Bijlage 2 Definitief Ruimtelijk Raamwerk Nieuw-Mathenesse fase 1

K.A.S. architectuur stedenbouw

Ruimtelijk Raamwerk Nieuw-Mathenesse

29/06/2021

2

‘Een eigentijds, stedelijke en gastvrij gebied om te werken, wonen en recreëren’

Voorwoord “Over zo’n vijftien jaar is NieuwMathenesse een stedelijk en gastvrij gebied om te werken, wonen en recreëren. Waar de historie van de jenever- en glasindustrie nog altijd aanwezig zijn en waar de verbinding is gemaakt met de historische binnenstad, het omliggende water en het makersdistrict van Rotterdam.” Op bedrijventerrein Nieuw-Mathenesse staat de komende jaren veel te gebeuren. De gunstige ligging naast het centrum, aan het water en het historische karakter bieden volop mogelijkheden om NieuwMathenesse te ontwikkelen tot een eigentijds en toekomstbestendig gebied dat extra dynamiek en kwaliteit aan Schiedam toevoegt. Het gebied willen we vernieuwen door de openbare ruimte beter in te richten, veiliger te maken en de bereikbaarheid te verbeteren. Waar voorheen de glasfabriek stond, daar voegen we een gevarieerd woningaanbod toe, zodat er een nieuwe mix van woon- en werkfuncties

Ruimtelijk Raamwerk Nieuw-Mathenesse

ontstaat. Het (industriële) erfgoed en het water willen we benutten, het geeft kleur aan de identiteit van Nieuw-Mathenesse. Daarbij koesteren we het ambachtelijke en historische karakter van de gevestigde distillateurs. Het zuidelijk deel van Nieuw-Mathenesse transformeert naar een eigentijds en duurzaam bedrijventerrein Zo ontstaat een eigentijds en toekomstbestendig stadsdeel met zowel een optimale verbinding met het centrum van Schiedam als het aangrenzend te ontwikkelen Merwe-Vierhavens gebied. Meer groen en meer verbinding met het water maken Nieuw-Mathenesse aantrekkelijk en gastvrij voor (nieuwe) bedrijven en hun medewerkers, leveranciers, bezoekers en (toekomstige) bewoners.

Ruimtelijk Raamwerk Dit Ruimtelijk Raamwerk toont uitgangspunten en ambities voor Nieuw-Mathenesse. Het schetst op welke wijze het gebied zich gaat ontwikkelen tot 2035. Het Ruimtelijk Raamwerk geeft een globale indeling van Nieuw-Mathenesse met de programmatische hoofdstructuur (de uitgangspunten voor functies en stedenbouw) en een ruimtelijke, richtinggevende ambitie bij de uitwerking voor de infrastructuur, het landschap en de

openbare ruimte. Het Ruimtelijk Raamwerk is flexibel ingestoken en bevat de uitgangspunten voor de verdere uitwerking van concrete initiatieven of de wensen en behoeften die op dat moment aanwezig zijn. De uitwerking gebeurt op (deel) gebiedsniveau of op projectniveau (bijvoorbeeld bij een concreet bouwplan). Voor twee deelgebieden is het Ruimtelijk Raamwerk al concreter uitgewerkt. Het betreft het noordelijk deel van Nieuw- Mathenesse met het VROM-terrein, het terrein van de voormalige glasfabriek de Van Deventerdriehoek) en het Distilleerderscluster. Voor deze twee gebieden heeft het Ruimtelijk Raamwerk al het detailniveau van een Masterplan, omdat de opgave voor herontwikkeling actueler en urgenter is. Wat vinden jullie ervan? Het Ruimtelijk Raamwerk wordt vastgesteld door de gemeenteraad. Een gebied opnieuw inrichten doet de gemeente niet alleen. Juist aan Schiedammers, ondernemers, ontwikkelaars en investeerders vragen we om ideeën aan te dragen om het gebied aantrekkelijker, veiliger en schoner te maken.

3

‘Nieuw-Mathenesse wordt een eigentijds, stedelijk en gastvrij gebied om te werken, wonen en recreëren.’

4

‘Een eigentijds, stedelijke en gastvrij gebied om te werken, wonen en recreëren’

Samenvatting Schiedam is in transitie. Verschillende ontwikkelingen zowel in de stad als in omliggende gemeentes zorgen voor een veranderende context en hebben daarmee aanleiding gegeven voor de transformatie van Nieuw-Mathenesse. Een belangrijke aanjager van de transitie is de afspraak geformuleerd in de Woonvisie om 6.000 woningen in Schiedam toe te voegen voor 2030. Deze woningbouwopgave en daarnaast de versterking van de economische toplocaties, in samenhang met investeringen in hoogwaardig openbaar vervoer moeten op een integrale wijze worden uitgevoerd. Deze ambities betekenen dat de stad gaat veranderen. Het ligt voor de hand dat het binnenstedelijk bedrijventerrein Nieuw-Mathenesse instrumenteel kan zijn in het realiseren van deze ambities. De gedeeltelijke transformatie van bedrijventerrein naar gemengd gebied is daarom een belangrijke pijler voor het opstellen van dit Raamwerk. Het samengaan van wonen met het faciliteren van voldoende ruimte voor nieuwe bedrijvigheid is dan ook een belangrijk en kansrijk uitgangspunt. Het huidige gebied is verouderd en de huidige kwaliteit van de werk- en leefomgeving is onvoldoende toekomstbestendig. De economische waarde van het

bedrijventerrein in termen van werkgelegenheid is in de afgelopen jaren teruggelopen, maar nog steeds is het gebied van lokaal en regionaal belang. Het monofunctionele bedrijventerrein voldoet niet meer aan de marktbehoefte en heeft behoefte aan nieuwe impulsen om de economische vitaliteit te behouden en te versterken. Zo ontstaan er nieuwe marktkansen voor door ruimtelijk-economische trends en ontwikkelingen. Het DNA van het gebied biedt daar goede kansen voor met o.a. een strategische ligging aan het water, midden in stedelijk gebied en een uniek distilleercluster en groeiende bedrijven gevestigd binnen het plangebied. Dit Raamwerk adviseert daarom de keuze voor een onderscheidend en complementair vestigingsmilieu in vergelijking met het naastgelegen Makersdistrict van Rotterdam (M4H) \. Zoek naar verbinding met de Schiedamse haven en Spaanse Polder. Zoek naar synergiekansen. De woningbouw kan een impuls zijn voor het op gang brengen van een proces van waardecreatie voor vastgoed en nieuwe economische dynamiek in het gebied kan bijdragen aan een aantrekkelijk werk/ interactiemilieu. Belangrijk hierbij is om de milieuhinder te reduceren waar sprake is van de voorgenomen functiemenging

Legenda hoofdontsluitingsweg bestemmingsverkeer bestemmingsverkeer centrum Schiedam zichtlijn hoofdfietsverbinding langzaam verkeersroute stedelijk groen hoogteaccent

raamwerkkaart

Ruimtelijk Raamwerk Nieuw-Mathenesse

5

(Noord). Tussen het woongebied en het werkgebied ontstaat een gemengd woon werkmilieu als overgangszone. Investeringen in de kwaliteit van de bereikbaarheid zijn hierbij noodzakelijk, maar komen ook ten goede aan gevestigde bedrijven. En van belang is voldoende bedrijfshuisvesting voor creatieve ondernemers. Schiedam wil zich profileren als stad waar eigentijdse vormen van kunst en cultuur centraal staan. Denk daarom ook aan broedplaatsen waar synergie kan ontstaan tussen kunstenaars en ondernemers. Dergelijke plekken zorgen voor reuring en levendigheid en kunnen bijdragen aan de leefbaarheid van de stad en versterking van het vestigingsklimaat.

Deelgebied 1: Noord (VROM-terrein, glasfabriek, Deventer Driehoek) • van industrie naar accent op wonen • hergebruik & transformatie • groene binnenhoven met dwarsverbindingen • behouden en versterken Distillers District

Noord

Deelgebied 2: Distilleercluster (Bakkershaven & Nolet-terrein) • behouden en versterken Distillers District • publieke route langs de Schie/Binnenhaven • nieuwe dwarsverbindingen • herstructurering Bakkershaven

Distilleer cluster Gustoweg

Vier verschillende deelgebieden Bij de transformatie van Nieuw-Mathenesse is goed gekeken waar de kansen liggen beredeneerd vanuit economische kansen, gevestigde bedrijvigheid en ruimtelijke omgevingsfactoren. Hierdoor is er een toekomstbestendig Nieuw-Mathenesse ontstaan, dat bestaat uit vier deelgebieden, ieder met een eigen identiteit. Benut hierbij zoveel mogelijkheden om omgevingskwaliteit en de ontsluiting van het gebied te verbeteren. Door schaarste van waterverbonden bedrijventerreinen, is het noodzakelijk om ook in te zetten op behoud en versterking van de profilering als de vestigingsplaats

Nieuwe Maas

Deelgebied 3: Gustoweg (Schiedam) • intensiveren van huidige bedrijventerrein • integrale opgave Rotterdam-Schiedam Deelgebied 4: Nieuwe Maas (Schiedam) • intensiveren van huidige bedrijventerrein • verbeteren vestigingsklimaat • publieke oeverroute verbinden met Rotterdam • groene verblijfsplekken met zicht op het water

de vier deelgebieden met bestaande situatie

6

‘Een eigentijds, stedelijke en gastvrij gebied om te werken, wonen en recreëren’

voor bedrijvigheid in maritieme cluster. Dit geldt vooral voor het zuidelijk deel, dat aan het water van de Nieuwe Maas en de Voorhaven ligt. Speel voor de Gustoweg in op de ontwikkeling van schaalverkleining van bedrijvigheid en flexibilisering van de arbeidsmarkt. Hier liggen kansen voor kleinschalige bedrijfsunits met hogere milieucategorie (waaronder stadsverzorgende logistiek, bouwbedrijven en overige verzorgende ambachten en diensten. Ontwikkel tevens het aanwezige distilleercluster van unieke branche naar onderscheidend vestigingsmilieu. Behalve het aantrekken van nieuwe distillateurs en aan drankproductie gerelateerde bedrijvigheid ook een aanvulling van ambachtelijke kleinschalige foodbedrijven. Er ontstaat een breed cluster rondom drank en voedsel, in combinatie met ondersteunende horeca. En samen met de rijke historie van het gebied en het achtergelaten erfgoed vormt dit de nieuwe parels van het gebied en verbindt zo historie en met toekomst.

Kritische succesfactoren Nieuw-Mathenesse heeft een kwaliteitsimpuls nodig en kan efficiënter worden benut. Het Raamwerk biedt kansen voorde stad, mits er aan de volgende randvoorwaarden wordt voldaan: • het verbeteren van de ruimtelijke structuur, leef-

Ruimtelijk Raamwerk Nieuw-Mathenesse

• • •

•

•

baarheid en veiligheid; gebied vergroenen en verduurzamen; hittestress en wateroverlast tegengaan en de luchtkwaliteit verbeteren; verbeteren mobiliteit op stadsniveau -> afwikkeling verkeer binnenstad verbeteren, nabijheid intercitystation benutten, barrières overbruggen voor voetgangers en fietsers; kwaliteiten beter benutten: historisch erfgoed en de relatie met het water beter benutten als identiteitsdragers van het gebied; dijkversterking integraal meenemen: (e.e.a. i.o.m. Rotterdam) primaire waterkering die dwars door het gebied loopt dient versterkt te worden.

•

•

•

behouden als moderne en duurzame heringerichte werkgebieden voor zittende en nieuwe bedrijven met een milieucategorie van 3 en hoger. Met een integrale gebiedsgerichte aanpak het verbeteren van de duurzaamheid, leefbaarheid en veiligheid in Nieuw-Mathenesse. Versterking van het economisch vestigingsklimaat door verbetering van de kwaliteit van het bedrijventerrein, toevoegen van nieuwe werkmilieus en het beter benutten van de beschikbare ruimte. De binnenstad te ontlasten in parkeerroutes en -behoeftes door het realiseren van een mobilieitshub.

Maatschappelijke doelstellingen In Nieuw-Mathenesse zijn hiermee een aantal maatschappelijke doelstellingen voor de gebiedsontwikkeling geland. Deze vormen de basis van het Raamwerk. • In het noordelijk gedeelte van Nieuw-Mathenesse (VROM-terrein, Glasfabriek, en Van Deventer Driehoek) een aanzienlijk woningbouw- en werkprogramma te realiseren. • Het Distilleercluster daar waar mogelijk maximaal te faciliteren in hun (toekomstige) bedrijfsvoering. • Deelgebied Gustoweg en de Nieuwe Maas te

7

stat

ion

binnenstad

w-M

u Nie

M4H

sse

ene

ath

Nieuw-Mathenesse op de kaart 8

‘Een eigentijds, stedelijke en gastvrij gebied om te werken, wonen en recreëren’

Inhoudsopgave Voorwoord

3

Samenvatting

5

Inhoudsopgave

9

1. Inleiding 1.1 1.2 1.3 1.4

11 12 13 15

aanleiding meekoppelkansen status leeswijzer

2. Context en Analyse 2.1 erfgoed en historie 2.2 ruimtelijke analyse 2.3 Nieuw-Mathenesse in de regio 2.4 economische vitaliteit en ontwikkeling 2.5 woningbouwopgave 2.6 mobiliteit 2.7 duurzame ontwikkeling 2.8 SWOT analyse 3. Visie 3.1 3.2

inleiding programma werklocaties

Ruimtelijk Raamwerk Nieuw-Mathenesse

17 22 28 30 38 40 44 49

51 52

3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9

woonprogramma voorzieningen optimaal verbonden met haar omgeving parels van Nieuw-Mathenesse: routes en plekken Nieuw-Mathenesse klimaatbestendig en duurzaam stedelijke structuur raamwerkkaart 2035

54 56 58 66 70 72 77

4. Richtlijnen voor uitwerking 4.1 openbare ruimte 4.2 mobiliteit 4.3 milieuprestaties 4.4 duurzame ontwikkeling 4.5 erfgoed

79 80 84 85 93

5. Toekomstbeeld per deelgebied 5.1 intro 5.2 deelgebied Noord 5.3 deelgebied Distillercluster 5.4 deelgebied Gustoweg 5.5 deelgebied Nieuwe Maas

99 100 110 114 118

6. Strategie en fasering

125

Bijlage I. Overzicht relevante beleidsstukken

128

9

10

‘Een eigentijds, stedelijke en gastvrij gebied om te werken, wonen en recreëren’

1. Inleiding 1.1 Aanleiding Vier ontwikkelingen zijn aanleiding geweest om het Ruimtelijk Raamwerk voor Nieuw-Mathenesse op te stellen en het Masterplan uit 2008 te herzien. Het vertrek van de Glasfabriek, de woningbouwopgave van Schiedam, het huidige vestigingsklimaat van het bedrijventerrein en de ontwikkeling van de aangrenzende Merwe-Vierhavens zijn gezamenlijk de motor geweest.

Vertrek van de Glasfabriek

Woningbouwopgave voor Schiedam

5 ha groot leegstaand terrein tegen de binnenstad aan met aan-

6.000 woningen toevoegen tot 2030 waarvan zoeklocatie voor 1200

grenzend veel aflopende erfpachtcontracten

woningen binnen Nieuw-Mathenesse

Versterken vestigingsklimaat

Gebiedsontwikkeling M4H

Het bedrijventerrein Nieuw-Mathenesse heeft een kwaliteitsimpuls

Rotterdam heeft een Ruimtelijk Raamwerk voor de Merwe-Vierha-

nodig en kan efficiënter worden benut

vens ontwikkeld welke vraagt om een integrale visie op het gebied

1 _ KRAAMKAMER

In hoofdstuk 2 zal nader worden ingegaan op de ontwikkelingen die aanleiding zijn geweest voor dit document.

2 _ DRIE PIJLERS 3 _ STRUCTUURBEELD 4 _ PLANANALYSE 5 _ LEIDENDE PRINCIPES 6 _ FASERING

Het totaalconcept voor M4H

Ruimtelijk Raamwerk Nieuw-Mathenesse

11

1.2 Meekoppelkansen Naast de opgaves die aanleiding zijn geweest voor dit document, zijn er een aantal meekoppelkansen. Door deze kansen aan te pakken kunnen we werk van werk maken in een gebiedsontwikkeling met meerwaarde.

Verbeteren mobiliteit op stadsniveau

Kwaliteiten beter benutten

Afwikkeling verkeer binnenstad verbeteren, nabijheid intercitysta-

Kwaliteiten van historisch erfgoed en de relatie met het water beter

tion benutten, barrières overbruggen voor voetgangers en fietsers

benutten als identiteitsdragers van het gebied

Dijkversterking integraal meenemen

Gebied vergroenen en verduurzamen

Primaire waterkering die dwars door het gebied loopt dient ver-

Hittestress en wateroverlast tegengaan en de luchtkwaliteit

sterkt te worden

verbeteren

Op deze pagina noemen we de belangrijkste meekoppelkansen, welke ook in hoofdstuk 2 nader behandeld zullen worden.

12

‘Een eigentijds, stedelijke en gastvrij gebied om te werken, wonen en recreëren’

1.3 Status Door de nieuwe ontwikkelingen en inzichten vervangt dit Ruimtelijk Raamwerk het Masterplan NieuwMathenesse uit 2008. Het document is niet een-op-een vergelijkbaar met een masterplan, maar biedt een raamwerk voor de ontwikkeling met gewenste flexibiliteit voor de uitwerking in de toekomst. Het Ruimtelijk Raamwerk toont de ambities van Schiedam voor het gebied Nieuw-Mathenesse. Er wordt beschreven op welke wijze het gebied zich de komende periode zal doorontwikkelen, waarbij als tijdkader wordt uitgegaan van de periode tot 2035. Het Ruimtelijk Raamwerk geeft een globale indeling van Nieuw-Mathenesse met een aanduiding van de programmatische hoofdstructuur (functies en stedenbouwkundig) en een ruimtelijke uitwerking (infrastructuur, landschap en openbare ruimte). Het geeft ook de uitgangspunten, die bij de verdere uitwerking van concrete initiatieven worden toegepast. Het Ruimtelijk Raamwerk is flexibel ingestoken en kan voor de gebieden nog verder worden uitgewerkt naar de wensen en behoeften die op dat moment aanwezig zijn. Een verdere uitwerking kan plaatsvinden op gebiedsniveau of op projectniveau (bijvoorbeeld voor een concreet bouwplan). Voor een tweetal deelgebieden is het Ruimtelijk

Ruimtelijk Raamwerk Nieuw-Mathenesse

Raamwerk al wel concreter uitgewerkt. Het gaat dan met name om het noordelijk deel van NieuwMathenesse: het VROM-terrein, het terrein van de voormalige glasfabriek en de Van Deventerdriehoek. Én het Distilleercluster. Voor deze gebieden heeft het Ruimtelijk Raamwerk al wel het detailniveau van een Masterplan. Dit omdat voor deze gebieden de opgave voor herontwikkeling actueler en urgenter is. Omgevingsvisie Beleidsmatig wordt het Ruimtelijk Raamwerk uiteindelijk ingebed in de Omgevingsvisie Schiedam. Op dit moment wordt gewerkt aan de opstelling van de Omgevingsvisie Schiedam. De visie fungeert na vaststelling als het beleidskader voor het toekomstige omgevingsplan Schiedam. Vooralsnog wordt aangestuurd op vaststelling van de Omgevingsvisie eind 2021. Bekeken wordt nog in hoeverre vaststelling na inwerkingtreding van de Omgevingswet (volgens huidige planning per 1 januari 2022) wenselijk danwel noodzakelijk is. Proces Het Ruimtelijk Raamwerk zal eerder gereed zijn dan de Omgevingsvisie en fungeert tot die tijd als overkoepelend beleidskader voor Nieuw-Mathenesse. Wanneer concrete ontwikkelingen op Nieuw- Mathenesse daarom

vragen, kan het Ruimtelijk Raamwerk dienen als onderdeel van de onderbouwing voor bestemmingsplannen of ontheffingsprocedures vooruitlopend op de vaststelling van de Omgevingsvisie of het omgevingsplan Schiedam. Er is dan echter altijd wel een aanvullende onderbouwing nodig voor de gebruikelijke relevante sectorale omgevingsaspecten. Participatie Het Ruimtelijk Raamwerk is flexibel en zeker nog niet af. Samen met alle betrokken organisaties, ondernemers in het gebied, omwonenden, inwoners Schiedam, gemeente Rotterdam, MRDH, Hoogheemraadschap Delfland, Provincie Zuid-Holland en andere belanghebbenden willen we onderzoeken wat de beste invulling voor het gebied is. Het betrekken van alle belanghebbenden vindt plaats nadat het college het concept heeft goedgekeurd, naar verwachting in het voorjaar van 2021. In de periode daarna starten we participatietrajecten om de informatie en ideeën op te halen. Hierbij hebben de deelgebieden Noord en Distilleerderscluster een hogere prioriteit dan de deelgebieden Gustoweg en Nieuwe Maas. Op basis van deze input wordt het Ruimtelijk Raamwerk aangepast en worden vastgesteld door de

13

gemeenteraad. Eenmaal vastgesteld dient het als leidraad voor de transformatie van Nieuw-Mathenesse naar een ‘een eigentijds, stedelijk en gastvrij gebied om te werken, wonen en recreëren.’

Foto: Paul Martens luchtfoto Nieuw-Mathenesse anno 2020

14

‘Een eigentijds, stedelijke en gastvrij gebied om te werken, wonen en recreëren’

1.4 Leeswijzer Dit document omvat het Ruimtelijk Raamwerk voor de vier deelgebieden, waarbij de samenhang tussen de gebieden en gebiedsoverstijgende elementen geborgd zijn. Hoofdstuk 1 geeft o.a. inzicht in de aanleiding van dit document, de meekoppelkansen en het proces wat gevolgd is. Hoofdstuk 2 toont de context en analyse van het gehele gebied en de ruimere context. Het beschrijft het gebied status quo en de opgaves die er liggen in het gebied. In hoofdstuk 3 wordt de visie op het gebied als geheel beschreven, hoe de opgaves uit hoofstuk 2 een plek hebben gekregen en hoe deze in een integrale visie zijn samengekomen. Hoofstuk 4 laat richtlijnen voor de uitwerking zien die op gebiedsniveau gelden. Hoofdstuk 5 laat het toekomstbeeld per deelgebied zien.

Omdat de vaststelling van dit document in twee fases geknipt is: deelgebied Noord en Distilleercluster als eerste en deelgebied Gustoweg en Nieuwe-Maas in een vervolgfase, is het mogelijk dat delen uit het document herzien worden. Ingrepen op een kleiner schaalniveau hebben namelijk vaak invloed op het gebied als geheel. straatnamenkaart met gemeentegrens

Ruimtelijk Raamwerk Nieuw-Mathenesse

15

Zicht op noordoost Nieuw-Mathenesse, Schiedam Oost en Merwehaven d.d. 1970 - Regio Pers Rotterdam 16

‘Een eigentijds, stedelijke en gastvrij gebied om te werken, wonen en recreëren’

2. Context en Analyse 2.1 Erfgoed en Historie Ontstaansgeschiedenis Het huidige bedrijventerrein Nieuw-Mathenesse kent een interessante ontstaansgeschiedenis, waarbij de nabijheid van Schiedam, de specifieke structuur van inpolderingen en de afwateringen in de rivierdelta van de Schie bepalend zijn geweest voor zijn vorming. De verschillende soorten havenfuncties langs de Buitenhaven en de Nieuwe Waterweg maken het gebied rijk aan historie. Met name de ontwikkelingen in de 19e en 20ste eeuw, met toenemende industrialisering in het gebied, bepalen het huidige ruimtelijke beeld. Nieuw-Mathenesse ontleent zijn naam aan de gelijknamige polder, die was ontstaan door inpoldering van het gebied tussen Schielands hoge zeedijk (de Rotterdamsedijk) en de rivier de Merwe/Nieuwe Waterweg. Samen met de polder Oud-Mathenesse vormde dit de ambachtsheerlijkheid Mathenesse.

1950, de Glasfabriek en distilleerderij De Kuyper, welke zich in 1911 vestigt aan de Buitenhavenweg. Het fabriekscomplex kende een eigen fabrieksstraat (haaks op de Buitenhaven) en een representatief kantoor.

Ruimtelijk Raamwerk Nieuw-Mathenesse

17

16e t/m 18e eeuw - ontstaan Schiedam ontstond langs de waterloop van de rivier de Schie. De Schie vormde een belangrijke vervoersroute richting het Hollandse achterland. De ruimtelijke ontwikkeling wordt tot ver in de 20ste eeuw bepaald door de oriëntatie op de Buitenhaven enerzijds en de begrenzing van het gebied door de dijk anderzijds. De ruimtelijke typologie sluit aan bij de binnenstad.

18

19e eeuw - industrialisatie Achter de op de haven geörienteerde jeneverpanden worden na 1850 glasfabrieken gebouwd. De industriële erven werden functioneel ingericht ten dienste van de productieprocessen, zonder een duidelijke stedenbouwkundig oriëntatie.

kaart uit 1770; Nieuw-Mathenesse omvat voor het Schiedamse deel echter met name de voormalige polders Oost-Frankeland en het Galgoord. Laatstgenoemde locatie was de plaats waar de galg van de stad stond. De dijk die deze polders scheidde van Nieuw-Mathenesse is vandaag de dag nog deels herkenbaar in het tracé Maasdijk (toen Oost-Frankelandsedijk)-Nieuw-Mathenesserstraat (toen Groenedijk of Nieuw-Mathenesserdijk)

Galgoord, de zuidelijke punt, ontwikkelt zich juist door een gerichtheid op de Nieuw Maas. Hier zal de Gusto Werf vanaf het begin van de 20ste eeuw het beeld gaan bepalen. Deze industriële, op de havens en scheepvaart gerichte activiteit sluit meer aan bij de algemene ontwikkeling van het havengebied rond de waterweg vanuit Rotterdam.

‘Een eigentijds, stedelijke en gastvrij gebied om te werken, wonen en recreëren’

Begin 20ste eeuw- aanleg havens De groei van de havens heeft direct gevolg voor het gebied. Allereerst worden de Keilehaven, Lekhaven en IJselhaven gegraven. De Merwehaven, aangelegd tussen 1923-1930 vormt het sluitstuk van deze ontwikkeling en verandert het gebied ingrijpend. De nieuwe gebouwen die landen tussen dijk en Merwehaven, missen een oriëntatie naar water, en een goede ruimtelijke structuur; het gebied blijft een soort achterkant. Naast bedrijfspanden worden er ook woningen gebouwd voor de werknemers van de fabrieken. Deze mix zorgde voor een levendig stedelijk gebied.

Ruimtelijk Raamwerk Nieuw-Mathenesse

2020 - monofunctioneel bedrijventerrein De Gustowerf sluit 1978 haar deuren en de scheepswerf wordt gedempt. In de jaren tachtig volgde de sloop van de gebouwen ten bate van een nieuw industriegebied. Het gebied werd geheel opnieuw ingericht, zodat het huidige wegenpatroon niet tot een historische structuur behoort. In deze periode worden ook de woningen aan de Bakkershaven/ Bakkersstraat, het Nieuwsticht en De Eendracht gesloopt, waarna het plangebied hoofdzakelijk als werkgebied in gebruik wordt genomen. In de jaren tachtig en negentig worden langs de Buitenhavenweg enkele grote complexen gebouwd, waaronder een opslag voor Nolet Distillery.

foto uit 1925 - Gusto Werf; in 1905 vestigt de werf Gusto van A.F. Smulders zich hier, als tweede gebruiker. Deze nieuwe werf was veel groter van omvang en betekenis. Na de sluiting van de kaarsenfabriek werd het terrein dan ook overgenomen door de groeiende werf.

19

De positie van Nieuw-Mathenesse aan de Schie en de Nieuwe Maas is identiteitsbepalend en kenmerkend voor haar groei geweest. Panden aan de Buitenhavenweg hadden een duidelijke oriëntatie op de Schie en vormden het gezicht op Schiedam vanuit het water. Naastgelegen schildering toont die kwaliteit. Gefaciliteerd door de voormalige Gusto Werf is NieuwMathenesse tot circa 1930 een gemengd gebied geweest waar ook woningen waren. Met het graven van de Merwe Vierhavens is het gebied veranderd in een mono-functioneel werkgebied geworden. Op de plek waar de Gustowerf lag, zijn de monumentale gebouwen en naastgelegen woningen van de werknemers verdwenen.

ca. 1853; gezicht op de stad Schiedam vanaf de Buitenhavenweg - Pieter van den Burgh

20

‘Een eigentijds, stedelijke en gastvrij gebied om te werken, wonen en recreëren’

Erfgoed De historie van het gebied laat zich vertalen in aanwezige erfgoedwaarden. Deze laten zich in vier stedelijke clusters vatten die met name geconcentreerd zijn in het noordelijk deel van het gebied en gedeeltelijk in zuid: 1. het aan de jenever en gedistilleerd gerelateerde erfgoed, in het bijzonder een historische branderij en het fabriekscomplex van De Kuyper (Rijksmonument); 2. het complex van de glasfabriek met relevante ensembles die te samen het productieproces inzichtelijk maken en de opbouw van het industrieel erf afleesbaar maken; 3. een cluster van bebouwing uit de wederopbouwperiode in het entreegebied vanaf de Rotterdamsedijk: Grensflat en Coca-Colafabriek; 4. overblijfselen van de voormalig Werf Gusto in het zuidelijk deel van Nieuw-Mathenesse.

cluster 1. erfgoed distilleerderijen

cluster 2. erfgoed glasfabriek

cluster 3. erfgoed wederopbouw

cluster 4. erfgoed Werf Gusto

Deze bebouwing is zeer karakterstiek voor de plek en kunnen worden ingezet als parels in het nieuw te ontwikkelen gebied. Op deze wijze wordt historie toekomst met elkaar verbonden en blijft het verhaal van de plek afleesbaar zodat dit de plek betekenis geeft.

Ruimtelijk Raamwerk Nieuw-Mathenesse

21

2.2 Ruimtelijke analyse Nieuw-Mathenesse als schiereiland Nieuw-Mathenesse is relatief geïsoleerd gelegen. Het gebied van ca. 31 Ha grenst aan de noordzijde aan de wijken Oost en centrum en wordt begrenst door de langgerekte bebouwing langs de Rotterdamsedijk. Daarnaast is het gebied aan drie zijden omgeven door water waardoor het gebied samen met het Rotterdamse deel bezien kan worden als een soort schiereiland. Water is daarom van grote invloed op de karakter en structuur van het gebied waarbij iedere zijde van de landtong een andere karakteristiek en belevingswaarde heeft.

toekomst. Momenteel is bijna deze gehele kade nog in privaat eigendom. Tot slot de monding van de Schie die langs de gehele westkant van het gebied loopt door de Buitenhaven en de Voorhaven. Deze heeft juist een kleinschaliger

‘Drie type waterbelevingen‘

Het water van de Nieuwe Maas is industrieel en weids. Een plek waar de elementen optimaal beleefd worden en er een continue parade van scheepsverkeer is. Verschillende havengebieden, het groen van het Quarantaine-eiland en het centrum van Rotterdam markeren de skyline. Mensen komen hier speciaal naar toe om van het uitzicht te genieten en tot rust te komen.

rood: het water van de Schie - Buitenhaven

blauw: de binnenhaven - Merwehaven

De Merwehaven aan de oostzijde ligt volledig op Rotterdams grondgebied en wordt ontwikkeld volgens het ruimtelijk raamwerk van M4H. Dit is de plek waar het water rustiger is en de rauwheid van de haven goed zichtbaar is. Dit is ook de plek waar de verdichting en transformatie van M4H zichtbaar zal worden in de nabije Nieuw-Mathenesse als schiereiland

22

groen: het water van de Nieuwe Maas

‘Een eigentijds, stedelijke en gastvrij gebied om te werken, wonen en recreëren’

karakter, met historische bebouwing van de Plantage en de distilleerders langs de kade. De Voorhaven werkt als poort voor de vaarverbinding naar het historisch centrum van Schiedam. Nieuw-Mathenesse gezien vanaf het water van de Nieuwe Maas

uitkijken en verblijven aan het water van de Nieuwe Maas is van waardevolle kwaliteit voor de Schiedammer

waterpoorten Schie en Merwehaven flankeren de zuidoever

Nieuw-Mathenesse buitendijks met panoramische zichtlijnen over de rivier vanaf de zuidelijke punt, zicht op het centrum van Rotterdam, de petrochemische industrie bij Pernis en het Quarantaine-eiland

Nieuw-Mathenesse binnendijks als onderdeel van historisch Schiedam

Ruimtelijk Raamwerk Nieuw-Mathenesse

Binnendijks - buitendijks De dijk is een scheidende lijn in het gebied en heeft in het verleden, maar ook nu nog voor een tweedeling in het gebied gezorgd, waarbij één deel binnendijks ligt en het ander buitendijks. Het binnendijkse deel maakt daarbij meer onderdeel uit van de historische binnenstad en het buitendijkse deel sluit aan bij de haven. Doordat het binnendijkse gedeelte veilig was tegen overstromingen is Nieuw-Mathenesse vanuit dit deel gegroeid en staat hier ook het meeste erfgoed. Door dit verlaagde overstromingsrisico en gebrek aan getijden kunnen de kades laag zijn en is de relatie met het water intiemer dan buitendijks. Het buitendijkse deel daarentegen ontleent zijn identiteit aan de Nieuwe Maas en de havens met haar bereikbaarheid over water, vergezichten, getijden, wind. Bij het transformeren van havens naar stukjes stad is een belangrijk element het deprivatiseren van de oevers. Opvallend is dat sinds het vertrek van de Gustowerf de zuidelijke oevers al toegankelijk zijn geworden en er niet meer gekozen is voor watergebonden bedrijvigheid.

23

A’ B’

Schiedam Schiedam Rotterdam Rotterdam

A B

~+1,5 m ~-0,5 ~+1,5 m m ~-0,5 m 18,5 m Buitenhavenweg 18,5 m Buitenhavenweg

18 m 10 m Bakkershaven 18 m 10 m Bakkershaven

Blauwe Ster Blauwe Ster

17 m Gustoweg 17 m Gustoweg

10 m 10 m 6 m Nieuw-Mathenesserstraat 10 m 10 m 6 m Nieuw-Mathenesserstraat

Schiedam Schiedam Rotterdam Rotterdam

dwarsdoorsnede bestaande situatie A-A’ binnendijks-buitendijks

~+1,5 m ~-0,5 ~+1,5 m m ~-0,5 m 18,5 m Buitenhavenweg 18,5 m Buitenhavenweg

7,5 m 7,5 m 10 m Nieuw-Mathenesserstraat 7,5 m 7,5 m 10 m Nieuw-Mathenesserstraat

20 m Gustoweg 20 m Gustoweg

dwarsdoorsnede bestaande situatie B-B’ binnendijks-buitendijks

24

‘Een eigentijds, stedelijke en gastvrij gebied om te werken, wonen en recreëren’

Bebouwing & stedelijke structuur

Noord

Distilleercluster Gustoweg

Nieuwe Maas

kansrijk erfgoed binnen projectgebied

korrelgrootte bedrijfspanden S/M/L

ruimtelijke eenheden

vier deelgebieden met eigen karakter & kansen

Erfgoed In het gebied bevindt zich een aantal gebouwen en objecten met historische waard. Ze zijn zeer karakteristiek voor de plek en kunnen worden ingezet als parels van het gebied, om zo historie en toekomst te verbinden. De meeste gebouwen liggen binnendijks. Maar ook enkele objecten zijn gelegen langs de kade van de Nieuwe Maas, zoals een oude markante steiger en een restant van de docks van de Gustowerf, welke een bijzondere rustplek voor vogels is geworden. Nader onderzoek zal worden gedaan naar een optimale inpassing van de erfgoedwaarden.

Korrelgrootte Kijkend naar de grootte van de huidige structuur van bedrijfspanden valt op dat het noorden gekarakteriseerd wordt door een kleine korrel. De kleinere bedrijfsunit sluiten qua schaal aan op het binnenstedelijk milieu van het centrum. Verder naar het zuiden bevinden zich middelgrote en grote ‘dozen’ zoals passend bij een traditioneel bedrijventerrein. Uitzonderingen hierop zijn een aantal gebouwen van de destilleerders en de glasfabriek, deze zijn groter van formaat.

Ruimtelijke eenheden Momenteel bestaat het gebied uit grove ruimtelijke eenheden waarbinnen er een beperkte doorwaadbaarheid is. Het gebied wordt aan de noordzijde afgeschermd van het centrum door de bebouwing langs de Rotterdamsedijk en langs de Buitenhavenhaven door aaneengeschakelde bedrijfsgebouwen. Intern is het in tweeën gedeeld door het hoogteverschil van de dijk met zijn verkeers-as. Buitendijks ontbreekt momenteel een samenhangende bebouwingsstructuur.

Vier deelgebieden Door verschil tussen binnendijks en buitendijks ontstaat een duidelijke tweedeling in het gebied, die onmiskenbaar nog steeds relevant en actueel is. Door verschil in programma, schaal van de gebouwen en omkadering van lange lijnen zijn verschillende ruimtelijk eenheden ontstaan (zie ook hiernaast). Door programma, bebouwingsstructuur en gebiedskarakteristiek te clusteren onderscheiden we vier deelgebieden met ieder eigen karakteristieken en kansen voor de toekomst.

Ruimtelijk Raamwerk Nieuw-Mathenesse

25

Groenoord

‘s-Graveland

Beatrixpark

Spaanse Polder

Harga Nieuwland

Openbare ruimte, groen & recreatie De kwaliteit van de openbare ruimte verschilt in NieuwMathenesse. De Buitenhavenweg heeft een aantrekkelijke inrichting maar de rest van de openbare ruimte binnen het gebied is veelal verouderd. Met uitzondering van deze openbare kade, de sportplaats bij de Buitensluis en de wandelroute over de dijk langs Nolet is West er geen ruimte ingericht voor recreatief gebruik.

Oost Centrum

Recreatie In de Stadsatlas Schiedam is met kaartbeelden inzichtelijk gemaakt waar zich momenteel recreatieve fiets- en Vijfsluizen hardlooproutes bevinden en opvallend is dat veel recreatief gebruik gemaakt wordt van de dijkroute, de plek Wilhelminahaven waar ook de hoofdverkeersas loopt en veel vrachtwagenbewegingen zijn. Hier liggen kansen om deze twee routes te ontbundelen, vanwege veiligheid en uitstraling. Groen Ook wordt in deze atlas inzichtelijk gemaakt dat er binnen Nieuw-Mathenesse zelf geen significante groen structuren aanwezig zijn. De Plantage, het Park Maasboulevard en het dijktalud langs de Schiedamseweg zijn de aanwezige groenvoorzieningen in de nabijheid van het plangebied. Het laatste is echter

Nieuw-Mathenesse

Zuid

Legenda Aantal bewegingen Laag -

167

Hoog

recreatieve routes, hardlopen / fietsroutes, uit: Stadsatlas Schiedam - wonen in Schiedam 2040

26

boven: voetpad kade Buitenhavenweg; beneden: voetpad over top van dijktalud Nieuw-Mathenesserweg

‘Een eigentijds, stedelijke en gastvrij gebied om te werken, wonen en recreëren’

Groenoord

‘s-Graveland

Beatrixpark

Spaanse Polder

Rivierfront concept Harga Nieuwland

niet ingericht als hoogwaardig gebruiksgroen. Vanuit Schiedam Oost, waar veel huishoudens in relatief kleine woningen gevestigd zijn, bestaat tevens de behoefte aan meer ruimte voor sport en spel en een groene verblijfsplek. Nieuw-Mathenesse kan daar een rol in spelen.

Oost Centrum

In de Groenblauwe Structuurvisie wordt de dijk als West groene structuurdrager aangewezen en de oever en monding van de Schie worden aangedragen als nieuwe groenruimte aan het water: “De visie stelt voor om de Nieuw-Mathenesse Buitenhavenweg met zijn kade-inrichting met bomen door te zetten tot op de kop van dit terrein. Dat geeft een continue groenlijn langs de Schie en benadrukt de Vijfsluizen Zuid rivierfront concept uit: Groenblauwe Structuurvisie (2015) continuïteit van de Schie. De kop biedt een magnifiek Wilhelminahaven uitzicht op de rivier. Deze plek vormt een aparte ontwerpopgave. Hier kan een combinatie gezocht worden met de bestaande kades en onderwaterhellingen die eeninrichting intermediair hier liggen.Het Het Volkspark geheel zoukan eenmeer groene metzijn in plaats van door te steken en het gebied onder invloed van eb en vloed een buffer. Het park zou weer zicht moeten bieden op de te brengen. Dat levert enorme kansen op voor de ecologie. verblijfs- en ecologische kwaliteit kunnen krijgen.” woonwijk en op de bedrijvigheid aan de Nieuwe Maas, Zo ontstaat er een rust- en paaiplaats voor diverse vissoorzonder dat men van woning naar bedrijf kijkt. De vergroten.

Het kunstwerk in de vorm van een sleutelgat wordt in Covid en openbare ruimte ting van de is openheid kan goed Ten tijde van schrijven het onduidelijk of gecombineerd de effecten worden met de visie opgenomen in de openwaterstructuur. De herkenwaterberging ecologische van Covid-19 blijvend zijn,enmaar het is welontwikkeling duidelijk datvan het gebied. baarheid van het water vanaf knooppunt Vijfsluizen wordt Het park wordt meer geopend richting isrivier, de behoefte aan openbare buitenruimtes gegroeid en zodanig dat hiermee vergroot. Door dat aan weerszijde van het knooproutes en beplantingen ook de dijk gebruiken. Over de punt te doen, wordt ook de herkenbaarheid van de voorsignificant is voor de volksgezondheid. 159 lengte van het park komt een heldere doorgaande route malige verbinding vandede Poldervaart Op deze SCHIEDAM stad aan rivier, stad aan de vergroot. polder Groenblauwestructuurvisie (GBSV) die de Maasboulevard verbindt met Vijfsluizen.

In het park kruising is de wens uitgesproken om een goede recreaGroenblauwe Structuurvisie ‘SCHIEDAM, de rivier,(langs stad aande de Poldervaart) kunnen diverse functies voor de aanpalende wijken een tieve verbinding naar stad het aan noorden nabijheid van groen en water, uit: Stadsatlas Schiedam - wonen in polder’ (GBSV Schiedam, 2015) Schiedam plek krijgen, deze functies dienen wel ondergeschikt te zijn te maken, dit zou in de vorm van een fietsbrug kunnen, de 2040 aan de continuïteit van de groenstrook. Nabij de tennisroute vervolgt haar weg richting de rivier en de Beneluxtunbanen staat de continuïteit op gespannen voet. Met een nel. Om de eenheid van noord en zuid optimaal vorm te gekrachtig ontwerp zou de strook tussen tennisbanen en dijk ven ligt de parkeerplaats op een erg vervelende plek. Met Ruimtelijk Raamwerk Nieuw-Mathenesse meer continuïteit kunnen uitstralen. De dijk wordt ook hier een herrangschikking zou onderzocht moeten worden hoe met hetzelfde bloemrijke mengsel ingezaaid, zodat de dijk dat beter ingericht kan worden. In het moeraslandschap

27

2.3 Nieuw-Mathenesse in de regio Schiedam in transitie Schiedam is in transitie. Meerdere ontwikkelingen in de stad zorgen voor deze transformatie zoals Schieveste naast het HOV knooppunt Schiedam Centrum, maar ook Bachplein, Park Harga en Nieuw-Mathenesse. Ook aangrenzende ontwikkelingen in omliggende gemeentes zijn van invloed zoals de transformatie van Merwe Vierhavens (M4H) naar een gemengd stedelijk milieu.

OV-infrastructuur: de spoorlijn Dordrecht-Leiden (de ‘oude lijn’). De woningbouwopgave en de versterking van de economische toplocaties worden in samenhang met investeringen in hoogwaardig openbaar vervoer op een integrale wijze uitgevoerd. De ambities uit het verstedelijkingsakkoord betekenen dat de stad gaat veranderen.

Een belangrijke aanjager van deze transitie is de ambitie voor bouw van enkele duizenden extra woningen in Schiedam in de periode tot 2030. Deze ambities betekent onder andere dat een verdichting binnen de bestaande stad gezocht moet worden. Een gedeeltelijke inzet van Nieuw-Mathenesse voor het realiseren van deze ambitie is voor de hand liggend. Naast wonen is ook het faciliteren van voldoende ruimte voor bedrijvigheid een belangrijk uitgangspunt. De combinatie van deze maakt dat ook een beweging naar het meer mengen van functies zichtbaar is.

‘Een omgeving in transitie”

De gemeente Schiedam is een van de ondertekenaars van het Integraal Verstedelijkingsakkoord Zuidelijke Randstad. De acht betrokken gemeenten, provincie en de MRDH kiezen in dit akkoord voor een geconcentreerde verstedelijking langs de bestaande

28

De MRDH heeft eind 2018 de Strategie Werklocaties 2019-2030 vastgesteld. Deze strategie bevat de visie tot 2030 en regionale afspraken tot 2023 over werklocaties in de MRDH. De strategie is een samenhangende visie op de ontwikkeling van werklocaties vanuit de bestaande situatie, en richting de gewenste ramingen tot 2030. Hiermee versterken de regiogemeenten het regionaal economisch vestigingsklimaat door kwalitatief én kwantitatief te sturen op de voorraad. Het doel is werkgelegenheidsgroei en arbeidskansen voor de economie van morgen én duurzaam ruimtegebruik. Doorontwikkeling en gedeeltelijke transformatie van Nieuw-Mathenesse past in principe goed binnen de uitgangspunten van de Strategie Werklocaties en draagt daarmee bij aan de transitie van de stad.

Van haven naar stukje stad

samenhang met Rotterdamse plannen. ‘Makersdistrict’ = RDM + M4H

Nieuw-Mathenesse maakt van oorsprong onderdeel uit van het havengebied van Groot-Rotterdam, net als de gebieden M4H en RDM Heijplaat. Het havengebied is continu in transformatie: de haven breidt uit, verplaatst en rukt op richting zee. Ook de stedelijke ontwikkeling is constant; de stad groeit en verandert de havens die dicht bij de stad liggen. Hierdoor zien we dat de historische, meest oostelijke havens van Rotterdam inmiddels grotendeels een andere functie hebben gekregen. De

‘Een eigentijds, stedelijke en gastvrij gebied om te werken, wonen en recreëren’

oorspronkelijke havenfuncties (opslag, overslag, distributie, bewerking) maken plaats voor meer gemengde woon-werkgebieden. Dit heeft er wel toe geleidt dat stad en haven uit elkaar gegroeid zijn. De directe samenhang tussen de woonwijken waar de arbeiders woonden die in het naastgelegen haven- en industriegebied werkten is steeds minder aanwezig. Ook op NieuwMathenesse is zichtbaar dat de binding tussen bedrijventerrein en de stad Schiedam steeds minder groot is geworden. Het proces van functiewijziging in de havengebieden is nog steeds gaande en concentreert zich nu met name op het gebied Merwe-Vierhavens en Nieuw-Mathenesse. Door de transitie van havenindustrie naar een meer gemengd stedelijk milieu worden deze gebieden (weer) echt onderdeel van de stad. Specifiek voor Schiedam is belangrijk dat Nieuw-Mathenesse ook een duidelijke rol blijft houden als werkgebied. Zowel vanwege diverse bestaande bedrijven die in het gebied hun plek houden, maar ook door nieuwe bedrijvigheid aan te trekken die floreert op plekken waar verschillende functies elkaar ontmoeten. Door de transitie veranderd ook de relatie tussen Schiedam, het water van de Nieuwe Maas en de binnenhavens. Van privaat gebruikt en vrij ontoegankelijk gebied naar kansen voor beleving en interactie met het water.

Ruimtelijk Raamwerk Nieuw-Mathenesse

verstedelijkingscorridor MRDH

positie Nieuw_Mathenesse transitie Port of Rotterdam

Nieuw-Mathenesse onder invloed van veranderingen in de regio

29

2.4 Economische vitaliteit en ontwikkeling Spaland/Sveaparken SPALAND/SVEAPARKEN

Woudhoek WOUDHOEK

Spaland/Sveaparken Woudhoek

Kethel

Inleiding

Kethel

KETHEL

GROENOORD Groenoord

Schiedam is van oudsher een werk- en maakstad. Ruim 5000 bedrijven en instellingen, variërend van zzp-ers tot internationaal opererende bedrijven met honderden werknemers, leveren in totaal ca. 34.500 banen. De bedrijventerreinen ’s-Gravelandsepolder/Spaanse Polder, Vijfsluizen/Wilhelminahaven, NieuwMathenesse/Nieuwe Maas en Kethelvaart leveren ongeveer een derde van de totale werkgelegenheid. De afgelopen 50 jaar is er meer diversiteit gekomen in de economische structuur. Schiedam heeft een sterke economische positie door de ligging in het stedelijk gebied Rotterdam-Rijnmond en de aanwezigheid van enkele sterke clusters:

‘s-Graveland

Groenoord

‘s-Graveland

Beatrixpark Beatrixpark

Beatrixpark

Spaanse Polder

‘S-GRAVELANDSEPOLDER

Spaanse Polder

Harga

Harga

Nieuwland NIEUWLAND

Nieuwland

CENTRUM

Oost

Oost

Centrum

Centrum

WEST West

West

Nieuw-Mathenesse VIJFSLUIZEN

Nieuw-Mathenesse

ZUID Wilhelminahaven

Vijfsluizen

Zuid

Vijfsluizen

Zuid

Wilhelminahaven

Wiltonhaven

Wilhelminahaven

Spuihaven

Spaland/Sveaparken

Spaland/Sveaparken

Woudhoek

Woudhoek

verdeling per bedrijfstypes

verdeling creatieve hotspots 81

•

•

Kethel

Groenoord

Groenoord

‘s-Graveland

‘s-Graveland

Beatrixpark

Beatrixpark

Spaanse Polder

Harga

Spaanse Polder

Harga Nieuwland

Nieuwland

Oost

Oost

Centrum

Centrum

West

West

Nieuw-Mathenesse

Vijfsluizen

Zuid

Nieuw-Mathenesse

Vijfsluizen

Zuid Damen ship repair

Wilhelminahaven

uit: Stadsatlas Schiedam - wonen in Schiedam 2040

Wilhelminahaven

Wärtsilä

topsectoren naar aantal werknemers 87

30

89

Kethel

Schiedam is sterk in (innovatieve) maakindustrie en mechatronica, en huisvest diverse bedrijven in de topsector HTSM (high tech systemen en materialen); In het havengebied bevindt zich een maritiem en offshorecluster met vestigingen van internationaal opererende bedrijven zoals Huisman Equipment, Damen Shipyards, Mammoet, ERS Saipem en HSM. Naast deze stuwende bedrijven zijn in het havengebied, maar ook op de andere bedrijventerreinen diverse aan deze sector ondersteunende en

verdeling hotspots maritieme industrie 99

‘Een eigentijds, stedelijke en gastvrij gebied om te werken, wonen en recreëren’

1.

•

3. 2.

•

werklocaties Schiedam en omgeving Nieuw-Mathenesse

Profilering bedrijventerreinen Schiedam e.o. 1. s-Gravenland & Spaanse Polder: middelzware bedrijvigheid met maak- en productiebedrijven en groothandels; 2. Wilhelminahaven / Vijfsluizen: hoogwaardig en innovatief maritiem offshore cluster; 3. Merwehavens M4H (Rotterdam): transformatie gebied naar wonen & werken met innovatieve maakindustrie, kennisinstellingen, scholing e.a. stedelijke functies.

Ruimtelijk Raamwerk Nieuw-Mathenesse

•

innoverende bedrijven gevestigd; Schiedam heeft een rijke historie in de jeneverindustrie en huisvest een verscheidenheid aan producenten van gedistilleerde dranken (Nolet Distillery, Koninklijke De Kuyper, Herman Jansen Beverages, Loopuyt, Onder de Boompjes), waarvan er vier op of nabij het bedrijventerrein Nieuw-Mathenesse zijn gevestigd. Schiedam profileert zich als het Dutch Distillers District; Door de ligging aan de A20 en A4 is veel bedrijvigheid in de logistiek, met name groothandelsbedrijven, in Schiedam gevestigd; De gezondheidszorg is één van de grootste werkgevers in Schiedam, met onder meer het Vlietlandziekenhuis als belangrijke regionale speler.

De bedrijventerreinen Nieuw-Mathenesse en Nieuwe Maas (verder gezamenlijk aangeduid als NieuwMathenesse) bieden onder meer door ligging, situationele kenmerken, bereikbaarheid, aanwezige bedrijvigheid en geschiedenis een bijzonder economisch vestigingsklimaat. Het gebied van in totaal ca. 31 ha. is gelegen op een landtong die aan de noordzijde direct grenst aan de historische binnenstad en de woningen aan de Rotterdamsedijk en verder omringd is door

water: de Schie (Buitenhaven) aan de oostzijde, de Rotterdamse Merwehaven aan de westzijde en de drukke vaarroute Nieuwe Waterweg/ Nieuwe Maas aan de zuidzijde. De nabijheid van de snelwegen A20 en A4, het IC-station Schiedam Centrum en de Hoekse en Caland metrolijn zorgen tezamen met de ligging aan het water voor een multimodale bereikbaarheid van het gebied. Het betreft een gezoneerd bedrijventerrein, qua karakteristiek aangeduid als ‘industrieel werkmilieu’, met hoofdzakelijk milieucategorieën 3.1 en 3.2, op som-

‘Schiedam is van oudsher een werk- en maakstad’ mige plekken oplopend tot 4.2, daarmee vallend in de categorie HMC/hoge(re) milieucategorie, een type terrein dat steeds schaarser wordt in de regio, zeker in de nabijheid van stadscentra en woonwijken. Langs de grenzen met het toekomstig stedelijk gebied van Rotterdam e.a. omliggende woonwijken zal dan ook gewerkt worden met een overgangsgebied. De bedrijven op het gehele gebied leveren thans ca. 1500 banen, vooral lokaal ingevuld, waarbij wordt opgemerkt dat het terrein van de voormalige glasfabriek, ca. 5 ha nu niet in

31

gebruik is, het VROM-terrein in gebruik is als parkeerterrein en de zuidelijke punt van het terrein Nieuwe Maas, ca. 3 ha., braak ligt. Het terrein herbergt naast toonaangevende distillateurs onder meer toeleveranciers van de maritieme industrie, gespecialiseerde (smart) industry bedrijven en logistieke vestigingen gericht op de Rotterdamse regio. In de volgende paragrafen wordt achtereenvolgens nader ingegaan op de beleidscontext en de economische positie van Schiedam en het huidige vestigingsklimaat van Nieuw-Mathenesse.

Beleidscontext Het gemeentelijke economisch beleid is opgenomen in Kadernota economie ‘Ruimte voor ondernemen’ uit 2016 en het daarop gebaseerde tweede Uitvoeringsprogramma economie 2020-2021 ‘Doorpakken en innoveren’ uit 2020. Regionaal economisch beleid ten aanzien van bedrijventerreinen, kantorenlocaties en winkelgebieden is opgenomen in de Strategie Werklocaties van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) uit 2018. Verder gelden ruimtelijke eisen ten aanzien van werklocaties uit provinciale regelgeving, met name de provinciale Verordening Ruimte.

32

Kadernota economie Hierin wordt de ambitie van versterking en bestendiging van het economische vestigingsklimaat verwoord aan de hand van vier gebiedsopgaven en -ontwikkelingen (Binnenstad, Havens, ’s-Gravelandsepolder/Spaanse Polder en Nieuw-Mathenesse) en vijf thematische opgaven. De economische visie is inmiddels bijna vijf jaar oud. Nieuwe economische trends, lokale gebeurtenissen en landelijke ontwikkelingen, waaronder de komst van de Omgevingswet, nopen tot een actualisatie van de visie. Dit proces is inmiddels enige tijd gaande en zal naar verwachting in de loop van 2021 resulteren in een nieuwe economische visie. De resultaten van reeds uitgevoerde ruimtelijk-economische onderzoeken ten behoeve van de nieuwe visie, waaronder de kwalitatieve en kwantitatieve behoefteraming naar bedrijventerreinen en werkmilieus, zijn gebruikt voor dit ruimtelijk raamwerk. Het doel blijft de versterking van de economische positie en structuur van Schiedam, door onder meer optimalisatie, behoud en versterking van de werklocaties in de stad. Uitvoeringsprogramma economie Hierin is over de ontwikkeling van dit terrein (NieuwMathenesse/Nieuwe Maas: Authentiek ondernemen nabij de historische binnenstad) opgenomen, dat ‘het gebied door herstructurering en modernisering van de

bestaande bedrijven goed ruimtelijk en duurzaam wordt ingepast in de omgeving en goed aangesloten op de binnenstad en de kansen die transformatie van het Rotterdamse Merwe-Vierhavensgebied (M4H) op langere termijn biedt. Het gemengde karakter dat bestaat rond het distilleercluster wordt hierbij gehandhaafd.‘

‘Een bijzonder vestigingsklimaat door ligging, bereikbaarheid en geschiedenis’ Inzet en doelstellingen die hierbij worden gegeven: 1. Versterken en profileren van het gebied als duurzaam distilleercluster, via stimuleren vestiging distilleerderijen en gerelateerde ondernemingen en behoud milieuruimte voor zwaardere milieubelastende activiteiten; 2. Bevorderen van vernieuwing van bestaand verouderd bedrijfsvastgoed; 3. Benutten van duurzaamheidskansen via bouw,

‘Een eigentijds, stedelijke en gastvrij gebied om te werken, wonen en recreëren’

gebruik van nieuwe energie, en duurzame logistiek; 4. Vernieuwen van de openbare ruimte; 5. Vroegtijdig integraal inspelen op kansen voor gebiedsontwikkeling (via gericht ruimte bieden aan specifieke bedrijfssectoren en aanpak exterieur bedrijfspanden); 6. Ontwikkelen van een strategische agenda voor afgestemde gebiedsontwikkeling over grenzen heen (via samenwerking met de gemeente Rotterdam en i.r.t. M4H als een modern, innovatief stedelijk deelgebied). Strategie werklocaties MRDH Regionale visie/gemeenschappelijke strategie op kantoren, bedrijventerreinen en detailhandel tot 2030, met regionale afspraken per werklocatie voor de 23 gemeenten voor de huidige bestuursperiode tot 2023. Algemeen uitgangspunt: Tot 2030 groeit het inwoneraantal van de metropoolregio met bijna een half miljoen mensen. Wonen en werken zijn daarmee grote uitdagingen in een gebied met beperkte ruimte. De bouw van woningen kan niet ten koste gaan van bedrijfsruimte en daarvoor zijn regionale afspraken nodig om voldoende bedrijfsruimten te realiseren. Daarnaast is de ambitie de juiste bedrijven op de juiste plek te krijgen. In de Strategie Werklocaties

Ruimtelijk Raamwerk Nieuw-Mathenesse

is een aantal thema’s benoemd waar speciale aandacht voor wordt gevraagd, waaronder regionale schaarste aan watergebonden en HMC (hoge milieucategorie) terreinen, vooral met het oog op benodigde ruimte voor nieuwe watergebonden bedrijvigheid in stedelijke distributie en circulaire economie. Nieuw-Mathenesse is in de Strategie qua typologie en locatie-eigenschappen aangeduid als ‘Industrieel werkmilieu’ (met watergebonden en HMC mogelijkheid). Voor bedrijventerreinen met een industrieel werkmilieu is de regionale vraag (rechter Maasoever) hoger dan het aanbod (Vraag ca. 23 hectare tot 2030/2035, aanbod 6 hectare). Provinciale Verordening Ruimte Hierin is onder meer een compensatieverplichting opgenomen voor transformatie van bedrijventerrein met milieucategorie 3 of hoger: ‘Een bestemmingsplan dat betrekking heeft op een bestaand bedrijventerrein (…) en dat gehele of gedeeltelijke transformatie naar een andere bestemming dan bedrijven mogelijk maakt, verantwoordt in de toelichting op welke wijze binnen de regio compensatie van bedrijventerrein zal plaatsvinden.’ Op basis van voornoemde Strategie werklocaties MRDH is een Transformatiewijzer werklocaties

opgesteld, een afsprakenkader waarmee sinds 1 januari 2020 transformaties van bedrijventerreinen naar woonlocaties worden getoetst met het oog op behoud van voldoende (economische mogelijkheden op) bedrijventerrein en ter verantwoording van de compensatieverplichting. De beoogde transformatie van het noordelijk deel van Nieuw-Mathenesse valt onder deze compensatieverplichting. Tegelijkertijd met de opwerking van het Ruimtelijk Raamwerk is daarom ook een compensatieplan Nieuw-Mathenesse opgesteld.

1990 - distilleerderij van Nolet met directeur Carel Nolet bij distilleerderijketel 1

33

Economische analyse In 2019 is in het kader van de gebiedsontwikkeling een onderzoek uitgevoerd naar de economische betekenis en toekomstpotentie van de bedrijventerreinen NieuwMathenesse en Nieuwe Maas (door Buck Consultants International). Gesprekken met diverse gevestigde ondernemers over het huidige vestigingsklimaat en toekomstplannen waren onderdeel van dit onderzoek. De huidige economische status van het bedrijventerrein is in de tabel hiernaast weergegeven, gebaseerd op basis van de onderzoeksresultaten. Belangrijke conclusies op basis van dit onderzoek: •

34

De economische waarde van het bedrijventerrein in termen van werkgelegenheid is in de afgelopen jaren teruggelopen, maar nog steeds is het gebied van lokaal en regionaal belang. Voor de regio is het terrein een belangrijke vestigingsplaats voor logistieke- en productiebedrijven uit het maritieme cluster. Veel grote bedrijven uit de Rotterdamse en Schiedamse haven werken samen met bedrijven uit het gebied. De aanwezige stuwende bedrijvigheid heeft veel toegevoegde waarde voor de omgeving. Uit de inventarisatie onder gevestigde bedrijven blijkt dat meerdere bedrijven de komende jaren verwachten te groeien in toegevoegde waarde en arbeidsplaatsen.

Samenvattend overzicht van de deelconclusies (groene blokken) uit de bouwstenen:

Werkgelegenheid (banen)

Werkgelegenheid (vestigingen)

•

De totale werkgelegenheid in het onderzoeksgebied bedraagt 1.681 banen (1.617 excl. uitzendkrachten). De verdeling over de drie deelgebieden is: Nieuw Mathenesse (1.040 banen / 65 vestigingen), Nieuwe Maas (525 banen / 43 vestigingen), Rotterdamse deel (116 banen / 23 vestigingen). Tussen 2010 en 2018 is de werkgelegenheid per saldo afgenomen. Tegelijkertijd zijn er ook meerdere gevestigde bedrijven gegroeid in werkgelegenheid. In 2018 was 80% van de werkgelegenheid geconcentreerd bij 20% grootste vestigingen.

•

Het totaal aan bedrijfsvestigingen in het onderzoeksgebied bedraagt 131. De meeste vestigingen vallen onder het MKB, 90 vestigingen. Ook zijn er 40 zelfstandigen in het gebied gevestigd. 60% van de MBK bedrijven valt binnen de sectoren industrie-bouw & logistiek-groothandel. Het aantal dienstverlenende bedrijven is relatief laag ten opzichte van andere bedrijventerreinen in de omgeving.

•

De werkgelegenheid op het bedrijventerrein heeft een stuwende functie door de aanwezigheid van verschillende logistieke en industriële bedrijvigheid. Het gebied beschikt over goede vestigingskwaliteiten voor deze sectoren: een strategische ligging ten opzichte van het stedelijk gebied van Rotterdam en omgeving, maar ook (milieu)ruimte voor ruimte-extensieve en belastende bedrijfsactiviteiten, die niet altijd te verenigen zijn met gevoelige functies zoals kantoren en woningen. De economische toegevoegde waarde van het gebied zit voor een belangrijk deel bij een aantal (10) grote vestigingen die samen goed zijn voor 2/3e van het totaal aantal banen. Het betreft met name bedrijven uit de sectoren, logistiek, groothandel, industrie en bouw. Binnen de top 10 van grote werkgevers staan 2 van de 3 distilleerders (Nolet en Koninklijke de Kuyper). Het huidige distilleercluster is van economische-, toeristische- en culturele waarde voor Schiedam. In totaal biedt het cluster directe werkgelegenheid aan circa 180 werknemers. Binnen het onderzoeksgebied zijn er 3 distilleerders economisch actief. In totaal zijn hier ruim 180 mensen werkzaam. De die bedrijven Nolet, Kuyper als Onder de Boompjes groeien en veroveren een steeds groter (internationaal) marktaandeel. Aandacht is gevraagd voor: fysieke ruimte, milieuzonering en ontsluiting.

Sectoren

• Distilleercluster

Bebouwing

Functionaliteit

Werk- en leefomgeving

Ontwikkelruimte

Energie en circulair

•

Groot deel van gebied bestaat uit laagwaardige (functionele) bebouwing voor logistieke en industriële bedrijfsactiviteiten. Aan de Buitenhavenweg ook vastgoed met historische waarde/uitstraling (o.a. Kuyper en Onder de Boompjes). Aan de zuidkant van het gebied (Nieuwe Maas) relatief nieuwe en functionele bedrijfspanden. Beperkte beschikbaarheid van kleinschalige bedrijfsunits, zowel voor productie als voor kantoor gerelateerd.

•

Een bedreiging voor het economisch functioneren van het bedrijventerrein is de teruglopende ruimtelijke kwaliteit van het bedrijventerrein. De ligging en bereikbaarheid van het gebied zijn weliswaar belangrijker voor bedrijven, maar ook een bepaalde ruimtelijke kwaliteit is nodig. De interne ontsluiting van (vracht)verkeer is een van de voornaamste aandachtspunten bij herontwikkeling van het gebied.

•

De huidige kwaliteit van de werk- en leefomgeving is onvoldoende toekomstbestendig. De nieuwe economie zal vragen om een hoogwaardiger omgevingskwaliteit om bijvoorbeeld interactie beter mogelijk te maken. De interactie tussen mensen, bedrijven en ketens wordt van steeds groter belang, ook op monofunctionele werklocaties. Daarnaast is ook aandacht nodig voor het minimaliseren van negatieve externe effecten.

•

De beschikbare ontwikkelruimte in het gebied in beperkt. Een groot deel van de gronden is in particulier bezit of er rusten langlopende erfpachten op. Verspreid over het gebied zijn er veel verschillende grondeigenaren. Belangrijke grondeigenaren in het gebied zijn o.a. de Glasfabriek, Nolet en DHG. Het is verstandig om deze partijen mee te nemen in de ontwikkeling van een gebiedsvisie.

•

Bedrijventerreinen - en bedrijfsgebouwen op die terreinen - gaan in de energietransitie en circulaire economie een belangrijke rol vervullen. Het extra ruimtebeslag door opwekking, opslag en distributie is vooralsnog niet in de prognoses meegenomen, maar de provincie Zuid-Holland is daar we mee bezig. Op basis van terreinkenmerken (ligging, milieuruimte en type bedrijvigheid) biedt dit kansen.

Buck Consultants International, 2019  Buck Consultants International, 2019

27

‘Een eigentijds, stedelijke en gastvrij gebied om te werken, wonen en recreëren’

•

•

De functionaliteit en uitstraling van het gebied staan onder druk van verouderingsprocessen. De veelbelovende en groeiende bedrijven in het gebied worden op sommige plekken verhuld door de verouderde uitstraling van (delen van) het gebied. Het bedrijventerrein heeft behoefte aan nieuwe impulsen om de economische vitaliteit te behouden en te versterken. Gevestigde ondernemers geven ook aan dat een kwaliteitsimpuls nodig is in het gebied. De locatie als zodanig voldoet omdat belangrijke vestigingsvoorwaarden aanwezig zijn, maar een hernieuwd gebiedsperspectief voor de langere termijn is nodig om de potentie van het gebied te verzilveren en de investeringsbereidheid van gevestigde en nieuwe bedrijven te stimuleren en duurzaam te borgen. Het DNA van het gebied biedt daar goede kansen voor, door o.a. strategische ligging (aan het water) midden in stedelijk gebied, een uniek distilleercluster en groeiende bedrijven. Woningbouw kan een impuls zijn voor het op gang brengen van een proces van waardecreatie met betrekking tot vastgoedwaarde en nieuwe economische dynamiek in het gebied. Hierbij is van belang dat woongebieden vaak moeilijk verenigbaar zijn met hinderlijke bedrijfsactiviteiten, met