewijziging van (een deel van) het monument als dit gepaard gaat met ingrijpende wijzigingen en bij reconstructie. De interpretatie hiervan is uitgewerkt in jurisprudentie en richtlijnen. Adviesplicht van de Rijksdienst leidt tot een uitgebreide voorbereidingsprocedure en langere beslis­ termijnen. De keuze voor de uitgebreide procedure wordt gemotiveerd aan de aanvrager bekend gemaakt. Bij het toepassen van een reguliere procedure bij een omgevingsvergunning toetst de Rijksdienst namens

de minister van OCW achteraf of de gemeente op de juiste gronden de keuze heeft gemaakt. De dienst krijgt een afschrift van alle vergunningen met betrekking tot rijksmonumenten.

Uitvoeringsvoorschriften De erfgoedverordening geeft ruimte aan het college om uitvoeringsvoorschriften vast te stellen die worden gehanteerd bij monumentenvergunningen. Het geeft ook de mogelijkheid om deze voorschriften in de plaats van een vergunning te laten komen. Voor de beoordeling van de kwaliteit van een voorgenomen restauratie hanteert de gemeente Schiedam de uit­ voeringsrichtlijnen van de stichting Erkende Restauratiekwaliteit Monumenten (ERM).

Leges Bij een aanvraag omgevingsvergunning wordt voor het onderdeel ‘wijziging van een beschermd monument’ apart leges in rekening gebracht. Deze leges dienen als dekking van de kosten van behandeling van dit deel van de vergunning, maar vormen ook een extra kostenpost voor eigenaren van monumenten. Bij iedere aanpassing van de legesverordening wordt afgewogen of de kosten redelijk zijn in verhouding tot het doel van het behoud van monumenten.

4.6 Toezicht op monumenten Toezicht en handhaving Een stelsel van vergunningen is alleen effectief als op de uitvoering ervan wordt toegezien en wordt opge­ treden tegen overtredingen van wet- en regelgeving. In de vergunning wordt een meldplicht opgenomen van de start van de werkzaamheden en kunnen voorwaarden worden gesteld over afstemmingsmomenten. Dit kan ook vorm krijgen door deelname aan even­ tuele bouw en werkvergaderingen. Het wijzigen van monumenten zonder vergunning is verboden. Om dit te constateren is actief toezicht noodzakelijk. Dit krijgt vorm binnen het team ver­ gunning en handhaving van onze gemeente. De ambtenaren monumentenzorg zijn ook aangewezen als toezichthouder. De toezichthouders zijn bevoegd om tegen overtredingen op te treden en kunnen bij het vermoeden van een misstand zich toegang ver­schaffen tot het pand. De gemeente kent handhaving op illegale werkzaamheden aan monumenten en bij historische panden binnen het beschermde stadsgezicht hoge prioriteit toe. Sinds de invoering van de instandhoudingsplicht, kan bij verwaarlozing van rijksmonumenten worden

Erfgoed- en Monumentenbeleid Schiedam – benutten, beleven, behouden 

23

opgetreden door aanschrijving. Die aanschrijving zal tijdig moeten gebeuren, waarbij specifiek wordt omschreven op welke wijze een eigenaar een einde dient te maken aan de overtreding van de instand­ houdingsplicht. Wij kiezen er niet voor om de instandhoudingsplicht in te voeren voor gemeentelijke monumenten, omdat er voor eigenaren van gemeentelijke monumenten alleen een financieringsregeling geldt in de vorm van een laagrentende lening. De subsidie­ mogelijkheden voor rijksmonumenten zijn veel ruimer, waardoor een actieve plicht daar op zijn plaats is.

vorm bij de producten vastgoedbeheer en beheer openbare ruimte. Deze panden en objecten vragen om een gedegen onderhoudsplanning op een voor beschermde monumenten gewenst niveau. De opdrachtverleningen, het toezicht op de uitvoering van de onderhoudsplanning en de aanvraag en de verantwoording van de eventuele subsidies vraagt om specialistische kennis, die vanuit gemeentelijke monumentenzorg wordt ingebracht.

Calamiteiten

Stichting de Schiedamse Molens zet zich in voor het beheer en het behoud van het molenerfgoed in Schiedam. Na zijn oprichting in 1981 heeft de stichting zich gericht op noodzakelijk onderhoud en restauratie van de nog bestaande molens. De molens zijn in erfpacht overgedragen aan de stichting, die het onderhoud, de restauratie en de exploitatie vorm geeft. Bijzonder is de samenwerking met Stichting Restauratie Werkplaats Schiedam waar uitzonderlijke kennis van molenrestauratie is opgebouwd. De stichtingen zijn dan ook belangrijke partners voor het behoud en beheer van dit iconische Schiedamse ­erfgoed. De gemeente heeft een subsidierelatie met Stichting de Schiedamse Molens voor hun activiteiten. Vanuit monumenten- en erfgoedzorg krijgt deze account vorm.

Bij calamiteiten wordt het monument door acute schade of vervolgschade in gevaar gebracht. Het is belangrijk dat monumentenzorg snel kan handelen.

4.7 Beheren en onderhouden van monumenten De gemeente wil eigenaren van gemeentelijke monumenten door maatregelen eveneens tot onderhoud stimuleren. Deze maatregelen bestaan hoofdzakelijk uit financiering en advisering. De gemeente geeft zelf het goede voorbeeld voor de instandhouding van zijn monumentale vastgoed. Schiedam is namelijk één van de grootste eigenaren van beschermde monumenten in Schiedam. De behartiging van het beheer krijgt

De Schiedamse Molens en Restauratie­ werkplaats: een bijzondere partner

Erfgoed- en Monumentenbeleid Schiedam – benutten, beleven, behouden 

24

Bijlage 1 Beleidscontext

Rijksbeleid Beleidsbrief Modernisering van de monumentenzorg, 2009 De modernisering van de monumentenzorg stelde in 2009 ingrijpende veranderingen voor in het erfgoed­ beleid: van collectie naar connectie, van objecten naar gebieden, van sectoraal naar integraal en van restrictief naar proactief. Het oude beleid (met instrumenten als de aanwijzing van Rijksmonumenten en beschermde stadsgezichten) bleef bestaan. De vernieuwing van het beleid krijgt vorm in drie pijlers: (1) cultuurhistorische belangen meewegen in de ruimtelijke ordening, (2) krachtiger en eenvoudiger regel­ geving en (3) bevorderen van herbestemming. Het beleid kreeg in de daarop volgende jaren verder vorm en werd in 2012 ‘afgerond’. Bij de uitwerking van de modernisering van de monumentenzorg in de daarop volgende jaren kregen gemeenten bij de drie pijlers een belangrijke taak, mede als vervolg op de eerder al gerealiseerde decentralisatie van de monumentenzorg. Dit betekende een taakverzwaring.

Kiezen voor karakter, visie erfgoed en Ruimte, 2011 In deze beleidsvisie geeft het rijk aan hoe erfgoedzorg in de ruimtelijke ordening moet worden verankerd. Die verankering is noodzakelijk voor een zorgvuldige omgang met het erfgoed binnen de snelle en omvangrijke veranderingen in de inrichting van stad en land. Het vraagt in de eerste plaats om het volwaardig meenemen van het belang van cultureel erfgoed in de integrale afweging van belangen ten behoeve van het goed functioneren van de ruimte. In de tweede plaats dient cultureel erfgoed dat van bijzondere betekenis is te worden geïnventariseerd en expliciet te worden benoemd. Zo kan er op voorhand rekening mee ­worden gehouden in ruimtelijke plannen en ontwikkelingsprocessen.

Erfgoedwet, 2016 De Erfgoedwet (1 juli 2016) heeft de Monumentenwet 1988 en vijf andere wettelijke regelingen met betrekking tot erfgoed vervangen. Aanleiding was om de versnippering van erfgoedwetten tegen te gaan. Uitgangspunt is dat de oorspronkelijke beschermingsniveaus worden gehandhaafd. Veel bepalingen uit de oude Monumentenwet gaan op termijn over naar de Omgevingswet, zoals de aanwijzing en omgang met beschermde stads- en dorpsgezichten, de vergunningplicht rond rijksmonumenten en gemeentelijke ­monumenten en de instelling van een monumentencommissieadviescommissie. Tot die tijd geldt het overgangsrecht van de Erfgoedwet. De Erfgoedwet heeft voor rijksmonumenten niet veel veranderd: zo blijft het verbod op beschadiging of vernieling en de vergunningplicht bij wijziging. De wettelijke taken op basis van de Erfgoedwet blijven voor het gebouwde erfgoed dan ook hoofdzakelijk de vergunningverlening bij ingrepen aan rijksmonumenten. Nieuw is de instandhoudingsplicht die eigenaren rechtstreeks verantwoordelijk houdt voor het onderhouden van hun monument. Op enkele uitzonderingen na zorgen eigenaren van monumenten goed voor hun monument. De instandhoudingsplicht geeft gemeenten een op de monumentenwet gebaseerde grondslag om op te treden tegen langdurig uitblijvend onderhoud.

Erfgoed Telt, 2017 Vijf jaar na de afronding van de modernisering van de monumentenzorg zet het rijk in op een evaluatie van het stelsel. Aanleiding is de totstandkoming van de erfgoedwet, de komst van de omgevingswet, de ver­ anderingen in de financieringssystematiek van rijks­ monumenten door het afschaffen van de aftrekpost voor onderhoud aan rijksmonumentale woonhuizen en de noodzaak om ook binnen de monumentenzorg aan de slag te gaan met duurzaamheid. Het zal niet leiden

Erfgoed- en Monumentenbeleid Schiedam – benutten, beleven, behouden 

25

tot grote stelselwijzigingen, hoewel de Omgevingswet wel grote gevolgen zal hebben. Binnen het project Erfgoed Telt wordt aan deze onderwerpen gewerkt en wordt nieuw beleid voorbereid en een aangepast instrumentarium opgesteld.

Omgevingswet (verwacht 2022) De Omgevingswet zal gemeenten verplichten tot het maken van een Omgevingsvisie en omgevings­ plannen. Hierin krijgt ook het gebouwde erfgoed zijn plaats. Uiteindelijk gaan alle wet- en regelgeving met betrekking tot de aanwijzing van ruimtelijk cultureel erfgoed (stads- en dorpsgezichten en cultuurlandschappen) en de omgang met het cultureel erfgoed in de fysieke leefomgeving over naar de Omgevingswet. De memorie van toelichting bij de Omgevingswet staat stil bij cultureel erfgoed. Er is opgenomen dat de monumentenzorg in dit kader verbreed is tot de zorg voor cultureel erfgoed. Cultureel erfgoed is het deel van onze fysieke leefomgeving, dat (mede) door toedoen van de mens tot stand is gekomen en dat een korte of langere geschiedenis heeft. Het is van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische waarden die wij eraan toekennen en vanwege de

maatschappelijke wens het door te geven aan volgende generaties. Cultureel erfgoed bepaalt in grote mate de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Cultureel erfgoed wordt in verband met het toe­ passingsbereik van het voorstel voor Omgevingswet beperkt tot de elementen die verband houden met de fysieke leefomgeving. Samengevat omvat cultureel erfgoed dan (aangelegde, archeologische en gebouwde) monumenten, stads- en dorpsgezichten en cultuurlandschappen van algemeen belang, ongeacht een beschermde status. Het gaat hierbij zowel om bekende als te verwachten monumenten. Artikel 2.28a van de Omgevingswet bevat de ver­ plichting voor het Rijk tot het vaststellen van instructie­regels over het behoud van cultureel erfgoed. Dit stelt de grondslag voor het stellen van regels over het ­rekening houden met cultureel erfgoed in het Omgevingsplan, zoals momenteel geborgd via de modernisering van de monumentenzorg. Bij het maken van de Omgevingsplannen zal de gemeente rekening houden met de bepalingen uit de dan vigerende Provinciale Ruimtelijke verordening en de leidraad Landschap en Cultuurhistorie.

Erfgoed- en Monumentenbeleid Schiedam – benutten, beleven, behouden 

26

Provinciaal beleid Omgevingsvisie Provincie Zuid-Holland De provincie Zuid-Holland wil erfgoed graag door­ geven aan volgende generaties. Erfgoed maakt de omgeving mooier, het onderstreept een oorspronkelijke identiteit en biedt kansen voor economische spin-off. Dit vraagt om het zichtbaar en toegankelijk maken van het aanwezige erfgoed op een dusdanige wijze dat inwoners van de provincie, liefhebbers, toeristen en alle geïnteresseerden ervan kunnen genieten. Behalve voor individuele monumenten heeft de provincie bijzondere aandacht voor groepen monumenten, die aan één geografische lijn liggen (bijvoorbeeld de kust, rivier of trekvaart, de binnenduinenrand of een eiland), die één en hetzelfde verhaal vertellen. De monumentale stippen die samen één lijn vormen worden ‘erfgoedlijnen’ genoemd. Schiedam is onderdeel van de erfgoedlijn trekvaarten. De cultuurhistorische kaart van Zuid-Holland geeft een overzicht van cultuurhistorische kenmerken en waarden in deze provincie. Het is een overzicht op hoofdlijnen, bijvoorbeeld van waardevolle verkavelingspatronen, gebieden met een archeologische verwachtingswaarde of monumentale boerderijlinten. Dit is het schaalniveau waarop de provincie beleid voert. Het beleid voor cultureel erfgoed van ­provinciaal belang is vastgelegd in de provinciale Omgevingsvisie.

De provincie hanteert regels of richtlijnen voor specifieke gebieden en/of thema’s. Voor Schiedam zijn de regels op gebied van molens en kasteelterreinen van belang. De provincie Zuid-Holland helpt om molens in stand te houden De provincie kent een beschermend beleid voor de omgeving van windmolens door regelgeving voor ‘molenbiotopen’. De nog zichtbare kasteelterreinen in de provincie zijn van grote betekenis voor de cultuurhistorie van ZuidHolland. Om er voor te zorgen dat dit unieke culturele erfgoed niet verloren gaat, heeft de provincie een zogeheten ‘kasteelbiotoop‘ ingesteld.

Gemeentelijk beleid Stadsvisie Schiedam 2030 In 2009 heeft de stad meegedacht over de toekomst van de stad. Het resultaat is de Stadsvisie 2030. De Stadvisie beschrijft Schiedam als een stad met relatief veel historisch erfgoed. Het meeste daarvan is te ­vinden in de binnenstad, maar de aandacht gaat ­breder. Behoud van het erfgoed is het uitgangspunt, omdat dit bijdraagt aan de verbetering en het aantrekkelijker maken van de woningvoorraad en daarmee van het vestigingsklimaat in de stad. Vooral op het

gebied van de opgave versterking binnenstad speelt het goede beheer van monumenten en andere monumentale panden een belangrijke rol. Dit brede kader heeft zich vertaald in diverse programma’s, waarbij telkens bestaande, historische kwaliteit wordt benut voor actuele ontwikkelingen.

Stad aan de Schie, ontwikkelvisie voor de binnenstad (2012) en uitvoeringsprogramma binnenstad (2019) In 2012 is de binnenstadsvisie Stad aan de Schie vastgesteld. In deze visie geeft de gemeente aan waar de nadruk ligt in de ontwikkeling van de binnenstad. Het historische lint langs het water (Schie en havens) staat centraal, omdat hier het zogenaamde goud van binnenstad te vinden is, in de vorm van een lint bebouwing van een hoogwaardige historische kwaliteit. Het doel is om deze potentie ten volle te benutten, door het toevoegen van programma op het gebied van wonen, winkelen en werken. Bij vrijwel al deze projecten is monumenten- en erfgoedzorg een belangrijke factor. Het monumentenbeleid is complementair aan de opgaven die in de visie en het daarbij behorende uitvoeringsprogramma zijn geformuleerd.

Kadernota Stadsmarketing (2015) In 2015 is de kadernota stadsmarketing vastgesteld. Hierin is beschreven dat Schiedam zich duurzaam zal profileren langs de kernwaarden authenticiteit, vernieuwing en levendigheid. Bij authenticiteit gaat het om de eigen historisch bepaalde stedelijke identiteit. Deze identiteit is afleesbaar aan getuigenissen van dat verleden, zoals de monumenten in de stad. De beleidsnota erfgoed- en monumenten werkt mee om de belofte van de kernwaarden aan bezoekers, ­bewoners en ondernemers waar te maken. Niet alleen door restauratie en behoud van monumenten, maar ook door ambitie te tonen met herbestemmings­ opgaven, waarin authenticiteit en vernieuwing hand in hand gaan. Geslaagde projecten vergroten de aantrekkingskracht van Schiedam en dragen zo bij aan levendigheid in de stad.

Cultuurvisie (2012, actualisatie 2017) In de Cultuurvisie van de gemeente wordt aandacht besteed aan het erfgoed en in het daarbij behorende uitvoeringsprogramma zijn middelen gereserveerd voor het programmeren en toegankelijk maken van belangrijk erfgoed in de stad.

Beleidsnota archeologische monumentenzorg gemeente Schiedam (2008) In 2008 is de Archeologienota van de gemeente tot stand gekomen. In de beleidsnota monumenten 20082012 werd hier al op geanticipeerd. Met deze nota wordt uitvoering gegeven aan de Wet op de

Erfgoed- en Monumentenbeleid Schiedam – benutten, beleven, behouden 

27

Archeo­logische Monumentenzorg. De basis van het beleid wordt gevormd door de archeologische verwachtingenkaart. Het beleid is een verplichte onderlegger voor ruimtelijke plannen. In het geval door werkzaamheden archeologische waarden in het geding zijn, kan de verplichting worden opgelegd om archeologisch onderzoek te verrichten. De uitvoering van het beleid is belegd bij de vakgroep bodem van de gemeente, die hiervoor gebruik maakt van de expertise van BOOR Rotterdam. De nota wordt geactualiseerd.

Netwerken van gemeentelijke monumentenzorg De gemeente Schiedam behoort tot de grote monumentengemeenten met meer dan 500 monumenten en een beschermd stadsgezicht. Schiedam heeft hierdoor een direct belang om invloed uit te oefenen op ontwikkelingen op rijks- en provinciaal niveau op het gebied van monumentenzorg. Dit vraagt deelname aan diverse landelijke en provinciale netwerken om de belangen van de Schiedamse monumentenzorg te behartigen. Dit is gericht op samenwerking en af­stemming op het gebied van beleidsdoelen, op kennis­ uitwisseling maar ook op subsidieverlening.

Federatie Grote Monumentengemeenten Bij kennisdeling en kennisontwikkeling op het gebied van monumenten- en erfgoedzorg zijn nationale contacten en overlegstructuren van belang. Schiedam is lid van de Federatie Grote Monumentengemeenten (FGM). De federatie is binnen de VNG aanspreekpunt op onderwerpen van monumenten- en erfgoedzorg en

behartigt zo het belang van monumentengemeenten bij wets- en beleidswijzigingen op rijksniveau. De FGM kent ook een bestuurlijk netwerk.

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Binnen de vergunningprocedure heeft de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in een aantal gevallen adviesplicht. De Rijksdienst is als kennisorganisatie een vraagbaak voor de ambtenaren monumentenzorg. Hiertoe is met regelmaat een overleg tussen de regionale adviseurs van de dienst de vakgroep monumenten van de gemeente. Hierbij bespreken we belangrijke bouwplannen en ontwikkelingen. De Rijksdienst stelt kaders op die richtinggevend zijn bij beoordeling toelaatbaarheid van werkzaamheden aan monumentale panden en binnen het beschermd stadsgezicht. Schiedam volgt deze kaders bij de uitvoering van zijn beleid.

Provincie Zuid-Holland De provincie Zuid-Holland heeft belangrijke taken op het gebied van de monumenten- en erfgoedzorg, onder andere op het gebied van de subsidiering van restauratie- en herbestemming van (rijks)monumenten. De provincie streeft naar verbinding en beleving tussen provinciale erfgoed(projecten). Dit krijgt mede vorm binnen de zogenaamde erfgoedlijnen. De nadruk ligt op herbestemming en het versterken van de zogenaamde erfgoedlijnen. De gemeente Schiedam is onderdeel van de Erfgoedlijn Trekvaarten en participeert ambtelijk in het overleg rond deze erfgoedlijn.

Erfgoed- en Monumentenbeleid Schiedam – benutten, beleven, behouden 

28

Bijlage 2 Financiën

Monumenten- en erfgoedbeleid staat verantwoord in de begroting onder product: Monumentenbescherming en restauratie (6821400).

6821400 Monumentenbescherming en restauratie lasten

Verrekenpost salarissen en sociale lasten

220.163

Afschrijvingen op geactiveerde kapitaaluitgifte

3.112

Omslagrente

3.093

Overige diensten van derden

31.590

Verrekenpost ingeleend personeel

1.437

Verrekenpost overige goederen en diensten

13.279 272.674

baten

Bijdragen van derden

5.000 267.674

Toelichting De post Overige diensten voor derden staat ter beschikking om incidenteel opdracht te geven voor specifieke acties ter ondersteuning van de in deze nota beschreven doelen. Van dit bedrag wordt ook de organisatie Open Monumentendagen en het daarbij uitgegeven boekje gefinancierd.

Extra middelen? Voor het bereiken van de doelen uit deze beleidsnota worden vooralsnog geen extra middelen voorzien.

Het is wel denkbaar dat de voorgestelde onderzoeken, zoals de geformuleerde opgaven rond jenevererfgoed en religieus erfgoed, of de ambities met duurzaamheid uiteindelijk leiden tot structurele extra investering. Deze zullen op dat moment ter beoordeling worden onderbouwd. De ambities met erfgoed kunnen daarnaast ook leiden tot extra kosten in de uitvoering van projecten. Hierbij zal dan vanuit het onderliggende erfgoedbelang een onderbouwing worden gegeven voor de noodzaak tot besteding van extra middelen.

Erfgoed- en Monumentenbeleid Schiedam – benutten, beleven, behouden 

29

Bijlage 3 Uitvoering 2021 - 2025

Kerntaken

Interne advisering

De kerntaken van monumentenzorg vallen uiteen in wettelijke taken en in taken op basis van gemeentelijke regelingen, de verordening en het gemeentelijk beleid. De voornaamste inzet van formatie vindt plaats in de wettelijke taken van monumentenzorg.

Monumentenzorg is betrokken bij planontwikkeling en uitvoering van bijvoorbeeld gebiedsontwikkelingen waar erfgoed onderdeel van uitmaakt. Ook bij ontwikkelingen rond gemeentelijk monumentaal vastgoed wordt geadviseerd door monumentenzorg.

Wettelijke taken Vergunningverlening

Ontsluiten erfgoedregister

Het veranderen van een monument is vergunningplichtig. De toestemming voor het wijzigingen van een monument maakt sinds 2010 deel uit van de Omgevingsvergunning. Monumentenzorg gaat over het onderdeel monumenten voor de vergunning­ verlening. De vergunningverlening bestaat uit een aantal onderdelen, namelijk het vooroverleg, de planbeoordeling/advies en het toezicht op de uitvoering.

Het opzetten en bijhouden van een erfgoedregister is een verplichting vanuit de Erfgoedwet. In dit register moet al het beschermde erfgoed geregistreerd staan. Om het register ook toegankelijk te maken, ontsluiten wij dit. Zo kan ook het publiek kennis nemen van deze informatie.

Taken in het kader van gemeentelijk beleid en regelgeving Advisering eigenaren

Wij ondersteunen monumenteigenaren bij hun voor­ genomen plannen. Een vooroverleg is een informeel gesprek om de plannen te toetsten en te adviseren over de haalbaarheid en de vraag of een vergunning benodigd is voor de ingreep.

Het contact met de eigenaar is belangrijk. Wij leveren vanuit onze expertise dan ook advies op het gebied van restauratie en onderhoud. Ook informeren wij eigenaren over gemeentelijke regelgeving, de mogelijkheden voor subsidies etc.

Tijdens de fase van planbeoordeling stellen wij een inhoudelijke beoordeling van de ingediende plannen op. Op basis van de beoordeling volgt een advies.

Aanwijzen monumenten

Vervolgens is het van belang om er op toe te zien dat de plannen overeenkomstig de afgegeven vergunning worden uitgevoerd. Tijdens de uitvoering blijkt vaak dat zich veranderingen voordoen ten opzichte van het bestek en de tekeningen. Voor monumenten is dat vaak extra gecompliceerd omdat erfgoedwaarden zich niet altijd eenduidig laten vastleggen.

Gemeenten mogen monumenten aanwijzen. Op basis van een inventarisatie maken wij een selectie van beschermenswaardige objecten. De mogelijkheid om monumenten aan te wijzen, stelt ons in staat om objecten te behouden die voor de verhalen van Schiedam van belang zijn. Aanwijzing vindt plaats door middel van de gemeentelijke monumentenverordening.

Financieringen Schiedams Monumentenfonds Vanuit het Schiedams Monumentenfonds verstrekken wij onder voorwaarden subsidies aan monumenten­ eigenaren. Deze subsidies kunnen onder meer verstrekt worden voor energiebesparingsmaatregelen.

Erfgoed- en Monumentenbeleid Schiedam – benutten, beleven, behouden 

30

Accounthouderschap Deelnemen aan provinciale erfgoedlijn Trekvaarten Schiedam is aangesloten op de erfgoedlijn Trekvaarten. De provincie heeft budget beschikbaar gesteld om projecten te financieren die bijdragen aan de herkenbaarheid en beleving van historische trekvaartroutes. Meerdere projecten in Schiedam zijn mede gefinancierd vanuit deze erfgoedlijn.

Accounthouderschap Stadsherstel Maassteden We zetten in op het continueren van de samenwerking en het inzetten van specifieke expertise van Stadsherstel bij monumentale opgaven in onze stad.

Accounthouderschap Stichting Schiedamse Molens De stichting zet zich in voor het beheer en behoud van de molens. Het is een belangrijke ­partner voor de instandhouding van iconisch Schiedams erfgoed. Monumentenzorg is het aanspreekpunt voor de stichting

Actiepunten in kader van het beleid

Acties

Planning

Ontwikkelen van waardenkaarten

2021 -2024

Inzet formatie

Inzet middelen

Dekking

-

UP Binnenstad

10.000

Decentralisatie uitkering

voor de vijf verhaallijnen: Jeneverstad via onderzoek naar

2022

­jenevererfgoed (UP Binnenstad) Sporen van religie en geloof (via de

2021-2022

Kerkenvisie) Boerendorp in stedelijke context

Bestaande formatie en opdracht extern bureau

2023

rijk (kerkenvisie) 10.000

Monumentenbescherming en restauratie

Verbonden door Water

2023

10.000

Monumentenbescherming en restauratie

Havens en Industrie

2024

10.000

Monumentenbescherming en restauratie

Opstellen van integrale Kerkenvisie

2021-2022

voor alle kerkgebouwen in

Bestaande formatie en

40.000

opdracht extern bureau

Decentralisatie uitkering rijk (kerkenvisie)

Schiedam Vervolgstappen op gebied van verduurzaming: Pilot verduurzaming Oude Stadhuis

2022

Extern bureau

10.000

Monumentenbescherming en restauratie

Organiseren van informatie voor

2022 en 2023

Samenwerking NRF,

eigenaren, behoefte uitvragen

Servicepunt

­middels enquête

Woningverbetering

Onderzoek naar collectieve

2021-2022

energieopwekking Open Monumentendagen

-

Monumentenbescherming en restauratie

Samenwerking Energiek

UP Binnenstad

Schiedam Ieder jaar,

Bestaande formatie en

september

samenwerking comité

Erfgoed- en Monumentenbeleid Schiedam – benutten, beleven, behouden 

7.500

Monumentenbescherming en restauratie

31

Acties

Planning

Inzet formatie

Inzet middelen

Dekking

Onderzoeksagenda door samen-

Doorlopend

Bestaande formatie, alleen

-

-

werking met archief, hogescholen

programma

indien ruimte

Doorlopend

Bestaande formatie, alleen

-

-

en/of universiteiten Kennis delen en eenvoudig toe­ gankelijk maken Onderzoek tot aanwijzing dorps-

indien ruimte 2023

Bestaande formatie

-

2021/2022

Bestaande formatie

-

UP Binnenstad

2021/2022

Bestaande formatie/

5.000

Monumentenbescherming

kern Kethel als gemeentelijk beschermd dorpsgezicht Onderzoek wordt gebaseerd op de uitwerking van de waardenkaart voor verhaallijn Kethel, boerendorp in stedelijke context Plaatsen van informatieve borden voor bezoekers en wandelaars: Informatieborden op monumenten binnenstad Pelgrimsroute Santiago de Compostella Samenwerking rond erfgoed:

opdracht

en restauratie

Doorlopend

Bestaande formatie

-

2024

Bestaande formatie

10.000

Historische Vereniging Schiedam Werkgroep historische bebouwing Werkgroep RK Begraafplaats Kleuronderzoek

– opdracht

Monumentenbescherming en restauratie

Kwaliteitsverbetering van de R.K. Begraafplaats Restaureren van enkele toon­

2022 – 2024

aangevende graven Opstellen beheerplan

Bestaande formatie,

8.000

- opdracht 2021 - 2024

Bestaande formatie in

Monumentenbescherming en restauratie

-

Beheer

samenwerking met Beheer

Erfgoed- en Monumentenbeleid Schiedam – benutten, beleven, behouden 

32

Bijlage 4 Schiedammers over erfgoed en monumenten De participatie rond het erfgoed- en monumentenbeleid was onderdeel van de brede participatie rond de totstandkoming van een nieuwe visie voor de stad. Rond het thema erfgoed en monumenten kregen bewoners diverse vragen en stellingen voorgelegd, zowel via online enquêtes als bij fysieke bijeenkomsten. Op deze wijze gingen we met de stad in gesprek over allerlei aspecten en dillema’s. Schiedammers hechten grote waarde aan het erfgoed in de stad en met name de historische binnenstad, Kethel en de vele monumenten. In de stadsvisie kreeg het belang van monumenten en erfgoed als een van de identiteitsdragers van Schiedam meer belang dan van te voren gedacht.

Verhaallijnen bevraagd Het erfgoedbeleid wordt vormgegeven rond een aantal verhaallijnen die belangrijk zijn voor de ontstaans­ geschiedenis van Schiedam. Deze verhaallijnen ­moeten zichtbaar zijn in de bebouwde omgeving: de historische gebouwen, de monumenten en het historisch stadsgezicht. Van de Schiedammers willen wij graag weten in welke verhalen zij zich herkennen. Aan het panel zijn daarom vijf verhaallijnen voor­ gelegd. De deelnemers konden aangeven in hoeverre het ­verhaal voor hun herkenbaar was. Daarnaast ­konden de panelleden hun eigen verhalen van de stad aandragen.

Erfgoed- en Monumentenbeleid Schiedam – benutten, beleven, behouden 

33

Verhaallijn 1: verbonden door water De eerste verhaallijn gaat over de rol van water bij het ontstaan van Schiedam. Onderstaande verhaallijn werd daarbij voorgelegd aan het panel:

Schiedam is ontstaan en gegroeid door de ­gunstige ligging aan waterlopen. Schiedam beschikt dankzij de ligging aan de Nieuwe Maas over zeehavens die belangrijk waren voor de groei van de stad. Eerst voor de Schiedamse haringvloot, vervolgens voor de overslag van grondstoffen voor de jeneverindustrie en daarna als vestigingslocatie van scheeps­ werven. Dit deel van de Schiedamse geschiedenis is terug te vinden in locaties als de Schie, Nieuwe Maas, de historische havens, de dam, historische dijklichamen

Hoe herkenbaar vindt u de verhaallijn ‘verbonden door water’?

• Zeer herkenbaar: 250 (30,3%) • Herkenbaar: 466 (56,4%)

826

Respondenten

• Neutraal: 77 (9,3%) • Onherkenbaar: 17 (2,1%) • Zeer onherkenbaar: 1 (0,1%) • Weet niet: 15 (1,8%)

Verhaallijn 2: Jeneverstad De tweede verhaallijn gaat over Schiedam als ­productiestad van jenever.

Schiedam is sinds de achttiende eeuw de ­brandersstad van Nederland en wellicht van de wereld. Het product is wereldwijd beroemd. Jenever zit nog steeds in het DNA van de historische binnenstad, die wordt gedomineerd door branderijen, destilleerderijen, molens en woonhuizen van welvarende branders. Dit deel van de Schiedamse geschiedenis is terug te vinden in locaties als de historische binnenstad, molenring, Buitenhavenweg.

Hoe herkenbaar vindt u de verhaallijn ‘Jeneverstad’?

• Zeer herkenbaar: 552 (66,9%) • Herkenbaar: 232 (28,1%)

825

Respondenten

• Neutraal: 25 (3%) • Onherkenbaar: 7 (0,9%) • Weet niet: 9 (1,1%)

Verhaallijn 3: havens en industrie als motor voor de stad De derde verhaallijn gaat over de opkomst van de havens als gevolg van de visserij en de latere scheepsbouw.

In de 20e eeuw vestigden zich diverse scheepswerven in Schiedam langs de Nieuwe Maas en werden er nieuwe havens gegraven. In de 20e eeuw werd de Schiedamse economie gedomineerd door de werven Gusto, Wilton Fijenoord en de Nieuwe Waterweg. Het faillissement van deze werven dreunde nog lange tijd na in de stad. Nu zijn er in de Schiedamse havens weer offshore bedrijven van wereld­formaat gevestigd. Dit deel van de Schiedamse geschiedenis is terug te vinden in locaties als het Havengebied.

Hoe herkenbaar vindt u de verhaallijn ‘havens en ­industrie als motor voor de stad’?

• Zeer herkenbaar: 209 (25,3%) • Herkenbaar: 395 (47,9%)

825

Respondenten

Erfgoed- en Monumentenbeleid Schiedam – benutten, beleven, behouden 

• Neutraal: 163 (19,8%) • Onherkenbaar: 41 (5%) • Zeer onherkenbaar: 7 (0,8%) • Weet niet: 10 (1,2%)

34

Verhaallijn 4: Kethel; een boerendorp in stedelijke context Deze verhaallijn gaat over het authentieke karakter van Kethel en de betekenis daarvan voor Schiedam.

In 1941 werd de gemeente Kethel door Schiedam geannexeerd. Hiermee werd het grondgebied van Schiedam vergroot en ontstond de kans voor de stad om uit te breiden richting het noorden. Ondanks sterke groei, bleef het dorpse karakter van Kethel bewaard en op plekken zijn nog steeds elementen herkenbaar van het oorspronkelijke landschap. Dit deel van de Schiedamse geschiedenis is terug te vinden in locaties als historisch Kethel, Kerkbuurt, polderlandschap, poldervaart, polderpolderwetering

Hoe herkenbaar vindt u de verhaallijn ‘Kethel; een boerendorp in stedelijke context’?

• Zeer herkenbaar: 361 (43,8%) • Herkenbaar: 328 (39,8%)

824

Respondenten

• Neutraal: 99 (12%) • Onherkenbaar: 20 (2,4%) • Zeer onherkenbaar: 7 (0,9%) • Weet niet: 9 (1,1%)

Verhaallijn 5: Schiedam als stad van kerken en heiligen Deze verhaallijn gaat over het belang van religie voor de geschiedenis van Schiedam.

Schiedam kent veel imposante religieuze gebouwen, zoals de Grote Kerk, de Havenkerk en de Basiliek. Deze staan op prominente ­plekken en bepalen het aanzien van de stad. Vrijwel uniek in Nederland is de geschiedenis van stads ‘eigen’ heilige: Liduina. Dit deel van de Schiedamse geschiedenis is terug te vinden in locaties als kerkgebouwen, Kreupelstraat, vm Weeshuis der Hervormden

Hoe herkenbaar vindt u de verhaallijn ‘Schiedam als stad van kerken en heiligen’?

• Zeer herkenbaar: 150 (18,3%) • Herkenbaar: 350 (42,6%)

822

Respondenten

• Neutraal: 227 (27,6%) • Onherkenbaar: 67 (8,2 %) • Zeer onherkenbaar: 11 (1,3%) • Weet niet: 17 (2%)

Aangedragen verhaallijnen

Stad met een verleden van armoede

Naast de voorgestelde verhaallijnen konden de deel­ nemers ook hun eigen verhaal van Schiedam aan­ dragen. Veel deelnemers bevestigden bij deze open vraag dat zij zich erg herkennen in één of meerdere van de aangedragen verhaallijnen. Vaak werd aan­ gegeven dat alle verhalen of een combinatie van de verhaallijnen belangrijk zijn. Daarnaast kwam een aantal thema’s met regelmaat terug.

Veel monumenten herinneren aan de rijkdom van Schiedam als jenever producerende en exporterende stad. Deze rijkdom had echter ook een keerzijde. De werklieden leefden vaak in armoede. De werkomstandigheden waren zwaar en de arbeiders woonden in kleine huisjes van lage kwaliteit. Veel respondenten betreuren het dat de brandershuisjes in de binnenstad bijna allemaal gesloopt zijn. Dit was volgens hen juist een belangrijk onderdeel van de geschiedenis van Schiedam.

Stad van molens Veel deelnemers benadrukken het belang van molens voor de stad en voor hun persoonlijk. Daarbij geven zij aan dat de molens nu onvoldoende terugkomen in de voorgelegde verhaallijnen. De verhaallijnen gaan ­echter niet over specifieke gebouwen of gebouwtypen, maar over verhalen waar gebouwen onderdeel van uitmaken. De molens vormen uiteraard een belangrijk onderdeel van het verhaal ‘Jeneverstad’.

Stad van arbeiders en immigranten Veel respondenten geven aan dat Schiedam van oudsher een echte arbeidersstad is. Eerst in de (jenever) industrie en daarna in de havens. Schiedam is altijd een echte maakstad geweest. Na de oorlog werd veel van deze arbeid bovendien verricht door immigranten. Eerst door Turkse gastarbeiders die in de havens

Erfgoed- en Monumentenbeleid Schiedam – benutten, beleven, behouden 

35

gingen werken. Later door Poolse en Bulgaarse migranten die in de bouw en de industrie werkzaam waren en zijn. Deze diversiteit is tegenwoordig overal terug te zien in de stad.

standbeelden of herdenkingsmonumenten. Een aantal molens werd door deelnemers specifiek benoemd als favoriet monument, maar geen van deze haalde de top-10 lijst. Daarnaast noemden veel deelnemers de molens in het algemeen.

Stad van schrijvers, kunstenaars en muziek Naast stad van arbeiders, zien meerdere respondenten Schiedam ook als stad van cultuur. Bekende schrijvers hebben in Schiedam gewoond. Tegenwoordig kent Schiedam veel culturele instellingen die bovendien vaak in monumentale panden gevestigd zijn.

Favoriete en onontdekte monumenten In de enquête hebben we de Schiedammers gevraagd naar hun mening over meest gewaardeerde monumenten en bijzondere plekken van Schiedam. Aan de ­respondenten werden drie open vragen gesteld. De eerste vraag luidde ‘Wat is uw favoriete monument van Schiedam?’. De twee vraag was ‘Wat vindt u een belangrijke historische plek of gebouw in uw woonwijk?’. De derde vraag luidde ‘Welke bijzondere plek of mooi gebouw verdient volgens u meer aandacht?’. In totaal gaven 731 respondenten antwoord op de vraag wat hun favoriete monument is. De deelnemers kozen niet alleen gebouwen. Er werden meerdere stadsparken genoemd en sommigen kozen voor

TOP 10 Favoriete plek

1. Korenbeurs (24%) 2. De molens (22%) 3. Oude Stadhuis (14%) 4. Zakkendragershuisje (9%) 5. Ruïne Huis te Riviere (9%) 6. Grote- of Sint Janskerk (9%) 7. Stedelijk Museum Schiedam (4%) 8. Park de Plantage (3%) 9. Proveniershuis (3%) 10. Liduina Basiliek (3%)

Erfgoed- en Monumentenbeleid Schiedam – benutten, beleven, behouden 

36

Onderbelichte bijzondere plekken en gebouwen Door de Schiedammers te bevragen naar onder­ belichte monumenten hoopten we onverwachte perspectieven te krijgen. Uit de inzendingen blijkt dat we met name feedback krijgen op gebouwen of plekken die op diversie manieren aandacht verdienen. Over de ruïne geven meerdere respondenten aan dat deze is weggestopt achter het Stadserf en dat ze dat zonde vinden. Andere locaties waarbij deelnemers specifiek benoemen dat er een goede bestemming voor moet komen zijn de Monopole en de Koemarkt. Dat is zinvolle input voor ons beleid.

TOP 10 Onderbelichte bijzondere plekken en gebouwen

1. Ruïne Huis te Riviere (31%) 2. Oude Stadhuis (11%) 3. Dorpskern Kethel (9%) 4. Lange Haven (8%) 5. De binnenstad van Schiedam (8%)

Reacties uit de stad “In mijn woonwijk, Nieuwland, is eigenlijk geen monument te vinden” “In mijn wijk “Woudhoek Noord” staan er bij mij weten geen of ze moeten heel goed zijn verstopt”

Bijzondere historische plekken en gebouwen in de woonwijken Veel monumenten staan in de binnenstad. Daarom focust de gemeente daar meestal het merendeel van haar aandacht op. Wij waren daarom benieuwd welke historische gebouwen en plekken mensen in hun eigen woonwijk belangrijk vinden. Ruim 100 mensen gaven aan dat er in hun woonwijk helemaal geen belangrijke historische plekken of gebouwen zijn. Uit de resultaten valt met name op dat historisch Kethel en de binnenstad van Schiedam goed vertegenwoordigd zijn. Inwoners van wijken rondom de ­binnenstad en Kethel stemmen liever op bekende monumenten buiten hun wijk.

6. De molens (7%) 7. Havenkerk (7%) 8. De Hoogstraat (7%) 9. Proveniershuis (7%) 10. Monopole (5%)

TOP 10 Bijzondere historische plekken in de woonwijken

1. Dorpsgezicht Kethel (28%) 2. Julianapark (14%) 3. Dorpskerk Kethel (12%) 4. Park de Plantage (10%) 5. RK begraafplaats en kapel (6%) 6. Heilig Hartkerk (6%) 7. Oude Raadhuis Kethel (6%) 8. Binnenstad Schiedam (6%) 9. Lange Haven (6%) 10. Ruïne Huis te Riviere (6%)

Erfgoed- en Monumentenbeleid Schiedam – benutten, beleven, behouden 

37

Thematische vraagstukken Voor de uitwerking van thema’s binnen het nieuwe erfgoedbeleid, is een verdiepende enquête verspreid onder het vaste panel van de stad. De enquête behandelde in 17 stellingen diverse thema’s zoals verduur­ zaming, herbestemming en restauratie. In totaal hebben 942 respondenten aan de enquête deelgenomen, waarbij 806 de vragenlijst volledig ingevuld. Het hoge aantal deelnemers betekent dat de uitkomsten representatief zijn. De enquête maakte onderscheid tussen deel­ nemers die wel in een monument wonen en deelnemers die niet in een monument wonen. In totaal wonen 42 van de 942 deelnemers in een monument, oftewel 3,98 %. Dat is niet representatief, maar wel voldoende voor een indicatie van de mening van deze groep.

Thema 1: ontwikkelingen en bouwprojecten

bebouwing en monumenten bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Monumenten en historische ­gebouwen staan vaak op locaties die gewild zijn voor nieuwe gebiedsontwikkelingen en woningbouwlocaties. Wij vroegen de stad hoe bij dit soort pro­ jecten met erfgoed en historische gebouwen moet worden omgegaan. Mening van de stad: Ruim 96 procent van de deel­nemers vindt dat monumenten positief bijdragen aan de identiteit van Schiedam. Een bijna even grote meerderheid is ook van mening dat ontwikkelaars bij nieuwe ontwikkelingen rekening moeten houden met erfgoed. Daarnaast geeft een meerderheid aan dat ook historische panden die geen monumentale status hebben niet zo maar gesloopt mogen worden. Van de monumentenbewoners vindt zelfs 71.5% dat dit niet kan.

Het eerste thema behandelt de rol van historische

Stelling 1: monumenten dragen bij aan de uitstraling van Schiedam

858

Respondenten

• Zeer eens: 538 (62,7%)

• Zeer eens: 36 (85,7%)

• Eens: 289 (33,7%)

• Eens: 4 (9,5%)

• Neutraal: 20 (2,3%) • Oneens: 3 (0,35%)

42

• Neutraal: 2 (4,8%)

Monumenten­ bewoners

• Zeer oneens: 3 (0,35%) • Weet niet: 5 (0,6%)

Stelling 2: eigenaren en ontwikkelaars mogen gebouwen die geen beschermd monument zijn, slopen (zonder tussenkomst van de gemeente) als daarmee een betere ontwikkeling mogelijk wordt.

858

Respondenten

• Zeer eens: 32 (3,7%)

• Zeer eens: 1 (2,4%)

• Eens: 136 (15,9%)

• Eens: 6 (14,3%)

• Neutraal: 163 (19%) • Oneens: 270 (31,5%)

42

Monumenten­ bewoners

• Zeer oneens: 237 (27,6%)

• Neutraal: 5 (11,9%) • Oneens: 13 (30,9%) • Zeer oneens: 17 (40,5%)

• Weet niet: 20 (2,3%)

Stelling 3: bij nieuwe ontwikkelingen en bouwprojecten in stad moet rekening worden gehouden met bestaand erfgoed.

858

Respondenten

• Zeer eens: 531 (61,9%)

• Zeer eens: 33 (78,6%)

• Eens: 289 (33,7%)

• Eens: 7 (16,6%)

• Neutraal: 20 (2,3%) • Oneens: 4 (0,5%)

42

• Oneens: 2 (4,8%)

Monumenten­ bewoners

• Zeer oneens: 7 (0,8%) • Weet niet: 7 (0,8%)

Erfgoed- en Monumentenbeleid Schiedam – benutten, beleven, behouden 

38

Conclusie: Schiedammers onderschrijven het belang van erfgoed voor de doorontwikkeling van onze stad. De stad vraagt dat de gemeente zorgvuldig omgaat met ontwikkelingen en bouwprojecten waar erfgoed aanwezig is. Ook historische panden zonder monumentale status vereisen aandacht bij bouwprojecten. Dat vraagt om uitwerking in dit beleid. De advisering vanuit monumentenzorg bij gebiedsontwikkelingen blijft voorop staan. De omgevingswet maakt het mogelijk om het belang van erfgoed bij ontwikkeling goed te wegen tegen andere belangen. De respons vanuit de stad maakt duidelijk dat we van deze mogelijkheid optimaal gebruik moeten maken, zeker bij gebieden en gebouwen die het verhaal van onze stad – en daarmee onze historische identiteit – raken.

Thema 2: bestemming en gebruik van monumenten De stellingen rond het tweede thema behandelden het belang van voorkomen van leegstand en het her­ bestemmen van monumenten. Met herbestemmen bedoelen we het geven van een nieuwe functie voor het monument. We vroegen de stad naar de rol van de gemeente bij herbestemmingen van monumenten. Mening van de stad: Een ruime meerderheid van de respondenten vindt dat de gemeente zich actief moet inzetten om leegstand van monumenten tegen te gaan en dat zij ook financieel moet bijdragen om kostbare herbestemmingen van ingewikkelde panden, zoals kerkgebouwen, mogelijk te maken.

Stelling 4: de gemeente moet zich actief inzetten om leegstand van monumenten te voorkomen en hiervoor bij het monument passende functies zoeken.

851

Respondenten

• Zeer eens: 482 (56,6%)

• Zeer eens: 25 (61%)

• Eens: 340 (40%)

• Eens: 14 (34,2%)

• Neutraal: 16 (1,9%) • Oneens: 2 (0,2%)

41

Monumenten­ bewoners

• Oneens: 1 (2,4%) • Zeer oneens: 1 (2,4%)

• Zeer oneens: 4 (0,5%) • Weet niet: 7 (0,8%)

Stelling 5: De gemeente Schiedam moet eigenaren van monumenten zo veel mogelijk helpen bij het vinden van goede bestemmingen, bijvoorbeeld door ruimere mogelijkheden in bestemminsplannen.

851

Respondenten

• Zeer eens: 342 (40,2%)

• Zeer eens: 19 (46,34%)

• Eens: 433 (50,9%)

• Eens: 19 (46,34%)

• Neutraal: 55 (6,5%) • Oneens: 9 (1%)

41

• Neutraal: 3 (7,32%)

Monumenten­ bewoners

• Zeer oneens: 4 (0,5%) • Weet niet: 8 (0,9%)

Stelling 6: de gemeente moet financieel bijdragen om dure en moeilijke herbestemmingen van ­monumenten mogelijk te maken.

851

Respondenten

• Zeer eens: 219 (25,7%)

• Zeer eens: 13 (31,7%)

• Eens: 394 (46,3%)

• Eens: 16 (39%)

• Neutraal: 182 (21,4%) • Oneens: 33 (3,9%)

41

• Neutraal: 12 (29,3%)

Monumenten­ bewoners

• Zeer oneens: 13 (1,5%) • Weet niet: 10 (1,2%)

Erfgoed- en Monumentenbeleid Schiedam – benutten, beleven, behouden 

39

Conclusie: de gemeente voert al jaren een offensieve aanpak om leegstand van monumenten tegen te gaan. De gemeente doet dit met (co)financiering en advisering. De afgelopen jaren hebben al verscheidene monumenten door deze aanpak een nieuwe bestemming gekregen.

te staan, is het vinden van een nieuwe bestemming niet gemakkelijk. Met de nationale kerkenaanpak zet de landelijke overheid in op een duurzaam toekomstperspectief voor kerken ontwikkelen. Eén van de ­pijlers van deze aanpak is de gemeentelijke kerkenvisie.

Leegstand van kerken

Mening van de stad: Ruim 85 procent van de respondenten vindt dat de gemeente moet meehelpen bij het vinden van een nieuwe bestemming voor kerkgebouwen.

Kerkgenootschappen hebben in toenemende mate te maken met afnemende leden. De financiële ruimte wordt hierdoor beperkt en het verlaten van kerk­ gebouwen is vaak een gevolg. Als een kerk leeg komt

Stelling 7: de gemeente moet door middel van actief beleid meehelpen bij het vinden van nieuwe bestemmingen voor kerkgebouwen.

848

Respondenten

• Zeer eens: 283 (33,4%)

• Zeer eens: 16 (39%)

• Eens: 440 (51,9%)

• Eens: 18 (44%)

• Neutraal: 86 (10,1%) • Oneens: 23 (2,7%)

41

Monumenten­ bewoners

• Neutraal: 6 (14,6%) • Oneens: 1 (2,4%)

• Zeer oneens: 9 (1,1%) • Weet niet: 7 (0,8%)

Conclusie: Leegloop en sluiting van kerken wordt de komende jaren in Schiedam een belangrijk thema. De gemeente gaat daarom een integrale kerkenvisie opstellen. Dat is een strategische visie op de toekomst van kerkgebouwen in de stad en in de wijken. Met de kerkenvisie krijgt de gemeente onder meer zicht op de levensvatbaarheid van kerklocaties voor huidig gebruik, maar ook voor alternatief gebruik. Dit kan herbestemming zijn, maar ook nevengebruik waardoor de economische draagkracht wordt versterkt en de betekenis van het gebouw binnen wijken wordt behouden. We stellen de kerkenvisie op in dialoog met de eigenaren van de kerkgebouwen en andere betrokken partijen.

Thema 3: monumentenzorg en duurzaamheid Verduurzaming is de komende periode een belangrijke opgave voor Schiedam. Voor monumenten vraagt verduurzaming vaak om maatwerk: generieke oplossingen uit de markt zijn niet altijd passend. Het derde thema ging dan ook over het spanningsveld tussen het (authentieke) behoud van het monument en de mogelijkheden voor verduurzaming van het monument. Mening van de stad: Een meerderheid van de respondenten vindt verduurzaming van monumenten belangrijk. Als verduurzaming echter betekent dat historische waarden van het monument verloren gaan, is de meerderheid van de deelnemers er geen voorstander van om het monument ondergeschikt te maken aan duurzaamheidsambities.

Stelling 8: verduurzaming (energiezuiniger maken) van monumenten is belangrijk.

845

Respondenten

• Zeer eens: 188 (22,3%)

• Zeer eens: 13 (31,7%)

• Eens: 411 (48,6%)

• Eens: 17 (41,5%)

• Neutraal: 173 (20,5%) • Oneens: 49 (5,8%)

41

Monumenten­ bewoners

• Neutraal: 10 (24,4%) • Oneens: 1 (2,4%)

• Zeer oneens: 11 (1,3%) • Weet niet: 13 (1,5%)

Erfgoed- en Monumentenbeleid Schiedam – benutten, beleven, behouden 

40

Stelling 9: verduurzaming (energiezuiniger maken) van monumenten is belangrijk, zelfs als hiermee historische waarden verloren gaan.

845

Respondenten

• Zeer eens: 27 (3,2%)

• Zeer eens: 5 (12,2%)

• Eens: 90 (10,6%)

• Eens: 5 (12,2%)

• Neutraal: 224 (26,5%) • Oneens: 335 (39,6%)

41

Monumenten­ bewoners

• Zeer oneens: 150 (17,8%)

• Neutraal: 7 (17,1%) • Oneens: 21 (51,2%) • Zeer oneens: 3 (7,3%)

• Weet niet: 19 (2,3%)

Conclusie: verduurzaming is belangrijk, maar mag niet leiden tot zichtbaar verlies aan historische waarden. De gemeente moet daarom een rol pakken om eige­ naren te helpen bij de verduurzamingsopgave. Deze ondersteuning kan bestaan uit gerichte advisering of uit financiering. Het Schiedams Monumentenfonds maakt het, op basis van de respons vanuit de stad terecht, mogelijk om verduurzaming te financieren. De eigenaar van het monument blijft daarbij wel eerstverantwoordelijk.

Energieopwekking Ook energieopwekking, bijvoorbeeld door het plaatsen van zonnepanelen, kan een bijdrage leveren aan

energieopgaven rond monumenten. Zonnepanelen kunnen echter afbreuk doen aan het aanzicht van een monument als deze duidelijk zichtbaar zijn of schade veroorzaken aan bijzondere daken. Aan het panel is de stelling voorgelegd dat zichtbare energieopwekking in een historische omgeving zoals de binnenstad of Kethel acceptabel is, ook als het aanzien daardoor minder authentiek wordt. Mening van de stad: De respondenten geven in meerderheid aan dat zichtbare energieopwekking niet ­passend is op monumenten en in het beschermd stadsgezicht en de dorpskern van Kethel. Zeker als dat gepaard gaat met het verlies van authentiek karakter.

Stelling 10: zichtbare energieopwekking in een historische omgeving door bijvoorbeeld zonnepanelen is acceptabel, ook al wordt daarmee het aanzien van de historische binnenstad en Kethel minder authentiek.

844

Respondenten

• Zeer eens: 27 (3,2%)

• Zeer eens: 3 (7,3%)

• Eens: 120 (14,2%)

• Eens: 7 (17,1%)

• Neutraal: 177 (21%) • Oneens: 320 (37,9%)

41

Monumenten­ bewoners

• Zeer oneens: 189 (22,4%)

• Neutraal: 14 (34,1%) • Oneens: 10 (24,4%) • Zeer oneens: 7 (17,1%)

• Weet niet: 11 (1,3%)

Conclusie: Het toestaan van energieopwekking op monumenten vereist maatwerk. Uitgangspunt is dat dit niet leidt tot een verstoring in het aanzicht van het pand. Binnen het beschermd stadsgezicht kunnen eigenaren van (monumentale) panden zoeken naar collectieve oplossingen op niet-monumentale platte daken. De gemeente faciliteert dergelijke projecten, zowel financieel als met advies.

Ondersteuning bij verduurzaming

en hoe dit op een goede manier moet plaatsvinden. Een grote meerderheid van de respondenten is van mening dat eigenaren door de gemeente ondersteund moeten worden bij de verduurzaming van hun monumentale panden. Deze ondersteuning zou in elk geval uit advisering moeten bestaan. Een meerderheid vindt daarnaast ook dat de eigenaren met subsidie ondersteund mogen worden. Tegelijkertijd geeft een ruime minderheid aan dat de eigenaren zelf verantwoordelijk zijn voor de verduurzaming van hun monument.

Een belangrijke kwestie is vervolgens wie er verantwoordelijk is voor de verduurzaming van monumenten

Erfgoed- en Monumentenbeleid Schiedam – benutten, beleven, behouden 

41

Stelling 11: verduurzaming van monumenten moet op een goede manier gebeuren. Vanwege het belang bij behoud van monumentale waarden moeten eigenaren hierin worden geholpen met het beschikbaar stellen van deskundig advies.

• Zeer eens: 280 (33,7%) • Eens: 485 (58,4%)

831

Respondenten

• Neutraal: 46 (5,5%) • Oneens: 9 (1,1%)

• Zeer eens: 18 (43,9%)

41

Monumenten­ bewoners

• Eens: 22 (53,7%) • Neutraal: 1 (2,4%)

• Zeer oneens: 2 (0,2%) • Weet niet: 9 (1,1%)

Stelling 12: verduurzaming van monumenten moet op een goede manier gebeuren. Vanwege de meerkosten die het noodzakelijk behoud van monumentale waarden met zich mee brengt, moeten eige­naren financieel worden geholpen, bijvoorbeeld door subsidie.

831

Respondenten

• Zeer eens: 171 (20,6%)

• Zeer eens: 19 (46,34%)

• Eens: 439 (52,8%)

• Eens: 19 (46,34%)

• Neutraal: 155 (18,7%) • Oneens: 44 (5,3%)

41

• Neutraal: 3 (7,32%)

Monumenten­ bewoners

• Zeer oneens: 11 (1,3%) • Weet niet: 11 (1,3%)

Stelling 13: verduurzaming van monumenten moet op een goede manier gebeuren. Dit is vooral de verantwoordelijkheid van de eigenaar. De gemeente moet alleen toetsen of het monument geen schade oploopt.

831

Respondenten

• Zeer eens: 96 (11,5%)

• Zeer eens: 2 (4,88%)

• Eens: 288 (34,7%)

• Eens: 17 (41,46%)

• Neutraal: 191 (23%) • Oneens: 206 (24,8%)

41

Monumenten­ bewoners

• Neutraal: 8 (19,51%) • Oneens: 10 (24,39%)

• Zeer oneens: 29 (3,5%)

• Zeer oneens: 2 (4,88%)

• Weet niet: 21 (2,5%)

• Weet niet: 2 (4,88%)

Conclusie: Al in het voortraject van verduurzamingsingrepen door eigenaren van monumenten is de gemeentelijke monumentenzorg betrokken. De gemeente ziet daarbij toe op wettelijke taken en levert advies over de voorgenomen ingrepen en subsidiemogelijkheden.

Thema 4: ondersteuning van eigenaren van monumenten Het laatste thema ging over onderhoud en restauratie van monumenten. Monumenten kosten vaak meer in onderhoud en een vervallen monument tast het aanzicht van de stad aan. Tegelijkertijd is iedereen

verantwoordelijk voor het onderhoud van eigen woningen en panden. We vroegen de deelnemers naar het belang van restauratie en of dat vooral de verantwoordelijkheid van de eigenaar of van de gemeente is. Mening van de stad: Een grote meerderheid van de deelnemers stelt dat restauratie en goed onderhoud van monumenten belangrijk is. In eerste instantie is goed onderhoud de verantwoordelijkheid van de eigenaren, maar het panel vindt in meerderheid dat de gemeente hen met advies en zeker ook met financiële middelen mag steunen.

Erfgoed- en Monumentenbeleid Schiedam – benutten, beleven, behouden 

42

Stelling 14: Restauratie en goed onderhoud van monumenten zijn belangrijk.

827

Respondenten

• Zeer eens: 445 (53,8%)

• Zeer eens: 26 (63,4%)

• Eens: 361 (43,7%)

• Eens: 15 (36,6%)

• Neutraal: 13 (1,6%) • Oneens: 1 (0,1%)

41

Monumenten­ bewoners

• Zeer oneens: 1 (0,1%) • Weet niet: 6 (0,7%)

Stelling 15: Restauratie en goed onderhoud van monumenten zijn vooral een verantwoordelijkheid van de eigenaar.

827

Respondenten

• Zeer eens: 84 (10,2%)

• Zeer eens: 4 (9,8%)

• Eens: 291 (35,2%)

• Eens: 17 (41,5%)

• Neutraal: 265 (32%) • Oneens: 167 (20,2%)

41

Monumenten­ bewoners

• Zeer oneens: 12 (1,4%)

• Neutraal: 9 (21,9%) • Oneens: 10 (24,4%) • Zeer oneens: 1 (2,4%)

• Weet niet: 8 (1%)

Stelling 16: Restauratie en goed onderhoud van monumenten zijn een belang van ons allemaal en eigenaren zouden hierin moeten worden ondersteund met deskundig advies.

827

Respondenten

• Zeer eens: 237 (28,7%)

• Zeer eens: 18 (43,9%)

• Eens: 512 (61,9%)

• Eens: 22 (53,7%)

• Neutraal: 59 (7,1%) • Oneens: 9 (1,1%)

41

• Neutraal: 1 (2,4%)

Monumenten­ bewoners

• Zeer oneens: 4 (0,5%) • Weet niet: 6 (0,7%)

Stelling 17: Restauratie en goed onderhoud van monumenten zijn een belang van ons allemaal en eigenaren zouden hierin financieel moeten worden ondersteund, bijvoorbeeld door subsidie.

827

Respondenten

• Zeer eens: 139 (16,8%)

• Zeer eens: 16 (39,02%)

• Eens: 426 (51,5%)

• Eens: 17 (41,46%)

• Neutraal: 192 (23,2%) • Oneens: 42 (5,1%)

41

Monumenten­ bewoners

• Zeer oneens: 21 (2,5%)

• Neutraal: 6 (14,63%) • Oneens: 1 (2,44%) • Zeer oneens: 1 (2,44%)

• Weet niet: 7 (0,9%)

Conclusie: De gemeente ondersteunt eigenaren al met advies bij onderhoudswerkzaamheden en wijzigingen aan het monument. Wij willen de informatie­ voorziening voor eigenaren de komende periode ­verder ­verbeteren, bijvoorbeeld door het organiseren

van informatieavonden. Het continueren van het Schiedams Monumentenfonds is belangrijk. Vanuit dit fonds kunnen we laagrentende leningen voor ­restauraties verlenen en zo eigenaren helpen, zonder de verantwoordelijkheid naar ons toe te trekken.

Erfgoed- en Monumentenbeleid Schiedam – benutten, beleven, behouden 

43

Colofon Stadskantoor, Stadserf 1 Postbus 1501, 3100 AE Schiedam 14 010 schiedam.nl