Accountantsverslag 2022 gemeente Schiedam
Tekst van het document
Voeg hier een gemeente specifieke foto in NB: Foto selecteren Picture Format Drop Shadow Rectangle
Accountantsverslag 2022 Gemeente Schiedam 26 juni 2023
Deloitte Accountants B.V. Wilhelminakade 1 3072 AP Rotterdam Postbus 2031 3000 CA Rotterdam Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9830 www.deloitte.nl
Aan de gemeenteraad van de gemeente Schiedam Postbus 1501 3100 AE SCHIEDAM Datum
Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2022 van de gemeente Schiedam. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2022 van de gemeente Schiedam.
26 juni 2023
Bij de jaarrekening 2022 van de gemeente Schiedam hebben wij een goedkeurende verklaring verstrekt.
Ons kenmerk
De jaarrekening 2022 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Schiedam. Bij deze jaarrekening 2022 zijn hebben wij op 26 juni 2023 een goedkeurende verklaring voor het getrouwe beeld en de rechtmatigheid verstrekt.
Behandeld door
Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 28 oktober 2022 en met ons auditplan, dat op 12 oktober 2022 is besproken in uw auditcommissie.
230694C5FB/EB Oscar Ferrero Scholte 06 1201 1452 oferreroscholte@deloitte.nl Rein-Aart van Vugt 06 1100 2352 rvanvugt@deloitte.nl
Wij hebben onze bevindingen besproken met de auditcommissie Wij hebben ons accountantsverslag op 20 juni 2023 tijdens de bijeenkomst met uw auditcommissie toegelicht. De inhoud van dit accountantsverslag is door ons afgestemd met uw wethouder Financiën, wethouder Vastgoed & grondbeleid, gemeentesecretaris, manager team Vastgoed & Grondzaken, concern controller, manager team Financiën & Control en betrokken medewerkers van de afdeling Financiën & Control. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V.
drs. R.M.J. van Vugt RA
Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is een zogenoemde affiliate van Deloitte NSE LLP en maakt onderdeel uit van het internationale netwerk van Deloitte Touche Tohmatsu Limited.
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Schiedam
Inhoudsopgave Bestuurlijke samenvatting
4
•
Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
5
•
Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
10
Bevindingen jaarrekening
12
•
De financiële positie van uw gemeente
13
•
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
18
Interne beheersing
28
•
29
Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing
Overige aangelegenheden
30
•
31
Overige aangelegenheden
Bijlagen
32
•
Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen
33
•
Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle
34
•
Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen
35
•
Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2022
37
•
Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging
42
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
230694C5FB/EB/3
Bestuurlijke samenvatting
230694C5FB/EB/4
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Schiedam
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Getrouwheid en rechtmatigheid
•
Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld en rechtmatigheid.
•
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 3.540.000 respectievelijk € 10.620.000.
Financiële positie
•
De financiële positie ultimo 2022 is verbeterd ten opzichte van 2021.
•
De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2022 bedraagt € 56,1 miljoen (2021: € 54,2 miljoen). Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Schiedam onderkende en aanwezige risico’s van € 21,4 miljoen (2021: € 19,4 miljoen). Gemeenten worden geconfronteerd met een toename van middelen en gemeentelijke activiteiten zoals bijvoorbeeld het uitvoeren van de regelingen rondom opvang van ontheemden Oekraïne in afgelopen jaar en de daarmee samenhangende middelen op basis van de Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne. Door de toename van de activiteiten constateren wij dat logischerwijs ook het risicoprofiel toeneemt en daarmee de onderkende en aanwezige risico’s.
•
Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en realisatie, en kent een relatief hoog voordelig rekeningresultaat 2022 ad € 24,1 miljoen (2021: voordelig € 13,1 miljoen).
•
In het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) zijn de verslaggevingseisen voor gemeenten vastgesteld. De jaarstukken en de daarbij gehanteerde grondslagen voor waardering en resultaat bepaling van uw gemeente voldoen aan het BBV en zijn consistent toegepast ten opzichte van de begroting 2022 en de jaarrekening 2021 met uitzondering van de nieuwe verplichte paragraaf ‘Openbaarheid’, welke in de jaarrekening 2022 nieuw is opgenomen.
Kwaliteit verslaggeving
Naleving van de Europese Wij constateren, overeenkomstig voorgaande jaren, in 2022 een verdere afname in de omvang van de onrechtmatigheden als gevolg van het niet aanbestedingsregels naleven van de Europese aanbestedingsregels. Uit de controle 2022 is een rechtmatigheidsfout gebleken van in totaal circa € 0,5 miljoen en heeft volledig betrekking heeft op contracten die reeds in voorgaand jaar als onrechtmatig zijn aangemerkt. (2021: circa € 1,2 miljoen). Door uw gemeente is nog een aantal belangrijke vervolgstap te zetten om de onrechtmatigheden verder terug te dringen. •
Opvolgen van geconstateerde onrechtmatigheden door het opzeggen van overeenkomsten en/of initiëren van een aanbesteding voor contracten waarvan reeds bekend is dat deze onrechtmatig is.
Door uw gemeente zijn integraal controlewerkzaamheden uitgevoerd op de vanuit het boekjaar 2021 doorwerkende contracten en op aflopende contracten uit de controle van voorgaand jaar. Verder zijn door u een spendanalyse en detailcontroles verricht. Daarnaast zijn door uw verbijzonderde interne controle een tweetal nieuwe afwijkingen geconstateerd voor een bedrag van € 0,285 mln. Wij hebben in aanvulling hierop zelfstandig controlewerkzaamheden verricht op de Europese aanbestedingsregels, en komen tot dezelfde conclusie.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
230694C5FB/EB/5
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Schiedam
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Grondexploitatie
Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben in context van de jaarrekeningcontrole onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2022 versus de schattingen in de jaarrekening 2021 geanalyseerd (‘backtesting’). Op basis van onze werkzaamheden en de bevindingen daaruit is onze conclusie dat de verslaggeving en de waardering (inclusief daarbij toegepaste schattingen) redelijk en consistent zijn. Wij onderkennen wel een tweetal aandachtspunten naar aanleiding van onze analyse op de geselecteerde complexen: •
Spaanse Polder, ten aanzien van de civiele kosten hebben wij een onzekerheid onderkend ten aanzien van stelposten die vooralsnog beperkt onderbouwd zijn. Het is van belang dat deze civiele kosten worden onderbouwd met actuele ramingen.
•
Nieuw Mathenesse Deventerdriehoek, in de grondexploitatie gaat de gemeente uit van een uitgifte van 215 woningen in 2025. Aan deze uitgifte liggen nog geen overeenkomsten ten grondslag. De gemeente gaat nog onderzoeken of de uitgifte gefaseerd kan plaatsvinden, dit achten wij realistischer op basis van ervaring en type woningen in de grondexploitatie. Wij achten de huidige fasering niet aannemelijk. De fasering in de grondexploitatie sluit aan op de huidige verwachtingen wat betreft de uitgifte. Op basis van ervaringen en gezien de type woningen in de grondexploitatie achten wij de uitgifte van alle gronden in 2025 optimistisch. De fasering achten wij realistischer indien de uitgifte over enkele jaren wordt verspreid. Wij adviseren de gemeente de mogelijkheden te verkennen om de uitgifte van de gronden te faseren over meerdere jaren. Op basis van de gehanteerde percentages opbrengstenstijging, zijnde respectievelijk 2,0% en 1,7% in 2025 en opvolgende jaren, zou dit niet tot materiële gevolgen leiden.
Erfpacht
In onze voorgaande rapportages hebben wij gerapporteerd over achterstanden die zijn ontstaan in het herzieningsproces van erfpachtgronden die vanaf 2020 herzien hadden moeten worden. Als gevolg van deze achterstanden zijn de ramingen in de meerjarenbegroting gebaseerd op schattingen. Als onderdeel van onze interim-controle hebben wij gesproken over de voortgang van de inhaalslag. De afdeling geeft aan dat er is gestart met een inhaalslag maar dat dit minder snel gaat dan gedacht mede als gevolg van het besluit over een afwijkende vorm van het herzieningspercentage, het ontbreken van een administrateur voor het erfpacht bedrijf, toegenomen activiteiten zoals herzieningen in het Schiedistrict en het karakter van de administraties (Key2Finance financieel en op boekjaar versus HTA contractregister en onafhankelijk van boekjaren). De achterstanden bestaan per heden derhalve nog steeds. Het is derhalve van belang om de achterstanden in te lopen en hier een realistische planning voor op te stellen. Wij constateren dat er beperkt voortgang is gerealiseerd en er bij het opmaken van de jaarrekeningcontrole nog geen inzicht bestaat in de te verwachte financiële effecten en is dit als PM post opgenomen onder de niet uit de balans blijkende verplichtingen.
Daarnaast is bij aanvang van de jaarrekeningcontrole geconstateerd dat er sprake is van verschillen tussen de financiële administratie en de sub administratie HTA, daardoor heeft het relatief veel tijd gekost om verschillen uit te zoeken de hieruit voortvloeiende correcties te verwerken. Wij vragen uw aandacht voor het inlopen van de achterstanden en opvolgen van de openstaande aanbevelingen. Daarnaast bevelen wij aan om te onderzoeken op welke wijze de aansluiting tussen uw financiële administratie en sub administratie kan worden geborgd.
Speerpunten auditcommissie Bestuurlijke samenvatting
Voor de speerpunten audit commissie verwijzen wij naar pagina 18 van onze verslag. Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
230694C5FB/EB/6
230694C5FB/EB/7
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Schiedam
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
•
SiSa
Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd op basis van de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2022. Hierbij controleren wij de getrouwheid en rechtmatigheid van de in de SiSa-bijlage verantwoorde gegevens (indicatoren). Tijdens de controle hebben wij de volgende ongecorrigeerde fouten of onzekerheden geconstateerd. De gemeente Schiedam heeft de ontvangen subsidie ad € 247.971 in het kader van de regeling Specifieke uitkering ijsbanen en zwembaden (ronde 3) verstrekt aan een derde partij ter compensatie van de exploitatietekort als gevolg van corona. De subsidie wordt definitief vastgesteld op basis van het definitieve exploitatie tekort van locaties over de perioden november - december 2021 en januari 2022. Deze derde partij beschikt nog niet over de controleverklaring van haar accountant op basis waarvan de gemeente Schiedam de rechtmatigheid van de verstrekking vaststellen. In overleg met het ministerie en de gemeente is deze uitkering als onzeker aangemerkt in het kader van de SiSa en ook voor de daarmee samenhangende baten in de jaarrekening van gemeente Schiedam.
Realiteitsgehalte begroting
•
In 2022 is net als in 2021 het aantal SiSa-regelingen toegenomen. In 2022 zijn per saldo 7 nieuwe regelingen ten opzichte van 2021 gecontroleerd. De toename van het aantal SiSa-regelingen hebben geleid tot extra druk en tijdsbesteding voor zowel het opstel- als het controleproces. De gegevens die noodzakelijk zijn voor de SiSa-bijlage zijn niet centraal beschikbaar maar op de afdelingen die de subsidie hebben aangevraagd. Hierdoor bestaat op concern niveau niet altijd inzicht op de uitvoering en de naleving van de subsidievoorwaarden. Daarnaast zijn naar aanleiding van de accountantscontrole diverse correcties doorgevoerd in de SiSa-bijlage en de verloopoverzichten ‘Van Europese en Nederlandse overheidslichamen ontvangen voorschot bedragen voor uitkeringen met een specifiek bestedingsdoel’ en ‘De van Europese en Nederlandse overheidslichamen nog te ontvangen voorschotbedragen, die ontstaan door voor financiering op uitkeringen met een specifiek bestedingsdoel’. Deze afwijkingen zijn niet ondervangen in uw verbijzonderde interne controle. Wij vragen uw aandacht voor het verbeteren van en tijdiger (gedurende het jaar) uitvoeren van (verbijzonderde) interne controle zodat eventuele afwijkingen eerder worden gesignaleerd en voor aanvang van de accountantscontrole in de concept jaarstukken kunnen worden aangepast.
•
Uit het overzicht van baten en lasten over 2022 blijken (forse) afwijkingen c.q. volumeverschillen in zowel de lasten, baten als saldi. Deze afwijkingen in combinatie met de absolute omvang en de oorzaken van het voordelig resultaat van circa € 21,3 miljoen ten opzichte van de begroting na wijziging, geven ons de indruk dat de ramingen in de begroting en tussentijdse informatievoorziening wat betreft (investerings)projecten en activiteiten te ambitieus zijn en mogelijk niet in lijn zijn met de beschikbare (personele) capaciteit om alle geplande (investerings)projecten en activiteiten daadwerkelijk in het boekjaar te realiseren. Een deel van het voordelige resultaat wordt veroorzaakt door specifieke uitkeringen die relatief laat in het boekjaar worden ontvangen waarvoor nog beleid geformuleerd moet worden of een project moet worden opgestart. Door noodzakelijke voorbereidingstijd schuiven projecten in tijd (en in geld) door. Wij zien dit bij een groot deel van onze gemeentelijke cliënten terug en de gemeente Schiedam is hierin niet uniek. Tenslotte merken wij op dat het in de huidige markt moeilijk is de personele capaciteit uit te breiden of vacatures in te vullen en leidt dit ook bij diverse gemeenten tot vertraging in de uitvoering van projecten.
•
Wij adviseren in 2023 nader onderzoek te doen naar de (structurele) oorzaken van het rekeningsaldo 2022 en te bezien hoe het realiteitsgehalte en de voorspellende waarde van de begroting en tussentijdse informatievoorziening is te verbeteren.
Begrotingsrechtmatigheid •
Bestuurlijke samenvatting
Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van de overschrijdingen op programma’s 3 Economie in ontwikkeling, programma 4 Overheid in balans en programma 5 Algemene Dekkingsmiddelen naar de analyse van de begrotingsrechtmatigheid, zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘Analyse afwijkingen begroting na wijziging en realisatie’ van de jaarrekening. Hiermee legt het college verantwoording af over de rechtmatigheid van de lasten over 2022. De geconstateerde lastenoverschrijdingen die formeel als onrechtmatig zijn aangemerkt, wegen mede op basis van de analyse van het college niet mee in ons rechtmatigheidsoordeel. Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
230694C5FB/EB/8
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Schiedam
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Interne beheersing
Stroomopwaarts
•
Op basis van de interim-controle 2022 hebben wij tekortkomingen geïdentificeerd in de interne beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u (gemeenteraad) in onze boardletter gedeeld, en zijn besproken in de auditcommissie van 7 februari 2023. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole.
•
Wij hebben in 2022 IT auditor betrokken. Onze conclusie is dat er tekortkomingen zijn die van invloed zijn op de jaarrekening, de compliance en/of de operationele prestaties (zoals gebruikersrechten en changemanagement). Door deze conclusie konden wij tijdens onze controle 2022 niet zonder meer steunen op de IT-omgeving en (informatie uit) de applicaties. Wij hebben daarom (extra) gegevensgerichte controlewerkzaamheden verricht, waaronder detailcontroles. Hierbij zijn geen afwijkingen geconstateerd.
•
Uw gemeente voert een aantal regelingen uit zoals Bekostingsregeling opvang ontheemden Oekraine, Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp toeslagenproblematiek, Participatiewet, Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004, Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) en Kwijtschelden publieke schulden SZW-domein hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire. Het uitvoeren van voorgenoemde regelingen is een taak van de gemeenten. De verantwoording over de bestedingen vindt plaats via de SiSabijlage. U heeft het uitvoering uitbesteed aan Stroomopwaarts, die op 31 mei 2023 de verantwoording en de controleverklaring hierbij heeft verstrekt aan de gemeente. Uit het accountantsverslag blijkt dat bij de controle fouten zijn geconstateerd ten aanzien van IAOW ten bedrage van € 289.813 en ten aanzien van energietoeslagen een fout van € 690.300 inzake de rechtmatige verstrekking door SOW. De exacte oorzaak kunnen wij, omdat deze bij SOW zijn geconstateerd door een andere accountant. Wel is het onze observatie dat bij nieuwe regelingen die wegens spoed snel tot stand zijn gekomen (zoals in voorgaande jaren Tozo) vatbaarder zijn voor fouten en onzekerheden omdat hiervoor op het moment van invoeren nog geen formele processen en controlemaatregelen zijn ingericht.
De voorgenoemde fouten zijn onderdeel van de totale bestedingen die zijn opgenomen in de jaarrekening van gemeente Schiedam en werken derhalve door in de jaarrekening van de gemeente Schiedam en is een totale afwijking € 980.113 in onze oordeelsvorming betrokken en als fout opgenomen in de bijlage van ongecorrigeerde controleverschillen.
Frauderisicoanalyse
Bestuurlijke samenvatting
•
Als onderdeel van de controle van de SiSa-bijlage stellen wij de aansluiting vast met de gewaarmerkte SiSa-bijlage van Stroomopwaarts én voeren wij een review uit bij de accountant van Stroomopwaarts, om na te gaan of de uitkeringen uit hoofde van regelingen op de juiste wijze en rechtmatig zijn verstrekt. Tevens gaan wij na of Stroomopwaarts invulling heeft gegeven aan het vaststellen van een M&O-beleid in het kader van Tozo, en of dit is geïmplementeerd en zichtbaar wordt nageleefd, waarmee ook is voldaan aan deze kwalitatieve vereiste.
•
Het college actualiseert jaarlijks haar frauderisicoanalyse. De geactualiseerde frauderisicoanalyse is op 29 november 2022 in het college behandeld en is ter kennisname aangeboden aan de auditcommissie. Op deze wijze vormt het periodiek actualiseren van de frauderisicoanalyse een zichtbaar en vast onderdeel van de interne beheersing inclusief communicatie hierover met het toezichthoudend orgaan.
•
Wij hebben vastgesteld dat u op een adequate wijze opvolging geeft aan integriteitsmeldingen. Tijdens onze controle over 2022 zijn door ons geen materiële fraudegevallen geconstateerd.
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
230694C5FB/EB/9
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Schiedam
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2022. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle: • •
Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado). Het normenkader 2022, dat op 18 april 2023 is vastgesteld door het college van B&W nadat de auditcommissie hier op 4 april mee heeft ingestemd.
De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2022 voldoende voor de doelstelling van onze controle. Toelichting uitgebreide controleverklaring De controleverklaring bij de jaarrekening heeft een belangrijke maatschappelijke functie. Daarin geeft de accountant namelijk weer of de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de resultaten en financiële positie, en of de baten, lasten en balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. Gebruikers van jaarrekeningen hebben aangegeven behoefte te hebben aan meer inzicht in de door de accountant ter zake uitgevoerde werkzaamheden. Dit heeft in combinatie met een wijziging van de Nadere Voorschriften Controleen Overige Standaarden (de voorschriften voor het uitvoeren van een accountantscontrole) geresulteerd in een uitgebreidere tekst van de controleverklaring bij uw jaarrekening 2022. Hierin doen wij in het hoofdstuk ‘Informatie ter ondersteuning van ons oordeel’ aanvullend verslag over onze controleaanpak voor frauderisico’s, naleving van wet- en regelgeving, en de veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie. Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Bij de jaarrekening 2022 van de gemeente Schiedam hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt
Wij hebben feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa
Wij hebben de controle van de jaarrekening 2022 van de gemeente Schiedam uitgevoerd en hebben op 26 juni 2023 een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid.
Wij hebben controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2022 geconstateerd.
Wij hebben niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en het resultaat Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze minimumdrempel, die van invloed zijn op het vermogen en/of het resultaat van de gemeente. Wij hebben deze niet-gecorrigeerde controleverschillen opgenomen in Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen.
H25 Regeling Specifieke uitkering ijsbanen en zwembaden (ronde 3) de gemeente Schiedam heeft de ontvangen subsidie door verstrekt aan een derde partij. Deze derde partij beschikt nog niet over de controleverklaring van haar accountant op basis waarvan de gemeente Schiedam de rechtmatigheid van de verstrekking kan vaststellen. In overleg met het ministerie en de gemeente is deze uitkering als onzeker aangemerkt in het kader van de SiSa en aanvullend omdat de gemeente Schiedam hiervoor subsidiebaten heeft verantwoord, zijn deze ook als onzeker aangemerkt.
Wij hebben controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid De in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties over 2022, zijn in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader 2022. Op basis van onze controlewerkzaamheden en de toelichting in de jaarrekening (hoofdstuk: ‘Begrotingsrechtmatigheid’) constateren wij dat geen sprake is van begrotingsoverschrijdingen die meewegen in ons rechtmatigheidsoordeel.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
230694C5FB/EB/10
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Schiedam
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel, die van invloed zijn op de WNT. Voor de controle van de WNT hebben wij onze interne specialisten ingezet. Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van uw gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting op de jaarrekening 2022, onder ‘Grondslagen voor waardering en resultaat bepaling’. Wij hebben het door het college en het ambtelijk management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd.
Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Schiedam Ons zijn geen relaties bekend tussen Deloitte Accountants B.V. en haar zuster- en/of dochterondernemingen of de member firms van Deloitte Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zusteren/of dochterondernemingen en de gemeente, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid.
De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over onder andere weerstandsvermogen en risicobeheersing, bedrijfsvoering en verbonden partijen) het jaarverslag.
Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging.
Op basis van de Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd:
De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar
•
De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening 2022.
Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.
•
Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de verklaringen van het college van burgemeester en wethouders in het jaarverslag, en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken, verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen.
•
Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.
De grondslagen zijn toegepast met inachtneming van de voorschriften zoals opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten. De grondslagen zijn aanvaardbaar. Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. De jaarstukken 2022 van uw gemeente bestaan uit: •
Het jaarverslag 2022 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen).
•
De jaarrekening 2022 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten met toelichting en de SiSa-bijlage).
Wij zijn van mening dat de verslaggevings-vraagstukken en de toegepaste inschattingen goed onderbouwd en redelijk zijn, en consistent zijn gebruikt.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
230694C5FB/EB/11
Bevindingen jaarrekening
230694C5FB/EB/12
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Schiedam
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2022 bedraagt € 16,6 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 7,5 miljoen aan de reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2022 circa € 24,1miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. Het college heeft in het raadsvoorstel van 30 mei 2023 een voorstel tot resultaatbestemming voorgesteld, daarbij wordt van het resultaat € 5 miljoen toegevoegd aan de reserve Cofinanciering, € 5 miljoen aan de reserve Nationaal Programma, € 1 miljoen aan de reserve Schiedam 750 jaar. Het restant wordt toegevoegd aan de algemene reserve waarvan € 3,6 miljoen ter dekking van de onttrekking zoals besloten in de eerste technische aanpassing van 2023.
In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2022 circa 22,8% van het balanstotaal (ultimo 2021: 21,4% van het balanstotaal) en is verbeterd ten opzichte van 2021. Saldo baten en lasten
Eigen vermogen (x € 1 miljoen)
2022
2021
2020
2019
Eigen vermogen per 1 januari
151,6
139,0
92,5
96,0
Tussentijdse resultaatbestemming
-/-7,5
-/- 0,5
38,1
-/- 6,8
Gerealiseerd resultaat
24,1
13,1
8,5
-/- 3,3
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
16,6
12,6
46,6
-/- 3,5
Eigen vermogen per 31 december
168,2
151,6
139,0
92.5
Exploitatieresultaat (x € 1 miljoen) Totale baten
348,2
Totale lasten
-/- 331,6
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.
16,6
Af: stortingen in reserves
-/- 23,5
Bij: onttrekkingen aan reserves
31,1
Saldo mutaties reserves
7,5
Gerealiseerd resultaat
24,1
Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
230694C5FB/EB/13
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Schiedam
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2022 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 16,6 miljoen zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van € 10,7 miljoen (begroting na wijziging).
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1 miljoen)
De jaarrekening 2022 sluit - na verwerking van de mutaties in reserves - met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 24,1 miljoen ten opzichte van € 2,9 miljoen (begroting na wijziging).
20
Het college heeft in de toelichting jaarstukken 2022 onder financieel beeld op hoofdlijnen een analyse van de afwijking ad € 21,2 miljoen ten opzichte van het begrote resultaat. In de programmaverantwoording geeft het college per programma een gedetailleerde financiële analyse voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. De gemeente heeft de belangrijkste verschillen toegelicht en heeft de financiële impact ervan in kaart gebracht. In de paragraaf Begrotingsrechtmatigheid van onze rapportage gaan wij nader in op de verschillen tussen de begrote en de werkelijke lasten in het kader van de begrotingsrechtmatigheid.
60 40
(20)
2019
2020
2021
2022
Mutaties in reserves (x € 1 miljoen) 40 35 30 25 20 15 10 5 (5)
2019
2020
2021
2022
Gerealiseerd resultaat (x € 1 miljoen) 30 20 10 -
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
2019
Interne beheersing
2020
2021
2022
Overige aangelegenheden
Bijlagen
230694C5FB/EB/14
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Schiedam
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Kengetallen voor gemeente Schiedam (begroot en werkelijk over de periode 2019-2022) Solvabiliteit
25%
6% 5%
20%
4%
15%
3%
10%
2%
5% 0%
1% 2019
2020
Begroot
2021
2022
0%
Werkelijk
2019
2020
Begroot
Netto schuldquote
2021
2022
Werkelijk
Structurele exploitatieruimte
200%
3% 2%
150%
2%
100%
1% 1%
50% 0%
Solvabiliteit De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente.
Grondexploitatiequote
0% 2019
2020
Begroot
Bestuurlijke samenvatting
2021
2022
Werkelijk
-1%
2019
2020
Begroot
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
2021 Werkelijk
2022
Grondexploitatiequote De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt. Netto schuldquote Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie is ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken.
Overige aangelegenheden
Bijlagen
230694C5FB/EB/15
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Schiedam
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1 miljoen)
Voorspellende waarde van uw begroting
De gemeenteraad heeft de focus gelegd op het realiseren van de gestelde doelen. De realiteit hiervan De jaarrekening 2022 sluit met een positief is echter niet altijd in balans met de beschikbare gerealiseerd resultaat van circa € 24,1 miljoen ten capaciteit en mogelijkheden. Hiermee is de begroting opzichte van een begroot positief gerealiseerd meer gebaseerd op uw politiek-bestuurlijke ambities resultaat van € 2,9 miljoen. Dit is een voordeel van dan op wat uw gemeente daadwerkelijk met de €21,2 miljoen. Een deel van het voordelige resultaat beschikbare middelen en capaciteit kan realiseren. wordt veroorzaakt door specifieke uitkeringen die Hierbij merken wij op dat het in de huidige markt relatief laat in het boekjaar worden ontvangen moeilijk is de personele capaciteit uit te breiden of waarvoor nog beleid geformuleerd moet worden of vacatures in te vullen en leidt dit ook bij diverse een project moet worden opgestart. Door gemeenten tot vertraging in de uitvoering van noodzakelijke voorbereidingstijd schuiven projecten projecten. Uw organisatie is zich bewust van deze in tijd (en in geld) door. Wij zien dit bij een groot deel problematiek. In dit licht adviseren wij u dit nader te van onze gemeentelijke cliënten terug en is gemeente onderzoeken en eventueel maatregelen te nemen om Schiedam hierin niet uniek.
de voorspellende waarde van de begroting van zowel de investeringen als de baten en lasten en de De begroting is voor uw gemeente een belangrijk uitvoeringskracht ervan dichter bij elkaar te brengen. sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren. In jaarstukken in de toelichting onder Financieel beeld, het beeld per programma weergegeven.
20 10 (10) (20)
Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 360 350 340 330 320 310
Voor een meer gedetailleerd overzicht van en een nadere toelichting op de afwijkingen ten opzichte van de begroting verwijzen wij u naar het onderdeel ‘ wat heeft het gekost’ in de toelichtingen per programma, zoals opgenomen in de programmaverantwoording in uw jaarstukken 2022.
Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2021 2021 2022 2022
Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2021 2021 2022 2022
Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 380 360 340 320 300 280
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2021 2021 2022 2022
Bijlagen
230694C5FB/EB/16
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Schiedam
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Uw gemeente heeft op basis van deze risicoinventarisatie berekend wat de benodigde Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde specifieke risico’s bedraagt € 21,4 miljoen (2021: weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente € 19,4 miljoen). Ten opzichte van 2021 is hiermee sprake geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2022; de van een toename van de gekwantificeerde risico’s met ratio weerstandsvermogen is met 0,2 afgenomen. € 2 miljoen. Gemeenten worden geconfronteerd met een toename van middelen en gemeentelijke activiteiten Beschikbare weerstandscapaciteit zoals bijvoorbeeld het uitvoeren van de regelingen De door uw gemeente berekende beschikbare rondom opvang van ontheemden Oekraïne in afgelopen weerstandscapaciteit bedraagt € 56,1 miljoen (2021: jaar en de daarmee samenhangende middelen op basis € 54,2 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is van de Bekostigingsregeling opvang ontheemden toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar. Oekraïne.
Door de toename van de activiteiten constateren wij dat logischerwijs ook het risicoprofiel Benodigde weerstandscapaciteit toeneemt en daarmee de onderkende en aanwezige risico’s De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het Uw weerstandscapaciteit van € 56,1 miljoen is jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de toereikend in relatie tot de berekende risico’s van financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) € 21,4 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de risicobeheersing’ van het jaarverslag. benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. Het weerstandsvermogen is afgenomen
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) 60 55 50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 -
Overige aangelegenheden
2019
2020
2021
2022
Benodigde weerstandscapaciteit Beschikbare weerstandscapaciteit
Ratio weerstandsvermogen 3,00
2,75
2,50
2019
Bijlagen
2020
2021
2022
230694C5FB/EB/17
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Schiedam
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Speerpunten auditcommissie Speerpunten audit commissie Wij hebben in ons auditplan de volgende speerpunten voor onze controle 2022 opgenomen: •
Speerpunt auditcommissie | Data-analyse toepassing door de accountant en mogelijkheden voor de gemeente voor toepassing van Data-analyse. Wij hebben in het kader van onze controle en deze zo efficiënt en effectief mogelijk uit te voeren, en toe te spitsen op het veronderstelde risico van management doorbreking van interne beheersmaatregelen en het karakter van memoriaalboekingen, data-analyse toegepast door gebruik te maken een data-analyse tool. Hieruit zijn geen onjuistheden, onrechtmatigheden of anderszins bijzonderheden gebleken. In het kader van de verbijzonderde interne controle kan de gemeente ook data-analyse toe te passen om de meest risicovolle memoriaalboekingen te identificeren en haar interne controlewerkzaamheden hierop toe te spitsen.
•
Speerpunt auditcommissie | Inzicht financiële positie gemeente Schiedam en benchmark gemeenten. Wij verwijzen hiervoor naar het hoofdstuk financiële positie en in de auditcommissie zullen wij een afzonderlijke presentatie verzorgen waarin wij ingaan op: - Financiële positie verleden en begroot - Vergelijking lasten en baten per taakveld - Financieel beeld
•
Speerpunt auditcommissie | impact van de woningbouwcrisis op de gemeentelijke grondexploitaties. Wij hebben in onze controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie het complex met een omvangrijk woningbouwprogramma (circa 3000 womningen) Schieveste betrokken. Daarbij hebben wij vastgesteld voor het programma dat sprake is van een aanhoudende en relatief grote woningbehoefte in de gemeente en de regio, het woningbouwprogramma past binnen de verwachte huishoudensgroei c.q. woningbehoefte en de segmentering sluit aan bij de demografische behoefte. Ten aanzien van de planning (fasering) en prijzen hebben wij beoordeeld of deze zijn gebaseerd op reeds gesloten gronduitgifte en reserveringsovereenkomsten. Ten slotte hebben wij vastgesteld dat de kosten in lijn zijn met de huidige prijsniveaus. Op basis van het voorgaande hebben wij geconcludeerd dat de uitgangspunten in de grondexploitatie aanvaardbaar zijn.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
230694C5FB/EB/18
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Schiedam
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) •
De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo ultimo 2022 ad €41,8 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2023 e.v. nog te realiseren baten ad € 183,8 miljoen en lasten ad € 158,0 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. Ultimo 2022 gaat het om 13 individuele projecten. Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s: •
Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.
•
Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
•
•
Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen)
Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen?
45,00 40,00 35,00 30,00 25,00 20,00 15,00 10,00 5,00 -
Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?
De boekwaarde is in 2022 toegenomen. Deze toename (> € 1 mln.) ziet vooral toe op Woonontwikkeling Schieveste € 2 mln., Schieveste fase 5 € 1,5 mln. Wilhelmina Haven Zuid € 5,3 mln. en Parkweg Midden € 1,1 mln.
2019
2020
2021
2022
Ontwikkeling boekwaarde
Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?
De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
230694C5FB/EB/19
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Schiedam
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen: •
Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd.
•
Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?
•
Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.
•
Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).
De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2022 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Tussentijdse winstneming In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat gemeente voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’ (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen. Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten. Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2022 voor € 0,4 miljoen aan tussentijdse winst genomen op de grondexploitatie Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet).
Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol. Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt en dit type projecten hierdoor (financieel gezien) gevoeliger is voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt. Op grond van onze risicoanalyse hebben wij geconcludeerd dat de grondexploitaties Woonontwikkeling Schieveste, Spaanse Polder, ‘s Graveland Noord, Midden en Zuid, de belangrijkste projecten binnen uw gemeente zijn Daarnaast zijn in 2022 een tweetal nieuwe complexen geopend: Wilhelminahaven Zuid en Nieuw Mathenesse Deventerdriehoek. In het kader van onze controle hebben wij specialisten ingezet en zijn de complexen Woonontwikkeling Schieveste. Spaanse Polder, ‘s Graveland Noord en beide nieuwe complexen voor onze controle hebben geanalyseerd. Van deze projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en is tevens de verantwoorde (tussentijdse) winstneming gecontroleerd. Spaanse Polder De civiele kosten hebben betrekking op een exploitatiegebied van 86.000 m². De gemeente heeft in de grondexploitatie een bedrag opgenomen van € 5,6 mln. voor civiele werkzaamheden (sloopkosten en kosten voor bouw- en woonrijp maken). Hiervan is ca. € 0,8 mln. gerealiseerd en € 4,8 mln. geprognosticeerd. De totale kosten voor civiele werkzaamheden (€ 2,5 mln.) zijn ca. € 66 per m² exploitatiegebied.
Wij nemen voor een bedrijventerreinlocatie doorgaans totale civiele kosten van € 15 tot € 30 per m² exploitatiegebied waar. De totale civiele kosten liggen daarmee hoger dan de waargenomen bandbreedte.
Bijlagen
230694C5FB/EB/20
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Schiedam
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) We merken op dat de sloopkosten in deze benadering zijn meegenomen. Daarnaast zijn de kosten ten behoeve van sanering relatief hoog (€ 1,5 mln.). De gemeente heeft deze kosten onderbouwd. Zonder de kosten voor sloop en sanering komen de kosten op ca. € 31 per m2. Wij achten de gehanteerde kosten voor sloopkosten, bouwrijp maken en bovenwijkse voorzieningen niet onaannemelijk. Ten aanzien van de kosten voor woonrijp maken en de overige kosten heeft de gemeente meerdere stelposten opgenomen die vooralsnog beperkt onderbouwd zijn. Dit gedeelte van de civiele kosten achten wij onzeker. Nieuw Mathenesse Deventerdriehoek in de grondexploitatie gaat de gemeente uit van een uitgifte van 215 woningen in 2025. Aan deze uitgifte liggen nog geen overeenkomsten ten grondslag. De gemeente gaat nog onderzoeken of de uitgifte gefaseerd kan plaatsvinden, dit achten wij realistischer op basis van ervaring en type woningen in de grondexploitatie. Wij achten de huidige fasering niet aannemelijk. De fasering in de grondexploitatie sluit aan op de huidige verwachtingen wat betreft de uitgifte. Op basis van ervaringen en gezien de type woningen in de grondexploitatie achten wij de uitgifte van alle gronden in 2025 optimistisch.
De fasering achten wij realistischer indien de uitgifte over enkele jaren wordt verspreid. Wij adviseren de gemeente de mogelijkheden te verkennen om de uitgifte van de gronden te faseren over meerdere jaren. Op basis van de gehanteerde percentages opbrengstenstijging, zijnde respectievelijk 2,0% en 1,7% in 2025 en opvolgende jaren, zou dit niet tot materiële gevolgen leiden.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2022 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •
Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.
•
Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties.
•
Externe deskundigheid heeft ingeschakeld ter onderbouwing van de geraamde grondprijzen en grondopbrengsten.
•
Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2022 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt. Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2022 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten betrokken hebben bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
230694C5FB/EB/21
230694C5FB/EB/22
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Begrotingsrechtmatigheid
Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de Commissie BBV. Het overschrijden van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft de accountant niet in alle gevallen mee te wegen in zijn rechtmatigheidsoordeel. De kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen en zijn in te delen in de categorieën als genoemd in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de commissie BBV. In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moeten wij kijken naar de lastenoverschrijdingen per programma. Wij hebben in de figuur hieronder de programma’s met lastenoverschrijdingen opgenomen.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
20 16
Kredietoverschrijdingen Kredietoverschrijdingen vereisen conform de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV – vergelijkbaar met kostenoverschrijdingen in het overzicht van baten en lasten – autorisatie van de gemeenteraad. Indien een overschrijding niet door de raad is geautoriseerd, is deze strikt genomen onrechtmatig. Afspraken hierover tussen de gemeenteraad en het college kunnen zij nader vastleggen in de financiële verordening ex art. 212 Gemeentewet. Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van en toelichting op de kredietoverschrijdingen naar de analyse zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘analyse afwijkingen begroting na wijziging en realisatie’ in de jaarrekening. De overschrijdingen wegen niet mee in ons oordeel.
12 8 4 Programma 5
(4) Programma 4
Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de lasten binnen de begroting blijven en het college belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig meldt aan de gemeenteraad, zodat zij hierover tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat het college inbreuk maakt op het budgetrecht van de gemeenteraad.
Lastenoverschrijdingen (x € 1 miljoen)
Programma 3
Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2022, hebben wij een controle uitgevoerd op de begrotingsrechtmatigheid. De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moet de gemeenteraad zelf nader invullen en concretiseren. Dit gebeurt met het vaststellen van de begroting en via de financiële verordening ex artikel 212 van de Gemeentewet.
Voor de begrotingsrechtmatigheid moeten wij kijken naar de lastenoverschrijdingen per programma. In de figuur hieronder hebben wij de programma’s met een lastenoverschrijding opgenomen.
Programma 2
Begrotingsoverschrijdingen zijn adequaat toegelicht in de jaarrekening
Programma 1
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Schiedam
Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van en toelichting op deze overschrijdingen naar de analyse begrotingsrechtmatigheid zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘Analyse afwijkingen begroting na wijziging en realisatie’ in de jaarrekening. Hiermee legt het college aan de gemeenteraad verantwoording af over de begrotingsrechtmatigheid van de lasten over 2022. Van de geconstateerde kostenoverschrijdingen weegt een bedrag van € 0 miljoen mee in ons rechtmatigheidsoordeel en heeft geen gevolgen voor de strekking van het rechtmatigheidsoordeel in de controleverklaring.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
230694C5FB/EB/23
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente Schiedam
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Bij onze controle vragen wij u jaarlijks inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. Het management actualiseert jaarlijks haar frauderisicoanalyse. De geactualiseerde frauderisicoanalyse is 29 november 2022 in het college behandeld en is ter kennisname aangeboden aan de auditcommissie. Op deze wijze vormt het periodiek actualiseren van de frauderisicoanalyse een zichtbaar en vast onderdeel van de interne beheersing inclusief communicatie hierover met het toezichthoudend orgaan.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van interne beheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten.
Fraude en integriteit Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen, zoals die zijn weergegeven in het jaarverslag integriteit 2022, deze hebben wij op 17 juni 2023 besproken met betrokken medewerkers. Wij hebben op basis van onze controle en de besprekingen geen materiele fraudegevallen geconstateerd. Onze conclusie is voorts dat uw gemeente op een adequate wijze opvolging geeft aan geïdentificeerde integriteitskwesties, en hierover tijdig met ons in contact treedt.
Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. Wij hebben de accountantscontrole professioneelkritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen.