Bijlage 2 Ruimtelijk Economisch Raamwerk Haven van Schiedam 2022

Haven van Schiedam Ruimtelijk-Economisch Raamwerk

06.10.2022

Voorwoord Havengebied waar handen én hersenen, wereldwijd bijdragen in de vergroening van energie Als wethouder heb ik verschillende portefeuilles. Eén daarvan is de haven van Schiedam. Juist daar waar het verleden en de toekomst van de stad goed samenkomen. Samen met de gin en jenever en de zes hoogste klassieke windmolens ter wereld, vormt het maritieme hart het DNA van de stad. Een haven die zich laat kenmerken door een grote concentratie van engineers in de (wind)offshore en maritieme makers, waarvan de kranen en andere objecten vanaf de A4 en A20 vanuit elke windrichting goed zichtbaar zijn. En dat vult mij telkens weer met een gevoel van trots, wanneer ik onderweg of in haven ben. Er worden zulke toffe dingen gemaakt, door mensen en machines in de Wilhelmina- en Wiltonhaven! Tegelijkertijd is er aandacht voor andere ook belangrijke aspecten rondom dit succes. Immers met die bedrijvigheid, waarbij vanuit onze stad echt alle werelddelen worden bediend om bij te dragen de noodzakelijke globale energietransitie, is het op lokale schaal van belang om als compacte stad, de balans tussen business en leefbaarheid goed te waarborgen. Dat vraagt om adaptievermogen en veerkracht. Immers naast de nodige activiteiten in de haven, komen ook verkeerstromen van de complexe infrastructuur hier goed samen. Daarvoor is een goede inrichting in en ook nabij het havengebied cruciaal.

In 2016 kwam een groep professionals van verschillende ondernemingen, diensten, instellingen en overheden bij elkaar, om samen de kansen van de haven te bespreken. Er zou aandacht moeten zijn voor de link tussen haven en stad

2

én ook de (inter)nationale positionering van Schiedam binnen het zogeheten groot Rotterdams ecosysteem HIC (Haven- en Industrieel Complex). Zowel het college als de raad zagen dezelfde mogelijkheden en stemden ermee in om onderzoeken, ruimtelijke ingrepen en o.a. het versterken van de netwerken financieel te ondersteunen. Vanaf 2017 tot en met eind 2021 is de ambtelijke organisatie i.s.m. professionals van buiten af, hiermee aan de slag gegaan en verschillende mooie resultaten behaald. Goede samenwerking met partner Havenbedrijf Rotterdam, aanpassing wegenstructuur en buitenruimten, vergroten beleving met alternatieve mobiliteitsvormen zoals watertaxi’s, initiëren overlegstructuren internationale concerns en internationale positionering havengebied op het gebied van marketing en verkennen acquisitie onder de vlag Rotterdam Maritime Capital of Europe is slechts een greep van de initiatieven vanaf 2017. De haven is er alles aan gelegen haar sterke positie bij voorkeur te verstevigen, maar op z’n minst te behouden. Dat vraagt om verder bouwen. Er wachten ons namelijk thema’s die om aandacht vragen waaronder verder verduurzamen van de bedrijfsterrein, terugdringen CO2-footprint, verstevigen samenwerking met andere havens en industrieën, werk- en vestigingsklimaat verbeteren en entrees van de havens opknappen en de buitenruimte veiliger maken.

Tevens is het van belang om de haven goed in te delen in herkenbare profielen, waardoor (ruimtelijke en economische) keuzes veel logischer worden, dan dat nu het geval is. Hier gaat dit voorliggende document uitgebreid op in. De ambtelijke organisatie heeft in samenwerking met een architectenbureau inzichtelijk gemaakt welke

Haven van Schiedam — Ruimtelijk-economisch raamwerk

opgaven er liggen en welke kansen zich voordoen. Waar in (jaartal) van buiten naar binnen is gewerkt met verschillende partners, heeft dat toen geleid tot een ambitiekaart. Dit voorliggende document is een Ruimtelijk & Economisch Raamwerk. Hier is juist van binnen naar buiten gewerkt en zijn de opgaven concreet en voor de korte (tot vijf jaar) en langere termijn (gefaseerd van 5 tot 15 jaar). Uiteraard zijn ondernemingen en andere stakeholders hierin betrokken. Namens het voltallige College en de organisatie wens ik u veel leesplezier. De drie betrokken havens hebben veel te bieden, echter achterover leunen is geen optie. Meebewegen met de toekomst is nodig om de concurrentiepositie van onze sterke haven veilig te stellen. Dat gaat niet vanzelf. Het grote doel is om straks de Schiedammers zelf te zien en horen als ambassadeurs van de havenstad, waar men met trots over praat en als zodanig ook het gebied ervaart.

Antoinette Laan

Haven van Schiedam — Ruimtelijk-economisch raamwerk

3

4

Haven van Schiedam — Ruimtelijk-economisch raamwerk

Inhoudsopgave Voorwoord Inhoudsopgave Inleiding 1. 1.1 1.2 1.3

Context

Geschiedenis en transitie van de havens Het gebied Schiedamse Havens in nationale en regionale context Beleidskaders

2. 2.1 2.2 2.3

Analyse

3. 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk

Ruimtelijke Hoofdstructuur Economische Analyse SWOT analyse

Ontwikkelbeeld 2040 Raamwerk Een toekomstbestendige en competitieve Schiedamse haven Een veilige en aantrekkelijke Wilhelminahaven Schiedamse haven als zichtbaar onderdeel van de Schiedamse identiteit

Haven van Schiedam — Ruimtelijk-economisch raamwerk

2 5 8

12 16 18

3.6 3.7 3.8 3.9

4.

4.1 4.2 4.3

Mobiliteitstransitie Aantrekkelijke levendige as Vijfsluizen Energietransitie Een klimaatadaptieve en biodiverse haven

Uitvoering

Leidende principes Fasering Uitvoeringsprogramma komende 4 jaar

83 88 92 100

108 110 112

26 44 58

64 66 68 73 76

5

Haven van Schiedam — Ruimtelijk-economisch raamwerk

Inleiding

Dit hoofdstuk is een inleiding op het RER document. Het beschrijft wat er aan voorafgegaan is en wat de aanleiding is geweest voor het opstellen van dit Ruimtelijk-Economisch Raamwerk. Ook beschrijft het de status binnen de organisatie.

Haven van Schiedam — Ruimtelijk-economisch raamwerk

7

Inleiding

Gebiedsontwikkelingen In de Kadernota Economie 2016 is de ruimtelijke aanpak voor het versterken van het economisch vestigingsklimaat vormgegeven aan de hand van vier integrale en gebiedsgerichte opgaven ten aanzien van de economische kerngebieden Binnenstad, Havens, Nieuw-Mathenesse en SchieDistrict. Deze aanpak is zeer effectief gebleken en heeft al veel concrete resultaten opgeleverd en is daarom voortgezet en bestendigd in de Economische visie ‘Kansen voor Schiedam’ uit 2021. Inmiddels is er binnen de vier economische kerngebieden sprake van een gebiedsontwikkeling, met eigen ontwikkelkaders, programma’s en projecten. Een groot deel van de ambities en opgaven uit de Economische visie 2021 (zowel ruimtelijk als thematisch) is of wordt gerealiseerd binnen deze vier gebiedsontwikkelingen. Ook de speerpunten ‘Maken en Beleven’ uit de visie komen hier al nadrukkelijk tot uiting, met de innovatieve maak- en ontwerpclusters Maritiem/offshore, Mechatronica en Distillateurs binnen respectievelijk Havens, Schiedistrict en Nieuw-Mathenesse, en de Binnenstad als culturele en historische plek om te beleven. Als zodanig zijn de vier gebiedsontwikkelingen cruciaal voor de (ruimtelijk-) economische ontwikkeling van Schiedam en vormen zij de pijlers van de Strategie Werklocaties Schiedam.

8

Van ambitiekaart naar uitvoeringsprogramma In de periode 2017-2021 heeft het projectteam havenontwikkeling verschillende kansen en knelpunten inzichtelijk gemaakt en is daar vervolgens mee aan de slag gaan. De aanleiding hiervoor kwam destijds van verschillende initiatienemers vanuit bedrijfsleven en overheid. Zij hadden op 29 oktober 2015 een gezamenlijke intentieovereenkomst ondertekend, waarin zij verklaarden dat zij samen zouden werken aan planvorming in de haven, met als doel de haven beter te laten aansluiten op de stad. Middels initiatieven zoals het verbinden van de havenondernemingen met onderwijsinstellingen, de realisatie van stageplaatsen, verbetering van wegen, fietspaden en aansluiting op het openbaar vervoer, beperking van milieuoverlast, stimulering van duurzaamheid en innovatie en natuurontwikkeling wordt een positieve impuls gegeven aan het imago van de zeehaven. Het team heeft in die tijd een zogeheten ambitiekaart gemaakt gebaseerd op wensen van de ondernemingen in het havengebied, welke als leidraad is gevolgd. Een aantal ambities is al waargemaakt en een deel niet. Dat laatste vanwege verschillende onvoorziene aspecten zoals het uitblijven van investeringen door Corona-omstandigheden (2020-2021).

Ambitiekaart 2016

Ambitiebeeld 2016

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam — Inleiding

In de tussentijd zijn er ook ontwikkelingen, vernieuwde inzichten en economische kansen ontstaan, die het vestgingsklimaat van de gemeente Schiedam en het havengebied in het bijzonder aantrekkelijk maken, waarbij ruimtelijke ingrepen hier een bijdrage aan kunnen leveren. Deze ontwikkelingsrichtingen kunnen vervolgens worden vertaald in een concreet uitvoeringsprogramma met daarin verschillende bestuurlijke opgaven. Aanleiding voor dit document Met de verantwoording naar het college van B&W en het informeren van de raad over de havenontwikkeling vanaf 2017 tot en met 2021, zijn er onderdelen die nog niet volledig zijn afgerond. Tevens zijn er lokaal en regionale (nieuwe) inzichten ontstaan, om de positie van de zeehaven binnen het groot Rotterdam te verstevigen. Daarnaast is in 2021 een nieuwe economische visie vastgesteld door de gemeenteraad, waarin met het oog op een sterk, aantrekkelijk en toekomstbestendig vestigingsklimaat, onder meer het maritieme en offshorecluster is aangeduid als economisch waardevol en verder te versterken cluster. Door oplopende ruimteschaarste in combinatie met benodigde toekomstige uitbreidingsruimte van bedrijven moeten bestaande bedrijventerreinen beter worden benut.

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam — Inleiding

Er doen zich verschillende economische kansen aan, om het vestgingsklimaat te verbeteren. Om die kansen te verzilveren, zijn er ruimtelijke ingrepen en een combinatie van een programmatische en projectmatige aanpak nodig. Waar in het verleden het zwaartepunt vooral op de omgeving lag (van buiten naar binnen), wordt nu gekozen voor een aanpak met een concrete ontwikkelingsrichting, waar eerst intern door verschillende afdelingen inzichtelijk wordt gemaakt welke opgaven er liggen welke vervolgens middels participatie van en met ondernemingsverenigingen compleet worden gemaakt. Kortom er wordt meer van binnen naar buiten gewerkt. Dit document schetst de ontwikkelingsrichting welke vervolgens vertaald wordt in een bestuurlijke opgave. Zo worden er naast ruimtelijke ingrepen bijvoorbeeld ook kavelontwikkelingen voor de korte en de langere termijn voorgesteld.

De vertaling van het ruimtelijk en economisch raamwerk naar een (bestuurlijk) uitvoeringsprogramma, vindt plaats onder verantwoordelijkheid van het college. De daadwerkelijk uitvoering vindt plaats door de ambtelijke organisatie. Zij zal periodiek de gemeente over de voortgang informeren en zich verantwoorden aan het bestuur.

Status binnen de organisatie Het Ruimtelijk economisch Raamwerk Havens is een kaderstellende gebiedsvisie. De gebieds/ontwikkelrichting zoals ingezet voor dit gebied met de Ambitiekaart Havens 2016 en zoals geschetst in de Economische visie 2021 wordt geactualiseerd, verder (economisch) onderbouwd, ruimtelijk uitgewerkt en geformaliseerd.

9

CONCEPT Haven van Schiedam — Ruimtelijk-economisch raamwerk

Hoofdstuk 1

Context

Dit hoofdstuk begint met de historie van de havens die het gebied haar karakter geeft. Gevolgd door ruimtelijke beleidskaders. Eerst het overheidsbeleid van provincie, MRDH en gemeente. Met aansluitend de economische positie van de Schiedamse zeehavens in de regio.

Haven van Schiedam — Ruimtelijk-economisch raamwerk

11

1.1

Geschiedenis en transitie van de havens

gebouwd en 2 jaar later wordt de Wiltonhaven gegraven.

Voor 1870 De rivier treedt buiten haar oevers

1900-1917: Eerste Schiedamse havens

Voor 1870 : Handel en visserij Schiedam is ontstaan rondom de afdamming van de Schie. De dam, later de sluis, vormde het overslagpunt voor goederen. Aan de dijk en langs het water was allerlei handel en bedrijvigheid. Vooral de visserij bloeide. De Lange en Nieuwe Haven in de binnenstad waren tot 1870 de havens voor transport en visserij van Schiedam.

1872: Nieuwe Waterweg en scheepswerven Dat veranderde na de aanleg van de Nieuwe Waterweg in 1872. De havens van Rotterdam ontwikkelden zich tot mondiale logistieke hub doordat vervoer over land en vervoer over water aan elkaar verbonden werken. Een treinverbinding volgde vanaf 1892.

Buiten de dijk had de Nieuwe Maas de ruimte waardoor er moerassen en bossen aanwezig waren. In het gebied waar nu de haven ligt was een opeenvolging van sluizen, genaamd Vijfsluizen aanwezig.

12

In Schiedam vestigde zich de scheepsbouw aan de Nieuwe Maas. In 1905 eerst scheepswerf Gusto en in 1920 komt smederij & scheepswerf Wilton naast de, dan nog recentelijk aangelegde, Wilhelminahaven. Later fuseert de scheepswerf met Scheeps- en werktuigbouw Fijenoord. In 1922 wordt de Wiltonvilla

1945-1980: Van hoogtij tot neergang In WOII maakt Wilton Feijenoord een economische groei door vanwege de inzet in de 'oorlogsmachine' en wordt daardoor doelwit van geallieerde bombardementen. Na de 2de wereldoorlog breidt de stad, havens en industrie zich flink uit. Scheepsreparatiebedrijf Wilton Fijenoord beslaat het gehele havengebied van zowel de Wiltonhaven als de Wilhelminahaven en groeit uit tot de grootste werkgever van Schiedam, met op het hoogtepunt 7.500 werknemers. Vanaf 1982 kwamen de Nederlandse scheepswerven in zwaar weer. Na het faillissement van Wilton Feijenoord verdwijnt uiteindelijk in 2003 het logo definitief van de kranen en werd vervangen door de huidige witte letters op blauwe kranen van Damen Shiprepair. Vanaf 1958 bouwde Gusto boorplatforms voor de olie en gasindustrie. Op het hoogtepunt waren er 2.200 werknemers, maar in 1978 sloot de werf haar poorten. Net als bij Wilton Feijenoord leidt concurrentie van lage lonen landen tot de neergang. De bedrijven SBM Offshore en Gusto MSC (NOV) komen voort uit Werf Gusto.

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 1 — Context

Schiedam in 1880

“Gors” is de benaming die in Zuid Holland gebruikt wordt voor buitendijks land langs de grote rivieren, dat bij gewone waterstanden niet meer onderloopt.

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 1 — Context

Plan Caland 1863

Ontwerp van Nieuwe Waterweg volgens Plan Caland waardoor scheepvaart naar zee kon doorsteken naar Hoek van Holland. Ontwerp 1857 tot 1863 en aanleg tussen 1863-1872.

13

1940-1958: schaalvergroting havens en industrie

1963-heden: steeds beter verbonden in het stedelijk netwerk

Landschappelijk verdwijnt het groen langs de Maas grotendeels door de industriële activiteiten. Alleen naast de Wiltonvilla en langs de Spuihaven, later in gebruik als jachthaven, blijven stukken groen behouden. Daarnaast is het groen aan de Westfrankelandse dijk een buffer tussen stad en industrie. De Maasoever tussen de havens Wilton en Wilhemina is in eerste instantie nog goed bereikbaar, door de weg naar de Wiltonvilla, later wordt deze geprivatiseerd en gaat dicht voor publiek. . Later wordt deze lijn verder uitgebreid richting Schiedam. Ook de auto maakt een grote opmars. In 1967 wordt de Beneluxtunnel geopend. Deze fungeert als belangrijke noord-zuidverbinding

onder de rivier en wordt een schakel in de ruit van Rotterdam. De stad Schiedam blijft groeien.

14

1980-heden: ontstaan nieuw maritiem cluster Vanaf 2000 wordt bedrijventerrein Vijfsluizen herontwikkeld en opnieuw uitgegeven. In 2002 wordt het metrostation Vijfsluizen gebouwd. Het grootbedrijf in de offshore sector vestigt zich op Vijfsluizen en rond de Wiltonhaven. Ingenieursbureau Gusto MSC (NOV) vestigt zich in de oude timmerwerf van het voormalige Wilton Feijenoord concern. Het bedrijventerrein behoudt een maritiem signatuur. Ook de Havenstraat, aan de oostkant van de Wilhelminahaven krijgt een overwegend maritieme

invulling. Ten oosten van de Wiltonvilla en ontsloten via de Nieuwe Waterwegstraat liggen ruime kavels met veelal bedrijven die handelen in grondstoffen met ruime buitenopslag. Verspreid bevinden zich meerdere cultuurhistorisch waardevolle gebouwen die de geschiedenis van de havens vertellen. Het netwerk van de watertaxi dat in 1983 begint vanuit Hotel New York breidt steeds verder uit en verbindt Schiedam en ook de Wiltonhaven en Wilhelminahaven. In 2020 wordt de A4 verder naar het noorden doorgetrokken richting Delft en Amsterdam. Onder de naam 'Schiedamse haven' gaan de bedrijven mee in de energietransitie van olie en gas naar hernieuwbare energie, zoals wind op zee.

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 1 — Context

Wilhelminahaven 1928

1928 De Wilhelminahaven gezien vanuit het westen. Rechts de bedrijfsterreinen van de Scheepsbouwmaatschappij Nieuwe Waterweg. Rechtsonder 't Sterrebosch, het in 1922 naar ontwerp van architect Piet Sanders gebouwde hotel-restaurant en schaflokaal aan de Nieuwe Waterwegstraat.

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 1 — Context

Havenstraat en Spuihaven 1921

1921 Gezien vanaf de Maas in de richting van de Wilhelminahaven, de Jachthaven, het Balkengat en de Voorhaven. Rechts de Gorzen met daar boven het Volkspark. Ook is hierop nog het oude zwembad in de Wilhelminahaven te zien op de plek van het huidige getijdenpark.

15

1.2

Het gebied Schiedamse Havens in nationale en regionale context De Schiedamse zeehavens zijn onderdeel van het Haven Industrieel Complex (HIC) van Rotterdam en op nationale schaal van de maritieme sector. Achtereenvolgens wordt ingegaan op de Nederlandse Maritieme Strategie, het Haven Industrieel Cluster Rotterdam en het maritiem cluster Schiedam Rijksbeleid Maritiem In De Nederlandse Maritieme Strategie 20152025 met het rijksbeleid is de maritieme sector onderverdeeld in 11 sectoren. Offshore Energy is de belangrijkste sector voor Schiedam. In de Maritieme Agenda zijn enkele clusterbrede thema`s benoemd waarvan Human Capital en Innovatie de belangrijkste zijn voor de Schiedamse havens.

de Nederlandse maritieme cluster mede is te danken aan zijn innovatieve vermogen. Belangrijke innovatiethema’s die de maritieme cluster onderkent voor de komende jaren zijn verbetering van de milieuprestaties van de vloot (schone schepen), ondersteuning aan grondstof- en energiewinning op zee, slim en veilig varen, aandacht voor sociale innovaties en een verbetering van de integratie van de maritieme cluster in de logistieke keten. De Maritieme Agenda wordt jaarlijks gemonitord in de Maritieme Monitor. In de monitor ligt de aandacht op de transitie die de sector doormaakt waarin activiteiten op het gebied van renewables steeds belangrijker worden.

Op het gebied van Human Capital constateert de Maritieme Strategie dat zo`n 5% van de Nederlandse beroepsbevolking werkt in het havenindustrieel complex, inclusief havengerelateerd vervoer. De verwachting is dat meer gediplomeerde schoolverlaters voor de maritieme en technische arbeidsmarkt beschikbaar komen. Die stijging legt een druk bij werkgevers om voldoende stageplaatsen ter beschikking te stellen.

Ecosysteem HavenIndustrieel Complex Rotterdam Binnen de Maritieme Delta bevinden zich volgens de 'Regionale Ruimtelijke Strategie van het Maritieme Cluster Zuid Holland' : • Gemiddeld 40% maritieme bedrijven en 55% maritieme banen; • de 16 hotspots in Zuid-Holland hebben 15% van alle Maritieme bedrijven in de regio en 35% van alle maritieme banen.

De Strategie stelt dat de stevige positie van

De ligging van Schiedam binnen het Rijn-Maasmond

16

cluster is uitstekend. Schiedam ligt nabij de Technische Universiteit Delft, de onderzoeksinstituten Deltares en TNO met in Rotterdam het STC College en de Erasmus Universiteit. Binnen de regio is het Havenbedrijf Rotterdam een belangrijke aanjager van het maritieme cluster. Wat opvalt is dat dit industriële cluster inzet op samenwerking en verbetering van de leefomgeving ter bevordering van het vestigingsklimaat. Gemeente Rotterdam? Maritime capital of Europe. Wereldhavendagen;. Genoemd wordt het Havenomgevingsfonds van jaarlijks € 1 miljoen, waar omliggende gemeenten een beroep op kunnen doen voor de verbetering van de leefomgeving. Ook de natuurfilm `Wild Port of Europe` geeft het signaal dat de haven aandacht heeft voor de leefomgeving. Op industriële schaal valt de inzet op de energietransitie op. De Rotterdamse haven schakelt met de grootste waterstoffabriek van Europa in hoog tempo over van fossiele brandstoffen naar renewables. Volgens de Maritime Delta, het samenwerkingsverband tussen bedrijven, onderwijs & kennisinstellingen, brancheorganisaties en overheden in het maritieme cluster van Zuid-Holland, bevindt

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 1 — Context

43% van de maritieme werkgelegenheid in Nederland zich in de Maritieme Delta. De Maritime Delta heeft de Regionale Maritieme Agenda opgesteld. In de Agenda wordt ingezet op regionale samenwerking. Daarnaast zijn innovatie, verduurzaming en Human Capital benoemd als speerpunten.

De Schiedamse haven in regionale context

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 1 — Context

17

1.3

Beleidskaders

Het gebied Havens is (grotendeels) bestemd als bedrijventerrein. Op het gebied zijn verschillende gemeentelijke beleidskaders van toepassing, alsmede hogere wet- en regelgeving. Voor het gebied geldt vastgesteld beleid van andere overheden en van de gemeente zelf. Het vastgestelde beleid biedt de kaders waarbinnen de speelruimte ligt voor het plangebied.

Regionaal beleid

In de Omgevingsverordening van de Provincie Zuid Holland (PZH) worden drie typen werklocaties onderscheiden, waarop ruimtelijke regelgeving van toepassing is: bedrijventerreinen, kantorenlocaties en detailhandelslocaties. PZH stuurt vanuit het oogpunt van een sterke, toekomstbestendige economie en voldoende (ruimte voor) werkgelegenheid, actief op ontwikkeling van deze werklocaties. Regionale afstemming speelt hierbij een belangrijke rol. In de Strategie Werklocaties van de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag (MRDH, een vervoers- en economisch samenwerkingsverband van 23 regiogemeenten) is het regionale afstemmings- en afsprakenkader voor de regionale werklocaties opgenomen.

18

Ten aanzien van de werklocatie bedrijventerreinen wordt de laatste jaren, mede door grote druk op binnenstedelijke ruimte als gevolg van de enorme woningbouwopgave, vooral ingezet op behoud van voldoende en passende fysieke en milieuruimte voor bedrijvigheid. De aandacht gaat hierbij met name naar bedrijventerreinen met hogere milieucategorieën (HMC) en watergebonden terreinen en/of bedrijventerreinen gelegen aan vaarwater. Om deze steeds schaarser wordende terreinen te beschermen bestaat er op basis van de provinciale Verordening Ruimte een compensatieplicht bij transformatie van derge-

Strategie Werklocaties 2019-2030 Metropoolregio Rotterdam Den Haag

Visie tot 2030 en regionale afspraken tot 2023 over kantoren, bedrijventerreinen en detailhandel

lijke terreinen naar andere functies. Daarnaast wordt ingezet op 'Beter benutten' van bestaande bedrijventerreinen. Bedrijventerreinenstrategie Provincie Zuid-Holland 2020 In de provinciale Bedrijventerreinenstrategie staan drie speerpunten: • evenwicht in vraag en aanbod; • duurzaamheid; • creëren en behouden van een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Het eerste speerpunt is relatief nieuw en het gevolg van de ruimtelijke druk vanuit de woningbouwopgave. Steeds meer bedrijventerreinen worden getransformeerd tot woonlocatie. Gevolg hiervan is dat het aantal inwoners toe neemt, terwijl het aantal arbeidsplaatsen afneemt. Om deze reden heeft PZH compensatie van bepaalde bedrijventerreinen (HMC en watergebonden) verplicht gesteld bij transformatie naar andere functies zoals wonen. Woon-werkakkoord Schiedam Nieuw-Mathenesse en provincie Zuid-Holland 2021 Het noordelijke deel van bedrijventerrein Nieuw-Mathenesse wordt de komende jaren getransformeerd

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 1 — Context

naar een woon-werkgebied. De gemeente heeft een compensatieverplichting voor het HMC-deel van het terrein (ca. 6,6 ha). Het compensatieplan voor deze ontwikkeling is vastgelegd in een Woon-werkakkoord met de Provincie. Het beter benutten van bestaand bedrijventerrein in het gebied Havens (in totaal ca. 9,5 ha) is één van de compensatie-onderdelen in het WWA. RES 1.0 Rotterdam Den Haag De grote uitdaging voor de komende decennia, de energietransitie is bestuurlijk vertaald naar de RES

Regionale Energiestrategie Rotterdam Den Haag

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 1 — Context

(Regionale Energie Strategie). De energiedoelstellingen voor bedrijventerreinen zijn voor de regio Rotterdam - Den Haag vastgelegd in de RES 1.0. Een concrete maatregel voor bedrijventerreinen is dat op 40% van de geschikte daken zonnepanelen moeten liggen per 2030. In het Energierapport 2011 van het Ministerie van Economische zaken, Landbouw en Innovatie werd windenergie als een van de belangrijkste hernieuwbare energieopties voor Nederland genoemd. Het rijk heeft daarover afspraken gemaakt met de provincies en in de ‘Nota Wervel’ en de ‘Nota Wervelender’ van de provincie Zuid-Holland werd het belang onderschreven van windenergie voor onze duurzame energievoorziening. Om dit belang te vertalen naar een uitvoeringsstrategie voor onze regio is in 2012 het Convenant Realisatie Windenergie Stadsregio Rotterdam ondertekend, ook door Schiedam. In dit convenant is de doelstelling vastgelegd om in 2025, 150 megawatt (MW) windenergie te realiseren in onze regio. Voor Schiedam is de potentiële locatie Beneluxtunnel (liggend binnen de begrenzing van bedrijventerreinen Vijfsluizen en Wilhelminahaven) in de afspraken opgenomen. Onderzocht moest worden of er twee windturbines gerealiseerd konden worden in het havengebied van Schiedam.

Gemeentelijk Beleid Economische visie 'Kansen voor Schiedam', 2021 Het gemeentelijke economisch beleid, opgenomen in de door de gemeenteraad vastgestelde Economische visie 'Kansen voor Schiedam', zet in op een sterk, aantrekkelijk en toekomstbestendig economisch vestigingsklimaat, als essentiële voorwaarde voor brede welvaart (o.a. door voldoende en passende ruimte om te ondernemen en werkgelegenheid, stedelijke voorzieningen, faciliteiten, leer/werkmogelijkheden 1

Economische visie | Gemeente Schiedam

Kansen voor Schiedam Economische visie

19

etc.). Innovatie en adaptatie' zijn de speerpunten voor economische ontwikkeling: Schiedam als werk- en maakstad met een lange geschiedenis en toekomst in de innovatieve maakindustrie en ambachtelijke bedrijvigheid, en als aantrekkelijke stad waar altijd wat te doen is, met een stedelijke economie gericht op beleving. Onderdeel van de visie is de Strategie werklocaties Schiedam, met daarin onder meer de ontwikkelrichting op hoofdlijnen van de vier economische kerngebieden Binnenstad, Havens, Nieuw-Mathenesse en Schiedistrict, en algemene uitgangspunten ten aanzien van werklocaties. Voor bedrijventerreinen is met name behoud en beter benutten van fysieke ruimte en milieuruimte van belang, en de inzet op kansrijke doelgroepen (bedrijfsbranches) en sterke clusters. Het maritieme/offshorecluster is benoemd als één van de drie sterke economische clusters in de gemeente waar ingezet wordt op verdere ontwikkeling en versterking. Afgestemde missie en doelstelling is het versterken van havenbedrijvigheid en de daaraan gerelateerde werkgelegenheidspositie, bewerkstelligen van een gezonde leefomgeving, en het creëren van goede verbindingen tussen het Schiedamse havengebied en het

20

1

Op weg naar de toekomst Mobiliteitsvisie

Haven- en Industriële cluster van Rotterdam.

Mobiliteitsvisie Schiedam In de Mobiliteitsvisie Schiedam 'op weg naar de toekomst` is geconstateerd dat met de groei van de stad met 6.000 woningen de auto niet het primaire vervoermiddel kan blijven. Gekozen is voor een leefbare, duurzame en sociaal veilige stad die goed bereikbaar is. Daarvoor is een mobiliteitstransitie en het terugdringen van autogebruik en autobezit vereist. Bedrijventerreinen en kantorenlocaties zijn

1

Groei als kans voor de stad Woonvisie

van oudsher ingericht op autobereikbaarheid. De keuze voor andere vormen van mobiliteit zoals OV, fietsen, en deelmobiliteit betekent ook een ingrijpende mobiliteitstransitie voor de werklocaties. Vanuit de mobiliteitsvisie wordt ingezet op thuiswerken, flexibele werktijden en een betere balans van werk en privé. Woonvisie Schiedam 2030 De woonvisie beschrijft de koers die Schiedam volgt op het gebied van wonenmet als hoofdambitie dat Schiedammers wooncarrière in de eigen stad kunnen

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 1 — Context

1

Buitengewoon groen Groenvisie

maken. De Woonvisie is ook relevant voor de havens. Ondernemers vragen naar ruimte voor de huisvesting van werknemers. In de Woonvisie van 2020 worden 6.000 extra woningen gerealiseerd voor 2030 met zowel betaalbare als duurdere woningen. Groenblauwestructuurvisie Schiedam is een stad aan de rivier en stad aan de polder. De gemeente heeft ambities geformuleerd voor de komende 20 jaar over water en groen in de stad. Water en groen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Ze zijn verantwoordelijk voor de

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 1 — Context

ecologische waarden van Schiedam. Verbinding is daarbinnen een sleutelwoord: historisch, ecologisch, recreatief en geografisch. In de visie is veel aandacht voor het verhogen van recreatie- en sportmogelijkheden. En voor het versterken van de zogenaamde stadlandverbindingen. De groenblauwe structuren verbinden wijken, de binnenstad en wijdere omgeving met elkaar.

Groenvisie ‘Buitengewoon groen’ (nov 2020) De groene doelstellingen voor de komende jaren vinden hun basis in de vijf pijlers ‘ruimtelijke kwaliteit’, ‘samen met de stad’, ‘biodiversiteit’, ‘gebruik’, ‘toekomst en klimaat’. Voor de havens is het van belang dat de visie onder andere inzet op een hoge ruimtelijke kwaliteit van de groene verbindingen die samen een aaneengesloten netwerk vormen. Dit groene netwerk verbindt Schiedam met de oevers van de Nieuwe Maas en Midden-Delfland. Het doel is om de verbindingen tussen de groene gebieden te ontwikkelen danwel te versterken en ook om de biodiversiteit in groene verbindingen langs oevers en bermen te vergroten. De groene ontwikkeling doen we vooral samen. Per wijk worden belangrijke plekken in kaart gebracht, en voorstellen gedaan ter verbetering en wordt inzichtelijk gemaakt hoe we deze kunnen realiseren. Het versteende oppervlak in de stad wordt verminderd door vergroening met minimaal 5%. Bomen dragen aantoonbaar bij aan het tegengaan van hittestress. Uitgangspunt is dat monumentale bomen en toekomstbomen gehandhaafd blijven. En het waterbergend vermogen in de stad wordt vergroot door directe infiltratie in het groen.

21

Gezonde lucht, Rustig wonen Actieplan Lucht & Geluid 2019 - 2022

Klimaatbeleid Schiedam: een wereld te winnen 2020 Relevante bredere ambities: Duurzaamheid is voor ons een fundament voor alle acties die we tijdens deze collegeperiode in gang zetten. Bij alles vragen we ons dus af: “In hoeverre draagt dit bij aan een duurzame ontwikkeling van onze Schiedamse samenleving?”. Verduurzaming is een wereldwijde opgave en Schiedam dient hier ook een verantwoordelijkheid in te nemen. Wij zetten in Schiedam in op een ambitieuze en

22

integrale aanpak van duurzaamheid, als fundament van alle beleidsterreinen. Als Global Goals gemeente verbinden we ook de Sustainable Development Goals met het klimaatbeleid. Klimaatverandering zorgt voor een grote opgave in Schiedam. Ook waterveiligheid, wateroverlast, hitte en droogte zijn ook op lokaal niveau gevolgen van klimaatverandering. Kansen voor energiebesparing, zonne-energie en windenergie worden benut of gecreëerd om op lokaal niveau bij te dragen aan de klimaatdoelstellingen in de wereld.

Hoofddoelstellingen, die allemaal van toepassing zijn op het haven gebied van Schiedam: • 49% Minder uitstoot van broeikasgassen in 2030 ten opzichte van 1990; • In 2050 is Schiedam CO2-neutraal; • Iedereen kan meedoen in de energietransitie; • Schiedam is voorbereid op extreme weersomstandigheden; • Het vergroten van de biodiversiteit en het versterken van de ecologische waarde in en buiten Schiedam.

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 1 — Context

Overige doelstellingen: 40% van de Schiedamse daken zijn in 2030 bedekt met zonnepanelen. Bij onze ambitie om in te zetten op zonne-energie hebben we aandacht voor de reststromen en circulaire ambities. Schiedam wil de ecologische waarde versterken om de biodiversiteit op peil te houden en waar mogelijk te versterken. Ook zet Schiedam in op het ondersteunen van de de ecologische waarde om de effectiviteit te versterken. Om dit te realiseren, zal er onder andere natuurinclusiever gebouwd en ontwikkeld moeten worden om zo te zorgen voor een stad die beter in balans is. De overgang naar een circulaire economie is wenselijk en noodzakelijk om de economische positie van Schiedam in de regio in de toekomst te bestendigen en versterken en om een aantrekkelijk en toonaangevend ondernemers en vestigingsklimaat te (blijven) realiseren. In Schiedam hebben we ons gecommitteerd aan de uitgangspunten en transitiepaden van de Roadmap Next Economy. De uitgangspunten en transitiepaden van de RNE vormen een samenhangende strategie en actieprogramma, benodigd om de nieuwe (circulaire)

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 1 — Context

economie vorm te geven. Uiteindelijk werken we toe naar circulaire bedrijventerreinen, waar afval dient als grondstof, een levendige deeleconomie bestaat en de kringlopen zijn gesloten. De gemeente heeft hierbij een initiërende, faciliterende en verbindende rol en zet in op (versteviging van) samenwerking en het samenbrengen van relevante partijen om te komen tot innovatieve circulaire oplossingen. Ook zetten wij in op het versterken van groene en blauwe structuren op de bedrijventerreinen. Wanneer bedrijventerreinen vergroenen, biedt dat letterlijk meer ademruimte voor de Schiedammer en de gevestigde bedrijven. Ook verkennen we waar we op bedrijventerreinen de verbinding met water beter kunnen maken. Schiedam ondersteunt de lokale biodiversiteit door inrichting en beheer van de openbare ruimte zodanig in te richten dat het gunstig is voor met name soorten planten en dieren die van oudsher in Schiedam voorkomen (inheemse soorten).

aan het aanpassen van de stad aan de gevolgen van de klimaatverandering. Het gaat in op vier thema’s: wateroverlast, droogte, hitte en overstromingen. Het document geeft inzicht in ambitie, strategie en financiering. Actieplan Lucht & Geluid 2018-2022 In het Actieplan Lucht & Geluid staan de ambities om Schiedam een gezonde, aantrekkelijk, leefbare, groene en bereikbare stad te maken, waar het prettig wonen, werken, ondernemen en recreëren is. Voor de haven is met name geluidsreductie relevant, specifiek het geluid van afgemeerde schepen met draaiende scheepsmotoren. Dit actieplan neemt een voorschot op de komende Omgevingswet

Klimaatadaptatieplan 2019 Het klimaatadaptatieplan is op 12 maart 2019 vastgesteld door gemeenteraad van Schiedam. Het plan beschrijft in hoofdlijnen hoe Schiedam de komende jaren wil werken aan klimaatadaptatie:

23

24

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 1 — Context

Hoofdstuk 2

Analyse

Dit hoofdstuk geeft een beschrijving van de Haven van Schiedam. Hoe functioneert het havengebied en hoe zit het in elkaar. Het begint met een ruimtelijke analyse gevolgd door een programmatische analyse. Het sluit af met een concluderende SWOT-pagina die in beeld brengt wat de sterktes en zwaktes, en wat de kansen en bedreigingen zijn.

Haven van Schiedam — Ruimtelijk-economisch raamwerk

25

2.1

Ruimtelijke Hoofdstructuur Haven & Stad Relatie met haar omgeving Het havengebied van grofweg 121 hectare is gelegen aan de westelijke entree van de stad. Dicht bij de afrit van de A4. De begrenzingen worden gevormd door de Vlaardingerdijk en de Westfrankelandsedijk in het noorden, park Maasboulevard in het oosten, de Nieuwe Waterweg in het zuiden en de A4 in het westen. De woonwijken Schiedam West en Zuid liggen op korte afstand. Het Volkspark, een overblijfsel van het oorspronkelijke Sterrebosch fungeert als groene buffer tussen Schiedam West en de haven.

26

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

27

Deelgebieden indeling Het gebied is opgedeeld in 3 deelgebieden: 1. Vijfsluizen 2. Wilton- en Wilhelminahaven 3. Havenstraat Deze indeling karakteriseert een functioneel-ruimtelijke opdeling van het gebied in drie landtongen met daarop gelegen bedrijvigheid karakteristiek per landtong. Alle drie de deelgebieden zijn in verschillende staat van onderhoud, hebben een verscheidenheid in bedrijvigheid en kennen hun eigen opgaven.

1

2

3

1. Vijfsluizen Vijfsluizen is een modern gemengd bedrijventerrein met aan de entree een kantorenlocatie. Het terrein heeft een hoogwaardige uitstraling,

28

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

een metrostation, camerabewaking en een groene inrichting. Het is gelegen aan een brakwatergetijdegebied naast de Beneluxtunnel. Zwaar vrachtwagenverkeer van de maritieme maakindustrie op het terrein is gescheiden van het regulier verkeer. 2. Wilton- en Wilhelminahaven De Wilhelminahaven omvat het grootste deel van de havens. Langs het water van de Wiltonhaven en Wilhelminahaven is grote maritieme maakindustrie gevestigd. Op de kop van de Wilhelminahaven is het zwaarste bedrijfsklimaat ontstaan met hoge milieucategorie, buitenopslag van grondstoffen en extensieve werkgelegenheid. Vaak watergebonden en transportgerelateerd of circulair. 3. Havenstraat De Havenstraat sluit qua uitstraling en inrichting aan bij Vijfsluizen. Een modern gemengd bedrijventerrein met hoogwaardige uitstraling, gelegen naast een getijdehaven. Met intensieve werkgelegenheid en voorzieningen zoals een watertaxihalte en het Port Facility Center.

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

29

Verkeersstructuur

Legenda

Langs de noordelijke rand van het havengebied lopen de Vlaardingerdijk en de Westfrankelandsedijk welke belangrijke ontsluitingswegen aan de westelijke kant van de stad vormen. Deze zijn tevens de toeganswegen voor werknemers en logistieke stromen van het havengebied.

Hoofdstructuur autoverkeer Secundaire structuur autoverkeer Vrijliggend fietspad

Knelpunten in de verkeersstructuur: 1. De verkeersafwikkeling op de Vlaardingerdijk en de Westfrankelandsedijk rond de aansluiting met de A4 als gevolg van de fileproblematiek op de A4; 2. Filevorming en wachttijden op de Jan Evertsenweg en de Karel Doormanweg in verband met de beperkte doorstroming op het kruispunt VlaardingerdijkWestfrankelandsedijk; 3. Onveilige oprit P&R; 4. Slechte kwaliteit van de wegen Admiral de Ruyterstraat en

M

Metrostation Vijfsluizen

P

Parkeercluster Parkeren op straat Onveilige oversteek Filevorming Filevorming sluiproute Laagwaardige kwaliteit wegstructuur

wegenstructuur

30

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

Nieuwe Waterwegstraat inclusief het ontbreken van een keerpunt voor vrachtwagens; 5. Onbalans in parkeerdruk. Parkeren In het kader van de Mobiliteitsvisie wordt er momenteel gewerkt aan een integraal plan voor parkeren waarmee het verblijfsklimaat in het centrum moet worden verbeterd. . Het doel van deze studie is het faciliteren van parkeerplaatsen aan de randen van de binnenstad, eventueel met nieuw te realiseren parkeervoorzieningen op goed bereikbare locaties. Het havengebied ligt in dit studiegebied. Een voorbeeld hiervan zijn de parkeerplekken bij HSM.

Langsparkeren Admiraal Trompstraat

gebiedsentree deelgebied Vijfsluizen

Herinrichting kruispunt Westfrankelandsedijk / Willem de Zwijgerlaan

Parkeerdruk Jan Evertsenweg

P+R Vijfsluizen Bij het metrostation Vijfsluizen ligt een P+R parkeerterrein met een capaciteit van 88 parkeerplaatsen. Het parkeerterrein is bij de bouw van het metrostation aangelegd met als doel weggebruikers uit het zuid-westelijke deel van de regio over te laten stappen op de metro richting het centrum van Rotterdam. Het parkeerterrein is gratis en zonder belemmering toegankelijk. Het wordt mede hierdoor vooral en oneigenlijk gebruikt door medewerkers van omliggende bedrijven om gratis te parkeren.

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

31

Fietsroutes

Legenda

huidig netwerk Langs de noordgrens van Vijfsluizen ligt de metropolitane fietsroute Westland - Rotterdam. Deze route van 27 km is één van de op dit moment 8 fietsroutes die de MRDH samen met de 23 gemeenten verbetert of realiseert met als doel het comfortabel en aantrekkelijk fietsen tussen woon- en werkgebieden binnen de regio. Hierdoor is de haven beter bereikbaar met de fiets voor werknemers als alternatief voor de auto.

metropolitane fietsroute vrijliggend fietspad M

metrostation Vijfsluizen

P

P+R Vijfsluizen

Je ziet wel dat de vrijliggende fietspaden zich langs de randen van het gebied bevinden en niet in het gebied zelf. Met name in de Wilhelminahaven levert dit een onveilig traject op omdat hier aan beide zijden geparkeerd wordt en omdat hier veel vrachtverkeer is.

Vrijliggende fietspaden

32

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

Metropolitane fietsroute MRDH

Nieuwe Waterwegstraat

Metropolitane fietsroute MRDH

Metropolitane fietsroute - Vijfsluizen

33

Openbaar vervoer

Legenda OV: metro

Bereikbaarheid De OV bereikbaarheid van het Schiedamse havengebied is door de jaren heen sterk veranderd. Met de komst van de metro zijn de buslijnen die het havengebied ontsloten langzaam uit het straatbeeld verdwenen. Er halteert nog maar een lijn op Vijfsluizen.

bus watertaxihalte Bereikbaarheidscirkels maximale loopafstand: bus- & taxihaltes: max 400 meter metrohaltes: max 800 meter

De laatste jaren is de aandacht vanuit gemeente en bedrijven voor een goede verbinding tussen haven en metro echter sterk verbeterd. De havenpendel tussen Schiedam Centrum en Saipem en de start van de ‘De Schiedamse havenbike’ zijn hier uitstekende voorbeelden van. Dit faciliteert heel veel medewerkers om met het OV naar het gebied te reizen en voor het laatste stuk het meest passende vervoermiddel te gebruiken. De beschikbaarheid van deze faci-

34

treinstations: max 1200 meter (Bron: Stadsatlas van Schiedam 2017, HOV op loopafstand - 2010, Van der Blij et Al.)

Huidige bereikbaarheid met het openbaar vervoer

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

liteiten wordt steeds verder verbeterd en uitgebreid. Niet alleen in de voorziene nieuwe entree van metrostation Vijfsluizen, maar ook bij de andere stations in de omgeving krijgen deze voorzieningen een vaste plek. Station Vijfsluizen Voor de gebruikers van het havengebied is de zuidelijke entree belangrijker dan de noordelijke entree. De inrichting van het huidige stationsplein aan deze zijde is een aandachtspunt. Met name veiligheid voor de fiets i.v.m. diefstal of vandalisme en sociale veiligheid, het gebrek aan ogen op straat zijn aandachtspunten. Het matig funtioneren van het P+R terrein en de plaatsing en rommeligheid van fietsenstalling recht voor de uitgang is ongelukkig en onuitnodigend. Ook veilige en snelle aantakking op het omliggende fietsnetwerkis een aandachtspunt zoals bijvoorbeeld de blinde hoek bij de toegang van de P&R. Het stationsgebied is daarnaast zeer onbeschut. Het busstation Vijfsluizen ligt strategisch gunstig ten opzichte van het omliggende wegennet en oeververbindingen. Het is niet ondenkbaar dat er in de loop van de tijd nieuwe buslijnen over de A4 bij gaan komen. In dat geval ligt halteren op busstation Vijfsluizen voor de hand.

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

Metrostation Vijfsluizen entree P+R

Metrostation overspant Vlaardingerdijk

Watertaxihalte 101

Watertaxihalte 99

35

Water

Legenda waterkaart:

Inventarisatie waterkaart Op de kaart worden de drie havens aangegeven: 1. Wiltonhaven; 2. Wilhelminahaven; 3. Spuihaven. 4. Vijfsluizerhaven; 5. de Kom Wilhelminahaven.

Onderhoudsdieptevak (maximale diepte)

Het water van de Wiltonhaven is in erfpacht uitgegeven aan de hier gevestigde bedrijven. Het water van de Wilhelminahaven en de Spuihaven daarentegen is voor een belangrijk deel verhuurd aan aangrenzende bedrijven per ligplaats. Het water aan de steiger aan de Westfrankenlandsedijk is verhuurd aan de Scouting Burgemeester van Haaren en het Zeekadettenkorps “Jacob van Heemskerck”. Het water aan de steiger aan de Havenstraat 8 is verhuurd aan Vios, die diensten verleent bij het afmeren en vertrekken van zeeschepen in de Schiedamse

Watersportverenigingen

36

Vaargeul Ligplaats Priveterrein / erfpacht

4

Watertaxi aanmeerplek 5 1

Kade ongebruikt

2

Oever ongebruikt

3

Getijdennatuur

Huidige waterdieptes

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

haven. Verder is het water in de Wilhelminahaven verhuurd aan de aanliggende bedrijven. De Spuihaven is verhuurd aan vier watersportverenigingen. Op de kaart zijn ook de baggervakken te zien van de Wilhelminahaven. Deze houdt de gemeente op afgesproken diepte. Watertaxi Er bevinden zich drie watertaxihaltes in het gebied. Hiermee worden Vijfsluizen en de Havenstraat goed ontsloten. Het watertaxinetwerk van de Watertaxi Rotterdam verzorgt uitstekende snelle verbindingen tussen de haven en de nabijgelegen innovatieclusters en het centrum van Rotterdam. Het netwerk wordt veel gebruikt. Vanwege de prijs met name voor zakelijk verkeer en voor recreatief vervoer. De halte op de landtong is een aandachtspunt wat betreft bereikbaarheid en zichtbaarheid. Op de Wilhelminahaven is momenteel geen halte. Daarmee zijn de hier gevestigde bedrijven slecht bereikbaar per watertaxi.

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

De Kom Wilhelminahaven met aanlegsteiger Zeekadettenkorps

Getijdennatuur Vijfsluizerhaven

Wilhelminahaven

Wiltonhaven

37

Landschap Groene zone tussen haven en stad De groene gebieden (Poldervaart, Volkspark, Houthavens, Park Maasboulevard) hebben altijd deel uitgemaakt van de zogenoemde groene gordel door en rondom Schiedam. De oorsprong van deze groene buffer ligt in het Memorandum (of blauwe boek) dat in 1944 is vastgesteld en in 1949 is gepubliceerd. Door diverse ontwikkelingen is de aandacht voor deze groene buffer verslapt en is het groen versnipperd geraakt, maar in de diverse beleidsstukken wordt er nog steeds aandacht gevraagd voor de verbinding tussen deze groene gebieden en het belang ervan voor Schiedam. De zone langs de rivier is door de jaren heen ontwikkeld tot een haven gerelateerd bedrijventerrein. Dit heeft tot gevolg dat het rivierfront voor een groot deel matig bereikbaar is. De groenvisie stuurt op

38

Legenda Hoogwaardige bestaande groenstructuur Bestaand groen met kansen voor verbering Bestaande groenstructuur op priveterrein Getijdennatuur Stedelijke ontwikkeling met kansen voor groen Originele rivierdijk Groene parels van de stad Stadslanen Bestaande groene verbinding Bestaande blauwe verbinding

landschappelijke structuur

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

het koppelen van de groene terreinen langs de dijk tot een “verlengde Maasboulevard”. Deze verlengde boulevard begint op de kop van de Buitenhavenweg, en gaat via de sluis, over de Maasboulevard, door het Volkspark, naar de Podlervaart en het Getijdenpark Vijfsluizen (tussen de A4 en Vijfsluizen). De dijk en de rivier zijn hierbij de verbindende elementen. De dijk wordt over de volle lengte met extensief beheerd bloemrijk grasland beheerd als herkenbare as. Groenblauwe as Poldervaart De Poldervaart verbindt Midden-Delfland en aangrenzende recreatiegebieden met de Nieuwe Maas. De groenblauwe structuurzone heeft het doel om de verbindingen tussen Poldervaart en het getijdenpark Vijfsluizen te verbeteren. Groen in de haven Een ecologische mijlpaal voor Schiedam was het ontgraven en herstellen van de Vijfsluizerhaven als brakwatergetijdengebied in 2014. De haven is destijds na ca. 2 decennia weer teruggegeven aan de natuur. Er is een voor de stadsregio zeer uniek natuurgebied ontstaan waar dagelijks het effect van eb en vloed te volgen is en waar goed te zien valt hoe ons rivierlandschap er voor onze voorouders moet hebben uitgezien.

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

Fietsroute door het Volkspark naar de Rubenslaan

Stadslaan Westfrankelandsedijk

Getijdennatuur Kom Wilhelminahaven

Groen op het slibdepot

39

Cultuurhistorisch waardevol

In de stedenbouwkundige opzet van het gebied tussen de Wiltonhaven en de Wilhelminahaven is de historie van de scheepsbouw nog herkenbaar. Een aantal gebouwen wordt aangemerkt als cultuurhistorisch waardevolle bebouwing. Als cultuurhistorisch waardevol zijn aangemerkt: 1. De fabrieksgebouwen van de voormalige werf Wilton-Fijenoord/ Gusto MSC; 2. Transformatorstation GEB Rotterdam; 3. Voormalig Hotel ’t Sterrebosch; 4. Wiltonvilla; 5. Het ensemble van panden van de voormalige N.V. Scheepsbouwmaatschappij De Nieuwe Waterweg.

2.

1.

3. 5. 4.

Historisch vastgoed in de haven

40

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

1. Gusto MSC

3. Hotel ’t Sterrebosch

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

Wiltonvilla

2. Transformatorstation

N.V. Scheepsbouwmaatschappij De Nieuwe Waterweg.

41

Waardevolle iconische hedendaagse gebouwen Een aantal gebouwen in het gebied hebben waarde als landmark binnen het gebied vanwege hun plaatsing, zichtbaarheid en/of architectonische kwaliteit. 1. SBM Offshore gebouwen markeren de gebiedsentree west; 2. Entreegebouw fietsers Beneluxtunnel Zichtbaar vanaf de A4 en vanuit Vijfsluizen; 3. De Bolder, hoofdkantoor Mammoet (KOW) markeert het gebied vanaf de A4; 4. Kantoren Schiedam Jumbo & Wärtsilä (MVSA Architects) markeren de haven vanaf de Nieuwe Maas en bieden een publiek toegankelijk 'balkon' met uitzicht over de rivier; 5. Port Facility Centre markeert de gebiedsentree oost; 6. Loods Damen.

1. 6.

2. 5.

3. 4.

Waardevol hedendaags vastgoed in de haven

42

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

1. SBM Offshore gebouwen markeren de gebiedsentree west

4. Kantoren Schiedam Jumbo & Wärtsilä (MVSA Architects)

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

2. Entreegebouw fietsers Beneluxtunnel

3. De Bolder, hoofdkantoor Mammoet (KOW)

6. Loods van Damen

43

2.2

Economische Analyse

Het gebied Havens is een groot stedelijk bedrijventerrein van ca. 120 hectare, gelegen aan het water van de Nieuwe Waterweg/Nieuwe Maas, met twee insteekhavens en voorzien van kades, steigers, laaden losinrichtingen en dokken. Een groot deel van het gebied biedt milieuruimte voor zwaardere categorieën bedrijven (tot milieucategorie 5.2 in het zuidelijkste deel van Wilhelminahaven) en is hiermee geschikt voor zwaardere maakindustrie en grootschalige productie. Als vestigingsplaats van onder meer een uniek maritiem- en offshorecluster, bestaande uit een grote diversiteit aan bedrijven waaronder toonaangevende, internationaal opererende ondernemingen, is het gebied één van de vier economische kerngebieden van Schiedam, en daarmee een belangrijke pijler van de stedelijke en regionale economie. In 2022 is in het kader van de doorontwikkeling van het gebied Havens een onderzoek uitgevoerd naar de economische betekenis en toekomstpotentie van de verschillende bedrijventerreinen binnen het gebied (‘Economische betekenis en toekomstpotentie van het havengebied in Schiedam’, Buck Consultants International). Gesprekken met diverse gevestigde ondernemers over het huidige vestigingsklimaat en toekomstplan-

44

Bevindingspunten economische waarde. Uit ' Economische betekenis en toekomstpotentie van het havengebied in Schiedam, 2022.'

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

nen waren onderdeel van dit onderzoek. De huidige economische status van het bedrijventerrein, op basis van de onderzoeksresultaten is in de tabel hiernaast samengevat weergegeven per vestigingsfactor/ bouwsteen. Bedrijvigheid per deelgebied Vijfsluizen is een modern gemengd bedrijventerrein met aan de entree een kantorenlocatie. Het heeft enerzijds bestemming voor de zwaardere maritieme maakindustrie langs de kades en op het binnengebied een meer traditioneel bedrijventerrein met als unicum binnen de haven enkele grootschalige, zelfstandige kantoren. Langs het water van de Wiltonhaven en Wilhelminahaven is grote maritieme maakindustrie gevestigd. Op de kop van de Wilhelminahaven is het zwaarste bedrijfsklimaat ontstaan met hoge milieucategorie, buitenopslag van grondstoffen en extensieve werkgelegenheid. Vaak watergebonden en transportgerelateerd of circulair.

Lokale economische keten. Uit ' Economische betekenis en toekomstpotentie van het havengebied in Schiedam, 2022.'

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 1 — Context

45

De Havenstraat is net als Vijfsluizen een gemengd bedrijventerrein. Het heeft intensieve werkgelegenheid en voorzieningen. Ontwikkeling werkzame personen en vestigingen Het havengebied is van grote economische waarde voor Schiedam met veel werkzame personen. Het aantal werkzame personen is tussen 2014 en 2021 licht gedaald met ongeveer 400 banen tot 8.350 banen. Het aantal vestigingen is nagenoeg gelijk gebleven en fluctueerde relatief weinig in de periode 2014 tot 2021. Grote diversiteit aan bedrijven in het havengebied Er is een grote diversiteit aan bedrijven in het havengebied gevestigd met een sterk ‘stuwend’ karakter door veel economische activiteiten in productie, handel, en zakelijke en maritieme dienstverlening. Stuwende bedrijven exporteren goederen en diensten en zorgen daarmee voor inkomsten die hun oorsprong buiten de stad zelf vinden en zijn daarmee de kurk waarop de lokale economie en welvaart drijven. Dit in tegenstelling tot verzorgende sectoren, die sterker aan de lokale markt zijn gebonden. Het havengebied beschikt over goede vestigingsOntwikkeling werkzame personen en vestigingen

46

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

kwaliteiten voor de stuwende sectoren, vanwege de strategische ligging ten opzichte van het stedelijk gebied van Rotterdam en omgeving, maar door de (milieu)ruimte voor ruimte-extensieve en belastende bedrijfsactiviteiten, die niet altijd te verenigen zijn met gevoelige functies zoals kantoren en woningen. In het havengebied zijn de sectoren Overige dienstverlening (2.950 wp.), Industrie (1.550 wp.) en Zakelijke dienstverlening (1.500 wp.) goed voor ca. 75% van het totaal. Ongeveer 60% van het totaal aantal werkzame personen in het havengebied valt binnen de maritieme maakindustrie of is aan de sector gelieerd (dienstverlening, ICT etc.). Hiervan zijn 2.800 werkzame personen actief binnen de maritieme industrie en circa 1.000 bij maritiem gelieerde bedrijven. De grootste bedrijven in het gebied (excl. vestigingen van uitzendbureaus) zijn verantwoordelijk voor veel banen in het havengebied. De bedrijven zijn grotendeels actief in maritieme (zakelijke) dienstverlening en de maritieme maakindustrie.

Grote diversiteit aan bedrijven in het havengebied

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

47

De maritieme bedrijven zijn de grote werkgevers in het havengebied

48

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

49

50

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

Kansen voor ontwikkeling en verdichting Er zijn diverse mogelijkheden voor verdere ontwikkeling en verdichting in het havengebied (uit: Strategie Werklocaties Schiedam, januari 2021, Bureau Stedelijke Planning) 1. Extra ontwikkelruimte (ca. 7 ha) indien het slibdepot wordt gesaneerd, herontwikkeld en in erfpacht is uitgegeven. 2. Er is nog een plot beschikbaar voor de ontwikkeling van haven gebonden kantoren (12.750 m2 bvo). 3. Onbebouwde kavel in privaat eigendom aan de Admiraal Lucashof. 4. Herverkaveling op Wilhelminahaven Zuid (naast slibdepot, 2,5 hectare netto). Langere termijn (2030-2040) Kansen doen zich voor bij het verloop van erfpachttermijnen. Hier kan ruimte worden vrijgespeeld voor bedrijvigheid die gebruik maakt van het water en/of een toegevoegde waarde heeft voor het cluster. Bijvoorbeeld bij de Admiraal de Ruyterstraat, waar kan worden ingezet op het beter benutten van het water. Didam-arrest

Kansen voor ontwikkleing en verdichting

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

51

Bij verdere ontwikkeling van het gebied is het van belang om rekening te houden met het recente Didam-arrest. Dit houdt in dat wanneer het vermoeden bestaat dat er meerdere gegadigden zijn voor aankoop, huur of erfpacht van een kavel of pand, een selectieprocedure gestart dient te worden. Op de volgende pagina wordt het Didamarrest verder toegelicht.

Bedrijventerreinenvereniging en netwerken De bedrijven gevestigd in de havens zijn goed georganiseerd: • De ondernemersvereniging Schiedam Havens is de overkoepelende vereniging voor het gehele gebied. • Vijfsluizen was in 1999 de eerste bedrijveninvesteringszone (BIZ) van Nederland die inmiddels voor de tweede maal is verlengd. Vanuit het BIZ-budget wordt de camerabewaking en het aanvullend groenonderhoud betaald. Het bestuur is nagenoeg hetzelfde als van Schiedam Havens. • Als derde de vereniging van Wilton Haven Gebruikers (WHG). Dit betreft de 3 gebruikers van de Wiltonhaven die onderling het beheer van de haven bespreken, zoals baggeren en onderhoud

52

van kades. Maritiem cluster en niet-maritieme bedrijven In de Economische Visie Schiedam wordt het havengebied benoemd als hoogwaardig vestigingsmilieu voor de maritieme maakindustrie. In de Visie is gekozen om het maritieme cluster verder te versterken, inclusief onderwijs- en kennisinstellingen, gebiedsbranding, bereikbaarheid, duurzaamheid, verblijfskwaliteit, et cetera. Met ruim 50 maritieme bedrijven en circa 4.000 werknemers is de maritieme sector de grootste werkgever in de havens. Met name de maritieme ingenieursbureaus zoals SBM Offshore, Gusto en Huisman bieden grote werkgelegenheid. Je ziet dat in de haven van Schiedam naast de grote bedrijven van het maritiem cluster verder ook veel kleinere bedrijven gevestigd zijn in de maritieme maakindustrie en toeleverende bedrijven. Het gaat hier zowel om bedrijven die onderdelen leveren voor onder meer scheepsmotoren en de offshore industrie om hoogwaardige dienstverleners als ingenieursbureaus. Er is veel functionele synergie tussen de maritieme maakindustrie en toeleverende bedrijven. In het havengebied zijn een aantal vooraanstaande ingenieursbureaus gevestigd. Het cluster maritieme ingenieursdiensten behoort tot de grootste van Ne-

derland. Deze bedrijven zijn belangrijk voor innovatie en kennisuitwisseling met de stad. Naast maritieme bedrijven is ook reguliere bedrijvigheid gevestigd, zoals uitzendbureaus, een metaalcluster en ook kleine bedrijvigheid in bedrijfsunits. In de Havenstraat is Linde Gas van oudsher een grote speler. In de Wilhelminahaven zijn het familiebedrijven als Van Tiel en SCL met op de kop watergebonden transportbedrijven in grondstoffen. Op Vijfsluizen springt uitzendconglomeraat Facilicom er uit met werkmaatschappijen Albron, Trigion, Gom en Breijer. Voorzieningen kantorenpark Vijfsluizen De entree van bedrijventerrein Vijfsluizen is een kantorenlocatie. Gebouwen met 4 tot 11 verdiepingen met een hoogwaardige uitstraling en een groot aantal werknemers. De ingenieurs van SBM Offshore, RH Marine en KH engineering zijn gevestigd bij de entree en goed voor 950 werknemers. Recent is Damen Naval op deze locatie gevestigd. Bij de entree ligt nog een onbebouwde kantoorplot van 6.000 m2. Restaurant Mood voorziet in zakenlunches met een zaal voor evenementen. Meer aandacht voor de watertaxi naar de Rotterdamse Veerhaven, de RDM Campus of de Kop van Zuid die in 10 minuten bereik-

Ruimtelijk-Economisch Raamwerk Haven Schiedam 2 — Analyse

tree en primaire ontsluiting tot het gebied. Door deze op te waarderen tot promenade met een voorname uitstraling met daaraan gekoppeld collectieve functies voor het gebied kan een belangrijke kwaliteitsimpuls worden behaald. De onbebouwde kantoorplot aan de Karel Doormanweg wordt momenteel gebruikt als parkeerterrein. Dit duidt het parkeerprobleem op de kantorenlocatie.

baar zijn met hun uitstekende lunchfaciliteiten tegen overzichtelijke kosten. De openbare ruimte voldoet onvoldoende aan de eisen die een kantorenlocatie stelt en ontoereikend voor wandel en fietsverkeer. De as van het metroplein tot de Wiltonhaven behoeft aandacht als hoofden-