Bijlage Analyse Sportaccomodaties

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

25 | 68

2.5

HET GEBRUIK VAN DE ACCOMMODATIES

2.5.1 DE BINNENSPORT In de vorige paragraaf is vermeld dan het aanbod van binnensportaccommodaties gelijk is aan het landelijke gemiddelde. Dit zegt echter nog weinig over de verhouding tussen vraag en aanbod. Het daadwerkelijke gebruik/de bezetting van de accommodaties is daar een veel betere indicator van. Van vrijwel alle gemeentelijke sporthallen en gymzalen is de afgelopen periode de bezetting in kaart gebracht. Hiervoor zijn grotendeels de gebruiksroosters van 2019 gehanteerd (de roosters van 2020 zijn niet representatief vanwege de Corona-crisis). Voor de beoordeling maken we gebruik van landelijke benchmarkcijfers uit de database van Hospitality Group, waarbij we een norm voor de bezetting van een sporthal hanteren van zo’n 2.000 uren per jaar (ofwel een bezettingsgraad van ongeveer 70%). De norm bij een gymzaal ligt lager, vanwege de beperkte functionaliteit voor met name de georganiseerde sport. Hierdoor ligt de norm bij gymzalen op een verhuur van zo’n 1.200 uur per jaar (een bezettingsgraad van ongeveer 40%). In de volgende figuur is de bezetting van de sporthallen en sportzalen in Schiedam weergegeven. Per accommodatie is het aantal uren bezetting per jaar vermeld. Daarbij is onderscheid gemaakt naar het gebruik voor bewegingsonderwijs en het gebruik door verenigingen en andere groepen (sport). Figuur 14: Bezetting sporthallen en sportzalen.

Uit de figuur blijkt het volgende:  Slechts twee binnensportaccommodaties hebben een bezetting van 2.000 uren per jaar of meer. Dat zijn de Groenoordhal en de Sportzaal Oost. De andere hallen en zalen zitten daar iets onder, met uitzondering van Willem Alexander dat nog een zeer matige bezetting kent.  Slechts twee accommodaties (Sportzaal Oost en Sportzaal Zuid) worden veelvuldig gebruikt door het onderwijs. Het relatief lage gebruik door het onderwijs is de hoofdoorzaak van de achterblijvende bezetting van de sportaccommodaties.  Het gebruik door verenigingen en groepen is in alle sporthallen en sportzalen (met uitzondering van Willem Alexander) op orde. De zalen en hallen zijn in de populaire avonduren en in de weekenden goed bezet.

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

26 | 68

In de volgende figuur is de bezetting van de gymzalen weergegeven, eveneens in uren per jaar en uitgesplitst naar bewegingsonderwijs en naar verenigingen en andere groepen. Uit deze figuur blijkt dat alle gymzalen voldoende tot goed bezet zijn. Vanzelfsprekend worden de gymzalen vooral gebruikt voor het bewegingsonderwijs, maar de gymzalen worden ook gebruikt door andere gebruikersgroepen. Figuur 15: Bezetting gymzalen.

In wezen wordt met de bezettingscijfers de disbalans tussen gymzalen en sporthallen en -zalen bevestigd. Uit de bezetting blijkt dat de gymzalen vooral door scholen worden gebruikt, de sporthallen en -zalen vooral door verenigingen. Gevolg is dat de bezetting overdag van sporthallen en -zalen te laag is en de bezetting in de avonduren van gymzalen te laag. Het is wenselijk dat enkele gymzalen worden afgestoten en het bewegingsonderwijs van die gymzalen wordt gehuisvest in sporthallen en -zalen, vanzelfsprekend rekening houdend met het afstandscriterium (afstand tussen de school en de sportaccommodatie). Deze conclusie is overigens niet nieuw. Ook Drijver & Partners heeft dit aanbevolen. 2.5.2 DE ZWEMBADEN In 2019 registreerden de twee gemeentelijke zwembaden in Schiedam tezamen bijna 210.000 bezoeken. In Groenoord komt meer dan de helft van het bezoek voor rekening van het recreatief zwemmen. Hieronder valt ook het (recreatief) banenzwemmen. Opvallend bij zwembad Zuid is het hoge percentage instructie/leszwemmen. Meer dan 40% van het bezoek komt daar voor instructie/leszwemmen. Dit terwijl ditzelfde aandeel in Groenoord zo’n 20% betreft. Zie onderstaande tabel voor het volledige overzicht.

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

27 | 68

Tabel 4: Bezoek zwembaden Schiedam in 2019 naar categorie.

Bezoek 2019

Groenoord

Zwembad Zuid

Totaal

Recreatief

80.000

15.100

95.100

Doelgroepen

23.300

7.300

30.600

Instructie/leszwemmen

34.700

24.200

58.900

Verenigingen

14.400

10.900

25.300

Totaal

152.400

57.400

209.900

Bron: Optisport

Bij deze bezoekaantallen moet worden opgemerkt dat inwoners van Schiedam ook gebruik maken van zwembaden in Rotterdam en Vlaardingen en andersom. In de volgende tabel is het bezoek aan de zwembaden in Schiedam omgezet naar een animocijfer. Het animocijfer ontstaat door het delen van het aantal bezoeken door het aantal inwoners van Schiedam. Het animocijfer geeft aan hoe vaak een inwoner van Schiedam gemiddeld een gemeentelijk zwembad bezoekt. Op deze manier worden zwembaden in landelijke benchmarks vaker met elkaar vergeleken. In de laatste kolom is het animocijfer van beide zwembaden bij elkaar opgeteld. Tabel 5: Animocijfers zwembaden in Schiedam

Benchmark

Animocijfer Groenoord

Animocijfer Zwembad Zuid

Totaal Schiedam

Recreatief

1,02

0,19

1,22

Doelgroepen

0,30

0,09

0,39

Instructie/leszwemmen

0,44

0,31

0,75

Verenigingen

0,18

0,14

0,32

Totaal

1,95

0,74

2,69

Bron: Optisport

Uit de tabel blijkt dat inwoners van Schiedam gemiddeld 2,69 keer per jaar één van de beide baden bezoeken. Dat is nagenoeg gelijk aan het landelijke gemiddelde van 2,70 (zie de volgende tabel). Tabel 6: Zwembadcijfers Schiedam vergeleken.

Benchmark Animocijfers

Schiedam

Matig

Voldoende

Goed

Recreatief

1,22

0,24

0,72

1,34

Doelgroepen

0,39

0,08

0,18

0,44

Instructie/leszwemmen

0,75

0,21

0,29

0,4

Verenigingen

0,32

0,18

0,49

0,88

Totaal

2,69

0,81

2,70

3,95

Bron: Hospitality Group

Uit de laatste tabel blijkt dat het bezoek aan de zwembaden in Schiedam normaal is. Het animocijfer bedraagt voor de beide baden tezamen 2,69. Dat is gelijk aan het gemiddelde van de overdekte baden waarmee wordt

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

28 | 68

vergeleken. De baden trekken relatief veel bezoeken voor zwemlessen en instructie. Het verenigingszwemmen blijft achter in Schiedam, omdat de grootste vereniging gebruik maakt van het zwembad in het naburige Vlaardingen. Een ander referentiekader is het aantal bezoeken per m² per jaar. Er is sprake van een goede bezetting bij circa 250 bezoeken per m² zwemwater per jaar. Bij circa 200 bezoeken spreken we van een matige bezetting en eigenlijk geldt een ondergrens bij ongeveer 175 bezoeken. Tabel 7: Zwembadcijfers Schiedam vergeleken.

Zwembaden

Bezoek per m² per jaar

Groenoord

197

Zwembad Zuid

167

Totaal Schiedam

188

Bron: Hospitality Group

De bezetting/benutting van de baden blijft wat achter. Het aantal bezoeken, gerelateerd aan de hoeveelheid water, is lager dan te doen gebruikelijk. Zoals in de tabel weergegeven bedraagt het aantal bezoeken in Schiedam per m² water 188 per jaar. Er kan worden vastgesteld dat met de huidige bezoekaantallen sprake is van overcapaciteit aan zwemwater. De zwembaden hebben capaciteit om meer bezoeken te ontvangen. Deze conclusie komt overeen met de conclusies uit eerdere onderzoeken die zijn uitgevoerd door Drijver & Partners en Mulier Instituut. 2.5.3 DE BUITENSPORT De buitensportruimte op de verschillende sportparken wordt gebruikt voor onder andere het beoefenen van handbal, hockey, honk- en softbal, korfbal, tennis en voetbal. Mede door het vernieuwen van sportpark Harga en sportpark Willem-Alexander is er voldoende ruimte gekomen voor het beoefenen van de verschillende sporten. Iedere vereniging is voorzien van genoeg velden en er is weinig overschot. Met uitzondering van de tennis: iedere tennisvereniging zit ruim in het aantal banen in verhouding tot het aantal leden. Verdere details over het aantal velden en gebruik hiervan zijn beschreven in eerdere rapporten (Mullier). 2.5.4 DE OPENBARE RUIMTE Landelijk gezien is er een toename in het gebruik van de openbare ruimte voor het beoefenen van sport.

De gemiddelde Nederlander maakt bij het sporten het meest gebruik van de openbare ruimte (30%). Sportvelden en sporthallen worden respectievelijk in 17% en 14% van de tijd gebruikt om te sporten (Mullier). De toename van het gebruik van de openbare ruimte vraagt om de nodige aanpassingen en voorzieningen om dit mogelijk te maken. In 2.4.4 werd al genoemd dat met name de routes en paden en het buitengebied vragen om de nodige verbeteringen om het gebruik hiervan te bevorderen. In eerdere rapporten (Mulier) wordt verder ingegaan op concrete aandachtspunten om het gebruik van de openbare ruimte te bevorderen. 2.5.5 SAMENVATTEND Al met al heeft ieder type accommodatie behoefte aan de nodige aanpassingen om het gebruik te verbeteren: 

Binnensport: er is een hoge bezetting door verenigingen in de sporthallen en door onderwijs in gymzalen. Andersom blijft het gebruik achter. Door hier meer overlap in te krijgen, kunnen er een aantal gymzalen worden afgestoten met inachtneming van de afstand tot de accommodatie.

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

29 | 68







2.6

Zwembaden: er is een overcapaciteit aan zwemwater in verhouding tot het aantal bezoeken. De bezoekaantallen zijn, opvallend genoeg, wel gestegen over de afgelopen jaren. Echter, er is nog steeds sprake van een capaciteitsoverschot en is er ruimte voor meer bezoek. Buitensport: in de afgelopen jaren zijn deze accommodaties aangepast naar de behoefte van verenigingen. Het gebruik van de accommodaties is dan ook in lijn met de capaciteit. De tennis is hier een uitzondering op en heeft een fors overschot aan banen. De openbare ruimte: een toename in gebruik van de openbare ruimte voor sport en bewegen vraagt om de nodige voorzieningen. De verwachting is dat het gebruik van de openbare ruimte in de komende jaren verder door zal stijgen.

HET BEHEER

Een aantal aspecten springt in het oog als wordt gekeken naar de wijze waarop de sportaccommodaties in Schiedam worden beheerd en geëxploiteerd. Dat zijn: VERSNIPPERING Er zijn op dit moment meerdere partijen betrokken bij het beheer van de sportaccommodaties. Dat zijn:    

Optisport: Deze firma beheert en exploiteert – in opdracht van de gemeente Schiedam – de beide gemeentelijke zwembaden, twee sporthallen en twee sportzalen. Stichting Sportpark Willem-Alexander, die het gelijknamige sportpark, inclusief de sporthal beheert en exploiteert. Primo, die de gymzalen beheert en exploiteert. Vormen van sportparkmanagement op de multifunctionele parken.

Deze versnippering leidt in de praktijk tot een aantal problemen, te weten: 



Het is als gebruiker niet eenvoudig om inzicht te krijgen in het beschikbare aanbod, de kenmerken van dit aanbod en de mogelijkheid om een accommodatie te huren. Het ontbreekt eenvoudigweg aan een gemeentebreed informatie- en reserveringssysteem waarmee op gebruiksvriendelijke wijze een zaal of hal kan worden gehuurd. De versnippering bemoeilijkt de afstemming van capaciteit. Het maken van seizoensroosters voor bewegingsonderwijs en verenigingen vindt binnen meerdere organisaties plaats, zonder stadsbrede afstemming.

INDIRECT EN OP AFSTAND Een tweede belangrijk kenmerk van beheer en exploitatie is de mate van gemeentelijke zeggenschap. De gemeente heeft in de huidige situatie een bepaalde mate van zeggenschap, maar die is beperkt tot kaders waarbinnen exploitanten moeten beheren en exploiteren en is indirect. Tegelijkertijd wordt de gemeente geconfronteerd met grote uitdagingen op het gebied van sporten en bewegen. De beweegdeelname is stadsbreed te laag en in sommige wijken is een intensief en integraal stimuleringsprogramma nodig. Samenwerkingen tussen bewegen, onderwijs, sport, welzijn en zorg moeten worden geïntensiveerd en integrale programma’s worden gehuisvest in, op en rondom de sportaccommodaties. Dit veronderstelt intensieve afstemming met beherende instellingen, grip op gebruiksroosters en flexibele afspraken over tariefstellingen. Beheer en exploitatie op afstand en indirecte zeggenschap houdt niet ‘per definitie’ in dat een dergelijke relatie met de beherende instellingen niet mogelijk is. Echter, de combinatie van versnippering in beheer en beheer op afstand maken dat beslist niet eenvoudig. PROGRAMMABEHEER Het programmabeheer (stimuleren en instandhouden van samenwerkingen binnen de sport en tussen sport, onderwijs, welzijn en zorg) is op dit moment gescheiden van het gebruikerbeheer van de sportaccommodaties en ook op meerdere plekken belegd.

Programmabeheer vindt plaats binnen de gemeente (buurtsportcoaches)

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

30 | 68

en bij onderwijs- en welzijnsinstellingen. Het is nog maar de vraag of de beoogde integrale stimuleringsprogramma’s in de focuswijken met die organisatievorm goed uit de verf kunnen komen. GEGROEIDE SITUATIES OP DE SPORTPARKEN Een ander kenmerk is dat de situatie van eigendom en beheer op de buitensportparken verschillend zijn en soms ook onduidelijk. Er komen verschillende constructies voor als het gaat om eigendom van kleed-/clubgebouwen (gemeente eigenaar, vereniging eigenaar, eigendom onduidelijk/niet goed vastgelegd) en de velden. Ook de verdeling van taken bij de instandhouding van accommodaties is verschillend. In de praktijk leidt dit tot ongelijkheid tussen verenigingen, een situatie die de gemeente wil harmoniseren. GEGROEIDE SITUATIES VOOR TARIEVEN Ook voor de tarieven geldt dat her en der situaties zijn gegroeid die tot verschillen in tarieven leiden. Dat is het geval op de sportparken, maar bijvoorbeeld ook in de zwembaden. Bezoekers van Zwembad Zuid betalen een aanmerkelijk lager tarief dan de bezoekers van Groenoord voor zwemlessen en doelgroepactiviteiten.

2.7

CONCLUSIES

1. De sport- en beweegdeelname blijft in Schiedam behoorlijk achter bij de landelijke gemiddelde. Dat geldt niet vooral alle wijken, maar in de meeste wijken is de sport- en beweegdeelname lager tot veel lager dan te doen gebruikelijk. Vooral in de wijken Nieuwland, Groenoord en Oost is de sportdeelname laag. Dit beeld laat zich overigens goed verklaren door de sociaaleconomische situatie in die wijken en de samenstelling van de bevolking naar leefstijlen. 2. Schiedam beschikt over aanbod aan accommodaties, dat groter is dan de huidig vraag/behoefte. Deze conclusie geldt voor de binnensport (een overschot aan gymzalen), de buitensport (een overschot aan tennisbanen) en de zwembaden (een overschot aan zwemwater). Ook geldt dat er sprake is van kwalitatieve en functionele tekortkomingen. In kwalitatieve zin valt de ouderdom op van vooral de gymzalen en de zwembaden. In functionele zin bieden de gymzalen onvoldoende om de vraag/behoefte te kunnen huisvesten en missen de zwembaden enkele functionaliteiten. De kwaliteit en functionaliteit van de multifunctionele sportparken daarentegen zijn (meer dan op orde). 3. De beweegvriendelijkheid van de buitenruimte kan worden versterkt door verbetering van routes en realisatie van speel- en beweegplekken. 4.

De wijze waarop de accommodaties op dit moment worden beheerd en geëxploiteerd belemmert een slagvaardige uitvoering van verbeter- en stimuleringsprogramma’s voor sport en bewegen. Een meer gebundelde en integrale opzet, met meer directe gemeentelijke zeggenschap is gewenst.

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

31 | 68

3

ONTWIKKELINGEN

3.1

INLEIDING

In het vorige hoofdstuk is de staat van de sportaccommodaties in Schiedam samengevat beschreven. Dat hoofdstuk startte met een korte beschrijving van de factoren die van invloed zijn op de vraag/behoefte naar sport en bewegen en accommodaties. Daarna is de sport- en beweegdeelname getypeerd en zijn aanbod, gebruik en beheer van de sportaccommodaties weergegeven. In dit hoofdstuk wordt beschreven met welke ontwikkelingen rekening gehouden moet worden bij de ontwikkeling van een visie op de sportaccommodaties. We gaan in op bevolkingsprognoses, ruimtelijke ontwikkelingen, ambities en speerpunten in het onderwijs en het sociale domein en op trends en ontwikkelingen in sporten en bewegen. Dit hoofdstuk eindigt met conclusies over de effecten van deze ontwikkelingen op de vraag/behoefte en daarmee ook op het toekomstig aanbod van accommodaties in Schiedam.

3.2

BEVOLKING EN WONEN

BEVOLKINGSPROGNOSE Het aantal inwoners van Schiedam gaat de komende jaren groeien. Tot het jaar 2030 wordt een groei van 7% verwacht. Tussen 2030 en 2040 zal de bevolking nog eens met 2% toenemen. De verwachting is dat het aantal inwoners groeit van bijna 79.000 inwoners op dit moment, naar ruim 86.000 inwoners in 2040. Niet alleen het aantal inwoners zal groeien, ook de samenstelling van de bevolking naar leeftijdsklassen gaat veranderen. Het aantal peuters, kinderen en tieners blijft ongeveer gelijk, maar neemt als aandeel van de bevolking af. De grootste groei wordt verwacht in de leeftijdsgroepen 35 tot 49-jarigen en senioren. In de volgende figuren zijn deze veranderingen weergegeven. De eerste figuur geeft de absolute stijging van het aantal inwoners weer, de tweede figuur de procentuele verandering. Figuur 16: Bevolkingsprognose gemeente Schiedam 2020-2040 naar leeftijdsklassen.

Bron: Kenniscentrum.

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

32 | 68

Figuur 17: Verandering samenstelling Schiedamse bevolking 2020-2040 naar leeftijdsklassen.

Bron: Kenniscentrum.

Bij deze veranderingen geldt dat er verschillen zijn per wijk. Sommige wijken zullen flink groeien, terwijl er ook wijken zijn waar het aantal inwoners zal afnemen. In de volgende tabel is de groei/krimp tussen 2020 en 2040 per wijk in een percentage weergegeven. Die percentages zijn uitgesplitst voor de totale bevolking per wijk, maar ook voor de 0 tot 18-jarigen en de inwoners van 65 jaar en ouder. Tabel 8: Procentuele verandering aantal inwoners per wijk 2020-2040, uitgesplitst naar leeftijdsklassen.

Totaal

Tot 18 jaar

65 jaar e.o.

Centrum

21%

18%

60%

Oost

48%

27%

129%

West

4%

2%

13%

Zuid

11%

21%

11%

Nieuwland

3%

-4%

19%

Groenoord

-5%

-13%

-17%

Kethel

5%

-21%

6%

Woudhoek

2%

12%

-1%

Spaland

-9%

-11%

108%

Bron: Kenniscentrum.

Uit de tabel lijkt dat de bevolking vooral in Oost gaat toenemen, gevolgd door het Centrum en door Zuid. Deze verandering houdt ook in dat – nog meer dan nu het geval – het merendeel van de Schiedammers in de toekomst woonachtig is in het gebied onder A20. Het aantal peuters, kinderen en tieners zal vooral toenemen in Oost, Zuid en het Centrum. Vergrijzing zal vooral plaatsvinden in Oost, gevolgd door het Centrum, gevolgd door Nieuwland. WONEN De groei van de bevolking vindt zijn oorsprong in ruimtelijke plannen die de gemeente heeft. De gemeente Schiedam heeft forse woningbouwambities, niet alleen in aantallen woningen, maar ook in woonmilieus. Voor een aantal locaties zijn de plannen voor woningbouw concreet. Dit betreft de volgende projecten:

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

33 | 68

   

3.000 woningen rond het station. 1.000 woningen rondom de Glasfabriek. 300 woningen voor ouderen rond het Bachplein. 300 à 400 woningen bij Harga.

Verder zijn er plannen om te gaan bouwen rond Kethel en bij metro Parkweg. Gezien de al hoge bevolkingsdichtheid in Schiedam zal er met name hoogbouw worden gerealiseerd. Belangrijke kenmerken van de woningbouwprogramma’s zijn verder:    

3.3

Gericht op starters, studenten en ouderen. Gericht op het vasthouden van gezinnen en de middeninkomens in Schiedam. Gericht op een betere mix van type woningen in de wijken en meer spreiding van de sociale huurwoningen over de stad. Woningbouwprogramma’s inbedden in een gerichte integrale aanpak voor het verbeteren van de leefomgeving in de wijken Oost en Nieuwland.

BELEIDSSPEERPUNTEN

Vanuit meerdere sectoren wordt beleidsmatig ingezet op sport en bewegen. Vanzelfsprekend de sector Sport zelf, maar ook vanuit het onderwijs, welzijn en zorg. In deze paragraaf worden de belangrijkste ambities samengevat beschreven. COLLEGEPROGRAMMA In het Collegeprogramma wordt nadrukkelijk aandacht besteed aan sport en bewegen. Het college heeft twee ambities geformuleerd, met bijbehorende doelstellingen en acties. Dat zijn: 



Geïntegeerde rol van sport en bewegen in het sociale domein. Doel is dat sport en bewegen voor alle inwoners toegankelijk zijn. Concrete acties om deze doelstelling te bereiken zijn:  Vraaggericht beweeg- en sportaanbod verbeteren, met speciale aandacht naar mensen met een beperking en senioren.  Verbeteren van de zichtbaarheid van het sport- en beweegaanbod in de wijken en stimuleren van sporten en bewegen op buurt- en wijkniveau.  De beschikbare ruimte op sportpark Willem-Alexander volledig benutten.  Meer uitdagende sport- en beweegplekken in de openbare ruimte.  Herijken (ruimte)gebruik binnensportaccommodaties. Het vergroten van de aantrekkelijkheid van Schiedam door goede en vitale sportvoorzieningen. Deze ambitie wordt concreet gemaakt de sport- en beweegaanbieders te ondersteunen om vitaal te blijven of te worden.

SPORT EN BEWEGEN Focus op inactieven Vanuit het beleidsveld sport wordt eerst en vooral ingezet op de groep inactieven (inwoners die op dit moment niet of onvoldoende bewegen en sporten). De afgelopen periode is – samen met het Kenniscentrum – onderzoek gedaan naar de kenmerken van deze groep inwoners. Op basis van die kenmerken is een aanpak ontwikkeld die als volgt kan worden samengevat: 



Wijkgericht: Per wijk is een beeld gevormd van de groepen inwoners die niet of onvoldoende bewegen en sporten. Op basis daarvan wordt telkens een wijkgerichte aanpak gehanteerd waarbij de samenwerkingspartners per wijk verschillen. De gemeente werkt samen met die partners die het beste in staat zijn om de doelgroep in de betreffende wijk te bereiken. Soms is dat de school, soms de moskee, et cetera. Integraal: In de wijken met de grootste groepen inactieven wordt gekozen voor een integrale aanpak, waarbij nauw wordt samengewerkt met het onderwijs, welzijn, zorg en verenigingen.

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

34 | 68

Focus op senioren Stadsbreed wordt ook stevig ingezet op de groeiende groep senioren. Alhoewel het percentage senioren in Schiedam – in vergelijking tot de landelijke gemiddelden - nog relatief laag is, is het een groeiende groep. Binnen deze groep blijft de sport- en beweegdeelname achter. Voor zowel de inactieven als de senioren heeft Schiedam het Rotterdams Regiemodel vertaald naar de situatie in Schiedam. Dat model onderscheidt verschillende groepen inwoners naar levensfase. Voor elke levensfase geldt een specifieke behoefte en aanpak om belemmeringen op het gebied van sport en bewegen weg te nemen. Schiedam heeft voor inwoners van elke levensfase in kaart gebracht in welke wijken deze vooral woonachtig zijn. Ook zijn de groepen benoemd die de meeste aandacht zullen krijgen. In de volgende tabel is het resultaat van deze exercitie schematisch weergegeven. Op de horizontale as zijn de Schiedamse wijken benoemd, op de verticale as de groepen inwoners naar levensfase. Indien een Ѵ in de tabel is opgenomen, dan geeft dit aan dat de betreffende groep inwoners relatief vaak woont in de betreffende wijk. Indien een Ѵ is opgenomen, dan is bovendien sprake van een focusgroep. Tabel 9: Inwoners naar levensfase per wijk en focusgroepen.

Centrum

Oost

West

Kleuter (4 en 5 jr.)

Ѵ

Kind groep 3-8 Puber

Zuid

Ѵ Ѵ

Ѵ

NieuwGroen-oord land

Ѵ Ѵ

Student/ scholier

Ѵ

Ѵ

Jonge alleenstaanden

Ѵ

Ѵ

Alleenstaanden (35-54 jr.)

Ѵ Ѵ

Ѵ

Ѵ

Ѵ

Ѵ

Ѵ

Ѵ

Volwassenen in gezin

Ѵ

Ѵ

Ѵ

Volwassenen in éénouder-gezin

Ѵ

Ѵ

Ѵ

Senioren tot 80 jaar

Ѵ

Ѵ

Senioren 80+

Huisvrouwen

Ѵ

Ѵ

Paar zonder kinderen

Werklozen

Woud-hoek Spaland

Ѵ

Ѵ

Alleenstaanden (55-64 jr.)

Kethel

Ѵ Ѵ

Ѵ Ѵ

Ѵ

Ѵ Ѵ

Ѵ

Ѵ

Focus op toegankelijkheid Uit de gezondheidsmonitor is gebleken dat het aanbod van sport- en beweegactiviteiten voor veel inwoners onbekend is. Ook geldt dat het in Schiedam niet eenvoudig is om een beeld te krijgen van de beschikbaarheid van sportruimten (door de versnippering in beheer). De sector sport is volop bezig geweest om een platform in het leven te roepen dat zicht geeft op de sport- en beweegactiviteiten per wijk (Lekker Bezig Schiedam). Ook is er de wens om inwoners eenvoudiger inzicht te geven in beschikbaarheid van sportruimten en het reserveren van ruimten te vereenvoudigen.

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

35 | 68

Focus op gezamenlijke visie op bewegen Op de multifunctionele sportparken, maar ook binnen het bewegingsonderwijs bestaat inmiddels veel enthousiasme over het Athletic Skills Model. Met behulp van dit model kan een gezamenlijke visie en aanpak op bewegen worden ontwikkeld die – vanuit de sportinhoud – partijen aan elkaar verbindt. ONDERWIJS EN OPVOEDEN De laatste jaren bewegen kinderen steeds minder en gaan de motorische vaardigheden van kinderen sterk achteruit. Goede motorische vaardigheden zijn van belang voor het ontwikkelen van een actieve leefstijl. Landelijk hebben sportbonden, gemeenten, het ministerie Volksgezondheid Welzijn en Sport, het onderwijs, de kinderopvang en maatschappelijke partners de handen ineengeslagen voor een meer motorisch vaardige jeugd. Dit vraagt met nadruk om samenwerking tussen de sectoren onderwijs, kinderopvang, zorg, welzijn en sport & bewegen. Landelijk is binnen het onderwijs het bewegen en sporten volop in verandering. Binnen het Primaire Onderwijs bijvoorbeeld zijn de bewegingslessen anders ingericht dan in het verleden. De veranderingen kunnen als volgt worden samengevat:  Van klassikaal onderwijs, naar kleinere groepen die tegelijkertijd verschillende beweegvormen en beweeglijnen beoefenen.  Van uitsluitend de verplichte klokuren in de gymzaal, naar ook bewegen op andere momenten en andere locaties.

 Van de traditionele sporten naar ook meer moderne sporten zoals free runnen, survival, et cetera. De gemeente Schiedam vormt hierop geen uitzondering. Uit onze gesprekken met vertegenwoordigers van het onderwijs en de resultaten van de Thematafels blijkt dat ook in Schiedam anders wordt gekeken naar sporten en bewegen voor tijdens en na school. Binnen de Schiedamse scholen wordt ook gestreefd naar meer afwisseling, nieuwe sporten, gebruik van de buitenruimte en schoolpleinen, een gedegen visie bewegen, et cetera. Daar komt nog bij dat de verruiming van het aantal uren beweging verplichtingen schept. Inmiddels is een Integraal Huisvestingsplan (IHP) Onderwijs 2021-2026 voor de scholen voor primair, voortgezet en voortgezet speciaal onderwijs opgesteld. Vooral het IHP voor het primaire onderwijs is voor dit project van belang en gaat van het concentreren, verduurzamen en renoveren/vernieuwen van het veelal verouderde schoolgebouwen. De ambitie is om deze plannen hand in hand te laten gaan met vernieuwing van schoolpleinen (beweegvriendelijke schoolpleinen), inrichting van de buitenruimte en vernieuwing van de binnensport. De concrete aangrijpingspunten die dit IHP biedt zijn in hoofdstuk 5 verder uitgewerkt. WELZIJN, ZORG EN SOCIALE DOMEIN Al jaren is er in Nederland de ontwikkeling zichtbaar dat sport/bewegen een steeds belangrijkere rol krijgt binnen het sociale domein.

Sport om te ontmoeten, snel te integreren, om leefbaarheid in wijken of buurten te versterken of om vitaal te blijven en op die manier mee te kunnen doen in de samenleving. Ook in Schiedam zien we deze ambities terug. Zowel de thematafels als vertegenwoordigers van welzijns- en zorginstellingen zien een toenemende rol van sport en bewegen om hun doelstellingen te bereiken. Zo wordt ingezet op een breed sportaanbod voor de doelgroepen, samen met vitale sportverenigingen. Ook wordt gepleit voor het verbinden van sport en bewegen met zorg, arbeidsparticipatie, welzijn en zorg. RUIMTELIJK In onderstaande kansenkaart is weergegeven waar in de komende jaren vanuit de gemeente Schiedam ontwikkeld gaat worden. Hierbij zullen de volgende ontwikkelingen plaatvinden:  

Woningbouw: er zijn op verschillende plekken in Schiedam al concrete plannen voor woningbouw. Daarnaast zijn er ook een paar plekken waar kansen worden gezien. Sport en onderwijs: er wordt nagedacht over een paar locaties waar multifunctionele accommodaties kunnen worden gecreeërd met sport en onderwijs.

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

36 | 68

Figuur 18: Kansenkaart, ruimtelijke ontwikkelingen met aangrijpingspunten voor accommodatieverbetering.

3.4

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN IN SPORT EN BEWEGEN

Naast de al genoemde ontwikkelingen op het gebied van sport en bewegen in het onderwijs en het sociale domein gelden nog de volgende landelijke trends. STIJGENDE SPORT- EN BEWEEGDEELNAME De sport- en beweegdeelname van Nederlanders is de afgelopen jaren gestegen. Dit geldt zowel voor het percentage Nederlanders dat sport of beweegt als voor het aantal keren per maand dat men sport of beweegt. In de volgende figuur is de sport- en beweegdeelname van Nederlanders weergegeven van 2013 tot 2018. Figuur 19: Sport- en beweegdeelname Nederlanders 2013-2018.

Bron: Zo sport Nederland.

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

37 | 68

De stijging van de sport- en beweegdeelname wordt niet veroorzaakt doordat meer Nederlanders lid zijn geworden van een sportvereniging. In tegendeel, in dezelfde periode (2013-2018) is het percentage Nederlanders dat lid is van een sportvereniging gedaald van 27% in 2013, naar 25% in 2018. Het lijkt er niet op dat deze daling sindsdien is gestopt. De stijging van de sport- en beweegdeelname is veroorzaakt doordat steeds meer ongeorganiseerd wordt gesport (buiten verenigingsverband). De meest populaire vormen van sporten en bewegen zijn op dit moment fitness (individueel, binnen), wandelsport, zwemmen (buiten verenigingsverband), hardlopen en fietsen. In de volgende figuur is deze ontwikkeling schematisch weergegeven. Uit de figuur blijkt dat fitness en duursport in de buitenruimte de afgelopen jaren fors populairder zijn geworden. Die populariteit is vooral ten koste gegaan van de traditionele zaalsporten en het zwemmen in verenigingsverband. Figuur 20: Ontwikkeling van de deelname aan populaire vormen van sporten en bewegen 2001-2016.

Bron: Mullier Instituut.

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

38 | 68

4

UITGANGSPUNTEN

4.1

INLEIDING

In het vorige hoofdstuk zijn ontwikkelingen beschreven die van invloed zullen zijn op de toekomstige vraag/behoefte naar sport en bewegen in het algemeen en naar sportaccommodaties in het bijzonder. In dit hoofdstuk worden de conclusies over de huidige staat van de accommodaties en de ontwikkelingen vertaald naar de te verwachten vraag/behoefte. Die vertaling vindt plaats in kwantitatieve zin (wordt de behoefte kleiner of groter) en in kwalitatieve zin (verandert de behoefte van karakter en is andere accommodatie nodig).

4.2

DE TOEKOMSTIGE OMVANG VAN DE VRAAG

STADSBREED Op basis van alle ontwikkelingen is een becijfering gemaakt van de te verwachten verandering in de omvang van de vraag behoefte aan binnensportaccommodatie (vanuit het onderwijs en verenigingen), aan zwemwater en aan buitensport. Die becijfering is gebaseerd op:   

De bevolkingsprognoses. De veranderende samenstelling van de bevolking naar leeftijdsklassen. De trends en ontwikkelingen in ledenaantallen van de verschillende sportbonden en het ongeorganiseerd sporten.

De resultaten van deze becijfering zijn in de volgende figuur weergegeven door middel van een indexgetal. Figuur 21: Ontwikkeling van de omvang van de vraag/behoefte naar sportaccommodatie in Schiedam 2020-2035.

Uit de figuur blijkt dat stadsbreed voor de meeste sporten/accommodatietypen een lichte stijging van de vraag wordt verwacht. Deze conclusie geldt voor voetbal, zaalsporten (binnensport), zwemmen en het bewegingsonderwijs van de scholen. Voor tennis wordt een verdere daling van de vraag verwacht. Voor hockey verwachten wij een substantiële stijging. Voor tennis moet overigens worden vermeld dat landelijk en lokaal – vanwege de Coronacrisis – op dit moment sprake is van een sterke opleving van het aantal leden. Het sporten en bewegen in de buitenruimte is niet in deze figuur weergegeven, om de eenvoudige reden dat betrouwbare aantallen over het huidige gebruik van de buitenruimte ontbreken. Er mag echter van worden

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

39 | 68

uitgegaan dat het gebruik van de buitenruimte voor sport en bewegen de komende jaren verder zal toenemen. Het Mullier Instituut spreekt deze verwachting ook uit. NAAR WIJKEN De te verwachten ontwikkelingen in de vraag naar sport en bewegen en accommodaties gelden niet voor alle wijken in eenzelfde mate. In tegendeel. Vanwege grote verschillen in de bevolkingsprognoses, verschillen in leefstijlen en samenstelling naar leeftijdsklassen, verschilt de vraagontwikkeling per wijk. In de volgende figuur zijn die verschillen weergegeven als een percentage groei/krimp van de totale behoefte aan sportaccommodatie in de 9 wijken. Figuur 22: Groei/krimp vraag naar sportaccommodaties naar wijken 2020-2035.

Uit de figuur blijkt dat vooral een stijging van de vraag mag worden verwacht uit de wijken Oost, Centrum en Zuid. De vraag/behoefte vanuit Groenoord en Spaland zal juist krimpen. EFFECTEN VOOR ACCOMMODATIEAANBOD De te verwachten groei van de vraag/behoefte heeft slechts beperkt gevolgen voor het aanbod van accommodaties, omdat: 

 



De huidige situatie kenmerkt zich door een overaanbod aan binnensportaccommodaties. De lichte stijging van de vraag/behoefte vanuit het onderwijs en de binnensportverenigingen kan worden opgevangen met het bestaande aanbod. Op dit moment is er ook teveel zwemwater in Schiedam. De te verwachten lichte stijging van de behoefte aan zwemwater kan worden gehuisvest met de bestaande capaciteit. Het bestaande aanbod van de buitensportparken (exclusief tennis) is gebaseerd op de te verwachten behoefte aan dit type accommodatie en is daarmee ook geschikt om de stijging op te vangen, behalve wellicht voor de groei van de hockeysport. Voor tennis geldt dat de bestaande overcapaciteit, zonder ingrepen, verder zal toenemen. Uitbreiding van de mogelijkheden voor sport en bewegen in de openbare ruimte is wenselijk. Er mag en toenemend beroep worden verwacht op het sportieve gebruik van de openbare ruimte en de beweegvriendelijke kan en moet worden verbeterd.

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

40 | 68

4.3

DE TOEKOMSTIGE AARD VAN DE VRAAG

Nog belangrijker dan veranderingen in de omvang van de vraag zijn de te verwachten veranderingen in de aard van de vraag. Door allerlei ontwikkelingen zal er in toenemende mate meer behoefte komen aan andere accommodatie dan de traditionele binnen- en buitensportaccommodaties. De veranderingen in de aard van de vraag worden hiernavolgend beschreven. OUDEREN, CHRONISCH ZIEKEN EN MENSEN MET EN BEPERKING Ook in Schiedam groeit de groep minder of niet-vitale ouderen, chronisch zieken en mensen met een beperking. De behoefte binnen deze groeiende groep laat zich als volgt kenmerken:  Laagdrempelige sport- en beweegactiviteiten, in de directe woonomgeving en lichte vormen van bewegen (wandelen, zwemmen, beweegoefeningen, et cetera).  Gecombineerde activiteiten, waarin bewegen in samenhang wordt aangeboden met ontmoeten en zorg.  Focusgroepen zijn de senioren tot 80 jaar en de senioren van 80 jaar en ouder.  Focusgebieden zijn Zuid, Groenoord, Kethel en Spaland Sveaparken. Accommodatie: buurt- en wijkcentra, gymzalen, buitenruimte, een doelgroepenbad met relatief hoge water- en omgevingstemperatuur en banen zwemmen. IN BEWEGING KOMEN/SPORTSTIMULERING In Schiedam wordt de komende jaren fors en gericht ingezet om de sport- en beweegdeelname van de groep inactieven te verhogen. Deze inzet leidt tot de volgende accommodatiebehoefte:   

Kennismakingsprogramma’s en integrale programma’s op het gebied van preventie, leefstijl en bewegen. Gecombineerde activiteiten met per programma wisselende uitvoeringspartners. Vrijwel alle focusgroepen, met nadruk op de focusgebieden Oost, Zuid, Nieuwland en Groenoord.

Accommodaties: Buurt- en wijkcentra, binnensportaccommodaties, multifunctionele buitensportparken, zwembad en buitenruimte. BEWEGEN DOOR KINDEREN/BEWEGINGSONDERWIJS Schiedam heeft de ambitie om de sport- en beweegdeelname en de motorische ontwikkeling van kinderen te verbeteren. Dit leidt tot een veranderende vraag met de volgende kenmerken:    

Eigentijdse vormen van bewegingsonderwijs waarbij beweegvormen, beweeglijnen, afwisseling en uitdaging centraal komen te staan. Afstemming van de visie op bewegen tussen onderwijs en de verenigingen waar deze kinderen lid van zijn en aanpassen trainingsvormen (verenigingsondersteuning) en zwemlessen. Focusgroepen: kleuters, kinderen en scholieren. Focusgebieden: stadsbreed, maar met nadruk op Nieuwland, Zuid, Oost en West.

Accommodaties: Eigentijdse binnensportaccommodaties, beweegvriendelijke schoolpleinen, beweegvriendelijke omgeving rondom de scholen en verenigingsaccommodatie. VERENIGINGSSPORT/SAMEN BEWEGEN Het percentage inwoners van Schiedam dat lid is van een sportvereniging is relatief laag. Toch zijn circa 13.000 inwoners van de gemeente lid van een sportvereniging, een aantal om te koesteren. Bovendien zijn vitale sportverenigingen cruciale partners om de ambities op het gebied van sportstimulering, motorische ontwikkeling van kinderen en het sociale domein waar te kunnen maken. Dit betekent eveneens een veranderende vraag/behoefte: 

Naast het traditionele aanbod ook sportieve activiteiten voor senioren, voor pubers en voor ongeorganiseerde sporters.

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

41 | 68

  

Samenwerking met andere sportverenigingen en met onderwijs, welzijn en zorg (open clubgedachte). Focusgroepen: alle focusgroepen met nadruk op kinderen, pubers en senioren. Focusgebieden: Oost, Zuid, Nieuwland en Groenoord.

Accommodatie: Versterken van het gebruik van de multifunctionele sportparken, samengestelde of geclusterde accommodaties van binnen- en buitensport (waaronder zwemmen), onderwijs en welzijn. En vanzelfsprekend een toereikend aanbod van sporthallen en -zalen en velden/banen. SPANNENDER BEWEGEN/PUBERS, SCHOLIEREN EN STUDENTEN Ook in Schiedam haken de pubers in grote getale af bij de verenigingen. Andere interesses, ontdekken en experimenteren zijn steekwoorden die de achterliggende oorzaken samenvatten. Om deze groepen in ‘beweging te houden’ zijn de volgende accentverschuivingen richting accommodaties wenselijk:    

Meer afwisselend en aantrekkelijk verenigingsaanbod om deze doelgroep zo lang mogelijk vast te houden binnen de verenigingen. Aantrekkelijke sport- en beweegvoorzieningen in de buitenruimte zoals free-running, calisthenics, skate, et cetera. Focusgroepen: Puber, student/scholier en jonge alleenstaande. Focusgebieden: Centrum, Oost, Nieuwland en Groenoord.

Accommodatie: Voorzieningen in de openbare ruimte en op of rondom de multifunctionele sportparken. EENVOUDIGER BEWEGEN/INSPELEN OP TIJDGEBREK Een grote groep inwoners van Schiedam besteedt veel tijd aan de combinatie van werk, huishouden en de zorg voor kinderen. Voor die groep inwoners is het lastig om sporten en bewegen te combineren met het drukke leven van alledag. In veel gevallen zouden deze inwoners graag meer sporten en bewegen, maar worden daarin belemmerd door tijdsgebrek, door het verplichtende karakter van verenigingsactiviteiten of door het ontbreken van een passend en flexibel aanbod in de buurt. Veel van deze groep inwoners vinden, of hebben hun weg gevonden naar het commerciële aanbod van fitnesscentra, commerciële groepslessen in de buitenruimte, et cetera. Echter, een aantal van de Schiedamse focusgroepen ontbreekt het aan financiële middelen om daar gebruik van te maken of moet extra gestimuleerd worden. Het verhogen van de sport- en beweegdeelname onder deze groep leidt tot de volgende veranderende vraag voor accommodatie:  

 

Laagdrempelige, afwisselende sport- en beweegactiviteiten, op tijdstippen die passen bij de verschillende focusgroepen. Sport- en beweegvoorzieningen in de directe woonomgeving zoals buurt- en wijkcentra en de buitenruimte. Zwemvoorziening met ruime programmering voor doelgroepactiviteiten en banen zwemmen. Focusgroepen: Alleenstaanden, paar zonder kinderen, Volwassenen in gezin of in éénoudergezin en huisvrouwen. Focusgebieden: Alle wijken.

Accommodatie: Openbare ruimte, op en rond multifunctionele parken, binnensport en functioneel zwembad. EFFECTEN VOOR ACCOMMODATIEAANBOD De veranderingen in de aard van de vraag/behoefte aan sportaccommodaties hebben verstrekkende gevolgen voor het wenselijke aanbod van accommodaties. Die gevolgen zijn:  Binnensport: Voor de binnensport geldt dat meerdere veranderingen gewenst zijn. Zo zal de komende jaren een slag gemaakt moeten worden om de kwaliteit van de accommodaties op orde te brengen en zal de functionaliteit moeten verbeteren. Met dit laatste wordt bedoeld:

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

42 | 68

 Een geleidelijke afname van minder functionele gymzalen.  Een geleidelijke vervanging van gymzalen door – op goed te selecteren locaties in de focusgebieden – meer eigentijdse accommodatie voor bewegingsonderwijs in de vorm van indoor beweegpleinen, beweegvriendelijke schoolpleinen en sport- en beweegmogelijkheden in de openbare ruimte.  Zwemmen: Voor de zwembaden geldt dat een eigentijdse, multifunctionele zwemvoorziening, bij voorkeur in samenhang met andere vormen van sport, recreatie en maatschappelijke voorzieningen gewenst is. Die zwemvoorziening biedt goede mogelijkheden voor zwemlessen, doelgroepenactiviteiten, zwemmen voor ouderen, chronisch zieken en mensen met een beperking, banen zwemmen en verenigingen. Om dit te realiseren is niet meer zwemwater nodig dan in de huidige situatie maar meer functioneel en multifunctioneel zwemwater.  Buitensport, waarbij voor het beter toegankelijk maken van de sportparken voor medegebruik van belang is. Dat is overigens niet zozeer een fysieke opgave, maar meer een opgave van beheer en programmering.  Openbare ruimte: Het beweegvriendelijker maken van de openbare ruimte voor spelen en motorische ontwikkeling van kinderen, uitdaging voor pubers en studenten, stimuleringsprogramma’s in de focuswijken en ongeorganiseerde sport in de buitenruimte.

Deze veranderingen in het accommodatieaanbod zullen moeten worden ondersteund met een andere beheeropzet van de accommodaties (gebundeld, integraal en met gemeentelijke zeggenschap), programmabeheer en een klantvriendelijke opzet voor het inzien van de beschikbaarheid van accommodaties en het reserveren. In het volgende schema zijn de uitgangspunten samengevat neergelegd. Per pijler is in steekwoorden aangegeven:     

Het type activiteit dat aangeboden moet worden. De rol van de gemeente. Het type accommodatie dat passend is. De doel-/focusgroep. De wijken waar de pijler vooral op gericht moet worden.

Figuur 23: Uitgangspunten voor sport, bewegen en accommodaties.

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

43 | 68

5

VAN UITGANGSPUNTEN NAAR VISIE

5.1

INLEIDING

Het vorige hoofdstuk is geëindigd met een opsomming op hoofdlijnen van gewenste veranderingen in het accommodatieaanbod. Er doen zich de komende jaren volop kansen voor om deze veranderingen daadwerkelijk te realiseren. Zo is voor de komende jaren het uitvoeringsplan voor de eerste periode (2021-2024) van IHP voor het Primair Onderwijs door de raad vastgesteld. Dat uitvoeringsplan kan ‘hand in hand’ met verbetering van het accommodatieaanbod voor de binnensport. Ook de onderhoudstoestand van de beide zwembaden biedt aangrijpingspunten. Verder geldt dat woningbouwprogramma’s en andere ruimtelijke plannen mogelijkheden bieden om tegelijkertijd het aanbod van sportaccommodaties en de beweegvriendelijkheid van de openbare ruimte te verbeteren. In dit hoofdstuk wordt aangegeven welke concrete mogelijkheden er zijn om de toekomstbestendigheid van het accommodatieaanbod te verbeteren.

5.2

BINNENSPORT

DE GEWENSTE ONTWIKKELRICHTING Voor de binnensportaccommodaties geldt dat de komende jaren een slag gemaakt moeten worden om de kwaliteit van de accommodaties op orde te brengen. Ook zal de functionaliteit van de accommodaties op onderdelen moeten verbeteren. Met dit laatste wordt bedoeld:  

Een geleidelijke afname van minder functionele gymzalen (2021-2030). Een geleidelijke vervanging van gymzalen door – op goed te selecteren locaties in de focusgebieden – meer eigentijdse accommodatie voor bewegingsonderwijs in de vorm van indoor beweegpleinen, beweegvriendelijke schoolpleinen en sport- en beweegmogelijkheden in de openbare ruimte.

De komende jaren doen zich voldoende kansen voor om de gewenste ontwikkelrichting concreet te maken. Die kansen zijn:  

Het integraal HuisvestingsPlan Primair Onderwijs. Verplaatsing/vervangende nieuwbouw Margriethal.

INTEGRAAL HUISVESTINGSPLAN PRIMAIR ONDERWIJS Het is al eerder vermeld, maar de gemeente Schiedam heeft samen met de schoolbesturen een Integraal HuisvestingsPlan gemaakt voor het onderwijs. In het deel voor het primaire onderwijs wordt ingezet op de realisatie van eigentijdse, duurzame en integrale schoolgebouwen. Per wijk van Schiedam zijn concrete plannen gemaakt en deze plannen zijn uitgezet in tijd (korte termijn, middellange termijn, lange termijn). Voor de eerste periode (2021-2024) heeft de Raad onlangs het uitvoeringsplan vastgesteld. Dit IHP en het uitvoeringsplan voor de eerste periode bieden volop kansen om de functionaliteit van de binnensportaccommodaties in Schiedam te verbeteren en de beweegvriendelijkheid van de buitenruimte te versterken. Immers, veel van de schoolgebouwen die de komende jaren worden gerealiseerd/gerenoveerd bevatten een gymzaal die tegelijkertijd kan worden verbeterd. Ook geldt dat de schoolbesturen als beleid hebben dat – indien een schoolgebouw wordt gerealiseerd/gerenoveerd - ook direct de inrichting van het schoolplein en de omliggende buitenruimte worden meegenomen. De volgende ontwikkelingen bieden aangrijpingspunten: 

In de wijk Oost wordt het MFA De Peperklip gerealiseerd. Dit wordt een combinatiegebouw waarin onderwijs, kinderopvang, jeugdgezondheidszorg en sport en bewegen worden gehuisvest. Deze ontwikkeling dient hand in hand te gaan met vervanging van de verouderde Sportzaal Oost door eigentijdse

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

44 | 68



 





nieuwbouw. Onderdeel van het plan is ook om het schoolplein beweegvriendelijk in te richten en de buitenruimte opnieuw in te richten. In de wijk West wordt de Sint Bernardusschool uitgebreid en gerenoveerd en zal nieuwbouw plaatsvinden voor de Montessori school. Dit gaat idealiter gepaard met de renovatie van de gymzalen aan het Frans Halsplein en de Jan van Avennesstraat. In Groenoord zal gecombineerde nieuwbouw plaatsvinden voor IKC Loep en El Furkan. Idealiter wordt die ontwikkeling ook direct aangegrepen voor vernieuwing van de binnensport en voor de buitenruimte. In Kethel zal clustering plaatsvinden van twee locaties van De Windas door middel van nieuwbouw en wordt IKC Kethel uitgebreid. Ook hier ligt renovatie van de gymzalen en herinrichting van de schoolpleinen en buitenruimte voor het oprapen. In Woudhoek vindt een ontwikkeling plaats van 3 naar 2 schoolgebouwen. Deze gebouwen liggen in de directe nabijheid van de Willem Alexander sporthal. Het herinrichten/verbeteren van deze hal voor het onderwijsgebruik ligt voor de hand. Spaland zullen Vlinder en Violier worden geclusterd, wat effecten kan hebben op schoolplein en buitenruimte.

In de volgende figuur zijn de mogelijkheden schematisch weergegeven. In de daaropvolgende tabel zijn de mogelijkheden meer in detail weergegeven, uitgesplitst naar de realisatietermijnen van het IHP. Figuur 24: Aangrijpingspunten vernieuwing binnensportaccommodaties.

Uit de figuur blijkt dat voor circa de helft van de bestaande binnensportaccommodaties er ruime mogelijkheden zijn om de functionaliteit te verbeteren.

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

45 | 68

Tabel 10: Aangrijpingspunten vernieuwing binnensportaccommodaties verbijzonderd.

Korte termijn (tot 2025)

Middellange termijn (tot 2030)

Nieuwbouw MFA De Peperklip. Vervangende nieuwbouw Sportzaal Oost en beweegvriendelijk maken schoolplein en buitenruimte

Oost

Lange termijn 2030 e.v. Renovatie gymzaal Kepplerstraat

Zuid

Renovatie Sportzaal Zuid Renovatie gymzalen Frans Halsplein en Jan van Avennesstraat en aanpak schoolplein en buitenruimte

West

Nieuwland

Renovatie gymzaal Nieuwe Damlaan

Tuindorp

Renovatie gymzaal Schiedamseweg

Kethel

Renovatie gymzaal Vlaardingseweg

Groenoord

Nieuwbouw IKC Loep/El Furkan. Vervangende nieuwbouw binnensport (eigentijds) en beweegvriendelijke maken schoolplein en buitenruimte.

Renovatie/nieuwbouw gymzaal Bachplein

Van 3 naar 2 scholen in directe nabijheid van Willem Alexander

Woudhoek

Spaland

Renovatie gymzaal Piersonstraat

Combinatie Vlinder en Violier, beweegvriendelijk schoolplein en buitenruimte

ADVIES Voorgesteld wordt dat: 



De renovatie/nieuwbouw van scholen voor primair onderwijs gepaard gaat met:  Vernieuwing van binnensportaccommodaties.  Herinrichten van de schoolpleinen.  Herinrichtingen/beweegvriendelijker maken van de directe omgeving van de schoolpleinen. In ieder geval voor Oost (MFA De Peperklip), West (Frans Hals en Avennestraat), Groenoord (ICK Loep/El Furkan) en Nieuwland (Nieuwe Damlaan), maar bij voorkeur ook voor de andere scholen.

Vernieuwing van de binnensport in Oost, West, Groenoord en Nieuwland leidt tot een investering van € 5,2 miljoen. Daarbij geldt dat deze investeringen voor een deel ‘op het bordje’ van de schoolbesturen liggen en voor een deel op die van de gemeente. De voorgestelde vernieuwing van de binnensportaccommodatie en schoolpleinen levert een bijdrage aan de volgende ambities:  Aangepast bewegen voor ouderen, chronisch zieken en mensen met een beperking.  In beweging komen voor inactieven.  Beter bewegen voor de kinderen in het primaire onderwijs.

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

46 | 68

Figuur 25: Bijdrage van vernieuwing binnensportaccommodaties en schoolpleinen primair onderwijs aan ambities.

Vanzelfsprekend is rekening gehouden met het afstandscriterium voor primair onderwijs. De details daarover zijn opgenomen in bijlage 4. MARGRIETHAL De bestaande Margriethal is inmiddels ‘op leeftijd’. Onlangs leken er realistische mogelijkheden te ontstaan voor vernieuwing van deze hal door verplaatsing van de hal naar Harga in combinatie met nieuwbouw. Deze ontwikkeling bleek achteraf niet realistisch, op dit moment worden andere opties verkend. Het spreekt voor zich dat eventuele vervanging een kans biedt voor verbetering van het aanbod van de sporthallen in Schiedam. Hoofdvraag daarbij is of de hal dezelfde afmeting moet hebben als de huidige, dubbele sporthal. Daarover het volgende: 

Gezien de bezetting van de bestaande sporthallen in Schiedam – en dan vooral de magere bezetting van Willem Alexander – mogen vraagtekens worden gezet bij de noodzaak van een dubbele sporthal. De kans is reëel dat de huidige vraag/behoefte kan worden ingevuld met een enkele sporthal. De Covid-19 crisis heeft zijn sporen achtergelaten bij de sportverenigingen. Vooral de binnensportverenigingen zijn zwaar getroffen. Dat heeft niet alleen betrekking op de financiële positie van de verenigingen, maar ook op het aantal leden en het aantal vrijwilligers. De kans is groot dat Covid-19 een versnelling heeft aangebracht in de al jaren dalende populariteit van de binnensport.



Voordat de eventuele nieuwbouw van start kan gaan, zal een haalbaarheidsstudie uitgevoerd moeten worden. Die haalbaarheidsstudie kan definitief uitsluitsel geven over de capaciteit van de nieuwe Margriethal (enkele of dubbele sporthal). ADVIES Voorgesteld wordt om:  

Bij vervanging van de Margriethal vooralsnog uit te gaan van een enkele sporthal. Op dat moment een gedegen haalbaarheidsstudie uit te voeren om tot definitieve capaciteitsbepaling te komen.

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

47 | 68

De investering voor een nieuwe hal ramen wij op circa € 6 miljoen (enkele sporthal). Een nieuwe Margriethal levert een bijdrage aan de ambities ‘samen bewegen’ en ‘beter bewegen’. Figuur 26: Bijdrage van vernieuwing Margriethal aan ambities.

5.3

ZWEMMEN

GEWENSTE ONTWIKKELRICHTING Voor de zwembaden geldt dat een eigentijdse, multifunctionele zwemvoorziening, bij voorkeur in samenhang met andere vormen van sport, recreatie en maatschappelijke voorzieningen gewenst is. Die zwemvoorziening biedt goede mogelijkheden voor zwemlessen, doelgroepenactiviteiten, zwemmen voor ouderen, chronisch zieken en mensen met een beperking, banen zwemmen en verenigingen. Om dit te realiseren is niet zozeer meer zwemwater nodig dan in de huidige situatie maar meer functioneel en multifunctioneel zwemwater. DE BENODIGDE CONFIGURATIE Om de behoefte aan zwemmen in Schiedam goed te kunnen bedienen zijn een wedstrijdbad, een doelgroepenbad en enkele recreatieve elementen voor de jongste bezoekers nodig. Elk van deze bassins wordt hierna kort beschreven, onder het kopje de basisconfiguratie. Verder geldt dat er nog enkele opties zijn voor het verder versterken van de maatschappelijke functie van zwemmen in Schiedam. Deze zijn beschreven onder het kopje optionele voorzieningen. 





Wedstrijdbad: Dit is een bassin met een afmeting van 25 bij 21 meter (8 banen breed). Het bad heeft een diepte van 2,0 meter en beschikt over een beweegbare bodem over de helft van het bassin. Deze kenmerken maken het bad voor uiteenlopende activiteiten geschikt. Vanzelfsprekend is het bad geschikt voor de trainingen en wedstrijden van alle Schiedamse (zwem- en duik)verenigingen. Het bad is daarnaast, vanwege de beweegbare bodem, ook geschikt voor het leszwemmen, voor onderwijsgebruik, voor recreatief zwemmen (waaronder banenzwemmen) en voor de meeste doelgroepactiviteiten. Doelgroepenbad: Er is ook een doelgroepenbad van 10 bij 21 meter nodig. Ook dit bad heeft een diepte van 2,0 meter en beschikt over een beweegbare bodem. De watertemperatuur ligt iets hoger dan in het wedstrijdbad. Het doelgroepenbad is geschikt voor leszwemmen (beginners), allerlei vormen van aquasporten, meer bewegen voor ouderen, et cetera. Recreatieve voorzieningen: Voor de jongste bezoekers is een peuterbad binnen en buiten wenselijk, met een vrije vorm van elk circa 50 m² groot. Tevens is een spraypark (circa 50 m²) wenselijk. Deze recreatieve voorzieningen zorgen ervoor dat de accommodatie aantrekkelijk is om met jonge kinderen te bezoeken en voorziet de accommodatie ook in een recreatieve functie voor inwoners uit Schiedam en directe omgeving.

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

48 | 68

Opties Het is mogelijk om het zwembad ook een sterke recreatieve functie te geven (vrij zwemmen). Dat wordt door ons afgeraden omdat: 

De reisbereidheid voor recreatief zwemmen is groter dan voor functioneel zwemmen (banenzwemmen, leszwemmen, etc.). Voor recreatief zwemmen kan gebruik worden gemaakt van zwembaden in de regio. De meeste gemeenten in Nederland, en ook Schiedam, zijn van mening dat zij vooral een rol hebben in het faciliteren van verenigingszwemmen, leszwemmen, banenzwemmen en doelgroepactiviteiten vooral voor senioren. Wij onderschrijven dit uitgangspunt. Ook geldt dat de sportieve opgave in Schiedam (meer mensen aan het bewegen krijgen met specifieke aandacht voor senioren en kwetsbare inwoners) vooral gebaat is bij functioneel zwemmen.



Een tweede mogelijkheid is het therapeutisch zwemmen. Ook dat kan niet goed worden ondergebracht in de basisconfiguratie. Hiervoor kan ook een extra voorziening worden gerealiseerd, maar het is verstandiger om daar met Argos afspraken over te maken.

ADVIES Voorgesteld wordt om nader onderzoek te verrichten naar de mogelijkheden om de gewenste basisconfiguratie te realiseren. Vertrekpunt hierbij is dat er een overschot aan zwemwater is in Schiedam. Om de behoefte aan zwemmen in Schiedam goed te kunnen bedienen zijn een wedstrijdbad, een doelgroepenbad en enkele recreatieve elementen voor de jongste bezoekers nodig. Verder geldt dat er nog enkele opties zijn voor het verder versterken van de maatschappelijke functie van zwemmen in Schiedam.

Figuur 27: Bijdrage van renovatie en upgrading zwembad Groenoord aan ambities.

5.4

BUITENSPORT

GEWENSTE ONTWIKKELRICHTING Voor de buitensport gelden twee speerpunten. In de eerste plaats is het wenselijk dat de functie van de multifunctionele buitensportparken wordt versterkt. Dat is geen fysieke opgave, maar een opgave op het gebied van programmering en beheer. In de tweede plaats geldt dat de situatie van eigendom en beheer wordt geharmoniseerd.

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

49 | 68

VERBREDING FUNCTIE BUITENSPORTPARKEN Schiedam heeft de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in de ontwikkeling van multifunctionele buitensportparken. Deze multifunctionele buitensportparken worden echter nog onvoldoende benut. Het gebruik van deze parken wordt gedomineerd door het gebruik door de grote verenigingen die hun vaste thuisbasis hebben op de parken. Dat is op zichzelf een belangrijke functie, maar tegelijkertijd is er overdag veel leegstand op de parken. Het is wenselijk dat de parken ook buiten de verenigingsuren meer gebruikt gaan worden. Immers: 

Schiedam beschikt over een aantal kwalitatief hoogwaardige buitensportparken. Het is van belang dat het maatschappelijk rendement van deze investeringen zo hoog mogelijk is. Circa 10% van de inwoners van Schiedam is lid van een buitensportvereniging en de meeste Schiedammers sporten of bewegen ongebonden. De sportparken zouden ook een functie kunnen/moeten vervullen voor de inwoners die geen lid zijn. Ook voor die inwoners bieden de multifunctionele parken mooie voorzieningen.



Concrete aangrijpingspunten zijn: 

De verbinding tussen de parken en de programma’s voor sportstimulering is onvoldoende. De buurtsportcoaches, die veel activiteiten organiseren in Schiedam, weten hun weg onvoldoende te vinden naar de sportparken. Een betere verbinding (in beheervorm) tussen sportparkmanagement en sportstimulering is gewenst. Het recreatief medegebruik van de buitensportparken kan worden versterkt. De parken lenen zich uitstekend voor ongeorganiseerde buitensportactiviteiten (zowel individueel als in groepen), zoals bootcamp, aankomst- en vertreklocatie en urban sports. Het zelf ontwikkelen of huisvesten van particuliere aanbieders van dergelijke activiteiten biedt volop kansen.



ADVIES Voorgesteld wordt om: 



De functie van de multifunctionele parken zo breed mogelijk te maken. Daarmee wordt bedoeld:  Een ruime openstelling (7 dagen per week van 09.00 tot 23.00 uur).  Gebruik door buitensportverenigingen, onderwijsinstellingen, activiteiten binnen het sociale domein, pubers/tieners en recreanten. Dat te bereiken door:  De buurtsportcoaches/beweegstimulering meer te verbinden aan de sportparken.  Samenwerking tussen de verenigingen en maatschappelijke partners te versterken, via multi-sport (Athletic Skills).  Geïntegreerd sportparkbeheer (zie paragraaf beheer en exploitatie).

Het verbreden van de functie van de sportparken is geen fysieke opgave, maar een opgave op het gebied van programmering en beheer. Dit speerpunt levert een bijdrage aan alle zes de ambities. Figuur 28: Bijdrage van verbreding functie buitensportparken aan ambities.

EINDRAPPORT ANALYSE SPORTACCOMMODATIES SCHIEDAM

50 | 68

HARMONISEREN Voor de buitensportparken is het wenselijk dat de situatie van eigendom en de verdeling van beheertaken (welke taken liggen bij de verenigingen, welke bij de gemeente) worden geharmoniseerd. Wij stellen voor om de volgende principes te hanteren als leidraad voor deze harmonisering: Gemeentelijk eigendom van cruciale maatschappelijke infrastructuur als basisprincipe Eén van de belangrijke vragen die voorligt is het toekomstige eigendom van de buitensportparken. Dient het eigendom bij de gemeente te liggen, bij de verenigingen of bij een combinatie van deze twee partijen? Om deze vraag te beantwoorden adviseren wij om het begrip ‘cruciale maatschappelijke infrastructuur’ als richtsnoer gelden. Onder cruciale maatschappelijke infrastructuur worden de accommodaties verstaan die een onmisbare bijdrage leveren aan de sportieve en sociale opgaves van de gemeente Schiedam. Dat zijn accommodaties die:  Eén maar bij voorkeur meerdere van de volgende functies vervullen:  Fysieke gezondheid: bevorderen gezonde leefstijl, bewegen, sporten in competitieverband, preventieprogramma’s en sport-/zorgprogramma's.  Mentale gezondheid: een open inloop- en ontmoetingsfunctie.  Sociale participatie: zinvolle vrijetijdsbesteding, sociaal contact/ontmoetingsfunctie, vrijwilligerswerk, dagopvang/dagbesteding.  Werk: maatschappelijke stages, arbeidsmatige dagbesteding.