Bijlage Contourenbesluit MVS jeugdmodel

Contourenbesluit MVS Jeugdmodel

Programmateam MVS Jeugdmodel 16 juni 2021

1

Managementsamenvatting Eind 2020 is het Koersdocument MVS Jeugdmodel vastgesteld. Dit koersdocument bevat een transformatiestrategie en een aantal bouwstenen die in samenhang worden vormgegeven, met als doel de jeugdhulp te verbeteren, de beoogde transformatiedoelen uit de jeugdwet te kunnen realiseren en het jeugdstelsel (financieel) beheersbaar te maken. De koers die de MVS-gemeenten in willen zetten om de jeugdhulp te transformeren is hiermee bepaald. Op basis van het opgestelde actieplan wordt gewerkt aan het ten uitvoering brengen van het MVS jeugdmodel per 1 januari 2023. De (specialistische) jeugdhulp wordt conform het koersdocument MVS jeugdmodel aanbesteed middels een integrale opdracht, waarmee een aantal belangrijke randvoorwaarden voor het MVSjeugdmodel en de gestelde doelen kunnen worden gerealiseerd. Eén van de uitwerkingskwesties is de vraag waar de uitvoering van aantal bouwstenen van het MVS Jeugdmodel in de toekomst worden belegd. Het gaat dan over het jeugd & gezinsdeel van het wijkteam, de praktijkondersteuner jeugd bij de huisartsen, de jeugdprofessionals in het onderwijs (gezinsspecialisten) en het flexibelteam. De vraag is of we deze onderdelen toevoegen aan de integrale opdracht jeugdhulp die wordt aanbesteed of niet.

Door het programmateam is onderzocht of door het toevoegen van deze bouwstenen aan de integrale opdracht de beoogde doelen van het MVS Jeugdmodel beter kunnen worden gerealiseerd passend binnen de brede context van het sociaal domein van de MVS gemeenten. Voorliggend contourenbesluit ziet toe op deze vraag, de afweging en het advies van het Programmateam. Het voorstel Het voorstel is om het jeugd & gezinsdeel van de wijkteams, het flexibel team en de ondersteuner jeugd huisarts onderdeel te maken van de integrale opdracht (specialistische) jeugdhulp die wordt aanbesteed. Vanuit de ambities die zijn geformuleerd, de beoogde transformatie en het gewenste financiële rendement biedt het toevoegen van de bovengenoemde onderdelen aan één integrale opdracht de beste randvoorwaarden voor de MVS-gemeenten om de ambities waar te maken. Om dit te realiseren gelden een aantal randvoorwaarden:  Het behouden (en verder kunnen ontwikkelen) van een integrale werkwijze in het sociaal domein.  Het zo goed mogelijk borgen van wat al is opgebouwd in de huidige wijkteams, zoals continuïteit in bemensing, kwaliteit, samenwerkingsrelaties, laagdrempelig karakter van de huidige wijkteams, aansluiten bij bestaande structuren en de coördinatie/aansturing van het -0-100 karakter van het wijkteam.

Wijkteam 2023 onderdeel jeugd & gezin In de bouwstenen wijkteams 2023 van het Koersdocument MVS Jeugdmodel is een nieuwe opdracht aan de wijkteams geformuleerd. Een van de kernelementen daarvan is het gekwantificeerde doel direct zelf hulpverlenen. De ambitie is dat dit toegroeit naar 80%, dus dat slechts 20% doorverwezen wordt naar meer specialistische jeugdhulp. Een deel van de jeugdhulp wordt nu al uitgevoerd door het wijkteam, maar dat aandeel zelf hulpverlenen moet veel groter worden. Daarmee worden de teams voor het gedeelte jeugd & gezin omvangrijker om deze doelstelling te kunnen realiseren en anders ingericht, namelijk met aanvullende expertises. Bovendien moeten de wijkteams binnen de MVS uniform gaan werken voor wat betreft het onderdeel jeugd & gezin. Op dit moment zijn de wijkteams binnen de drie gemeenten anders georganiseerd. 2

In de afgelopen maanden is bij de nadere uitwerking van de nieuwe opdracht voor het jeugd & gezinsdeel van de wijkteams 2023, duidelijk geworden dat deze nieuwe opdracht niet zondermeer als transformatieopdracht aan de huidige MVS-wijkteams kan worden gegeven. Hiervoor geldt een aantal argumenten: (1) Het gaat om een andere opdracht, meer zelf hulpverlenen, die bovendien omvangrijker wordt. De opdracht aan de wijkteams 2023 kan juridische gezien niet worden neergelegd bij de huidige (gesubsidieerde of gecontracteerde) aanbieder, maar moet opnieuw worden aanbesteed. (2) Conform het MVS Jeugdmodel willen de MVS-gemeenten kunnen sturen op de resultaten van de wijkteams 2023. De opdrachtnemer van de specialistische jeugdhulp moet inhoudelijk en financieel de verantwoordelijkheid kunnen nemen (populatiebekostiging) voor het verwachte resultaat. De opdracht aan de wijkteams 2023 ligt in het verlengde van de integrale opdracht (specialistische) jeugdhulp en omgekeerd. Op beiden is resultaatsturing cruciaal. Op basis hiervan is de conclusie dat de opdracht voor (het jeugd & gezinsdeel van) de wijkteams 2023 opnieuw moet worden aanbesteed. De keuze die voorligt is om het jeugd & gezinsdeel van het wijkteam (A) ofwel als aparte opdracht aan te besteden ofwel (B) onderdeel te maken van de integrale opdracht.

Wat betreft de eerste optie dient deze opdracht op MVS-niveau te worden aanbesteed omdat uniformiteit in de organisatie en de werkwijze van het jeugd & gezinsdeel van het wijkteam wezenlijk is om een productieve samenwerking binnen het MVS Jeugdmodel en in het bijzonder met de uitvoerder van de integrale opdracht mogelijk te maken. Integraliteit in het sociaal domein Op dit moment wordt er in de wijkteams door professionals met verschillende expertises samengewerkt in een 0-100 team. Integraal werken in het sociaal domein is van wezenlijk belangrijk, ongeacht welke keuze wordt gemaakt. Er moet een werkwijze worden uitgewerkt waarbij het karakter van een 0-100 integrale aanpak centraal staan. In dit document zijn twee varianten beschreven waarop de 0-100 filosofie gerealiseerd kan worden in het wijkteam 2023. De eerste variant is een uniform team als aparte organisatie. De tweede variant is een 0-100 team dat als netwerk functioneert onder eenduidige aansturing en geïntegreerd met de uitvoering van de specialistische jeugdhulp. De tweede variant is het meest in lijn met de visie van het MVS Koersmodel en biedt de meeste garantie op een integrale werkwijze als een goede verbinding met de hulpverlening. Die kan – op alle domeinen, inclusief preventie – vloeiend worden ingezet waar dat nodig is. Daarom wordt geopteerd voor deze variant.

Afweging tussen twee opties voor het wijkteam 2023 Gegeven het uitgangspunt dat het integrale 0-1001 karakter van de wijkteams moet worden behouden, is de afweging gemaakt of de jeugdhulp die wordt geboden in het jeugd & gezinsdeel van de wijkteams 2023 aan de integrale opdracht wordt toegevoegd of dat deze als aparte opdracht wordt aanbesteed. Deze twee opties zijn geschreven als: Optie A: wijkteam 0-100 als netwerkorganisatie met daarin de professionals jeugd en gezin vanuit de integrale opdracht.

1

Met 0-100 wordt gedoeld op de totale populatie en alle hulpvragen, terwijl het jeugd en gezinsdeel zich op de hulpvragen van een deel van de inwoners richt.

3

In deze optie zit alle jeugdhulp, dus inclusief het jeugd en gezinsdeel van (de functionaliteit van) de wijkteamfunctie, ondersteuner jeugd huisarts en jeugdhulp in het onderwijs en het flexibelteam, in de integrale opdracht. Optie B: Er worden twee opdrachten geformuleerd en aanbesteed: een opdracht voor het jeugd en gezinsdeel van het wijkteam en een opdracht specialistische jeugdhulp. In deze optie levert de uitvoerder van het wijkteam tevens de ondersteuner jeugd huisarts en de generalistische jeugdhulp die ingezet wordt in onderwijs (zoals nu de gezinsspecialist). Het flexibelteam wordt óf aan de opdracht wijkteams 2023 óf aan de opdracht specialistische jeugdhulp toegevoegd. Afwegingskader In het contourenbesluit is optie A afgezet tegen optie B. Om te komen tot het contourenbesluit is met verschillende interne en externe stakeholders verkend wat de voor- en nadelen zijn van de twee opties. Om tot een keuze te komen is een afwegingskader opgesteld, is de opdracht van de wijkteams nader uitgewerkt en zijn de afwegingen in kaart gebracht. Samenvattend zijn daarbij drie hoofdelementen relevant: 1

De inhoudelijke en financiële ambities zoals beschreven in het Koersdocument MVS Jeugdmodel. Vanuit de ambities die zijn geformuleerd, de beoogde transformatie en het gewenste financiële rendement biedt de optie om alle benoemde onderdelen onder te brengen in één integrale opdracht de beste randvoorwaarden voor de MVS-gemeenten om de ambities waar te maken. Dus om ook het onderdeel jeugd en gezin uit de wijkteams toe te voegen aan de integrale opdracht. Dit wordt onderbouwd door het rapport van de Rebelgroup, de diverse gevoerde gesprekken, de marktconsultatie met aanbieders jeugdhulp die ter voorbereiding op de aanbesteding loopt en ervaringen in het land met integrale opdrachten. De ambitie om passende hulp tegen beheersbare kosten te leveren zal vooral vorm kunnen krijgen als alle jeugdhulp onderdeel is van één opdracht. Er kan makkelijk op- en afgeschaald worden op casusniveau (zonder bureaucratie), omdat dit binnen één opdracht plaatsvindt. Vanuit de transformatiegedachte is het ongewenst om een knip aan te brengen tussen de lichtere vormen van jeugdhulp (via het wijkteam) en de zwaardere vormen van jeugdhulp (integrale opdracht). De mogelijkheden voor de opdrachtnemer van de integrale opdracht om sneller specifieke expertise in te zetten om escalatie en duurdere hulp te voorkomen worden bij een knip beperkt.

De opdrachtnemer van de integrale opdracht is dan afhankelijk van het functioneren van de wijkteams en is anders degene die de geëscaleerde situatie moet oplossen. In de situatie dat dit door twee verschillende opdrachtnemers wordt gedaan, kan er discussie ontstaan op casusniveau (wie is verantwoordelijk voor de hulp) en op contractniveau (niet functioneren van de een heeft consequenties voor de ander). Het zijn namelijk communicerende vaten. Daarbij geldt dat beide opdrachten onderdeel zijn van dezelfde transformatieopgave. Als de ene opdrachtnemer meer veranderkracht heeft dan de ander, bepaalt de zwakste schakel de snelheid. 2. Het borgen van het 0-100 karakter van de huidige wijkteams en de integrale werkwijze in het sociaal domein in het algemeen. Voorwaarde is dat het 0-100 karakter van het huidige wijkteam en de integrale werkwijze in het sociaal domein behouden blijft. Dit moet in beide opties georganiseerd worden. Ook in de huidige situatie wordt externe expertise ingekocht. Het wijkteam 2023 wordt meer dan in de huidige situatie 4

een netwerkorganisatie. De toekomstige aanbieder van de jeugdhulp zal in beide opties menskracht leveren voor het wijkteam en verantwoordelijk zijn voor de geboden jeugdhulp. De expertise voor alle niet jeugdhulponderdelen (alles wat buiten de integrale inkoop jeugdhulp valt) wordt door andere medewerkers (huidige vakgroep volwassenen, deels toegang, deels andere partners) verzorgd. De coördinatie van het netwerk 0-100 moet worden geregeld. Hiervoor zijn verschillende opties; per gemeente kan hierin worden gevarieerd. Zie hiervoor randvoorwaarden en consequenties. 3. De consequenties om te komen van de staande situatie naar de gewenste situatie. Het traject om van de huidige situatie naar de gewenste situatie te komen, zal per gemeente verschillen. Dit komt doordat de wijkteams op dit moment in de drie gemeenten anders zijn georganiseerd en er andere verplichtingen zijn aangegaan. Hierin zullen maatwerkoplossingen nodig zijn. Zie hiervoor randvoorwaarden en consequenties. Het contourenbesluit als onderdeel van het tot uitvoering brengen van het MVS-jeugdmodel Het contourenbesluit verandert dus niet de inhoud van het MVS Jeugdmodel op de genoemde bouwstenen, maar bepaalt wel de richting en randvoorwaarden voor de uitvoering hiervan. Met deze richting wordt de aanbesteding jeugdhulp verder voorbereid.

Het streven is deze aanbesteding in het derde of vierde kwartaal van 2021 te publiceren, zodat deze in eerste of tweede kwartaal van 2022 kan worden gegund en het nieuwe contract op 1 januari 2023 kan ingaan. Parallel aan de voorbereiding van de aanbesteding worden de bouwstenen en transformatiestrategie van het MVSjeugdmodel samen met de betrokken stakeholders verder uitgewerkt. Inmiddels wordt ook gewerkt aan de inrichting van de uitvoeringsorganisatie jeugdhulp (UOJ) voor de MVS gemeenten. Zo wordt in samenhang gewerkt aan het tot uitvoering brengen van het MVS-jeugdmodel. Deze werkwijze is beschreven in het actieplan MVS-jeugdmodel.

5

Inhoud Managementsamenvatting ..................................................................................................................... 2 1.Inleiding ................................................................................................................................................ 7 1.1. 2

De te maken keuze: het contourenbesluit .............................................................................. 7

De context: het MVS Jeugdmodel ................................................................................................. 10 2.1 Invoering van het MVS Jeugdmodel ............................................................................................ 10 2.2 De bouwstenen, leidende principes en transformatiestrategie ................................................. 10 2.3 Contracteren van jeugdhulp middels een integrale opdracht .................................................... 11

3. Nieuwe opdracht aan jeugd & gezinsdeel van het wijkteam 2023 ................................................... 13 3.1 Startsituatie wijkteams ................................................................................................................ 13 3.2 De opdracht aan het jeugd en gezinsdeel van de wijkteams 2023 conform het koersdocument ........................................................................................................................................................... 14 4. Integraliteit in het sociaal domein/0-100 aanpak ............................................................................. 16 4.1 De organisatie van de 0-100 filosofie: twee varianten ............................................................... 17 5. Een keuze tussen twee opties ........................................................................................................... 20 5.1 Optie A: Wijkteam 2023 als netwerkorganisatie; professionals jeugd en gezin toegevoegd vanuit de integrale opdracht ............................................................................................................. 21 5.2 Optie B: Er worden twee opdrachten geformuleerd: een opdracht voor het jeugd en gezinsdeel wijkteams 2023 en een opdracht specialistische jeugdhulp ........................................... 22 5.2.1

Twee contracten ............................................................................................................ 22

5.3 Praktijkondersteuner jeugd huisarts en flexibel team ................................................................ 23 6. Toepassing van het afwegingskader.................................................................................................. 24 6.1 Het afwegingskader ..................................................................................................................... 24 6.2 Cliënten ....................................................................................................................................... 24 6.3 Integraliteit .................................................................................................................................. 25 6.4 Samenwerking en samenhang .................................................................................................... 26 6.5 Transformatie .............................................................................................................................. 27 6.6 Sturing ......................................................................................................................................... 27 6.7 Financiën .....................................................................................................................................

28 6.9 Het advies en de risico’s en beheersmaatregelen ...................................................................... 30 7 Randvoorwaarden en consequenties ................................................................................................. 32 7.2. Vervolgstappen en andere uitwerkingskwestie ......................................................................... 34 Bijlage 1 Wijkteams ............................................................................................................................... 36

6

1.Inleiding De gemeenten Maassluis, Vlaardingen en Schiedam (MVS) willen samen met inwoners, jeugdhulpprofessionals, cliënten, huisartsen, instellingen en scholen de kwaliteit van de jeugdhulp verbeteren door de jeugdhulp dichter bij het kind en het gezin te organiseren. Zo willen de drie gemeenten beter tegemoetkomen aan de hulpvraag van het kind, de jongere en het gezin. Daarnaast verwachten de gemeenten dat deze aanpak leidt tot beter beheersbare kosten. De drie gemeenten werken daarom al geruime tijd samen aan het ontwikkelen van een MVS Jeugdmodel. De kern van het MVS Jeugdmodel Het MVS Jeugdmodel maken we samen met het kind en iedereen die voor een kind iets kan betekenen. We spreken dezelfde taal en streven naar hetzelfde doel voor het kind. We werken samen als een netwerk vanuit ieders toegevoegde waarde. We leren samen het beter te doen, creëren overzicht of we de goede dingen doen en voelen ons ervoor verantwoordelijk het systeem betaalbaar te houden. Vertrekpunt voor alles wat we doen is de vraag van het kind en het gezin.

In 2020 hebben de MVS-gemeenten samen met inwoners en professionals uit de praktijk van de jeugdhulp het Koersdocument van het MVS Jeugdmodel ontwikkeld: een document dat beschrijft hoe het MVS Jeugdmodel eruitziet en wat de koers is voor de ontwikkeling van jeugd(hulp) in de gemeenten Maassluis, Vlaardingen en Schiedam. In 2021 is de start gemaakt om het Koersdocument om te zetten in actie om zo het MVS Jeugdmodel van een papieren model uit te werken naar de praktijk waarin het kind centraal staat. In het Actieplan zijn de acties opgenomen die nodig zijn om samen met de bij het Koersdocument betrokken samenwerkingspartners ervoor te zorgen dat het MVS-jeugdmodel in 2023 staat. Het MVS Jeugdmodel staat voor een systeem- en cultuurverandering die hand in hand gaan. De kern van het MVS Jeugdmodel is dat we niet alleen naar jeugdhulp kijken, maar naar alle partijen die er voor het kind en gezin toe kunnen doen. Er ligt een brede transformatieopgave waar we gezamenlijk invulling aan geven. Dat strekt veel verder dan dit voorliggende contourenbesluit. Het contourenbesluit is onderdeel van het actieplan van het MVS Jeugdmodel en bepaalt de afbakening van de opdracht die wordt aanbesteed. Met die aanbesteding worden randvoorwaarden gecreëerd om transformatie mogelijk te maken en huidige belemmeringen weg te nemen.

Met het contourenbesluit wordt wel een belangrijk fundament bepaald voor het MVS Jeugdmodel.

1.1.

De te maken keuze: het contourenbesluit

In een aantal bouwstenen van het MVS Jeugdmodel zitten elementen van uitvoering waarvan we nog niet hebben bepaald waar deze in de toekomst het best belegd kunnen worden. De basisvraag is of we deze toevoegen aan de integrale opdracht, die wordt aanbesteed, of dat deze niet worden toegevoegd aan de integrale opdracht. Dit geldt voor de wijkteams - onderdeel jeugd en gezin, de praktijkondersteuner jeugd huisarts, het flexibel team en de jeugdhulp in het onderwijs. Zie hiervoor de toelichting onder de betreffende bouwstenen en paragraaf 4.6 van het Koersdocument.

7

Een belangrijke constatering is dat er voor deze vier bouwstenen hoe dan ook een transformatieopgave ligt. Dit betekent dat niet ter discussie staat of er iets moet veranderen, maar dat we een besluit nemen over hoe we die het beste kunnen organiseren en in samenhang daarmee, waar we die beleggen. We benaderen het contourenbesluit dan ook vanuit de bouwstenen zoals die beschreven zijn in het MVS Jeugdmodel en het toekomstige plaatje dat hierin is geschetst. Een tweede constatering is dat de keuzen met betrekking tot deze vier bouwstenen niet los van elkaar staan, maar in elkaar grijpen. Tenslotte staat ook het MVS-jeugdmodel niet op zichzelf, maar moet de keuze die we met dit contourenbesluit maken passen in een integrale benadering in het sociaal domein. Een derde constatering is dat de transformatieopgave op het gebied van jeugd en gezin, waarop het MVS Jeugdmodel toeziet, gevolgen heeft voor het brede sociaal domein. Beiden zijn niet los van elkaar te zien. De keuze voor de bouwstenen ‘ondersteuner jeugd huisarts’ en het ‘flexibelteam’ hangt in sterke mate af van de keuze die wordt gemaakt met betrekking tot het jeugd en gezinsdeel van de wijkteams, omdat de uitvoering van beiden sterk gelieerd is aan het wijkteam.

In de kern is de vraag dan ook op welke manier de (transformatie)opdracht van het jeugd en gezinsdeel van de wijkteams vanaf 2023 wordt belegd: 1) Als onderdeel van de integrale opdracht Jeugdhulp 2) Als separate opdracht Om tot een keuze te komen is een afwegingskader opgesteld, is de opdracht van de wijkteams nader uitgewerkt en zijn de afwegingen in kaart gebracht. Daarbij zijn drie hoofdelementen relevant: 1. de inhoudelijke en financiële ambities zoals beschreven in het Koersdocument MVS Jeugdmodel; 2. het borgen van het 0-100 karakter van de huidige wijkteams en integrale werkwijze in het sociaal domein in het algemeen; 3. de consequenties en randvoorwaarden om te komen van de staande situatie naar de gewenste situatie.

8

Bij de afweging zijn de verschillende perspectieven meegenomen, zoals: het perspectief van de inwoners, het perspectief van de wijkteams, het perspectief van de toekomstige uitvoerder integrale opdracht (de aanbieders), het perspectief van de samenwerkingspartners, het perspectief van de uitvoeringsorganisatie (UOJ) en het perspectief van de (intern) gemeentelijke organisaties. Uiteraard is aan de optelling van deze perspectieven zowel een juridische als financiële component gekoppeld, in de zin van juridische (on)haalbaarheid en financiële kosten (frictiekosten) en opbrengsten (inverdieneffecten integrale opdracht). Leeswijzer In deze notitie schetsen we in hoofdstuk 2 de context van het MVS-jeugdmodel en op hoofdlijnen de contractering middels een integrale opdracht. Vervolgens gaan we in op de veranderende opdracht van het jeugd en gezinsdeel van de wijkteams 2023 (hoofdstuk 3) en werken we uit hoe de opdracht van het jeugd en gezinsdeel van de opdracht past binnen de 0-100 aanpak (hoofdstuk 4). Daarmee komen we in hoofdstuk 5 tot de concrete opties die voorliggen hoe het jeugd en gezinsdeel van de wijkteams 2023 te beleggen. In dit hoofdstuk wordt vervolgens de ondersteuner jeugd huisarts en het flexibelteam uitgewerkt.

Om de keuze te maken is in hoofdstuk 6 een afwegingskader opgenomen dat vanuit verschillende perspectieven is uitgewerkt om tot een voorkeursoptie te komen. Hoofdstuk 7 beschrijft de nadere randvoorwaarden en consequenties van de voorkeursoptie. Er is een bijlage toegevoegd waarin de huidige situatie m.b.t. de wijkteams, de drie gangbare modellen en een vergelijking tussen de twee opties voor het wijkteam beschreven is.

9

2 De context: het MVS Jeugdmodel 2.1 Invoering van het MVS Jeugdmodel Voor de invoering van het MVS Jeugdmodel is het wezenlijk dat alle samenwerkingspartners in gezamenlijkheid de ondersteuning van het kind en het gezin vormgeven, vanuit een gezamenlijke visie (leidende principes), gedeelde doelen en -om elkaar goed te begrijpen- met een gezamenlijke taal. Het MVS Jeugdmodel draait om (1) het bieden van goede (jeugd)hulp als het voorkomen daarvan (preventie), (2) het organiseren van ondersteuning en begeleiding in de leefwereld van het kind (normaal), (3) dit vanuit de context van het gehele gezin (integraal). De vraag die het kind en het gezin heeft zijn het vertrekpunt voor wat we doen. Het MVS Jeugdmodel draagt daarnaast bij aan een (financieel) beheersbaar jeugd(hulp)stelsel. Aanleiding om te komen tot het MVS Jeugdmodel was het richtinggevend advies dat in januari 2020 is vastgesteld door de drie gemeenteraden. Daarin werd geconstateerd dat de transformatie van de jeugdhulp (zoals ook vastgelegd in de jeugdwet) nog onvoldoende op gang is gekomen, de versnippering en schotten een belemmering zijn voor transformatie, de uitgaven oplopen, de jeugdhulp onvoldoende als stelsel wordt benaderd en er onvoldoende wordt gestuurd op samenhang en integraliteit. Deze knelpunten willen we met de invoering van het MVS Jeugdmodel wegnemen.

2.2 De bouwstenen, leidende principes en transformatiestrategie Leidende principes en transformatiestrategie zijn de kern van het MVS Jeugdmodel en de benodigde verandering waar we voor staan om ons doel te kunnen bereiken. Deze zijn dan ook leidend voor al ons handelen en de keuzes die we maken. De inrichting van het ‘systeem’ moet erop gericht zijn de randvoorwaarden te creëren die werken volgens de leidende principes en transformatiestrategie mogelijk maken. Bouwstenen We hebben zes belangrijke bouwstenen benoemd die samen het MVS Jeugdmodel vormen. Alle bouwstenen zijn belangrijk: waar het om gaat is om het in samenhang uitwerken van deze onderdelen: 1. Netwerk rondom het kind, de ouder/opvoeder in het gewone leven. 2. Versterk de positie van het onderwijs. 3. Wijkteam 2023. 4. Een praktijkondersteuner in elke huisartsenpraktijk. 5. Flexibel netwerk van specialisten op MVS-niveau. 6. Specialistische jeugdhulp op MVS-niveau. Leidende principes We hebben in het Koersdocument onderstaande leidende principes gedefinieerd: 1. We gunnen elk kind een goede start en toekomst, gewoon opvoeden is daarbij uitgangspunt. 2. We gaan uit van het gezin in het dagelijks leven, we werken aan een gezamenlijk doel om te komen tot duurzame oplossingen. 3.

De inhoud is leidend, niet het systeem: - mensen zijn belangijker dan regels, we bieden maatwerk; - ruimte voor professionals en vertrouwen in professionele afwegingen; - zorg en begeleiding tijdig, passend en dichtbij; 10

- transparante en eenvoudige verantwoording. 4. We praten met kinderen, jongeren en opvoeders/voogden en bepalen samen wat passend en nodig is. 5. We laten kinderen en jongeren niet los totdat een ander ze vastheeft. 6. De veiligheid van het kind en de jongere is altijd de ondergrens. Transformatiestrategie Om het kind en het gezin echt centraal te stellen en dit zoveel mogelijk in het normale leven, is het nodig dat organisaties en professionals (anders) met elkaar samenwerken en bestaande (en vertrouwde!) grenzen en protocollen van organisaties loslaten. Dat vraagt om een forse verandering. Niet alleen in bestaande systemen, structuren en werkwijzen, maar zeker ook in gedrag en cultuur. Deze verandering raakt ons allemaal, dus ook de drie gemeenten, die daarin het goede voorbeeld moeten geven. Het afgelopen jaar is in gesprekken met professionals en organisaties duidelijk geworden hoe groot het draagvlak is om dit samen voor elkaar te krijgen. De transformatiestrategie beschrijft de manier waarop we deze verandering in systemen en cultuur samen willen realiseren. De belangrijkste elementen daarvan zijn: 1. Leidende principes 2. Gezamenlijke doelen voor het kind 3. Situationeel en netwerkgericht handelen 4. Dialoog als communicatieprincipe 5. De kracht van de mensen achter het MVS Jeugdmodel 6. Sturing op de randvoorwaarden voor het MVS Jeugdmodel 7.

Leiderschap en boegbeeldfunctie 8. Regionale samenwerking

2.3 Contracteren van jeugdhulp middels een integrale opdracht Omdat voorliggend besluit ingaat op de vraag of de genoemde bouwstenen (zie plaatje) onderdeel uitmaken van de aanbesteding van de integrale opdracht, beschrijven we eerst op hoofdlijnen wat de kern van een integrale opdracht is. Hierbij maken we gebruik van de beschrijving zoals die ook is opgenomen in het koersdocument MVS Jeugdmodel (paragraaf 4.6). Ook als niet wordt besloten de genoemde bouwstenen aan de integrale opdracht toe te voegen, betekent dit dat de (specialistische) jeugdhulp op een andere wijze dan nu wordt gecontracteerd, wat een enorme wijziging betekent voor partners die met de jeugdhulpaanbieder samenwerken. Met het vaststellen van het Koersdocument MVS Jeugdmodel is besloten de jeugdhulp te contracteren door middel van een integrale opdracht met populatiebekostiging, met uitzondering van die delen van de jeugdhulp waarvoor de GRJR namens de MVS-gemeenten de contracten sluit2 . MVS contracteert één opdrachtnemer die per 1 januari 2023 alle jeugdhulp uitvoert en hiermee de verantwoordelijkheid neemt voor de transformatie van de jeugdhulp die onder de integrale opdracht valt en deze jeugdhulp uit te voeren voor een vast bedrag (populatiebekostiging). Er worden geen producten of arrangementen ingekocht, financiering en verantwoording zijn niet aan producten of trajecten gekoppeld.

2

De huidige percelen A t/m F, te weten, pleegzorg, opname, langdurig verblijf, steun, hulp en behandeling overdag, ambulante hulpverlening en crisishulp worden opgenomen in de integrale opdracht die de MVS gemeenten zelf aanbesteedt. De contracten met de gecertificeerde instellingen (GI) die jeugdbescherming/ jeugdreclassering maatregelen uitvoeren (te weten G en H) en voor Veilig Thuis (VT) zullen na 1 januari 2023 ten behoeve van de MVS-gemeenten door de GRJR worden gecontracteerd.

11

Cliënt centraal: ontschotting en ruimte voor maatwerk Het voordeel van een integrale opdracht is dat de (maatwerk)oplossing centraal staat, gewerkt wordt vanuit de netwerk-aanpak en expertises binnen de opdracht met elkaar kunnen worden verbonden, dat het veld veel overzichtelijker wordt en dat de administratieve lastendruk daalt. De integrale opdracht en de financieringssystematiek ondersteunt vernieuwing, het bieden van maatwerk en doen wat nodig is in plaats van dat het dit belemmert. Financiering Bij een integrale opdracht wordt gewerkt met een vast bedrag per jaar voor het gehele contract. De financieringsstructuur van een integrale opdracht (taakgerichte uitvoeringsvariant) past bij de doelen die de gemeenten willen bereiken. De financieringsstructuur stimuleert om te doen wat nodig is voor de cliënt, nodigt uit tot creatieve oplossingen, bevordert eenvoud en draagt bij aan de beweging om meer ondersteuning te bieden in het voorliggend veld en in te zetten op preventie. Sturing, verantwoording en beheersbaarheid Bij een integrale opdracht gaan inhoud, sturing, verantwoording en bekostiging hand in hand.

De sturing en verantwoording zijn met name gericht op: - Krijgt de cliënt wat nodig is? - Bereiken we het gewenste effect? Er vindt geen verantwoording plaats op productniveau en de facturatie is eenvoudig (jaarlijks vastgesteld bedrag te betalen middels maandelijkse facturen), waardoor de bureaucratie veel geringer is dan in andere varianten (inputgerichte en outputgerichte uitvoeringsvarianten). Verantwoording is gericht op wat beide partijen daadwerkelijk willen weten. Doordat met een vast bedrag voor de uitvoering van de opdracht wordt gewerkt, weten zowel opdrachtgever als opdrachtnemer waar ze aan toe zijn. Daarmee draagt de integrale opdracht bij aan een beheersbaar stelsel. Dit contourenbesluit gaat over de nadere invulling van de scope van de in te kopen integrale opdracht, bovenop die onderdelen waarvoor al is bepaald dat deze onder de integrale opdracht vallen. Het gaat dus om de jeugdhulp die op dit moment wordt geboden in de wijkteams, door het nog op te zetten flexibel team, de jeugdhulp in het onderwijs en door de praktijkondersteuner jeugd huisarts. De vraag is worden deze toegevoegd aan de integrale opdracht die wordt aanbesteed of beperken we deze tot de specialistische jeugdhulp.

12

3. Nieuwe opdracht aan jeugd & gezinsdeel van het wijkteam 2023 Met het koersdocument MVS Jeugdmodel is een nieuwe opdracht gegeven aan het wijkteam 2023 en verder. Zie voor beschrijving het koersdocument en bijlage 1. De teams opereren niet in een vacuüm. Voor een beschrijving hoe de jeugdhulp thans functioneert verwijzen we naar de rapportage “Herijking inkoop jeugdhulp in de MVS Gemeenten” van 15 september 2019.

3.1 Startsituatie wijkteams In de kern laat de startsituatie van de wijkteams zich als volgt duiden. Voor een meer gedetailleerde beschrijving van de huidige wijkteams verwijzen we naar de bijlage. 











De teams hebben in elk van de gemeenten een andere historie, zijn niet identiek georganiseerd, werken deels uniform en zijn anders gecontracteerd. Wat betreft het laatste verhouden zij zich anders tot de gemeente; een externe positionering in Vlaardingen en meer hybride modellen in Schiedam en Maassluis (deels belegd binnen de gemeente en deels bij externen). De wijkteams hebben een forse ontwikkelslag gemaakt; tevens gelden er ontwikkelopgave. Deze verschillen per gemeenten, mede omdat de scope van de wijkteams tussen de gemeente verschilt. Schiedam heeft bv een veel breder team dan Vlaardingen en Maassluis, welke meer op triage en hulp georiënteerd zijn. Zoals blijkt uit de evaluaties van de wijkteams (Schiedam en Vlaardingen) zijn aan geen van de wijkteams harde doelstellingen gekoppeld in de zin van maatschappelijk rendement en te bereiken cliënt-aantallen. Wel vindt er monitoring plaats. Het functioneren van de wijkteams voor het onderdeel jeugd en gezin wordt sterk bepaald door de (complexe, bureaucratische) wijze waarop de gespecialiseerde jeugdhulp is georganiseerd (arrangementenmodel). Hierdoor komen zij veel minder toe aan de bedoeling van de teams (snel en zelf basishulp verlenen). Hierover is in vele documenten gerapporteerd, waaronder de bovengenoemde rapportage.

De wijkteams functioneren als netwerk en zijn verknoopt in het uitvoeringsstelsel sociaal domein van de drie gemeenten en smeden in hun aanpak waar nodig en mogelijk de ondersteuning aan jeugdigen en volwassenen aaneen. Er is een veelheid aan pilots en projecten in en rond het wijkteam georganiseerd. Deels zijn deze in lijn met de koers van het MVS Jeugdmodel; ze zijn allen kleinschalig en nooit MVSbreed. Dit geldt onder meer voor de flexibelteam gedachte (vgl. Go-team in Schiedam) en de ondersteuner jeugd huisarts.

Concluderend: Op dit moment zijn de wijkteams van de 3 gemeenten ieder anders georganiseerd. Wat overeenkomt is dat in alle drie de gemeenten wordt gewerkt vanuit zogenaamde 0-100 teams. In deze teams werken verschillende disciplines samen. De bemensing van de wijkteams is georganiseerd als een mix van onderstaande vormen: - Medewerkers bij de gemeente in dienst - Expertise gedetacheerd of ingekocht via een specialistische organisatie (bijvoorbeeld jeugdhulporganisaties) - Expertise die vanuit een netwerksamenwerking werkt in het wijkteam (bijv. Wmo consulenten, consulenten Stroomopwaarts) In alle drie de gemeenten is er een vorm van sturing en coördinatie op de 0-100 teams georganiseerd. 13

3.2 De opdracht aan het jeugd en gezinsdeel van de wijkteams 2023 conform het koersdocument Met het vaststellen van het koersdocument MVS Jeugdmodel, hebben de gemeenteraden besloten tot een nieuwe opdracht aan de wijkteams 2023, onderdeel jeugd en gezin. Deze opdracht is na vaststelling van het koersdocument inmiddels meer uitgewerkt. Kern is dat de teams meer zelf jeugdhulp gaan verlenen en dus minder indiceren. Op basis van de gegevens over 2019 blijken de wijkteams ongeveer in 40% van de jeugdhulpcasussen zelf hulp te verlenen en 60% door te verwijzen naar de geïndiceerde hulp. Uitgangspunt van de nieuwe opdracht aan de wijkteams 2023 is dat slechts 20% van de jeugdhulpcasussen wordt doorverwezen naar specialistische hulp. Een deel van de jeugdhulp wordt dus al uitgevoerd door het wijkteam; maar dat aandeel zelf hulpverlenen moet veel groter worden. Daarmee worden de teams voor het gedeelte jeugd en gezin omvangrijker om deze doelstelling te kunnen realiseren en anders ingericht met T-shaped professionals jeugd en gezin3 die (zwaardere) hulp kunnen verlenen. Deze professionals bezitten naast een aantal generieke competenties (zoals systemisch werken, breed kijken en breed handelen) over specifieke competenties die noodzakelijk zijn om de resultaatafspraken te kunnen realiseren.

Denk hierbij aan expertises op het gebied van doelgroepen, specialismen (jeugdhulp, schulden, veiligheid, ggz, lvb etc.) en aan de kwaliteit om het eigen netwerk te benutten. Deze veranderende opdracht vraagt om meer en andere expertise in het wijkteam dan nu het geval is. Er vindt als het ware substitutie plaats van meer specialistische jeugdhulp naar het wijkteam. Het nieuwe jeugd en gezinsdeel van de wijkteams 2023 werkt vanuit de visie en transformatiestrategie van het MVS Jeugdmodel en worden ook als zodanig gefaciliteerd en aangestuurd. Indien meer specialistische jeugdhulp nodig is dan die door de wijkteams wordt geboden moet ook na 2023 een professionals van een gecontracteerde (specialistische) jeugdhulpaanbieder kunnen worden aangeschakeld. Toch wordt deze situatie wezenlijk anders vergeleken met nu, door de komst van één aanbieder die resultaatverantwoordelijkheid krijgt voor alle (specialistische) jeugdhulp. De toekomstige teams zullen, meer dan nu, concrete doelen - zoals het doel dat maximaal 20% van de jeugdhulpcasussen wordt doorverwezen naar specialistische hulp - moeten realiseren waarop gestuurd moet kunnen worden en waarvan de verantwoordelijkheid duidelijk moet zijn belegd.

De reden is als volgt: de toekomstige uitvoerder van de integrale opdracht wordt integraal verantwoordelijk voor het bereiken van (harde) doelstellingen in termen van bereik en maatschappelijke effecten voor die onderdelen die tot de scope van de opdracht behoren. In geval het jeugd en gezinsdeel van het wijkteam 2023 onderdeel is van de integrale opdracht dan is de verantwoordelijkheid duidelijk, want dan geldt dat ook voor de (functionaliteit van) het wijkteam 2023. In geval het wijkteam 2023 apart gepositioneerd blijft dan worden de resultaten van de toekomstige uitvoerder van de integrale opdracht mede afhankelijk van het wijkteam en omgekeerd; met andere woorden de resultaten die de aanbieder (specialistische) jeugdhulp kan halen liggen in het verlengde van het resultaat van de wijkteams (beiden bieden jeugdhulp) en het functioneren van de wijkteams 2023 is mede afhankelijk van de prestaties van de uitvoerder van de integrale opdracht (denk aan wachtlijsten). Aangezien we hebben besloten om één jeugdhulpaanbieder resultaatverantwoordelijk te geven voor specialistische jeugdhulp, moeten we de wijkteams indien zelfstandig gepositioneerd, een vergelijkbare resultaatverantwoordelijkheid geven.

Immers, de uitvoerder van de integrale opdracht kan de verantwoordelijkheid voor het budget en resultaat alleen nemen, als zij er van op aan kunnen dat de uitvoerder van de wijkteams de afgesproken eigen 3

Een T-shaped professional is iemand met generieke basiskennis en competenties, de ligger op de T, en een diepteprofiel met specifieke expertise, de staander van de T.

14

doelen realiseert (bv in termen van (keten-)KPI’s) en uniform werken. De wijkteams 2023 moeten uniform werken en zijn samengesteld om de samenwerking met de uitvoerder van de integrale opdracht goed mogelijk te maken. Dit maakt het noodzakelijk om het wijkteam 2023 voor het onderdeel jeugd en gezin van meet af aan uniform te gaan organiseren en inrichten. Er ligt een forse veranderopgave ten opzichte van het hier en nu, hoewel deze opgave verschilt tussen de drie gemeenten. De nieuwe opdracht aan de wijkteams vraagt binnen de context van het MVS Jeugdmodel en gegeven de integrale opdracht dus om andere sturing en financieel-juridische structuur dan de huidige. De toekomstige structuur moet voldoen aan: -

De mogelijkheid te sturen op het resultaat en het eenduidig beleggen van de verantwoordelijkheid. De teams uitbreiden met de benodigde expertise en formatie. Substitutie van meer (ambulante) jeugdhulp naar het jeugd en gezinsdeel van de wijkteams. Uniformering van de wijkteams MVS 2023. Sturing op de transformatie vanuit de visie van het MVS Jeugdmodel (integraal).

In de huidige situatie wordt jeugdhulpexpertise bij een aantal wijkteams ingezet via losse subsidierelaties, waar alleen afspraken zijn over inzet van formatie. Deze structuur biedt onvoldoende garantie en mogelijkheid om te sturen. Daarbij moet de expertise en formatie van de wijkteams worden uitgebreid ten opzichte van de huidige situatie en dient een uniformering tussen de MVS-gemeenten plaats te vinden. Bijkomend aspect is de vraag of de huidige ‘leveranciers’ in de toekomst voor de MVS-gemeenten als aanbieder van specialistische jeugdhulp worden gecontracteerd. Gezien de omvang van de nieuwe opdracht voor het wijkteam 2023, de noodzaak om het jeugd & gezinsdeel binnen de wijkteams 2023 in MVS-verband te uniformeren en het feit dat de gemeenten willen kunnen sturen op behaalde resultaten, zal de nieuwe opdracht aan de wijkteams moeten worden aanbesteed.4 Een belangrijke conclusie is daarmee dat doorontwikkeling van de huidige wijkteams, met andere woorden het beleggen van de transformatieopgave binnen de huidige financieel-juridische structuur in de drie gemeenten geen reële optie is. De opdracht voor het onderdeel jeugd en gezin van het wijkteam moet in ieder geval opnieuw worden gecontracteerd. De vraag die blijft staan is waar we de nieuwe opdracht aan het wijkteam 2023 onderdeel jeugd en gezin onderbrengen.

Dit kan als een onderdeel van de integrale opdracht of als aparte (nieuw aan te besteden) opdracht van de wijkteams 2023. De keuze hiervoor wordt gemaakt op basis van het afwegingskader, zoals beschreven in hoofdstuk 6.

4

De nieuwe opdracht aan het jeugd en gezinsdeel van de wijkteams 2023 is een opdracht waarvan de prestatie afdwingbaar moet zijn, er verplichtingen staan tegenover de vergoeding, en er reële kosten worden vergoed waarvoor een markt is (concurrentiestelling mogelijk). De omvang van de opdracht is (alsook de omvang van de uitbreiding van de huidige opdracht) ligt boven de aanbestedingsdrempel. De opdracht duidt daarom op een overeenkomst (i.p.v. subsidie) die moet worden aanbesteed.

15

4. Integraliteit in het sociaal domein/0-100 aanpak Op dit moment wordt er in de wijkteams door professionals met verschillende expertises samengewerkt in een 0-100 team. Integraal werken in het sociaal domein vinden we belangrijk. Ten eerste gaat het bij jeugdhulp juist om het gezin en dus niet alleen het kind, maar juist ook om de ouders. Ten tweede willen we een keuze maken die vanuit perspectief van het jeugdhulpvraagstuk goed werkt, maar die ook goed past in de context van het gehele sociaal domein. Vanuit het perspectief van de inwoner is het belangrijk dat er een duidelijke, laagdrempelige toegangsfunctie is waar een inwoner met een hulpvraag terecht kan en direct wordt geholpen, waarbij het niet uit moet maken waar de inwoner zich meldt. Het is belangrijk dat met zo min mogelijk verwijzingen vragen van inwoners worden beantwoord, inwoners handvatten krijgen om zelf weer verder te kunnen en de inwoner de hulp krijgt die hij nodig heeft als er meer nodig is. Hiervoor is een aantal zaken van belang: - Professionals die breed kunnen kijken (generalisme), maar ook een specifieke expertise hebben die ze kunnen inzetten (T-shaped professionals) en geen handelingsverlegenheid kennen. - Laagdrempelige aanwezigheid en herkenbaar in de wijk, zichtbaar voor inwoners en in verbinding met netwerken in de wijk waarvan gebruik wordt gemaakt.

- Vindplaats- en wijkgericht werken: op school, thuis, in de buurt, op het sportveld. - Professionals met verschillende expertises die als een netwerk samenwerken en situationeel kunnen handelen. - Professionals die de verbinding naar eventuele zwaardere hulp makkelijk en laagdrempelig kunnen maken, zonder onnodige bureaucratie of doorverwijzing. Daarbij dient te worden opgemerkt dat voor het jeugd & gezinsdeel van het wijkteam 2023 in aanvulling op bovenstaande een aantal belangrijke kaders zijn gesteld in het MVS Jeugdmodel. Toegang wordt hier gezien als een proces en indien nodig wordt door de jeugd en gezinsteam professional zoveel als mogelijk zelf hulp geboden. Eveneens is een belangrijk gegeven dat integraliteit in het sociaal domein niet alleen gaat over de wijkteamfunctie, maar hoe je over de hele lijn organiseert dat partijen met verschillende expertises samenwerken. Dus niet alleen in de toegang, maar ook in de 1e en de 2e lijn; dit zowel horizontaal als verticaal.5 Ongeacht de keuze die wordt gemaakt, moet er een werkwijze worden uitgewerkt, waarbij het karakter van een 0-100 integrale aanpak centraal staat.

5

Horizontale integratie verwijst naar de samenwerking in hetzelfde deel van het dienstverleningsproces. Denk aan een cliënt met multi problematiek waarvoor de expertise vanuit verschillende domeinen aangeschakeld moet worden. Verticale integratie is het opnemen in het dienstverleningsproces van een andere stap uit de dienstverleningsketen Denk hierbij aan de integratie van de ondersteuning binnen de jeugdhulpverleningsketen die op dit moment in stappen is ingericht (vraag-triage-inzet wijkteam-inzet specialistische hulp).

16

4.1 De organisatie van de 0-100 filosofie: twee varianten Een 0-100 wijkteam is op twee manieren te organiseren:

De huidige situatie lijkt het meest op de aansturing van het wijkteam als netwerk, waarbij de formatie voor de verschillende expertises veelal wordt geleverd door externe organisaties. Variant 1 Uniform team als aparte organisatie Een uniform 0-100 team, waar het werkgeverschap van de professionals, de verantwoordelijkheid voor resultaat en budget, aansturing van het team bij één organisatie ligt. Dit betekent dat de nieuwe opdracht voor de wijkteams, zoals in voorgaande paragraaf wordt geschetst, een opdracht voor het gehele 0-100 team zou moeten zijn. Gegeven de nieuwe opdracht aan het wijkteam 2023 onderdeel jeugd en gezin, om veel meer zelf hulp te gaan verlenen, ligt het voor de hand om deze opdracht aan te besteden en te laten uitvoeren door een professionele partij, die alle benodigde expertises in dienst heeft en verantwoordelijkheid voor (het resultaat van) de opdracht neem. Het volledige wijkteam met alle professionals in dienst van de gemeente ligt minder voor de hand. Zeker nu er meer en zwaardere expertise aan het jeugd en gezinsdeel nodig is. In deze variant is er in organisatorische zin een 0-100 team, dat de mogelijkheid biedt dit team als één opdrachtnemer aan te sturen en de gewenste transformatie vorm te geven.

Een 0-100 wijkteam: - functioneert als eigenstandige organisatie, waarin de professionals die actief zijn op het jeugd en gezinsdeel en het volwassendeel intensief samenwerken op casuïstiek die daarom vraagt; - voert de nieuwe opdracht wijkteam 2023 zoals geformuleerd in het Koersdocument uit en heeft alle expertises in huis om dat te realiseren en is qua capaciteit ingericht op de vraag; - de wijkteams werken vanuit één plek op een voor de inwoner herkenbare locatie. Daarnaast werken de wijkteammedewerkers vindplaats gericht, dus zijn aanwezig op locaties waar dat vanuit het perspectief van inwoner/cliënt logisch is.

17

- en hebben een onafhankelijke positie ten opzichte van de zwaardere vormen van (jeugd)hulp en ondersteuning. Deze variant betekent dat de nieuwe opdracht voor de wijkteams 2023 als een opdracht voor een 0100 team zou moeten worden aanbesteed voor de drie gemeenten. Hierin zitten dan de hiervoor beschreven expertise van jeugdhulp (zwaarder dan nu) maar ook de expertises op het gebied van inkomen, Wmo, etc. Variant 2 Netwerk van professionals Een 0-100 team dat is georganiseerd als een netwerk waarin clusters van expertises samenwerken onder één aansturing en fysiek op dezelfde plek werkzaam zijn. Een van de clusters is dan het jeugd en gezinsdeel. In de tweede variant wordt het jeugd en gezinsdeel van het wijkteam 2023 gerealiseerd door een gecontracteerde partij (dit kan zijn de uitvoerder van de integrale opdracht). Conform de filosofie van het MVS Jeugdmodel worden de T-shaped professionals jeugd en gezin vervlochten in het netwerk van professionals die aan de ‘voorkant’ werkzaam zijn. Ze vormen slechts een van de relevante clusters. In deze optie ontstaat de volgende situatie: - Het wijkteam 2023 is een netwerkorganisatie en de samenstelling van het team is niet vaststaand maar flexibel en beweegt mee met de vraag. - Alle wijkteammedewerkers werken nauw met elkaar samen.

Expertise wordt ingebracht door organisaties op het gebied van jeugd (integrale opdracht), Wmo, inkomen, etc. - De wijkteams 2023 werken gezamenlijk op een voor de inwoner herkenbare locatie. Daarnaast werken de wijkteammedewerkers vindplaats gericht, dus zijn aanwezig op locaties waar dat vanuit het perspectief van inwoner/cliënt logisch is. - Integraal werken en sturen op transformatie wordt geborgd door een eenduidige aansturing. Dit kan door één partij te vragen de aansturing te verzorgen en andere medewerkers daarnaar te detacheren. Een andere mogelijkheid is dat er het jeugd en gezinsdeel een eigen aansturing heeft en het volwassenendeel een eigen aansturing heeft die in samenhang wordt georganiseerd. - Randvoorwaarde is dat alle professionals vanuit eenzelfde visie (leren) werken, en over een zodanig niveau van professionaliteit beschikken dat ze overwegend zelfsturend kunnen functioneren. De tweede variant is het meest in lijn met de visie van het MVS Koersmodel en biedt de meeste garantie op een integrale werkwijze als een goede verbinding met de hulpverlening. Die kan – op alle domeinen, inclusief preventie – vloeiend worden ingezet waar dat nodig is. De hieronder beschreven voordelen van de verbinding met de wijkteamfunctie met hulpverlening, kan dan voor alle domeinen worden toegepast.

Voordeel is dat de transformatie van het niet-jeugddeel vorm kan krijgen vanuit de staande praktijk. Op dit moment wordt specifieke expertise geleverd op het gebied van volwassenenzorg, werk en inkomen, preventie, etc. (zorgaanbieders, Stroomopwaarts, Wmo consulenten, gemeente, welzijnsorganisatie). In deze variant zijn zij zowel collega van de professionals die specialistische jeugdhulp verzorgen als netwerk collega van de professionals actief in de wijkteamfunctie. Hierbij benadrukken we dat ook een jeugd- en gezinsprofessional niet alleen focus heeft op het kind, maar op het gehele gezin. Vaak begint een hulpvraag bij een kind, maar ligt de oplossing bij het gezin. Dat kan zijn omdat er een specifiek probleem is bij de ouders, zoals schulden of verslaving. Het kan ook zijn dat het kind (en het gezin) er in algemene zin het meeste baat bij heeft als de situatie in het gezin wordt gestabiliseerd. Het is goed om te realiseren dat ook jeugdhulp gaat over ondersteuning bieden aan ouders waar het gaat over opvoedondersteuning, omgaan met problematiek van het kind en ontlasten van het gezin. 18

Ook van een jeugd en gezin-professional in een wijkteam 2023 mag je die brede blik en ondersteuning verwachten. Als aanvullende expertise nodig is, is die via het brede wijkteam makkelijk en snel te organiseren. Concluderend adviseert het programmateam variant 2.

19

5. Een keuze tussen twee opties Gegeven het uitgangspunt dat het integrale 0-100 karakter van de wijkteams, rest de vraag of de jeugdhulp die wordt geboden door het jeugd en gezinsdeel van de wijkteams aan de integrale opdracht wordt toegevoegd of dat deze als aparte opdracht wordt aanbesteed.

In het totale plaatje van de wijkteams ziet dit er dan als volgt uit en komen drie opties bovendrijven. De opties A, B en C:

In de onderstaande tekst hebben we opties A en B uitgewerkt, omdat we er (vooralsnog) vanuit gaan dat optie C te veel nadelen in zich heeft om verder verkend te hoeven worden.

20

5.1 Optie A: Wijkteam 2023 als netwerkorganisatie; professionals jeugd en gezin toegevoegd vanuit de integrale opdracht Dit is de optie waarbij we alle jeugdhulp, dus inclusief het jeugd & gezinsdeel van (de functionaliteit van) het wijkteam, de ondersteuner jeugd huisarts en jeugdhulp in het onderwijs en het flexibel team, beleggen in de integrale opdracht. Voor het wijkteam 2023 betekent dit dat de T-shaped professionals jeugd en gezin die een belangrijke rol vervullen in de toegang tot jeugdhulp door de uitvoerder van de integrale opdracht worden toegevoegd aan het netwerk van professionals actief in de wijken en op vindplaatsen. In deze optie geldt: -

-

-

-

Wijkteam 2023 is niet een aparte organisatie maar een netwerk. Wijkteammedewerkers functioneren wel vanuit een 0-100 wijkteam dat voor de inwoner herkenbaar is. Toegang gaat indien nodig vloeiend over in hulpverlenen, zonder doorverwijzen, er wordt een collega bijgehaald. De meer (specialistische) jeugdhulp wordt dichtbij gehaald (en niet andersom). Kennis wordt ingezet waar nodig (dit hoeft niet direct behandeling te betekenen, waar dat bij doorverwijzing wel is). Er wordt een barrière doorbroken tussen laagdrempelige ondersteuning, normaliseren en specialistische jeugdhulp. Deze nu gescheiden werelden worden bij elkaar gebracht en versterken en leren van elkaar. Het toevoegen van meer ‘welzijns-maatschappelijk werk’ functies als jongerencoaching, vroeg signalering, etc. versterken dit effect. De wijze van financiering (populatiebekostiging) draagt bij aan een intrinsieke motivatie om door de hele jeugdhulpketen te doen wat nodig is en te normaliseren. Onnodige doorververwijzing en daarbij behorende wachttijden, bureaucratie en opnieuw verhaal vertellen door de cliënt, verdwijnt. Opdrachtnemer heeft de mogelijkheid en de verantwoordelijkheid om de uitvoering van de opdracht als één organisatievorm te geven. Transformatie betekent werken vanuit een eenduidige visie en daar ook op sturen.

Dit vraagt gelijke aansturing op alle niveaus van de organisatie (bestuurlijk, management, uitvoerende professionals). Transformatietempo, c.q. de mate waarin specialistische expertise aan de voorkant kan worden ingezet, wordt binnen de opdracht vormgegeven. Opdrachtnemer heeft invloed op alle jeugdhulp en de transformatie. Dit is een randvoorwaarde voor het behalen van financieel rendement (zie hiervoor het Rebelrapport)6.

Deze optie lijkt sterk op de manier waarin in de gemeente Kaag en Braassem de jeugdhulp is georganiseerd. Ook die gemeente heeft een 0-100 team. Met de introductie van de integrale opdracht is het jeugd en gezinsdeel van het wijkteam 2023 meegenomen in de integrale opdracht en is de opdrachtnemer gevraagd vanuit een 0-100 karakter te werken. Hierop moet nadrukkelijk worden geïnvesteerd om te voorkomen dat er een aparte aanpak voor jeugd en gezin en voor volwassenen ontstaat. De zittende medewerkers die ondersteuning op het terrein van volwassenen vraagstukken (Ggz, ouderenzorg, participatie) vormen tezamen met de T-shaped professionals jeugd en gezin het kernteam van Kaag Braassem. Dit is een directe vertaling van het “onze stop shop” model zoals nader toegelicht in de bijlage.

6

Financiële effecten jeugdmodel MVS, Rebelgroup, 2020.

21

Nadere uitwerking is nodig onder meer op het punt van aansturing en coördinatie van het netwerk aan professionals. Evenals de samenwerking tussen deze professionals en anderen die actief ondersteuning bieden aan jeugdigen en hun huishoudens. Bovendien moet worden bezien wat de consequenties zijn voor de huidige contracten van de jeugd en gezin medewerkers in elk van de drie gemeenten.

5.2 Optie B: Er worden twee opdrachten geformuleerd: een opdracht voor het jeugd en gezinsdeel wijkteams 2023 en een opdracht specialistische jeugdhulp In deze optie is het jeugd en gezinsdeel van de wijkteams 2023 geen onderdeel van de integrale opdracht. Voor het jeugd en gezinsdeel van de wijkteams wordt een nieuwe opdracht op MVS-niveau geformuleerd. Deze opdracht bevat de nieuw opdracht voor het jeugd en gezinsdeel van de wijkteams zoals geformuleerd in het Koersdocument. Praktisch gezien komt deze opdracht in de plaats van de huidige contracten of subsidierelaties die gericht zijn op het inzetten van jeugd en gezin-professionals en bevat tevens de substitutie van de meer (specialistische) jeugdhulp naar het wijkteam. Inhoudelijk bevat de opdracht de transformatieopdracht zoals ook beschreven in het koersdocument. In deze optie kan een cliënt laagdrempelig terecht bij het wijkteam met een vraag, wordt samen een plan opgesteld en bekeken of er andere mogelijkheden zijn dan (jeugd)hulp. Ook in geval de cliënt zich meldt bij de huisarts of bekend wordt in het onderwijs of bij andere instanties in het voorveld dan komt hij of zij snel bij het wijkteam terecht als hiertoe aanleiding is. Het credo is zo gewoon als mogelijk, pas jeugdhulp inschakelen als er geen andere mogelijkheden voorhanden zijn.

De T-shaped professionals van het wijkteam zijn goed aangesloten en vertakt op de sociale infrastructuur in de drie gemeenten. Dit kunnen ze omdat de teams beschikken over voldoende capaciteit en de benodigde kwaliteiten. Zij maken een integraal ondersteuningsplan waarvan de cliënt in principe de eigenaar is. In geval de professional van het wijkteam niet beschikt over de juiste kwaliteiten voor een hulpvraag en ook de inzet vanuit het flexibel team geen soelaas biedt dan wordt er doorverwezen naar specialistische hulp die altijd door de uitvoerder van de integrale opdracht wordt geleverd. Hier ontstaat een overdrachtsmoment. Daar bureaucratisch luw werken de ambitie is, stelt de professional een zwaarwegend advies op dat wordt doorgeleid naar de uitvoerder van de integrale opdracht. Het is in principe niet de bedoeling dat diagnoses worden overgedaan en/of een nieuw plan wordt opgesteld. Desalniettemin kan het voorkomen dat beide organisaties geen eensluidend beeld hebben van de aanpak. In dat geval wordt er een doorbraaktafel georganiseerd om vertraging te voorkomen. De verantwoordelijkheid daarvoor kan het best worden gekoppeld aan (de uitvoerder van) het contractmanagement. Net als in optie A verandert het volwassendeel in principe niet. De medewerkers jeugd en gezin zijn onderdeel van het netwerk dat in de wijk en op vindplaatsen actief is.

Omdat de jeugd en gezinmedewerkers een andere opdracht hebben (meer zelf en direct hulpverlenen en zo min mogelijk doorverwijzen) en in een andere samenwerkingsrelatie komen met de uitvoerder van de integrale opdracht kunnen en zullen er andere samenwerkingsrelaties (moeten) ontstaan: met de professionals van het volwassendeel, alsmede ook met andere professional actief in de wijken en de gemeenten. Dit stelt eisen aan de coördinatie en aansturingsfunctie. Bovendien moet worden bezien wat de consequenties zijn voor de huidige contracten van de jeugd en gezin medewerkers in elk van de drie gemeenten.

5.2.1 Twee contracten Consequentie in geval van optie B is dat er twee opdrachten komen: een integrale MVS-opdracht voor de specialistische jeugdhulp en een MVS-opdracht voor het 0-100 wijkteam 2023 onderdeel 22

jeugd en gezin. In deze optie blijft de wijkteamfunctie voor jeugd en gezin apart georganiseerd van de specialistische jeugdhulp. Dat maakt dat we twee opdrachten krijgen met een andere focus: De rol van het jeugd en gezinsdeel van het wijkteam 2023 zal met name liggen op laagdrempelig ondersteuning bieden (basis hulp) en daarbij aansluiten bij netwerken, gericht op normaliseren. De opdracht van de specialistische jeugdhulpaanbieder zal meer de focus krijgen van zorg bieden. De ‘verticale integratie’ zal moeilijker tot stand komen, omdat de specialisten aan de ‘voorkant’ en ‘achterkant’ niet traploos en naadloos kunnen samenwerking. Aangezien beide opdrachten in elkaars verlengde liggen en beide opdrachten jeugdhulp betreffen, is het belangrijk om het contractmanagement van beide opdrachten in één hand te beleggen, zodat zorggedragen wordt voor consistentie in de uitvoering van de opdrachten op MVS-niveau.

5.3 Praktijkondersteuner jeugd huisarts en flexibel team De keuze om het wijkteam 2023 al dan niet te includeren bepaalt in hoge mate de keuze of de ondersteuner jeugd huisarts en het flexibel team onderdeel worden van de opdracht of juist gekoppeld worden aan het wijkteam. Het algemene beeld ziet er als volgt uit: Optie A jeugd & gezinsdeel van het wijkteam 2023 onderdeel integrale opdracht. In deze optie zit alle jeugdhulp, dus inclusief het jeugd & gezinsdeel van (de functionaliteit van) de wijkteamfunctie, ondersteuner jeugd huisarts en jeugdhulp in het onderwijs en het flexibelteam, in de integrale opdracht. Optie B jeugd & gezinsdeel van het wijkteam 2023 als aparte opdracht. In deze optie levert de uitvoerder van het wijkteam tevens de ondersteuner jeugd huisarts en de generalistische jeugdhulp die ingezet wordt in onderwijs (zoals nu de gezinsspecialist). Het flexibelteam wordt óf aan de opdracht wijkteams óf aan de opdracht specialistische jeugdhulp toegevoegd.