Bijlage 3d BP Schieveste (gewijzigd) - Bijlagen
Tekst van het document
Kaart 5 Groene dakoppervlakken
DEEL 2 RUIMTELIJK EN PROGRAMMATISCH VOORSTEL
DEEL 2 RUIMTELIJK EN PROGRAMMATISCH VOORSTEL
OP STATION ENTREES
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
038
039
DEEL 2 RUIMTELIJK EN PROGRAMMATISCH VOORSTEL
DEEL 2 RUIMTELIJK EN PROGRAMMATISCH VOORSTEL
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019 DEEL 3 UITWERKING PROGRAMMA
041
HOOGSTEDELIJK
WOON- EN WERKBGEBIED Schieveste biedt een diversiteit aan (woon) programma’s. De voorzieningen bevinden zich voornamelijk in de plinten van het plan. Afhankelijk van de positie en sfeer vinden verschillende programma’s hun plek. Wat ervaar je als bezoeker van Schieveste wanneer je om je heen kijkt? De vormgeving en invulling van de plinten bepalen samen met de openbare ruimte een belangrijk deel van de beleving van de omgeving. Door het strategisch positioneren van programma’s in de plinten ontstaat een aantrekkelijke leefomgeving op ooghoogte. Met een mix in de plinten van detailhandel, horeca, culturele functies, maatschappelijke voorzieningen en woningen. Dat betekent ook een mix van ondernemers. Niet alleen grootwinkelbedrijven, maar juist ook lokale ondernemers die het gebied kleur geven.
Verschillende sferen in verschillende deelgebieden, met elk een onderscheidend programma, bezoekdoel en bezoekmoment. Door een mix van functies, gericht op specifieke dagdelen, wordt gezorgd voor natuurlijke vormen van sociale cohesie en sociaal toezicht op publieke ruimte. De levendigheid beperkt zich daarmee niet tot winkeltijden. In de plandelen waar plinten grotendeels ingevuld zijn door woningen, is de bekende uitspraak van de Amerikaanse stedenbouwer Jane Jacobs van toepassing: ‘eyes on the street’. Door een aantrekkelijke uitstraling en inrichting van het binnengebied en door zo veel mogelijk voordeuren te situeren aan het openbare gebied, wordt sociale veiligheid gegarandeerd.
DEEL 3 UITWERKING PROGRAMMA
WONEN EN VOORZIENINGEN
De ligging naast het OV-knooppunt Schiedam Centrum biedt voor Schieveste de mogelijkheid om uit te groeien tot een hoogstedelijk woon- en werkgebied. De strategische ligging op ‘De oude lijn’ tussen Rotterdam en Den Haag, maakt dat deze plek interessant is voor de grote groep aan één en twee persoonshuishoudens die nu op zoek zijn naar een plek in de zuidelijke Randstad. De groep die wij de Dynamische Stedeling noemen.
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
040
PRO GRAM MA
introductie
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
SFEREN STATIONSPLEIN AAN DE SCHIE
Het Stationsplein vormt een van de entrees van het gebied, als een levendige, stedelijke plek aan het station en de Schie. Het programma in dit deel is gericht op verbinden en ontmoeten. Deze zone kenmerkt zich door levendigheid gedurende de gehele dag. Rondom het Stationsplein aan de Schie komen de meeste op het publiek gerichte programma’s. Hier zal vanwege de nabijheid van het station en verbindingen met de binnenstad de meeste dynamiek ontstaan met de hoogste aantallen bezoekers.
042
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
VIER
De programma’s rondom het Stationsplein richten zich op zowel kort en langdurig bezoek, ontmoeting en verblijf, zoals verschillende type horeca, winkels en een supermarkt. In dit deelgebied zijn de kantoren en short-stay voorzieningen geconcentreerd. In de hoge plint wordt als ontmoetingspunt een horecafunctie gerealiseerd, gelegen op het zuiden. Deze horeca grenst aan het stationsplein en het zonnige terras, gelegen aan de Schie, biedt uitzicht over het water. Slechts een klein deel van het woonprogramma zal hier een plek vinden, bijvoorbeeld in combinatie met zorg. Forse hoogbouw domineert het beeld, de sfeer van dit gebied is vooral ‘grootstedelijk’. De relatie met de Schie wordt gelegd om het totale gebied toegankelijker te maken en het plan een adres te geven aan de naamgever van de stad en van het gebied.
De Hoven
Het deelgebied De Hoven kent een campusachtige opzet met groene binnengebieden en collectieve voorzieningen in de plinten van de gebouwen. Dit deel bestaat uit overwegend woonprogramma met veel studio’s voor één- en tweepersoonshuishoudens, met in de plinten van de gebouwen veel collectieve voorzieningen (zoals fitness, huiskamer, gameroom, gym, wasserette, huismeester en een pick-up point voor boodschappen). Laagdrempelige voorzieningen die zorgen voor contact tussen de bewoners en de spontane ontmoeting stimuleren. Door de vorm van de bebouwing ontstaan hier intieme ruimten (bijvoorbeeld een kleine boomgaard of een verdiept plein) waar omheen wordt gewoond. Aan de spoorzijde wordt gedacht aan wat grotere huurwoningen die boven een functionele voorzieningenplint (met o.a. een fietsenberging en een ‘mobilityhub’) worden gerealiseerd. Dit gebiedsdeel kan omschreven worden als ‘jong en dynamisch’, met een campus-beleving. De tijdelijke situatie langs het spoor bestaat uit een stapeling containers waar verschillende (creatieve) ondernemers hun plek kunnen vinden. Bijvoorbeeld een fietsenmaker, grafisch ontwerper, meubelmaker of 3D print studio. Een bekend voorbeeld van een dergelijke oplossing is het Boxpark in Shoreditch, London. In de uiteindelijke situatie krijgen de ondernemers een nieuwe plek in de plinten, waarboven gewoond zal worden.
043 HET SPORTPLEIN
Meer naar het oosten, waar in de toekomst ook de nieuwe verbinding met Schiedam Oost kan komen, vormt het Sportplein een dynamische plek en één van de belangrijke verbindende loop- en fietsroutes door Schieveste. Het Lentiz Life College, divers woonprogramma en verschillende voorzieningen in de plinten bepalen de sfeer van het gebied.
Door de bouwmassa’s valt vanaf de middagzon op de zuidelijk gelegen trappen van het Lentiz, een ideale locatie om te recreëren. Naast sporten speelvoorzieningen in de openbare ruimte komen in dit deelgebied een sportschool, een gezondheidscentrum en (gezonde) horeca in de plinten rondom het plein, aangevuld met bijvoorbeeld een aanbieder van Swapfietsen en kleinschalige winkels, gekoppeld aan de nieuwe stationstraverse.
De meest oostelijke deel van Schieveste, De Tuinen, is een groen woongebied. Zowel wat betreft beleving op maaiveld niveau, als in organisatie van de gebouwen. De binnentuinen geven het gebied een groen, rustig karakter en aangename verblijfskwaliteit voor bewoners en bezoekers. Er komen diverse voorzieningen voor de bewoners van De Tuinen, waaronder een speelvijver en gemeenschappelijke (moes)tuinen. Een grote collectieve kas biedt bewoners de mogelijkheid om zelf invulling te geven aan voorzieningen, services en activiteiten. Bijvoorbeeld als ontmoetingsplek, of een opslagruimte voor (tuin)gereedschap dat de bewoners met elkaar delen. Ook kan hier bijvoorbeeld een kinderdagverblijf worden gehuisvest, waarmee ingespeeld wordt op behoefte van de stedelijke gezinnen in en rondom Schieveste. Aan de spoorzijde zijn grondgebonden woningen gesitueerd met een kleine tuin voor en achter de woning en voordeuren aan de straat. Daarboven zijn loftappartementen bedacht in twee lagen. Aan de oostzijde van het plan wordt dit plandeel begrensd door een hogere woontoren waarin de bewoners een prachtig uitzicht hebben over de volle lengte van het plangebied en over het oude centrum van Schiedam en haar molens. De focus van de woongebouwen en van die aan de noordzijde van het gebied richten zich sterk op de gemeenschappelijke binnengebieden, vandaar de naam De Tuinen.
Hier zijn vooral grotere woningen gesitueerd, mede geschikt voor gezinnen met kleine kinderen. De planopzet van dit deelgebied is geïnspireerd door het project ‘Point-du-jour’ van architect Fernand Pouillon, in zuidwest Parijs. De verschillende deelgebieden worden aaneengeschakeld door een herkenbare wandel- en fiets as via de groene enfilade.
DEEL 3 UITWERKING PROGRAMMA
DEEL 3 UITWERKING PROGRAMMA
Bezoekers komen niet alleen doelgericht naar een specifieke winkel of voorziening; het Sportplein is ook een plek om rond te dwalen, te verblijven en te wonen. Het programma van kleine wooneenheden in De Hoven verkleurt op het Sportplein naar een meer gemengd aanbod met huurwoningen (twee- en driekamer woningen) in diverse prijsklassen. De voorzieningen in de plinten zullen mede gericht zijn op de leerlingen van het Lentiz Life College en de inrichting van het openbaar gebied maakt allerlei vormen van sport en spel aantrekkelijk.
De Tuinen
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
Het Masterplan gaat uit van totaal ruim 300.000 m2 bvo programma.
WONEN Bij de verschillende deelgebieden en sferen horen verschillende woonmilieus en woningtypes. Die verschillen in type en grootte, maar ook in de mate waarin voorzieningen gemeenschappelijk dan wel privé worden gebruikt.
De programmaonderdelen zijn: kantoren (nieuw), plintfuncties, wonen en (fiets)parkeren en mobiliteit. Voor het programmadeel wonen is een proefverkaveling gemaakt, die tevens in een tabel is weergegeven.
Een deel hiervan is bestaand vastgoed dat is opgenomen in de nieuwe plannen. Het betreft de gebouwen waarin de DCMR gehuisvest is (ca. 15.000 m2 bvo) en Lentiz Life College (ca. 10.000 m2 bvo). Zoals nu ingetekend omvat de nieuwbouw ruim 275.000 m2 bvo. In de tabel is het ruimtegebruik per programmaonderdeel weergegeven.
Deze proefverkaveling is inclusief een Studenthotel; op termijn zou dit programma onderdeel, als de wet- en regelgeving dat dan toelaat, omgezet kunnen worden in een regulier woonprogramma.
De verschillende woningtypen die in het Masterplan zijn opgenomen, zijn in de tabel verder uitgewerkt. Doelstelling is om uiteindelijk ten minste 3.000 zelfstandige wooneenheden, passend bij de gewenste verdichting rondom het station Schiedam Centrum.
PLINTFUNCTIES
Bij de verdere planuitwerking zal hiermee zoveel mogelijk rekening worden gehouden. Binnen het totaalprogramma is uitwisselbaarheid van types per cluster goed denkbaar, al moet daarbij wel de kanttekening worden geplaatst dat het concept voor Schieveste gebaseerd is op de verwachte marktvraag en leefstijl van de Dynamische Stedeling. Uit marktonderzoek is gebleken dat een groot deel van deze leefstijl op zoek is naar een betaalbare huurwoning in de directe nabijheid van voorzieningen en van een openbaar vervoersknooppunt.
Ook voor senioren en mensen met een zorgvraag biedt Schieveste een goede woonomgeving. Het gebied wordt zo ontworpen, dat het fysiek toe- en doorgankelijk is voor iedereen. Ongeacht leeftijd, handicap of beperking. Met de voorzieningen in de omgeving – zoals zorgverlening, huisarts, tandarts en fysio – kunnen diverse leeftijdsgroepen zelfstandig wonen, werken en verblijven in Schieveste.
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
PROGRAMMA
Bij het omzetten van het woonprogramma naar meer middelgroteen grote appartementen, wanneer de markt daarom vraagt, zal het totaal aantal woningen fors gaan zakken. Het totaal bedraagt immers zo’n 208.000 m2 bvo woonprogramma en is niet zondermeer verder te vergroten met behoud van plankwaliteit. De ontwikkelingen op het gebied van mobiliteit (autobezit en -gebruik, parkeerbehoefte, deelfietsen, meer of minder ov-gebruik) zullen mede van invloed zijn op het later te kunnen realiseren programma.
Horeca Werken/workspace Retail
WONINGTYPEN
(Zakelijke) dienstverlening Collectieve voorzieningen/wonen Sport & gezondheid Collectieve kas
044
Planuitgangspunten
ruimtegebruik Kantoor bestaand
Netto plangebied
15.000 m2 bvo
72.000 m2
10.000 m2 bvo
Programma nieuw
275.000 m2 bvo
Kantoor nieuw 20.600 m2 bvo
Aandeel wonen
208.200 m2 bvo
Ambitie woningaantal
3500 woningen
School bestaand
Voorzieningen in plinten (deels 2-lagen) Wonen (inclusief short-stay)
12.200 m2 bvo
Differentiatie
208.200 m2 bvo
Parkeren (in parkeerhuizen)
27.600 m2 bvo
Sociaal inclusief student
37%
Fietsparkeren (in plint naast spoor)
6.900 m2 bvo
Midden duur
45%
Duur
18%
Totaal programma
300.500 m2 bvo
Type Omschrijving Oppervlak GO Bandbreedte Studio’s
één en tweepersoons units
25 – 40 m2
900 – 1100
Woonzorg eenheden
één en tweepersoons units
30 – 40 m2
120 – 160
Student éénpersoons units 20 – 30 m2
400 – 500
Sociale huur appartement
2 – 3 kamerwoning
50 – 70 m2
150 – 200
Middel dure huur appartement
2 – 3 kamerwoning
60 – 75 m
500 – 700
Koop / huur appartement
3 – 4 kamerwoning
75 – 90 m2
250 – 350
Koop gezinsappartement
4 – 5 kamerwoning
90 – 120 m2
150 – 200
Koop loftappartementen
zelf in te delen
100 – 120 m2
40 – 60
2
045
CATEGORIEën Proefverkaveling Wonen (oktober 2019) omschrijving
aantal units
m2 bvo
vormfactor
m2 gbo
totaal m2 bvo
categorie
%
Wonen - student
Studentenhuisvest.
450
33
0,68
22
14.850
stud
16%
Wonen - studio 1 p
Beleggershuur
300
36
0,68
24
10.800
soc
10%
Wonen - studio 2 p
Beleggershuur
700
59
0,68
40
41.300
mid
24%
Wonen - 2/3 k
Corporatie
170
89
0,68
61
15.130
soc
6%
Wonen - zorg
Zorginstelling
150
47
0,68
32
7.050
soc
5%
Wonen - 2/3k app
Beleggershuur / koop
600
90
0,72
65
54.000
mid
21%
Wonen -3/4k app
Koop
300
116
0,72
84
34.800
hoog
10%
Wonen - 5k app
Koop
180
129
0,74
95
23.220
hoog
6%
Wonen - lofts
Koop
50
146
0,74
108
7.300
hoog
2%
Totaal
2900
208.450
100%
Deze flexibiliteit is ook terug te vinden in het aanbod, dat zal variëren van éénpersoons studio’s tot grote woningen, geschikt voor gezinnen. Binnen het totale woonprogramma valt ongeveer 35% van de woningen onder de huurliberalisatie grens van € 720,(2019). Daarnaast zal een substantieel deel (40-45%) van de woningen in de middeldure huur worden aangeboden. Het aanbod van beleggers-huurstudio’s voor één- en tweepersoons huishoudens, dat een groot deel van het programma vormt, beantwoordt de toenemende woonvraag naar kwalitatieve, compacte en betaalbare huisvesting van studenten en starters in de regio. De nabijheid van het trein- en metrostation, de binnenstad van Schiedam, de voorzieningen in het plan zelf, maar ook de binnensteden van Rotterdam en Delft bieden de ideale omstandigheden voor deze doelgroepen. Het Masterplan zal dienen als onderlegger voor de gesprekken met de verschillende typen aanbieders (beleggers) in dit huursegment.
Hoewel de aanbieders van de studio’s strikt genomen geen aanbieders zijn in de zin van Toegelaten Instelling, zal een substantieel deel van hun woningen wel aangeboden kunnen worden in de categorie tot aan de huurliberalisatiegrens. Zoals nu tegen het programma aan wordt aangekeken, zal maximaal 25% van het aantal woningen in de koopsfeer terechtkomen. Dit zal variëren van het middeldure tot het hogere prijssegment. Met de differentiatie in het woonprogramma en segmenten wordt Schieveste een inclusieve woonbuurt waar consumenten kunnen starten, doorgroeien en permanent kunnen blijven. Net als in de buurgemeenten, heeft Schiedam behoefte aan meer capaciteit in de woonzorgsfeer. De bewoners van dit type woonruimte zijn over het algemeen geïnteresseerd in een woonomgeving waar (vanuit de woning) iets te zien is en waar op straatniveau iets valt te beleven. Centrumachtige locaties zijn over het algemeen zeer gewild. Schieveste kan, als nieuwe centrumlocatie, prima in deze vraag voorzien. Bij de uitwerking van het plan gaan wij in gesprek met de lokale private aanbieders van zorgwoningen.
DEEL 3 UITWERKING PROGRAMMA
DEEL 3 UITWERKING PROGRAMMA
functie
Het merendeel van het programma bestaat uit huurwoningen. De beoogde leefstijl, de Dynamische Stedeling, is ‘footloose’ en wenst niet gebonden te zijn aan een koopwoning. Zij kiezen voor de vrijheid van huren in plaats van kopen.
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
046
047
DEEL 3 UITWERKING PROGRAMMA
DEEL 3 UITWERKING PROGRAMMA
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
Op de locatie Schieveste is momenteel circa 25.000 m2 bvo kantoor in gebruik, verdeeld over drie gebouwen. Het DCMR-gebouw, gerealiseerd in 2007, is gesitueerd langs de A20 en kan als courant worden beschouwd. Twee kleinere kantoorgebouwen van elk 5.000 m2 bvo staan langs de Overschieseweg en dateren van begin jaren ‘90. Deze gebouwen blokkeren de gewenste interactie van het plan Schieveste met de Schie en het aan de overzijde gelegen leisure complex. Om een herontwikkeling van deze fors geluid belaste locatie realistisch mogelijk te maken, zou hier een gemengd programma met horeca, kantoren en short-stay kunnen worden gerealiseerd. De eerste ontwikkelingen van Schieveste dateren van eind jaren ‘80. In de jaren ‘90 zijn er meerdere initiatieven geweest om het kantorenareaal aan de noordzijde van het spoor uit te breiden, wat met de realisatie van het DCMR-gebouw slechts beperkt is gelukt. Hierna viel de vraag naar nieuwe kantoren in dit gebied volledig weg. Alleen aan de zuidzijde van het spoor (Spoorstraat 20) is nog kantoorruimte gerealiseerd in een mixed-use gebouw, waarvan de kantoorruimten nog in gebruik zijn. Ondanks dat de resultaten uit het verleden weinig hoopvol zijn, verwachten wij dat binnen het nieuwe Schieveste vraag zal zijn naar nieuwe kantoorruimte.
In de periode 2020 – 2025 zijn er namelijk diverse grootschalige lokale en regionale kantoorgebruikers vanaf 2.500 tot 10.000 m2 die een huisvestingvraagstuk hebben.
048
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
KANTOREN Veel van deze gebruikers zijn momenteel gehuisvest in verouderde kantoorgebouwen, die niet voldoen aan de minimale label-C normering waaraan gebouwen vanaf 2023 wettelijk moeten voldoen. Een ruime meerderheid van deze kantoorgebruikers zal, mede vanuit de wens om maatschappelijk verantwoord te ondernemen, hogere eisen gaan stellen aan toekomstige huisvesting. Normaliter voldoet alleen nieuwbouw aan het gewenste minimaal label A (Breeam Very Good). Dit gegeven, opgeteld bij de uitstekende multimodale ontsluiting van het gebied, de zichtlocatie aan rijksweg en spoor en de vele voorzieningen voor dagelijkse boodschappen met daarbij een prettig pauze-ommetje voor de werknemers, maakt van Schieveste een prima vestigingslocatie voor kantoren. In Rotterdam is veel vraag naar kantoren in het gebied Weena – Coolsingel – Blaak. Een gebied dat zich kenmerkt door goede OV-ontsluiting en talrijke voorzieningen. Door de sterke opname de afgelopen jaren, loopt het aanbod aanzienlijk terug. Tussen 2020 en 2025 zullen de kantoorhuren hier als gevolg van schaarste naar verwachting op gaan lopen naar een niveau van € 220 / € 250 per m2. Voor Schieveste ligt hier een kans om in te spelen op deze schaarste met (prijs)concurrerend aanbod, dat bovenop eerder genoemde voorzieningen wat betreft auto-bereikbaarheid aanvullend een flinke tijdwinst oplevert t.o.v.
vestiging in het centrum van Rotterdam. Courant aanbod bestaat uit gebouwen met een omvang van 6.000 – 10.000 m2 met aaneengesloten vloeren vanaf 1.250 m2 v.v.o., die ook alternatief aanwendbaar zijn voor bijvoorbeeld (particuliere) onderwijsinstellingen.
Doorkijk naar DCMR-gebouw vanaf het Stationsplein aan de Schie.
(FIETS)
PARKEREN In het Masterplan zijn collectieve fietsenstallingen voorzien in de onderste twee lagen van de bebouwing langs het spoor in deelplan De Hoven, deels in combinatie met de ‘mobiliteitshub’ die naast de toegang tot het station komt. Daarnaast wordt rekening gehouden met het maken van privé fietsenbergingen in de plinten van de woongebouwen.
In totaal wordt er in Schieveste ruim voldoende ruimte gereserveerd voor fietsparkeerplaatsen, zowel voor bewoners als werknemers en bezoekers.
049
Het auto parkeren wordt collectief opgelost, in drie parkeerhuizen die volgens een flexibel bouwsysteem worden gerealiseerd. Op het dak van deze parkeerhuizen worden collectieve (sport)voorzieningen gerealiseerd. De omvang (aantal lagen) van deze parkeerhuizen zal mede afhangen van de geldende normen en behoefte.
FLEXIBILITEIT Deze vraag houdt ook de beleggers in deze categorie bezig aangezien zij hun bezit voor langere tijd wensen te exploiteren en dus ook courant te houden. Door nu goed na te denken over de bouwstructuur kan worden geanticipeerd op de mogelijk veranderende vraag in de toekomst. Door de keuze voor een bepaalde beukmaat kunnen later bijvoorbeeld drie kleine woningen worden samengevoegd tot twee grotere. Hiermee dient bij de bouw reeds rekening te worden gehouden. Dit geldt ook voor de wijze waarop de ‘natte cel’ wordt aangebracht. In de hotelwereld is het tegenwoordig gebruikelijk dat deze tussentijds vervangen kunnen worden zonder dat de hele hotelkamer op de schop hoeft. Eén en ander zal vroegtijdig met de beoogde afnemer worden besproken.
Het Masterplan gaat uit van gefaseerde ontwikkeling en realisatie. Dit betekent enige vrijheid in de programmering per gebiedsdeel en bovendien zal er per gebiedsdeel weer worden gekeken naar de verdeling van het programma over de gebouwen. De rest van het plangebied kan naar behoefte of marktomstandigheden makkelijk worden aangepast naar andere functies zoals bijvoorbeeld onderwijs, medische voorzieningen of meer kantoren. De plansystematiek en de bijbehorende modulaire parkeerhuizen kunnen hierop goed anticiperen. Het Masterplan zal een flexibele opzet kennen, waardoor naar behoefte van de markt kan worden gebouwd aan producten die op dat moment gewenst zijn. We leggen maximale volumes vast, waarbinnen naar wens ontwikkeld en gebouwd kan worden.
DEEL 3 UITWERKING PROGRAMMA
DEEL 3 UITWERKING PROGRAMMA
OCS heeft zich de vraag gesteld of het wel verstandig is om – gebaseerd op de huidige marktvraag – nu veel kleine woningen te ontwikkelen.
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
introductie
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
Circulariteit Mobiliteit Klimaatadaptatie Gezondheid en welzijn
Duurzaamheid is inmiddels zo’n breed begrip, dat het een allergiewoord dreigt te worden. De oorsprong, gebaseerd op de drie P’s van People, Planet en Prosperity, blijft echter inspirerend. Het belang van mensen, de planeet en opbrengsten moeten met elkaar in balans zijn, waarbij een duurzame ontwikkeling voorziet in de behoefte van de huidige generaties zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen (Commissie Brundtland, 1987). Omdat het onzeker is of er op wereldwijde schaal een integrale oplossing voor de rijzende klimaatproblemen zal worden geboden, is het van belang dat wij - waar we kunnen - zelf oplossingen toepassen. Een majeure ontwikkeling zoals Schieveste kan lokaal een positieve bijdrage leveren en gelijktijdig op grotere schaal andere projecten inspireren.
051
TOEKOMST BESTENDIG
DEEL 4 TOEKOMSTBESTENDIGHEID
DEEL 4 TOEKOMSTBESTENDIGHEID
050
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
Kijkend naar de effecten van gebiedsontwikkeling speelt materiaalgebruik een belangrijke rol. De meeste materialen zullen niet zomaar opraken, maar veel materialen zullen over een aantal decennia niet zondermeer economisch winbaar zijn. Bovendien zorgt het mijnen van grondstoffen voor milieuschade en vraagt het veel energie.
Om deze uitdaging in de toekomst te vergemakkelijken, zijn er verschillende organisaties die hiervoor methoden aanbieden. Bijvoorbeeld Madaster: het kadaster voor materialen. Het fungeert als bibliotheek en generator voor materialenpaspoorten, waarmee materialen een identiteit krijgen en niet meer als anoniem afval kunnen verdwijnen. Tijdens de ontwerpfase worden de gebouwen uitgewerkt met BIM conform de eisen van Madaster. Hiermee zorgen we dat de gebruikte materialen en verbindingen goed zijn vastgelegd, zodat er wordt voorgesorteerd op hergebruik aan het eind van de levensfase van (een deel van) het gebouw.
Milieuschade, verlies van habitat en uitstoot van schadelijke stoffen, zorgt er in snel toenemende mate voor dat dieren- en plantensoorten (uit)sterven en biodiversiteit afneemt. Deze milieuproblemen – en meer – vormen samen de ecologische crisis.
Het leven van een gebouw is onder te verdelen in verschillende lagen, zoals de gebouwschil, de constructie, de inbouw en de installaties. Deze lagen zullen allemaal op een gegeven moment vervangen worden, om functionele of esthetische redenen. De momenten van vervanging verschillen per laag. Zo kan de constructie wel 60-200 jaar mee, de gebouwschil 30-60 jaar, de installaties 15-30 jaar en het inbouwpakket (zoals keuken en badkamer) 15 tot 20 jaar. Bij het ontwerp van een gebouw wordt nagedacht over de geplande levensduur per laag. Als er na 15-30 jaar nieuwe installaties nodig zijn, dienen die vervangen te kunnen worden op een manier waarbij geen verdere sloop nodig is. Dit geldt ook voor de gebouwschil. Door gebruik te maken van flexibele verbindingen (zoals droogbouw) wordt het eenvoudiger om verschillende lagen van een gebouw individueel te vervangen.
In 2018 is het Rijksbrede programma ‘Nederland circulair in 2050’ verschenen en begin 2019 het ‘Grondstoffenakkoord’. De doelen zijn scherp: in 2030 moet de Nederlandse economie voor 50% op hergebruikt materiaal draaien, in 2050 zelfs voor 100%. Sinds 1 januari 2018 geldt een maximale Milieu Prestatie Gebouw (MPG) score van € 1,00 /m2 BVO voor nieuwbouwwoningen en kantoren. Grofweg gesteld geeft de MPG in één score aan wat de milieudruk is van de toegepaste materialen in een gebouw. Hoe lager de MPG, hoe duurzamer het materiaalgebruik. Het kabinet heeft eind 2018 toegezegd onderzoek te doen om deze eis uit te breiden en/of te verlagen. Daarom is het van belang dat Schieveste deze ontwikkeling nauwlettend volgt en tijdig hierop anticipeert. Schieveste betreft een grootschalige ontwikkeling en er zijn nog weinig voorbeelden waar circulariteit op grote schaal is toegepast. Hier ligt een uitgelezen kans voor het toevoegen van waarde en onderscheidend vermogen.
Materialenpaspoort Madaster Binnen Madaster wordt de Madaster Circularity Indicator (CI) ontwikkeld op basis van de studie van de EllenMacArthurFoundation (2015), waaraan het meten van Circulariteit ten grondslag ligt.
De eerste stappen in een circulair model gaan over het benaderen van het ontwerp als een systeem. Een gebiedsontwikkeling kan ook gezien worden als een systeem. De eerste vraag die gesteld wordt, is of de ontwikkeling wel nodig is. Zo ja, hoe kunnen we het grondstofgebruik minimaliseren? Kan het gebouw gedemonteerd worden? Is het adaptief? Zijn de grondstoffen terug te winnen? Door over deze vragen na te denken wordt tijdens het ontwerp al rekening gehouden met het gebruik, het einde van de levensfase van een gebouw en de herbruikbaarheid van materialen daarna.
052
INTRODUCTIE (VERVOLG) Een belangrijk uitgangspunt is dat duurzaamheid meer is dan alleen een verantwoorde energiehuishouding en verantwoord materiaalgebruik. Een grootschalige en fijne, groene woonomgeving op een uitdagende binnenstedelijke locatie zoals Schieveste, met weinig auto’s in het straatbeeld en een menselijke maat, is vanuit een stedenbouwkundig en maatschappelijk oogpunt op zichzelf al een sterk duurzaam statement. Om een diffuus onderwerp als duurzaamheid toch overzichtelijk te maken, rust de visie van OCS op 4 pijlers:
Bij verdere uitwerking van de plannen zal ook gekeken worden naar gescheiden afvalinzameling en een zo duurzaam mogelijke afvallogistiek vanaf Schieveste. Hierin zal de samenwerking worden gezocht met de juiste partijen en concepten op dit gebied.
RECYCLE BELOFTE VOOR SCHIEVESTE
Daarnaast is het vanzelfsprekend dat in Schieveste de wettelijke normen ten aanzien energiezuinigheid - die vanaf medio 2020 ondergebracht worden in BENG-normen - worden gehanteerd. De BENG normeert de maximale energiebehoefte, het maximale primair fossiel energieverbruik en het minimale aandeel hernieuwbare energie.
Tijdens het ontwerp van gebouwen in Schieveste wordt rekening gehouden met de robuustheid en levensverwachting van materialen, de de- en remontabiliteit van bouwdelen (het eenvoudig vervangen, hergebruiken, maar ook toevoegen van bouwdelen) en de flexibiliteit in het gebruik van gebouwen.
Per pijler wordt toegelicht binnen welke context invulling wordt gegeven aan de benoemde ambities, welke concrete beloften voor Schieveste worden gedaan om toekomstige gebruikers, huurders en bewoners te verleiden en op welke wijze dit naar de huidige stand van kennis en techniek kan worden ingevuld. Met deze beloften zal Schieveste als voorbeeldproject fungeren, als een adaptieve en daarmee toekomstbestendige grootstedelijke gebiedsontwikkeling binnen de Metropoolregio Rotterdam Den Haag.
STUFF SPACE PLAN SERVICES
RECYCLE
SKIN STRUCTURE
CIRCULARITEIT
MOBILITEIT
053
KLIMAATADAPTATIE
GEZONDHEID
Lagenbenadering Met het lagenmodel van Stewart Brand wordt gekeken naar de levensduur per laag, wat wordt meegenomen in het circulair en demontabel bouwen.
SITE
DEEL 4 TOEKOMSTBESTENDIGHEID
DEEL 4 TOEKOMSTBESTENDIGHEID
Tenslotte wordt in het ontwerpproces nagedacht over de mate van adaptatie binnen het gebouw zelf. Woonwensen veranderen over de tijd, de indeling van een gebouw moet mee kunnen veranderen om in die wensen te kunnen blijven voorzien. Ook hier is het de uitdaging dit mogelijk te maken zonder het gebouw te slopen. Een zo kaal mogelijke basisconstructie, met waar mogelijk dragende gevels, geeft de mogelijkheid de functie of indeling (door middel van samenvoegbaarheid en splitsing) van een gebouw makkelijker te wijzigen.
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
CIRCULARITEIT
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
De doelgroep van Schieveste is de Dynamische stedeling, die dit gebied verkiest vanwege de diversiteit aan wonen en voorzieningen en de goede bereikbaarheid zowel met auto als openbaar vervoer. Bereikbaarheid en gebruik zijn voor hen belangrijker dan het bezit van een eigen auto. Passend bij deze doelgroep en de goed bereikbare locatie, wordt Schieveste een ontwikkeling met lage parkeernorm en een divers aanbod aan deelauto’s en fietsen. Zo bieden we toekomstige bewoners toegang tot de mobiliteit van de toekomst: schoon, efficiënt, stil en betaalbaar. Onze mobiliteitsvormen bevinden zich in een transitie. Elektrisch vervoer (EV) groeit snel. In 2025 zijn er naar verwachting 1 miljoen elektrische auto’s in Nederland en dit aantal groeit richting 2030 naar 2 miljoen. Het huidige kabinet wil bovendien dat alle nieuw verkochte auto’s vanaf 2030 emissieloos rijden. De elektrische auto speelt een belangrijke rol in de verduurzaming van transport en verbetering van luchtkwaliteit. Het openbaar vervoer is een belangrijke vervanger van de auto voor (midden)lange afstanden. Door ook voor kortere afstanden voorzieningen aan te bieden, neemt de noodzaak voor een eigen auto nog verder af. Elektrische fietsen, scooters en steps zijn hiervoor ideaal. De elektrische fiets belast het milieu veertig keer minder dan een auto.
Als vervanging voor de auto op korte afstanden zorgt de e-bike voor grote besparingen op kosten en uitstoot van broeikasgassen. Het uitgangspunt van OCS is meer ruimte voor voetgangers en fietsers en het stimuleren van duurzaam vervoer. Dat doen we door heldere routes en goede verbindingen, aansluitend op het fiets-
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
MOBILITEIT en voetgangersnetwerk van de stad. Het gebied wordt zodanig ingericht dat lopen, fietsen, gebruik van ov en deelmobiliteit worden gestimuleerd. Wonen en werken op Schieveste betekent geen eigen auto voor de deur, maar de aansluiting op een netwerk van verschillende vervoersmethoden, passend bij gebruiker en reis. Een ‘Mobility as a Service’ (MaaS) concept past heel goed bij Schieveste dankzij de ligging en (potentieel) grote gebruikersgroep. Mobiliteit wordt een service, gebaseerd op een combinatie van openbaar vervoer, slimme deelsystemen voor auto’s en andere voertuigen en slechts een beperkte hoeveelheid eigen auto’s. Dit heeft impact op de parkeervraag, waardoor de norm substancieel kan worden verlaagd. In samenwerking met een nader te bepalen mobiliteitsaanbieder wordt een mobiliteitsconcept voor Schieveste uitgewerkt. Elektrische deelauto’s en deel(bak)fietsen vormen de basis van het aanbod en kunnen in de toekomst worden aangevuld als gebruikers dat wensen. Een eenvoudig via een app te bedienen reserveringssysteem met flexibele contracten biedt alle gebruikers inzicht in en toegang tot het aanbod, aansluitend op opkomende trends zoals ‘Mobility as a Service’ (MaaS).
Parkeervoorzieningen en services In de parkeerhuizen op Schieveste komen verschillende (mobiliteits)voorzieningen en services samen. De daken krijgen een publieke functie waarmee zij een bijdrage leveren aan de kwaliteit van de openbare ruimte.
Op basis van het programma en de ervaring van een nader te bepalen mobiliteitsaanbieder zal berekend worden welk aanbod past bij Schieveste. Op basis van feitelijk gebruik kan het aanbod verder worden uitgebouwd en aangepast op wensen van gebruikers. Indien gewenst en afhankelijk van het gebruik kunnen de vervoersmiddelen ook ingezet worden voor gebruikers in de omgeving, waarmee Schieveste als grootschaliger hub kan dienen. Dit kan bijdragen aan interactie met de omgeving en stimulering van gebruik van duurzaam vervoer.
054
055 BELOFTE VOOR SCHIEVESTE OCS stelt zich tot doel om met aanbieder(s) van ‘Mobility as a Service’ afspraken vast te leggen. Uitgangspunt hierbij is dat deze faciliteit bij oplevering van het eerste deelplan Schieveste operationeel is voor bewoners en gebruikers. Laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen wordt adaptief gerealiseerd. Voor toekomstige bewoners wordt een financiële incentive ingebouwd die het gebruik van deelconcepten bevordert ten opzichte van het eigen bezit.
MOBILITEITSHUB Mobiliteitshub(s) worden gesitueerd op de meest logische, centrale plekken binnen het plangebied en in de nabijheid van het station. In de Mobiliteitshub Schieveste zijn altijd deelauto’s, fietsparkeren en collectief vervoer aanwezig. Andere vervoersfuncties zoals deelfietsen, laadpunten, taxi- en carpoolplaatsen, fietstrommels en een P+Bike/Ride zullen hier aan worden toegevoegd. Diensten die hier aangeboden kunnen worden zijn bijvoorbeeld pakket-lockers, stomerij- en wasservices, pick-up points voor boodschappen, een repair shop en deelplatformen. De hub kan hierdoor tevens functioneren als laagdrempelig ontmoetingspunt voor bewoners en gebruikers in Schieveste.
Schieveste is ingericht als een autovrij gebied, met uitzondering van de toegang voor nood- en hulpdiensten en bevoorrading (tijdslot). Parkeren van bewoners vindt plaats in parkeergarages aan de noordzijde van het plangebied, bereikbaar via een route parallel langs de A20. Auto’s worden hiermee zoveel mogelijk uit het binnengebied gehouden waardoor een prettige, veilige omgeving voor fietsers en voetgangers ontstaat. ‘Mobility as a Service’ Mobiliteit wordt een service, gebaseerd op een combinatie van openbaar vervoer, slimme deelsystemen voor auto’s en andere voertuigen en slechts een beperkte hoeveelheid parkeerplaatsen voor eigen auto’s.
De nu ingetekende parkeerhuizen bij de plandelen Stationsplein aan de Schie en De Hoven, krijgen op het dak een publiek toegankelijke functie waarmee zij een bijdrage leveren aan de kwaliteit van de openbare ruimte van Schieveste. Een mooi voorbeeld van een dergelijk parkeerhuis is gerealiseerd in het Nordhavn District in Kopenhagen.
Gebruik van de fiets wordt gestimuleerd door fietsenstallingen zichtbaar, toegankelijk en aantrekkelijk te maken en logisch te positioneren in het gebied. We sluiten aan op gebruiksroutes en zorgen voor optimaal gebruikscomfort. Fietsparkeren vindt plaats in de openbare ruimte en binnen de bebouwing. Gesitueerd aan de randen van de locatie, aan verbindingen en aan entrees, waardoor bewoners altijd eerst hun fiets passeren voor zij andere vervoersmiddelen tegenkomen. Stallingen voor bewoners worden gescheiden van die voor bezoekers en werknemers.
EXPEDITIE De logistiek van en naar Schieveste wordt gebundeld, compact en geconcentreerd. Bij de uitwerking van het plan zoeken wij daarvoor de samenwerking met de juiste partners en (bestaande) logistieke concepten.
TOEKOMSTPERSPECTIEF Als de huidige trends en ontwikkelingen zich in de toekomst door blijven zetten, zullen we ons steeds duurzamer, efficiënter en gezonder verplaatsen. Omdat ontwikkelingen snel gaan en niet altijd goed te voorspellen zijn, is het van belang om het mobiliteitsconcept intensief te blijven monitoren en bij te schakelen waar nodig. Bijvoorbeeld het aanpassen en uitbreiden van het aanbod en het openstellen voor meerdere gebruikers. Op die manier behouden we de flexibiliteit om een succesvol mobiliteitsplan te blijven bieden, ook bij veranderingen in de toekomst.
DEEL 4 TOEKOMSTBESTENDIGHEID
DEEL 4 TOEKOMSTBESTENDIGHEID
AUTO PARKEREN
FIETS PARKEREN
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
De opwarming van de aarde zorgt voor hittestress in steden. Overmatige warmte bedreigt de gezondheid van kwetsbare groepen zoals ouderen, jonge kinderen en patiënten met hart- en vaatziekten. Hittegolven kosten mensenlevens, elke graad die de temperatuur verder oploopt tijdens een hittegolf is terug te zien in sterftestatistieken. Door klimaatverandering neemt de kans op hittegolven toe. Een groenere inrichting van onze steden helpt bij het matigen van de hitte in de stad. Groen in de vorm van bomen en struiken biedt schaduw, verkoeling en bindt fijnstoffen. Tevens neemt de frequentie en intensiteit van piekbuien toe, met wateroverlast en schade tot gevolg. Door vergroening van gebieden in de stad krijgt water de ruimte om vrij in de bodem te infiltreren of opgenomen te worden door vegetatie en het grondwater aan te vullen. Op (groene) daken en in het openbaar gebied kan water worden gebufferd en opgeslagen worden voor hergebruik, of vertraagd afgevoerd worden om piekbelasting te voorkomen.
056
BELOFTE VOOR SCHIEVESTE
Groene daken in combinatie met PV panelen zorgen door verkoeling en ventilatie zelfs voor een hoger rendement van duurzame energie. Ook biedt groen een impuls aan het stimuleren van biodiversiteit, dat momenteel sterk aan het afnemen is. Met toepassing van de juiste soorten kan het ecologisch netwerk worden versterkt en wordt biodiversiteit bevorderd, met positieve effecten op de gezondheid van bewoners van de stad – zowel mensen als dieren.
OCS stelt zich tot doel dat de opzet en inrichting van openbare en collectieve buitenruimten en de indeling van gebouwfuncties uitnodigen uit tot beweging en interactie tussen bewoners en gebruikers. Dit draagt bij aan het succes van de ontwikkeling.
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
KLIMAATADAPTATIE
Het installatieconcept in de woningen wordt integraal ontworpen, waarbij functionaliteit, duurzaamheid en gebruiksvriendelijkheid de uitgangspunten vormen en zo positief bijdragen aan het welzijn en comfort van bewoners.
Het versterken van groen en biodiversiteit en het klimaat adaptief maken van stedelijk gebied vormen lastige opgaven. Het CBS verwacht dat de bevolking in Nederland groeit met 950.000 mensen in 2030. De toename van verstedelijking die daarmee gepaard gaat, zal de komende decennia – samen met mobiliteit, voedselbehoefte en klimaatbeheersing – de kwaliteit van de groene ruimte in de stad beïnvloeden. De uitdaging waar steden nu voor staan is om gelijktijdig te verdichten én (hoogwaardig) te vergroenen. Dit vergt een integrale aanpak, waarbij gebouwen zelf als groenvoorziening in de stad gaan fungeren.
BELOFTE VOOR SCHIEVESTE
GEZONDHEID
OCS heeft als doel om met het ontwerp van het openbaar gebied, de groene binnentuinen en de gebouwen de biodiversiteit in Schieveste te versterken, als onderdeel van het merk Schieveste.
057
Groen Schieveste Met een groene inrichting worden nadelige gevolgen van klimaatverandering - zoals hittestress en wateroverlast - op Schieveste zoveel mogelijk voorkomen. Groen versterkt biodiversiteit en ecologie en draagt bij aan een prettige leefomgeving.
In het verlengde van ambities voorgesteld bij klimaatadaptie, kan geconcludeerd worden dat natuur en biodiversiteit van belang zijn voor het leven in en functioneren van de stad. Een groene omgeving zorgt voor een geliefde, eigentijdse en gezonde omgeving om te wonen, werken en recreëren, waar bedrijven zich graag vestigen en waar bezoekers graag komen.
OCS beoogt in Schieveste eigenaarschap en zelforganiserend Vermogen te stimuleren. Bewoners hebben een actieve rol in de bewonerstuinen, gezamenlijke dakterrassen en natuurlijk de collectief kas, waar ze samen voedsel verbouwen en initiatieven organiseren. Ook in het beheer van de groene sport- en recreatieplekken zullen bewoners een actieve en duurzame inbreng hebben. Dankzij deze community vorming én dankzij het onderscheidende karakter van Schieveste in Schiedam, zullen bewoners zich sterk identificeren met het gebied en dit als het ware zich toe eigenen. Dit komt uiteindelijk het succes van de ontwikkeling ten goede.
Aanvullend hierop maakt een groene leefomgeving mensen ook weerbaarder tegen stress en negatieve gevoelens, draagt het bij aan sneller herstel na ziekte en zorgt het voor een beter sociaal klimaat. Dit wordt onderschreven door talrijke studies in binnen- en buitenland. In Nederland toonden onderzoekers aan dat mensen gezonder zijn als de woonomgeving meer groen bevat en als activiteit en beweging gestimuleerd worden. Zo hebben kinderen in groene wijken vijftien procent minder vaak last van overgewicht.
Aantrekkelijkheid van het gebied speelt daarbij een belangrijke rol. Denk aan de kades langs het water, de aaneenschakeling van gevarieerde groene buitenruimten (enfilade), de sport- en spelplekken en voorzieningen als fitness, buurtsupermarkt en horeca. Allemaal redenen om naar buiten te gaan en elkaar te ontmoeten. Een slimme inrichting draagt hieraan bij, alle voordeuren komen bewust uit op de enfilade en de openbare ruimte combineert geborgenheid met goede zichtlijnen, zonder dode hoeken.
De mogelijkheid elkaar te ontmoeten in een aantrekkelijke, groene buitenruimte heeft een positief effect op het welzijn van de mens. Het draagt voor een belangrijk deel bij aan de kwaliteit van leven. Mensen voelen zich er prettig en gelukkig. Groene plekken zoals parken en plantsoenen nodigen uit tot recreatie en sociale interactie. Mensen komen elkaar tegen en maken een praatje in het park, of onderhouden een gezamenlijk groen speelplein in de buurt. Op Schieveste bieden we met de groene enfilade en de verschillende binnentuinen de mogelijkheid te verblijven, bewegen en ontmoeten in het groen, omdat we als OCS denken dat dit bijdraagt aan het succes van de ontwikkeling.
Wijken waar bewoners meer contact hebben en zich betrokken voelen, hebben doorgaans ook minder last van verloedering, overlast en criminaliteit. Doordat buurtbewoners elkaar vaker tegenkomen, elkaar ontmoeten en er zichtbaar meer mensen op straat zijn, neemt het gevoel van veiligheid toe en ontstaat er meer binding met de buurt. Ook kunnen bewoners op kleinere schaal in contact komen met elkaar via een complex- of gebouwapp, bijvoorbeeld voor het delen van voorzieningen, spullen en services. Deze apps worden vaak aangeboden door beleggers als aanvulling op het woonconcept.
Beweging wordt bevorderd door middel van sportvoorzieningen en de focus op voetganger en fietser. De openbare ruimte wordt ontworpen op basis van STOMP: eerst Stappen, dan Trappen, daarna OV en MaaS en als laatste mogelijkheid de Privé auto.
Ook het binnenklimaat van een woning heeft effect op het welzijn van bewoners. Aspecten als temperatuur, luchtkwaliteit en vochtgehalte dienen optimaal en waar nodig regelbaar te zijn. Vooral in de avond- en nachtelijke (stille) uren mogen installatiegeluiden en geluiden van buiten de woning de wettelijke (ontheffing)normen niet overschrijden.
DEEL 4 TOEKOMSTBESTENDIGHEID
DEEL 4 TOEKOMSTBESTENDIGHEID
EN WELZIJN
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
058
PLAN VAN AANPAK
059
PROCES PARTICIPATIE EN HAALBAARHEID
Voor de haalbaarheid en het draagvlak van het Masterplan is een doordacht Plan van Aanpak essentieel. Samenwerking, communicatie, participatie en placemaking vormen daarin belangrijke aspecten. Met de gemeente, met belangrijke stakeholders én met Schiedammers en toekomstig bewoners. Door middel van adviezen en het binden van juiste partners aan het team is een plan van aanpak opgesteld, om te komen tot een breed gedragen Masterplan.
DEEL 5 PLAN VAN AANPAK
DEEL 5 PLAN VAN AANPAK
introductie
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
De ontwikkeling van Schieveste zal onvermijdelijk impact hebben op de omgeving. OCS hecht daarom veel waarde aan een zorgvuldig participatietraject. Dat traject heeft al plaatsgevonden tot aan de totstandkoming van dit Masterplan en zal continueren in de fase van verdere uitwerking.
UITGANGSPUNT 2
Door middel van participatie komt OCS in verbinding met omwonenden, ondernemers en andere relevante belanghebbenden. Hiermee is OCS in de gelegenheid gebruik te maken van de expertise en kennis die bij deze stakeholders aanwezig is om bij de uitwerking van de plannen in te kunnen spelen op hun wensen. Participatie verhoogt de plankwaliteit, zorgt dat het project beter aansluit bij de marktvraag, draagt bij aan de totstandkoming van het maatschappelijke draagvlak en verkort daarmee de doorlooptijden van het ontwikkelproces. Hier benoemen we vooral de strategische uitgangspunten, zoals de beoogde speelruimte. Voor de concrete uitwerking werken we volgens het opgesteld Communicatieplan waarin de verschillende doelgroepen, fases, subboodschappen, communicatiemiddelen en werkvormen nader uitgewerkt zijn. Voor de communicatie en participatie werken we samen met De Wijde Blik, dé communicatiespecialist in ruimtelijke ontwikkeling en eerder betrokken bij Schiedam in Beweging.
Na vaststelling van het Masterplan zijn er nog steeds zaken die Schieveste-breed moeten worden uitgewerkt. Daar zal conform de participatieladder het participatieniveau Raadplegen voor zijn voor de direct belanghebbenden. Voor de rest van de stad geldt het niveau Informeren. Anders ligt dit bij de gefaseerde ontwikkeling van de deelgebieden. Voor deze uitwerking is het participatieniveau minstens Adviseren, maar met name bij collectieve of openbare gebieden willen we de uitwerking van een aantal specifieke onderdelen graag samen met (toekomstige) bewoners en omwonenden Coproduceren. Immers: juist wanneer bewoners een actieve rol in het beheer krijgen (zie Sociale Duurzaamheid) is het verstandig hen nauw te betrekken bij het ontwerp. Belangrijk is dat we bij aanvang van elk participatietraject bij belanghebbenden de juiste verwachtingen wekken over hun speelruimte.
UITGANGSPUNT 1
Schieveste is van alle Schiedammers
060
Schieveste is geen gewone woonwijk. Het gebied ligt nu nog vrij geïsoleerd, maar is straks in feite ‘van iedere Schiedammer’. De schakelplek in de stad, de entreefunctie voor Schiedam én de ontmoetingsfunctie van de voorzieningen en het openbaar gebied rechtvaardigen dat. Meer dan bij een reguliere wijk is de uitdaging dan ook om niet alleen huidige omwonenden te betrekken, maar juist ook de rest van de stad en specifiek de toekomstige inwoners.
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
PARTICIPATIE Wisselende participatieniveaus voor wisselende opgaven en doelgroepen
De gemeente Schiedam biedt de participatieladder aan. De participatieladder geeft aan of en op welke manier participatie plaats vindt. Hoe hoger op de ladder, hoe meer invloed. Voorwaarde voor een correcte participatie is dat betrokkenen vooraf weten welke invloed zij hebben, welke randvoorwaarden er zijn en wat het uiteindelijke doel is van hun participatie.
Informatieavond op 17 oktober 2019 in het Lentiz Life College, om geïnteresseerden te informeren over de plannen voor Schieveste.
Omdat Schieveste deelgebieden krijgt die zich onderling onderscheiden en in fasen worden ontwikkeld, zal ook de bijbehorende participatie telkens maatwerk moeten zijn. Voor de diverse deelgebieden zijn telkens andere doelgroepen belangrijker. Zo zijn bij de deelgebieden Stationsplein en De Hoven meer ondernemers in beeld dan in de andere deelgebieden. En naarmate het project vordert, worden de bewoners van de eerste fasen vanzelf omwonenden en dus belanghebbenden van vervolgfasen.
061 UITGANGSPUNT 3
Meedoeners en Meekijkers
Participatie kent een aantal uitdagingen, waaronder: hoe krijg je een goede vertegenwoordiging van alle stakeholders? Maar ook: hoe houd je mensen over een lange periode betrokken? Het antwoord op beide vraagstukken vinden we onder meer in een onderscheid tussen Meedoeners en Meekijkers. Meedoeners doen actief mee in participatierondes. Graag zouden we een structureel Adviesteam in het leven roepen dat gedurende langere tijd meedenkt met OCS over Schieveste. Daarnaast zijn er de Meekijkers. Zij kunnen of willen niet actief meedoen, maar zij volgen het proces wel graag. Dit zal voor veel Schiedammers gelden. Wanneer hen een laagdrempelige manier wordt geboden om af en toe een bijdrage te leveren, veranderen de Meekijkers graag voor even in Meedoeners. Dit doen we via online peilingen en thematische eenmalige open werkateliers. Synchroon en De Wijde Blik hebben hier goede ervaring mee in het project Wisselspoor in Utrecht, net als Schieveste een locatie langs het spoor die voorheen nogal uit het oog lag. Dat geldt ook voor De Tuinen van Genta in Breda. Voor kinderen en jongeren organiseren we eigen participatie-activiteiten. Uiteraard werken we daarbij graag samen met het Lentiz College, waarvan de scholieren reeds een faciliterende rol speelden bij onze eerdere participatiebijeenkomsten.
Een mooi voorbeeld van participatie met kinderen en jongeren is de sport- en spelplek in het Nelson Mandelapark, die compleet is gerealiseerd op de wensen van kinderen van alle leeftijden. Participatie kan in de visie van OCS een goede bijdrage leveren aan de beleving en betrokkenheid bij Schieveste, net als aan de naamsbekendheid. Dit kan allemaal bijdrage aan het succes van de ontwikkeling.
Extra inspanning vereist om toekomstige bewoners te betrekken
Juist bij Schieveste is er extra inspanning vereist om ook toekomstige bewoners te betrekken. Zij gaan het gebied immers het meest intensief gebruiken, maar zijn nu meestal nog niet in beeld. Daarom werken we een aantal onderdelen bewust nog niet uit, om die later – wanneer er meer potentiële bewoners in beeld zijn – samen met hen via coproductie uit te werken.
Zo vergroten we gaandeweg het project de database met mensen die het project willen volgen (nieuwsbrieven, Facebook, Instagram), mensen die actief mee willen denken (polls, inloopateliers, werkgroepen, mensen die er willen gaan wonen of werken én mensen die straks een bijdrage willen leveren aan een levendige community in Schieveste – denk aan beheer en ontmoetingsfuncties.
STAKEHOLDERANALYSE Onderdeel van het participatieplan is een stakeholderanalyse. De verschillende stakeholders zijn verdeeld over vier kwadranten. Elke kwadrant vraagt om een andere aanpak, andere activiteiten en wordt aangestuurd door andere disciplines en werkgroepen. Per onderwerp wordt bekeken welke participatieruimte er is, rekening houdend met de kader stellende randvoorwaarden, de financiële haalbaarheid en de technische uitvoerbaarheid van het project. Onderdeel van de participatie is (omgevings)communicatie, het actief informeren van en benaderbaar zijn voor de stakeholders. In samenwerking met De Wijde Blik heeft OCS een omgevingscommunicatieplan opgesteld. De Wijde Blik zal hier in het vervolgtraject uitvoering aan geven. In het omgevingscommunicatieplan worden naast de aanpak ook de inzet van communicatiemiddelen benoemd.
DEEL 5 PLAN VAN AANPAK
DEEL 5 PLAN VAN AANPAK
UITGANGSPUNT 4
Denk aan de kas in deelplan De Tuinen maar zo mogelijk ook aan indeling van woningplattegronden, om zo vraaggericht mogelijk te kunnen ontwikkelen. De Wijde Blik heeft hier goede ervaring mee opgedaan bij Hof aan de Hef, een woningbouwproject van Woonstad Rotterdam op het Noordereiland. We werven de toekomstige bewoners via gebiedspromotie. Het sleutelwoord hierbij is ‘trots’. Trots op Schiedam en op Schieveste. De beste ambassadeurs zijn direct betrokken bewoners en ondernemers. Daarom zouden we graag testimonials van participanten inzetten: korte filmpjes en aansprekende citaten die mensen makkelijk delen op social media. Het mes snijdt daarbij aan twee kanten. We werven woningzoekenden uit Schiedam en van elders. En we stimuleren anderen om zich óók aan te melden als geïnteresseerde en/of participant.
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
-
-
-
-
-
-
Bij de uitwerking van het plan zullen wij aandacht schenken aan de noordzijde van het plan, grenzend aan de Parallelweg. Dit mag geen onveilige plek worden. De nieuwe spooronderdoorgang betekent dat er meer interactie zal ontstaan tussen Schieveste en Schiedam Oost, bijvoorbeeld ten aanzien van het gebruik van voorzieningen en scholen. De programmering van de plinten bij het Sportplein kunnen hier goed op inspelen. Bij het inrichtingsplan moeten wij rekening houden met het gebruik van de openbare ruimte door minder valide en/of gehandicapte mensen. Ook moet er op gelet worden dat bij het inrichtingsplan sociaal onveilige plekken worden voorkomen. Dit kan onder andere door lange zichtlijnen te creëren en ervoor te zorgen dat je over het groen heen kunt kijken of in geval van bomen er onderdoor. Aan de oostzijde van het plan, tegen de volkstuinen aan, kan te zijner tijd nog een ontsluitingsweg komen, waar nu een fietspad is. Houd rekening met toegankelijkheid van het gebied voor taxi’s en voertuigen met ontheffing om ouderen en minder validen voor de deur van hun woning af te kunnen zetten. De herinrichting van de Overschieseweg ter hoogte van het deelplan Stationsplein aan de Schie moet zorgvuldig gebeuren zodat auto’s, fietsers en voetgangers elkaar niet in de weg zitten. Betaalbaar wonen is belangrijk op deze plek. Het plan moet voldoen aan de norm van 30% sociale huur.
Schiedam moet in de toekomst een bestemming worden, niet alleen een plek om over te stappen richting Rotterdam of Den Haag. Bij de planuitwerking moet rekening worden gehouden met geluid, stikstof dat soort zaken. Houd rekening met de 17 Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties. Kunnen de volkstuinen (gemeente Rotterdam) betrokken worden bij de ontwikkeling van Schieveste?
-
Schieveste moet een echt OV-knooppunt worden en de parkeernorm moet daarop afgestemd zijn. Het zou mooi zijn als singles die een relatie aangaan, binnen het plan naar een grotere woning kunnen doorstromen.
UIT TE WERKEN IN SAMENWERKING MET GEMEENTE Zoals gezegd gaat de participatie deels over Schieveste-brede onderwerpen, maar gaandeweg ook steeds meer over specifieke deelgebieden. Per onderdeel is een participatie-aanpak vereist, die we graag in nauwe samenspraak met de gemeente opstellen, omdat het tegen de rol van de gemeente als bestuursorgaan aan ligt, met de trajecten voor zienswijzen, bezwaar en beroep bij wijziging van het bestemmingsplan en bij vergunningen. Per onderdeel wordt in de participatie-aanpak telkens ten minste opgenomen: - Eindproduct, besluitvormingsproces en vervolg - Waar werken we naar toe? Wie beslist uiteindelijk (OCS of juist de gemeente)? - Doelgroepen en werving - Wie mogen participeren? Dit kunnen zowel organisaties als individuen zijn. Hoe bereiken we hen? Liefst maken we gebruik van de bestaande Schiedamse netwerken. - Speelruimte - Waarover willen we graag inbreng van anderen horen en hoe ver gaat die invloed dan (participatieniveau)? En wat ligt juist al vast? - Proces en werkvormen - Aantal bijeenkomsten, openbaar of besloten, werkvormen fysiek en online. - Beeldmateriaal - Waarmee gaan we naar buiten - Informatievoorziening - Tussentijds de ‘Meekijkers’ en de gemeenteraad op de hoogte houden. - Terugkoppeling - Reeds bij aanvang bespreken we wanneer en hoe we kunnen terugkoppelen.
062
CONSULTATIE - clemens van vuurde
- Anke Bodewes
Woningmarktadviseur, Anke Bodewes Makelaardij
“SCHIEVESTE ZAL VOORAL BEVOLKT WORDEN DOOR JONGE MENSEN MAAR DE AANTREKKELIJKHEID VAN DEZE DYNAMISCHE DOELGROEP ZAL OOK AANTREKKINGSKRACHT HEBBEN OP MODERNE, MOBIELE OUDEREN” Senioren zijn tegenwoordig veel flexibeler en reislustig. Ook zij nemen genoegen met een kleinere maar zeer complete woning, om van daaruit de wereld te ontdekken. De deur achter je dichttrekken en je geen zorgen maken over je huis. Maar als je thuis bent, dan wil je wel alle voorzieningen in de buurt hebben.
Vastgoedadviseur, CaptitalValue
“SCHIEVESTE BIEDT EEN OPLOSSING VOOR HET GROTE WONINGTEKORT IN DE ZUIDELIJKE RANDSTAD” Schieveste springt door de ligging én de omvang van het project in op het grote woningtekort in de zuidelijke Randstad. Het project is een mooi voorbeeld waarbij samenwerking tussen marktpartijen leidt tot een succesvol resultaat. Juist in de huidige woningmarkt dragen dit soort gezamenlijke initiatieven bij om de tekorten terug te dringen.
Directeur-bestuurder Woonplus Schiedam
Goudswaard Real Estate
Naar verwachting treedt de Omgevingswet in 2020 in werking. In de Omgevingswet wordt participatie als verplichting opgenomen. Belanghebbenden (burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen) dienen in een vroegtijdig stadium bij het proces van de besluitvorming over een project of activiteit te worden betrokken. Verder staan er in het omgevingsbesluit enkele regels voor een goed proces. Bij het omgevingsplan (het bestemmingsplan ‘nieuwe stijl’) moet in de kennisgeving worden uitgelegd hoe het participatieproces eruit ziet. Ook is een motiveringsplicht opgenomen waarin de gemeente bij het besluit aangeeft hoe belanghebbenden zijn betrokken bij de voorbereiding, wat de resultaten zijn geweest van de participatie en op welke wijze de ontvangen adviezen en reacties zijn verwerkt.
De initiatiefnemer wordt vervolgens bij het aanvragen van een omgevingsvergunning gevraagd aan te geven of en zo ja hoe participatie is toegepast in de ontwerpfase. De invulling is vormvrij. Het bevoegd gezag betrekt deze informatie bij de integrale belangenafweging. Vooruitlopend op de inwerkingtreding van de Omgevingswet anticipeert OCS hier op. Voor de wettelijk publiekrechtelijke taken ten aanzien van participatie ligt de regie bij de gemeente Schiedam. We denken hierbij aan bijvoorbeeld de ter inzagelegging van het ontwerp bestemmingsplan.
Op één van de beste OV-knooppunten van de zuidelijke Randstad, met een ligging pal langs de A20 en op loopafstand van het historisch centrum van Schiedam, biedt de multifunctionele gebiedsontwikkeling Schieveste een unieke mogelijkheid voor de vestiging van moderne kantoren en onderwijsinstellingen met een ruimtevraag tussen de 5.000 en 10.000 m2.
“MET SCHIEVESTE VERBETERT DE ENTREE VAN SCHIEDAM AANZIENLIJK” Qua openbaar vervoer is hier sprake van grootstedelijke bereikbaarheid. Schieveste biedt daarom bijdetijdse vastgoedkansen waarvan wij ook onze huurders graag laten profiteren.
DEEL 5 PLAN VAN AANPAK
DEEL 5 PLAN VAN AANPAK
OMGEVINGSWET
063
- EmiLE KLEP
- Richard Goudswaard
“EEN UNIEKE MOGELIJKHEID VOOR DE VESTIGING VAN MODERNE KANTOREN EN ONDERWIJSINSTELLINGEN”
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
WAT HEBBEN WIJ OPGEHAALD UIT DE PARTICIPATIEBIJEENKOMSTEN?
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
De ontwikkeling van Schieveste begint niet over enkele jaren maar nu! Met een slimme placemakingstrategie zetten we het gebied op de kaart en geven we een voorproef van de sfeer die we op Schieveste voor ogen hebben. Enthousiasmeren We willen bezoekers van Schieveste vanaf het eerste moment enthousiasmeren. Gestapelde zeecontainers zullen een tijdelijke invulling zijn en vormen direct een ontmoetingsfunctie voor het gebied. Hier bieden we startende ondernemers en creatieven de kans omte laten zien wat zij kunnen. Bij succes kunnen zij wellicht doorgroeien naar een permanente locatie in het gebied. Ook is dit de locatie waar bezoekers door OCS geïnformeerd worden over de toekomstige ontwikkelingen op de plek.
SCHIEVESTE MASTERPLAN 2019
PLACEMAKING Faciliteren Schieveste zal in fases ontwikkeld worden. Aangezien een groot deel van Schieveste momenteel niet bebouwd is, betekent dit dat een deel van het gebied voor langere tijd onbebouwd zal blijven. Deze ruimte blijft in de visie van OCS beschikbaar voor lokale initiatieven en evenementen. In de visie van OCS is het goed om een locatie die zo centraal gelegen is beschikbaar te stellen voor initiatieven uit de omgeving. Anderzijds biedt het gebruiken van het gebied aan OCS de kans om toekomstige gebruikers al in een vroeg stadium aan zich te binden en draagvlak te creëren voor de toekomstige invulling. Dat draagt bij aan het succes van de ontwikkeling.
PLACEMAKING Met een slimme placemakingsstrategie zetten we het gebied op de kaart en geven een ween voorproef van de sfeer die we straks op Schieveste voor ogen hebben.
Vergroenen OCS stelt voor om al in een vroeg stadium te beginnen met het vergroenen van de locatie door het planten van bomen en de aanleg van tijdelijke (moes)tuinen. Hiermee wordt de eerste stap gezet naar een fijne woonomgeving, die niet alleen uit gebouwen bestaat, maar juist draait om de groene wereld daartussen.