20 Brief MRDH 17 mei 2023 Vaststelling Strategische agenda en nota van beantwoording

Reactie algemeen bestuur De Strategische Agenda geeft focus en richting voor de aankomende vier jaar. Deelmobiliteit is een onderwerp dat we gezamenlijk gaan uitwerken en daarbij bepalen we welke rol de MRDH vervult op dit thema. Het programma metropolitane fietsroutes gaan we evalueren en afhankelijk van de uitkomsten van de evaluatie bekijken we hoe we de realisatie gezamenlijk kunnen versnellen. Onze inzet in Zuid-Holland bereikbaar richt zich enerzijds op het mitigeren van hinder tijdens beheer en onderhoudswerkzaamheden en anderzijds op duurzame gedragsverandering in de vorm van onder meer werkgeversaanpakken. De vierde opdracht ‘Vernieuwen van werklocaties’ richt zich op het beter benutten van de beschikbare ruimte voor werken en stimuleren van functiemenging, waarbij het goed is dat de vitaliteit van stads- en dorpskernen expliciet wordt genoemd. Een lastige opdracht omdat de ruimte in de regio schaars is, maar wel Pagina 47 van 102

een opdracht die we herkennen en in lijn is met waar we zelf mee bezig zijn vanuit onze eigen omgevingsvisie. De Versnellingsaanpak bedrijventerreinen maakt het beter benutten van werklocaties mogelijk. Zo werken we vanuit Next Economy Bedrijventerreinen met financiële steun van de MRDH aan de revitalisering en herstructurering van werklocatie De Boezem. Het zou goed zijn als in de toekomst ruimte blijft voor (financiële) ondersteuning van dergelijke kleinschalige pilots. Voor de grotere en meer complexe activiteiten zien wij -net als de bestuurscommissies in hun reflecties- een belangrijke partner in de Europese Unie die we nu nog te veel missen in de Strategische Agenda. De Europese Unie is een belangrijke politieke bestuurslaag. Europese regelgeving werkt door op nationaal, regionaal en lokaal niveau. Naast regelgeving biedt Europa ook kansen op kennisdeling, samenwerking met andere regio’s en subsidiemogelijkheden. Door een actieve Europese inzet kan de MRDH tegelijkertijd kennis halen en brengen, en zo haar internationale positie versterken. Het zou goed zijn als hier in de definitieve versie van de Strategische Agenda rbeeld op het punt van samenwerking met de Europese Unie is wat ons betreft de Metropoolregio Amsterdam. Reactie algemeen bestuur In de Strategische Agenda houden wij ruimte voor de kleinschalige pilots.

De aanpak Next Economy Bedrijventerreinen is inmiddels ook onderdeel van de Strategie Werklocaties. Wij onderschrijven dat voor de grote transformaties veel geld nodig is. In de geactualiseerde Strategie Werklocaties is dan ook opgenomen dat de MRDH voor zichzelf een lobbyfunctie ziet om met samenwerkingspartners aandacht te vragen voor de opgave en investeringsbehoefte en het al dan niet vinden van Europese fondsen. In 2023 doen we een voorstel met verschillende opties hoe we gezamenlijk effectief kunnen inzetten op kansen in Europa en EU-subsidies en deze uitwerking voegen we aan de Strategische Agenda toe. Toevoegen aan de Strategische Agenda bij het hoofdstuk ‘Van ambitie naar resultaat’: Was: Zo ook richting Europa gaan we meer verkennen wat de mogelijkheden zijn voor bekostiging van projecten. Wordt: Zo ook richting Europa gaan we meer verkennen wat de mogelijkheden zijn voor bekostiging van projecten. In 2023 we werken een voorstel uit met verschillende opties over hoe we gezamenlijk kansen in EU kunnen verzilveren en EU-subsidies kunnen aantrekken. De vijfde opdracht ‘Versterken van het regionale mobiliteitsnetwerk’ richt zich op een goede kwaliteit van het huidige vervoerssysteem bij de te verlenen OVconcessies en op vervoersknooppunten zoals langs de E-lijn in Pijnacker-Zuid en in Nootdorp.

Daarnaast wordt gewerkt aan het verminderen van het aantal slachtoffers in het verkeer. Wij vinden de voorgestelde inzet in de Strategische Agenda op het gebied van verkeersveiligheid te beperkt. Mede gezien de toename van het aantal verkeersongevallen pleiten wij voor meer concrete, praktische en uitvoeringsgerichte activiteiten van de MRDH en het ROV (Regionaal Ondersteuningsbureau Verkeersveiligheid Zuid-Holland) in de definitieve versie van de Strategische Agenda geren dat betrokken is bij een verkeersongevallen, mag de ambitie voor deelname aan Totally Traffic daarbij wat ons betreft groter zijn dan een toename van 38% naar 49%. Wat ons betreft zou een verdubbeling meer dan wenselijk zijn. Reactie algemeen bestuur We delen uw zorg over de verkeersveiligheid. Met het programma Totally Traffic worden scholieren bereikt op de middelbare scholen. De komende periode worden ook activiteiten ontwikkeld op mbo’s. De deelname van het onderwijs is afhankelijk van de medewerking van de scholen en de ruimte in het rooster. De regionale streefwaarde bij het opstellen van de Regionale Uitvoeringsagenda Verkeersveiligheid MRDH 2025 (RUA) is in samenspraak met de gemeenten binnen de metropoolregio bepaald. MRDH huurt een accountmanager Totally Traffic in om de deelname van scholen te vergroten.

Intensieve lokale samenwerking met de Afdeling Onderwijs of schoolbesturen kan een bijdrage leveren aan het behalen van de regionale streefwaarden. Om de brede doelgroep ‘jeugd’ te bereiken ontwikkelt het ROV-ZH voor 2023 een verbreding van het campagne-aanbod om de doelgroep, ook buiten het onderwijs, te bereiken. Voorgesteld wordt de regionale streefwaarde in de SA niet aan te scherpen t.o.v. de streefwaarde in de bestuurlijk vastgestelde Regionale Uitvoeringsagenda Verkeersveiligheid MRDH 2025 (RUA). Voor alsnog lijkt het niet realistisch om de ambitie te verhogen. Pagina 48 van 102

Opdracht zes ‘Herstellen van het OV systeem’ richt zich op de nadelige effecten van corona (inhoudelijk en financieel) op het OV in de metropoolregio. Omdat het OV-gebruik door de coronacrisis en de gedragsverandering als gevolg daarvan langdurig is gedaald, hebben de OV-concessiehouders in de metropoolregio een forse opgave. U schetst te verwachten dat de reizigersaantallen en reizigersopbrengsten in 2025 weer zullen zijn teruggekeerd op het niveau ‘pré-corona’, en dat er vanaf 2025 een verdere groei van het OV-gebruik plaatsvindt. Tegelijkertijd maakt u een voorbehoud en houdt u rekening met scenario’s waarbij het herstel in een ander tempo plaatsvindt. Wij zijn met u van mening dat de actualiteit de nuance van deze opdracht snel kan achterhalen en dat de besluitvorming in het OVtransitieprogramma leidend is. We hebben daarom op dit moment geen specifieke opmerkingen of reactie, maar we volgen de ontwikkelingen op de voet. Wel vragen wij naast aandacht voor herstel van het OV, ook aandacht voor herstel van de economie in de nasleep van de coronacrisis en de oorlog in Oekraïne en daarmee samenhangende inflatie, tekorten en veranderend consumentengedrag. Wat ons betreft mag herstel van de economie als (tijdelijke) specifieke opdracht niet ontbreken in de definitieve versie van de geactualiseerde Strategische Agenda.

Desgewenst voorzien van eenzelfde disclaimer als de opdracht ‘Herstellen van het OV systeem’. Reactie algemeen bestuur De opgave van de MRDH in economische zin is het vernieuwen van de economie. Vanuit die inzet dragen we waar nodig en mogelijk ook bij aan het herstel van de economie. Zoals wij eerder al hebben gesteld zijn wij minder gelukkig met het feit dat u de reflecties van de adviezen ook bestuurscommissies (nog) niet heeft verwerkt in het concept ontwerp en dat u hier pas bij de beantwoording van de zienswijze nader op in zal gaan. Fundamentele reflecties die wij delen en verwerkt willen zien in de definitieve versie van de Strategische Agenda zijn in ieder geval:  De basis van de MRDH, zoals aangeven in het OESO-rapport, geldt nog steeds voor de regio. Daarbij is het belangrijk om dit frequent tegen het licht te houden en te kijken naar de actuele thema’s, zoals ‘brede welvaart’. Wij kijken dan ook met grote belangstelling uit naar de door u -tijdens uw presentatie in de raad- aangekondigde ‘grote evaluatie’ van het OESO-rapport in 2025. Reactie algemeen bestuur De bevindingen van OESO blijven een belangrijke leidraad bij de keuzes die we maken voor het vernieuwen van de economie en het verbeteren van de bereikbaarheid. De ‘grote evaluatie’ waar u op doelt, betreft het evalueren van de gemeenschappelijke regeling op basis waarvan de MRDH functioneert.

Deze vindt in 2024 plaats. Zoals wij eerder al hebben gesteld zijn wij minder gelukkig met het feit dat u de reflecties van de adviezen ook bestuurscommissies (nog) niet heeft verwerkt in het concept ontwerp en dat u hier pas bij de beantwoording van de zienswijze nader op in zal gaan. Fundamentele reflecties die wij delen en verwerkt willen zien in de definitieve versie van de Strategische Agenda zijn in ieder geval:  Kijk breder naar bereikbaarheid binnen en buiten de regio en qua invulling. Binnen de regio is het belangrijk om breder te kijken dan de 11 economische toplocaties. Daarnaast zijn verbindingen met gemeenten en regio’s buiten de MRDH van belang. Ook is het belangrijk om vernieuwend en innovatief te zijn in mobiliteit. Ook wij vragen daarom net als de commissies aandacht voor de fijnmazigheid in het netwerk. Reactie algemeen bestuur In de aankomende jaren onderzoeken we welke voorzieningenlocaties naast de elf economische toplocaties van belang zijn en of- en hoe we de bereikbaarheid naar die voorzieningenlocaties kunnen verbeteren en op welke manier. We doen dat vanuit de focus OV en fiets met aandacht voor innovatie en fijnmazigheid. Pagina 49 van 102

Zoals wij eerder al hebben gesteld zijn wij minder gelukkig met het feit dat u de reflecties van de adviezen ook bestuurscommissies (nog) niet heeft verwerkt in het concept ontwerp en dat u hier pas bij de beantwoording van de zienswijze nader op in zal gaan. Fundamentele reflecties die wij delen en verwerkt willen zien in de definitieve versie van de Strategische Agenda zijn in ieder geval:  Met betrekking tot de werkwijze en uitvoeringskracht vragen wij net als de commissies ruime aandacht voor het te allen tijde optimaal benutten van de verschillende gremia. Dit zowel voor goede inhoud, als ook voor een breed draagvlak en de zorg voor transparante monitoring. Reactie algemeen bestuur We herkennen de oproep om de verschillende gremia optimaal te benutten zoals ook gedaan is bij de totstandkoming van de Strategische Agenda. Deze werkwijze zullen we ook na de vaststelling van de Strategische Agenda continueren. Tot slot willen wij nog kort stilstaan bij de kerntaken discussie in de raad van december die volgde op uw presentatie bij de Strategische Agenda. Wij willen hier nogmaals duidelijk benadrukken dat wij vinden dat de MRDH zich te allen tijde moet richten op haar kerntaken, zijnde het versterken van het economisch vestigingsklimaat en het verbeteren van de bereikbaarheid.

Wij stellen daarom met tevredenheid vast dat u expliciet aangeeft dat de primaire verantwoordelijkheid voor bijvoorbeeld de ontwikkeling en het beheer van natuur- en recreatiegebieden en voor de energietransitie niet bij de MRDH, maar elders ligt. Reactie algemeen bestuur We delen uw constatering en waarderen het dat u dit benadrukt. Wij gaan er vanuit u hiermee voldoende inzicht te hebben gegeven in onze visie op het concept ontwerp Strategische Agenda MRDH ‘Met elkaar, voor elkaar’ en zijn benieuwd naar uw reactie op en verwerking van onze opmerkingen in de definitieve versie van de Strategische Agenda. Reactie algemeen bestuur Uw reactie biedt ons houvast om samen aan de slag te gaan in het belang van de inwoners van onze prachtige metropoolregio.

Pagina 50 van 102

Ridderkerk Allereerst willen wij onze waardering uitspreken voor het doorlopen proces. Wij zien dat er meerdere rondes, zowel ambtelijk als bestuurlijk, het mogelijk was op diverse versies van de concept Strategische Agenda te reageren. Wij hebben geconstateerd dat er keer op keer een verbeterslag gemaakt is. Reactie algemeen bestuur De totstandkoming van de Strategische Agenda was voor ons een gezamenlijk traject met dus ook een gezamenlijk resultaat. Dank voor de complimenten die we graag met u delen want de Strategische Agenda maakten we samen. We vinden goed openbaar vervoer belangrijk en zetten daarom in op Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV) per bus en de inzet van buurtbussen. We vinden het belangrijk dat ouderen mobiel blijven en actief onderdeel uitmaken van de samenleving. AOW-gerechtigden uit Ridderkerk kunnen daarom gratis met het openbaar vervoer van de RET blijven reizen. Met een arsenaal aan maatregelen werken we aan de verkeersveiligheid van onze wegen en straten. Voet-, fiets- en wandelpaden worden goed onderhouden. Ontbrekende schakels in het fiets- en wandelpadennetwerk worden zoveel als mogelijk aangelegd. Sluiproutes en hardrijders pakken we aan. We hechten waarde aan de waterbusverbinding met Ridderkerk, onder meer als alternatief voor de auto, en onderzoeken de mogelijkheden voor versterking van deze vorm van openbaar vervoer.

De samenwerking met en binnen de MRDH is voor onze speerpunten ten aanzien van bereikbaarheid onontbeerlijk. Reactie algemeen bestuur We waarderen uw inzet en inspanningen voor het verbeteren van de bereikbaarheid en veilig en vertrouwd OV. Ook voor de bovenstaande onderwerpen blijven we graag gezamenlijk aan de slag gaan. Daarbij merken we op dat de MRDH voor collectief vervoer over water geen verantwoordelijkheden heeft, deze zijn belegd bij de provincie Zuid-Holland. We brengen uw opmerking bij hen onder de aandacht. De integrale gebiedsontwikkeling bij Dutch Fresh Port, het centrum van internationale handel in groente en fruit wordt ondersteund door de MRDH. Daarom stellen wij voor Dutch Fresh Port in te tekenen op pagina 20 van het ontwerp Strategische Agenda net als de haven en de greenport. Tevens het verzoek om aan punt 13 en punt 9 in de legenda’s op blz. 28 “Ridderkerk” toe te voegen bij Dutch Fresh Port. Reactie algemeen bestuur Op pagina 42 is Dutch Freshport opgenomen (opdracht 4). Binnen opdracht 1 ‘Investeren in bereikbaarheid’ gaan we door met het verbeteren van de bereikbaarheid bij toplocaties en gaan we extra onderzoek doen voor welke locaties dit nog meer nodig is. In dit onderzoek nemen we Dutch Fresh Port mee. Omdat het onderzoek nog gedaan moet worden nemen we nu geen potentiële locaties op.

We gaan wel Ridderkerk toevoegen aan de legenda van de kaart ‘Campussen en LLO skillsopleidingen’ op blz. 28. ‘Was’: 13. Dutch Fresh Port Campus, Barendrecht 9. Dutch Fresh Port Werkt!, Barendrecht ‘Wordt’: 13. Dutch Fresh Port Campus, Barendrecht & Ridderkerk 9. Dutch Fresh Port Werkt!, Barendrecht & Ridderkerk

Pagina 51 van 102

Zoals eerder aangegeven, hechten wij veel belang aan openbaar vervoer, waaronder de inzet van buurtbussen. Wij verzoeken u dan ook om de buurtbus op te nemen in de concessie. Diverse jaren is er in zienswijzen opgemerkt dat de samenhang tussen de concessies van de MRDH, Drechtsteden en Hoeksche Waard georganiseerd dienen te worden. Reactie algemeen bestuur Het openbaar vervoer is een onmisbare schakel in de regio. In 2024 gaat de MRDH een visie maken op het hele mobiliteitssysteem in onze regio voor 2040 voor zowel auto, fiets als OV (inclusief OV-knooppunten), als tactische uitwerking van de Strategische Agenda, inclusief fijnmazig netwerk zoals de buurtbus, voor de gehele metropoolregio Binnen de concessies kunnen de concrete plannen voor de buurtbus worden besproken. De afgelopen jaren stonden in het teken van herstel van het openbaar vervoer. Nu wil de MRDH zo snel mogelijk gaan werken aan een vernieuwd perspectief voor het openbaar vervoer (inclusief OVknooppunten), in samenhang met de modaliteiten fiets en auto. Waarbij thema’s zoals deelmobiliteit, Smart mobility, MaaS en hubs worden meegenomen. Recent hebben MRDH en Ridderkerk ook een HOV-visie opgeleverd. De komende jaren geven we hieraan stapsgewijs uitvoering. We zijn in een nieuwe periode aangekomen voor raadsleden en colleges.

Bij een nieuwe periode hoort ook het samen vorm geven aan een nieuwe Strategische Agenda. Met elkaar kunnen we o.a. aan de hand van het rekenkamerrapport dat is aangeboden en gaat over het economisch programma, constateren dat de inspanningen nog niet aantoonbaar bijdragen aan beoogde resultaten. De doelstellingen zijn niet helder en enigszins willekeurig. En er zijn diverse onderzoeken (o.a. cijfers van CBS) die aantonen dat de economie en de ‘brede welvaart’ in onze regio achterblijven. Sowieso merken we dat we te maken hebben met complexe maatschappelijke opgaven. Er is een toename van kansenongelijkheid, verminderde sociale cohesie, krimpende beroepsbevolking. Het vertrouwen in de overheid daalt. Openheid en transparantie zijn gewenst. Reactie algemeen bestuur U schetst diverse maatschappelijke uitdagingen die wij herkennen, zowel op inhoud als op hoe de overheid zich verhoudt tot haar inwoners. Bij de totstandkoming van de Strategische Agenda hebben we diverse opgaven al nader geduid, bij de uitvoering van de agenda blijven deze uitdagingen onverminderd een rol spelen. Daarbij zijn waarden als openheid en transparantie termen die passen bij hoe wij die uitvoering ter hand willen nemen. De aanbevelingen van het Rekenkameronderzoek Rotterdam zijn betrokken bij de totstandkoming van de Strategische Agenda en worden betrokken bij de verdere uitwerking van opdrachten 2 en 4.

Concreet gaan we, in lijn met de aanbevelingen, aan de slag met de herziening van de bijdrageregeling en gaan we zorgen voor een goede monitoring van de Strategische Agenda. Op deze wijze willen we met deze Strategische Agenda meer impact maken. De gemeente pleit, net zoals in de zienswijze voor de vorige Strategische Agenda, opnieuw voor het integraal bekijken van de opgaven waarlangs dan in de uitvoering gewerkt kan worden aan de twee pijlers van de MRDH. Reactie algemeen bestuur We onderschrijven uw oproep en gaan in de aankomende periode nadrukkelijker proactief een bijdrage leveren aan onderwerpen die raken aan onze kerntaken waarbij we scherp zijn op de rollen en verantwoordelijkheden van elke partij. De versie van de concept Strategische Agenda die nu voor ligt gaat, zoals de MRDH aan geeft, door op wat er in de vorige periode is opgezet. Daarbij worden wel ontwikkelingen genoemd maar de visie en koers niet echt gewijzigd. Er wordt nog uitgegaan van 1-2 % economische groei en de focus op verstedelijking rond de oude lijn. Enkel sturen op economische groei en uitgaan van kosteneffectiviteit is een risico voor het welbevinden van de inwoners. Werken a.d.h.v.

‘brede welvaart’ principes biedt handvatten voor een lerende aanpak en rechtvaardige verdelingen waarbij afwegingen expliciet gemaakt worden door bestuurders en op die manier ook kan bijdragen aan het versterken van de democratische legitimiteit in dit regionale samenwerkingsverband. Om de kansen van regionale samenwerking zo goed mogelijk te benutten, en daarmee de ‘brede welvaart’ van inwoners te bevorderen, moeten we uitgaan van de regio, en op basis daarvan een realistisch toekomstbeeld ontwikkelen. Te denken valt bijvoorbeeld aan een inclusieve regio waar men graag met de handen werkt en zo bijdraagt aan de Pagina 52 van 102

economische groei. De vakgebieden die we steunen vanuit de pijler economisch vestigingsklimaat sluiten daar bij aan met o.a. leven lang ontwikkelen en de campussen. Het MBO maakt een behoorlijke ontwikkeling door en er zijn veel kansen voor onze inwoners. Ook met provinciale, landelijke en Europese regelingen. Reactie algemeen bestuur Ons vertrekpunt is meer welvaart én welzijn voor de mensen die in de metropoolregio Rotterdam Den Haag wonen, werken en leven. Het belang daarvan zit diep verweven in het DNA van de MRDH en dat uitgangspunt was bepalend bij de oprichting. Bij de kans die gezien wordt om 1-2% groei te realiseren gaat het om zowel economische als maatschappelijke groei. Tegelijkertijd zien we dat de uitwerking van ‘brede welvaart’ gelet op onze taken nader gesprek vraagt met de gemeenten. We gaan met elkaar verkennen welke aspecten van ‘brede welvaart’ tot het takenpakket van de Metropoolregio behoren. Uiteraard werken we daarin samen met diverse andere publieke en private partijen, zoals provincie Zuid-Holland, Holland-Rijnland en InnovationQuarter. Het thema wordt nader uitgewerkt bij de uitwerking van de leidende principes (zie hiervoor hoofdstuk 3 van de Strategische Agenda). Ook in het algemeen bestuur komt ‘brede welvaart’ op tafel. We maken de verbinding tussen het thema ‘brede welvaart’ en de zes opdrachten uit de Strategische Agenda.

Pagina 53 van 102

Rijswijk In de eerste plaats willen we beginnen met het uitspreken van onze waardering voor de concept Strategische Agenda en het gevolgde proces. Met elkaar, voor elkaar is de titel en die is passend wat ons betreft. De agenda is tot stand gekomen na uitgebreide consultatie en participatie, ambtelijk en bestuurlijk, van de MRDH gemeenten. Daarbij dank voor de nadere toelichting die u op 14 februari jl. Aan ons heeft gegeven teneinde de betrokkenheid van de raden bij deze nota te vergroten. De Strategische Agenda is belangrijk voor de ontwikkeling van de regio; en de regio is belangrijk voor de ontwikkeling van Rijswijk. In het grote krachtenspel in regio en rijk, is een gemeente als Rijswijk zeer gebaat bij de kracht van de regio. Reactie algemeen bestuur De totstandkoming van de Strategische Agenda was voor ons een gezamenlijk traject met dus ook een gezamenlijk resultaat. Dank voor de complimenten die we graag met u delen want de Strategische Agenda maakten we samen. De betekenis van de MRDH voor Rijswijk zien we terug in de projecten die we samen (gaan) oppakken, zoals de ontwikkelingen rond de Energy Cave/ Geothermie-campus en de afstemming van het beleid rond de werklocaties en andere programma’s om het economisch vestigingsklimaat te verbeteren.

Dit zijn belangrijke kaders voor ons economisch beleid en onze eigen Economische Visie die op dit moment door ons wordt vastgesteld. Reactie algemeen bestuur De Energy Cave/ Geothermie-campus is voor de MRDH van belang in het kader van regionale kennisdeling, innovatie en werkgelegenheid op het gebied van geothermie en energietransitie. We dragen graag bij aan deze ontwikkeling in het kader van een betere aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt en innovatie en het versterken van het MKB. Op het gebied van mobiliteit is Rijswijk blij met het onderzoek naar de nieuwe citysprinter tussen Leiden en Dordrecht en naar een halteplaats in Rijswijk Buiten. Een resultaat dat we alleen konden bereiken door de krachten te bundelen en gezamenlijk op te trekken. Naast de subsidies voor aanpassingen van de infrastructuur – in het bijzonder investeringen in de Metropolitane fietsroutes – en voor het verbeteren van verkeersveiligheid, waardeert Rijswijk de rol die MRDH speelt bij de toekomstige ontwikkeling van ons NS station. Reactie algemeen bestuur Wij zien uit naar het voortzetten van de succesvolle samenwerking om zo tot een schaalsprong van het OV langs de lijn Leiden-Dordrecht te komen, inclusief de verstedelijkingslocaties langs die spoorlijn in Rijswijk waar veel goed ontsloten woningen worden gebouwd. Mobiliteit is in transitie.

Er is sprake van een verschuiving tussen verschillende bestaande vervoersmodaliteiten maar ook nieuwe ontwikkelingen mogelijk gemaakt door technologische vooruitgang. Om gebruik te maken van de samenwerking in onze regio benadrukken wij het belang van de taak van de MRDH om de ontwikkeling van nieuwe beleidsdomeinen / onderwerpen zoals deelmobiliteit, digitalisering, en laadpaal infrastructuur te faciliteren. Kennisdeling, centraal onderzoek en intergemeentelijke beleidsafstemming horen hier bij. De opzet van de flexpool ter ondersteuning van gemeenten bij specifieke (ingewikkelde) projecten, zien we als een goede procesmatige invulling van de kennisdeling en samenwerking in de regio. Reactie algemeen bestuur We blijven ons inzetten voor de ontwikkeling van actieve en collectieve vormen van mobiliteit. Daarin zien we ook thema’s terug komen als deelmobiliteit, digitalisering en duurzame mobiliteit. Iedereen heeft daar vanuit zijn of haar rol een verantwoordelijkheid in. De MRDH ziet zich bijvoorbeeld op het gebied van duurzame mobiliteit als kennismakelaar en aanjager, maar gaat niet direct over de realisatie van de aanleg van laadinfrastructuur. Door met elkaar deze opgave op te pakken komen we van een gezamenlijke ambitie tot resultaat. Hiervoor kan zoals u benoemt ook gebruik gemaakt worden van de flexpool. Hiermee kunnen we projecten (versneld) realiseren. Pagina 54 van 102

De vier doelen uit de Strategische Agenda zijn vertaald in zes opgaven. Een van de opgave voor de vernieuwing van de regio vormt de stimuleren van actieve en collectieve vormen van mobiliteit. We onderschrijven deze doelstelling zolang er ruimte blijft om te investeren in weginfrastructuur, om knelpunten op het gebied van bereikbaarheid en leefbaarheid te beperken. Rijswijk vraagt in dat kader wederom expliciet om aandacht voor de Prinses Beatrixlaan en de aanpassing van de A4. De inzet van de MRDH in ambtelijke en financiële steun bij de realisatie van een gewijzigde bovengrondse inrichting en ook op langere termijn voor een tunnel is een randvoorwaarde. Reactie algemeen bestuur Een goede doorstroming op de Prinses Beatrixlaan is belangrijk als onderdeel van het regionaal netwerk. De MRDH heeft met gemeente Rijswijk en de gemeente Den Haag in een bestuursovereenkomst afspraken vastgelegd over de uitwerking en financiering van het zogenoemde Bovengrond Verstedelijkingsontwerp Beatrixlaan (BVB) voor de Prinses Beatrixlaan. Voor eventuele andere plannen, niet passend binnen deze bestuursovereenkomst moeten hernieuwde afspraken gemaakt worden.

Naast de herinrichting van de Prinses Beatrixlaan (BVB) voeren MRDH, gemeente Rijswijk en gemeente Den Haag momenteel onderzoek uit naar de mogelijkheden voor inzet van flankerende maatregelen en gedragsaanpakken om verlichting te bieden voor het autoverkeer op de Prinses Beatrixlaan. Daarnaast heeft de MRDH afgesproken in gezamenlijkheid met gemeenten Rijswijk en Den Haag een nieuwe verkenning op te starten naar een lange termijn oplossing voor de Prinses Beatrixlaan, waaronder als optie een ondertunneling. Het uitzoeken van de bekostiging maakt onderdeel uit van het deze verkenning. We zien nu grote tekorten op de begrotingen van de HTM en de RET. Dat betekent in de praktijk dat er overal in de regio tijdelijk haltes zijn geschrapt, ook in Rijswijk. We constateren dat dit bij reizigers tot ongenoegen heeft geleid en spreken onze bezorgdheid hierover uit. Verder pleiten we er voor dat niet alleen het aantal reizigers maar ook het sociale aspect van openbaar vervoer nadrukkelijker wordt meegewogen in besluitvorming over (het tijdelijk opheffen van) haltes. Reactie algemeen bestuur We hebben een gedeelde zorg over de verschraling van het openbaar vervoer en de keuzes die de 21 gemeenten moeten maken om het OV in het zadel te houden. Bij tal van maatschappelijke opgaven heeft het OV een sleutelpositie.

De energiekosten, de tegenvallende reizigersopbrengsten en personeelstekorten trekken een wissel op het OV dat we willen realiseren voor nu en de toekomst. Oog houden voor het sociale aspect van het OV sluit aan bij de ambitie te komen tot een (financieel) gezond openbaar vervoer. We kunnen het ook op dit punt eens zijn. Ondanks of misschien zelfs door de gesignaleerde zorgen moeten we alles op alles zetten om binnen de huidige budgetten het best denkbare OV te leveren en gezamenlijk lobby voeren bij het Rijk om structureel meer geld beschikbaar te stellen voor het OV. De afgelopen jaren heeft de MRDH ook veel extra geld geïnvesteerd om het OV zo goed als mogelijk in stand te houden. In sommige gevallen heeft dit geleid tot tijdelijke maatregelen door het schrappen van haltes. Zodra er financieel meer ruimte is moeten we met elkaar in gesprek hoe we omgaan met de tijdelijke maatregelen. De aantallen reizigers in het OV lopen langzaam weer op. Daarnaast worden er in de regio heel veel woningen gebouwd. Er komen tot 2040 400.000 nieuwe inwoners bij. Dat betekent dat het OV netwerk mee moet groeien. Naast investeringen in de Oude Lijn (de ruggengraat van de regio) moeten nu ook de wervels toekomstbestendig worden vormgegeven om de wijken rondom de oude lijn goed te ontsluiten met rail en bus.

Deze situatie geldt zeker voor Rijswijk waar de komende 15 jaar een derde van de woningvoorraad wordt bijgebouwd. Ook deze nieuwe woningen moeten goed aangesloten zijn op het openbaar vervoer. Dit betekent met name dat er voor RijswijkBuiten meer haltes nodig zijn. Reactie algemeen bestuur We zien dit als een gezamenlijke opgave waarbij we graag met de gemeente Rijswijk op zoek gaan naar de beste ov-toepassingen. Tegelijkertijd onderzoekt de MRDH of het openbaar vervoer efficiënter kan worden ingericht door de koppeling met WMO-vervoer of ander fijnmazig openbaar vervoer. Rijswijk denkt hier graag over mee. Pagina 55 van 102

Reactie algemeen bestuur In de Strategische Agenda hebben we het onderzoek naar koppeling met WMO-vervoer of ander fijnmazig openbaar vervoer opgenomen omdat we verwachten dat hier kansen liggen. Het is ook een flinke uitdaging om deze domeinen aan elkaar te verbinden. We waarderen het dan ook zeer dat Rijswijk zich proactief opstelt, want concrete initiatieven vanuit de gemeenten zijn nodig om dit tot een succes te maken. Om reizigers terug te krijgen een ook vast te houden in het openbaar vervoer is de klanttevredenheid van groot belang. Graag blijven we met u het gesprek voeren hoe we de kwaliteit van het openbaar vervoer en daarbij de kwaliteit van onze knooppunten kunnen verbeteren. Reactie algemeen bestuur We waarderen de constructieve houding en zijn het eens om met elkaar in gesprek te blijven. Dat doen we dan wetende dat de Klanttevredenheidsonderzoeken laten zien dat OV reizigers het aanbod van het OV nog altijd hoog waarderen. Want de klanttevredenheid in onze regio is met een 8,0 iets hoger dan het landelijk gemiddelde. In veel gemeenten wordt momenteel de mobiliteitstransitie en de doelen ten aanzien van bereikbaarheid en leefbaarheid vormgegeven in nieuw beleid voor mobiliteit. Hier wordt vaak het principe van STOMP omarmd welke een hiërarchie aangeeft in de prioriteitstelling van de verschillende vervoersmodaliteiten, van stappen en trappen tot aan auto.

Het is van groot belang dat ook de MRDH dit principe doorvoert in haar instrumentarium van investeringen en subsidies. Zodat regionale investeringen goed aansluiten op gemeentelijk beleid. Reactie algemeen bestuur In de Strategische Agenda is de STOMP gedachte terug te vinden. Bij ontsluiting worden de mogelijkheden Stappen, Trappen, OV en Mobility as a Service zoveel mogelijk benut. En tegelijkertijd kunnen we dit principe niet overal toepassen. Onze inwoners zijn in sommige gebieden afhankelijk van de auto. De gedachtegang van STOMP is dus vooral herkenbaar in opdracht 3, maar maatwerk en een gebiedsgerichte benadering blijven in de regio belangrijk. Verkeersveiligheid lijkt in de visie wat onderbelicht te blijven en met name gericht op jongeren. Specifiek vragen we – in samenwerking met de provincie – om meer aandacht voor verkeersveiligheid van ouderen in het verkeer. Reactie algemeen bestuur Verkeersveiligheid is een issue dat, precies zoals u zegt, niet alleen jongeren aangaat. Ook de kwetsbare doelgroepen zoals fietsers en ouderen verdienen extra aandacht wat betreft verkeersveiligheid. Dit past ook binnen het vigerende beleid en we blijven daar ook mee doorgaan. In de Strategische Agenda gaan we dit explicieter maken en verwijzen we naar risicogroepen uit de vastgestelde Regionale Uitvoeringsagenda Verkeersveiligheid MRDH 2025 (RUA).

Toevoegen aan de Strategische Agenda bij ‘Versterken van het regionale mobiliteitsnetwerk: Op blz. 50 bij Regionale UitvoeringsAgenda Verkeersveiligheid voegen we de risicogroepen toe.  Scholieren uit het basisonderwijs (0-11 jaar)  Scholieren uit het middelbaar onderwijs (12- 15 jaar)  Jongeren op snor- en bromfiets (16-17 jaar)  Onervaren bestuurders (18-24 jaar)  Kwetsbare senioren op een (elektrische) fiets (60+ jaar)

Pagina 56 van 102

Zoals vermeld sluiten de doelen, opgaven en projecten wat betreft economisch vestigingsklimaat goed aan bij onze eigen doelstellingen en ambities voor onze werklocaties en waarderen we onze samenwerking op dit gebied. Wel zijn we van mening dat de regio scherpere keuzes kan maken voor het stimuleren van sectoren, zodat deze, mogelijke gesteund met investeringen uit het groeifonds, uitgroeien tot de leidende economische sectoren van de regio die zorgen voor een vestigingsklimaat met identiteit, werkgelegenheid en daarmee welvaart. Een punt van aandacht is verder de campusontwikkeling vanuit de MRDH; deze is met name gericht op HBO en MBO studenten. We vragen u om investeringen in werkgelegenheid voor praktisch geschoold personeel niet uit het oog te verliezen. Reactie algemeen bestuur In de doorontwikkeling van het campusprogramma is naast opleiden en kennisvalorisatie op MBO- en HBO niveau ook aandacht voor de om- en bijscholing van praktisch geschoold personeel van bedrijven via het programma een Leven Lang Ontwikkelen. Naast de Strategische Agenda heeft de raad van Rijswijk kennis genomen van het rapport dat de rekenkamer Rotterdam heeft opgesteld. We kunnen ons vinden in de aanbevelingen en ondersteunen de oproep aan de MRDH om doelen smart te maken en te houden, zodat er meer gericht gewerkt wordt.

We herkennen dit ook in de Strategische Agenda aantal (hoofd)opdrachten binnen het Economisch Vestigingsklimaat te brengen naar twee. Dit betekent dat we als MRDH een aantal zaken niet meer doen omdat we ons richten op de kerntaken. Een ontwikkeling die we als raad van Rijswijk steunen. We verwachten deze discussie verder te voeren in het kader van de evaluatie van de Gemeenschappelijke Regeling in 2024. Daarbij zal opnieuw ook de positie en betrokkenheid van de raden bij de besluitvorming van de MRDH worden besproken. Voor ons een belangrijk punt van discussie, waar we graag tijdig en uitvoerig bij worden betrokken. Reactie algemeen bestuur In het kader van de evaluatie van de Gemeenschappelijke Regeling in 2024 bespreken we graag met u de betrokkenheid van de raden bij de besluitvorming van de MRDH.

Pagina 57 van 102

Rotterdam De gemeenteraad heeft met genoegen kennisgenomen van de concept Strategische Agenda ‘Met elkaar, voor elkaar’ die in een interactief proces met de deelnemende gemeenten tot stand is gekomen. We herkennen ons in de vier opgaven en kunnen ons op hoofdlijnen vinden in de daaruit voortvloeiende zes opdrachten voor het verbeteren van de bereikbaarheid en het versterken van de economie. We waarderen de inzet om te komen tot meer focus en scherper geformuleerde doelstellingen, tegelijkertijd stellen we vast dat dit op een aantal punten nog om aanscherping en verdere uitwerking vraagt. We verzoeken u om in de voorliggende agenda een paragraaf toe te voegen hoe de uitvoering verder vorm krijgt en hoe monitoring en verantwoording wordt georganiseerd. Reactie algemeen bestuur De totstandkoming van de Strategische Agenda was voor ons een gezamenlijk traject met dus ook een gezamenlijk resultaat. Dank voor de complimenten die we graag met u delen want de Strategische Agenda maakten we samen. In de Strategische Agenda staat: ‘De concrete activiteiten die volgen uit de opdrachten worden jaarlijks geïntegreerd in de begroting van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag.

De begroting geeft zo precies mogelijk aan wat we willen bereiken, wat we daarvoor gaan doen en wat dat kost en vervult daarbij ook de functie van werkplan.’ En voor uw informatie nog een citaat uit de Strategische Agenda: ‘Voor alle activiteiten uit de Strategische Agenda beleid zullen de voortgang van de uitvoering monitoren. Dat doen we aan de hand van de indicatoren beschreven bij de meetbare impact van elke opdracht. De MRDH verzamelt de beschikbare data, voert de analyse uit om de voortgang te bepalen en signaleert/adresseert aandachtspunten. De informatie wordt ook met de individuele gemeenten en andere partners gedeeld, die kunnen het gebruiken bij vorming of aanscherping van het lokale beleid en om de uitvoering bij te sturen. Daarnaast evalueren tussentijds we de koers en opdrachten van de Strategische Agenda in relatie tot nieuwe ontwikkelingen en inzichten om zo wendbaar, flexibel en de koers en alle zes de opdrachten adaptief te blijven.’ We herkennen dan ook uw opmerking, echter omdat het al voldoende staat opgenomen in de Strategische Agenda zien we geen aanleiding om hiervoor een extra paragraaf op te nemen.

Algemeen hebben we als aandachtspunt de vermenging van economie en mobiliteit in een aantal opdrachten. Uiteraard zijn deze twee in de realiteit

onlosmakelijk verbonden, maar binnen de MRDH zijn de twee poten financieel en bestuurlijk gescheiden. We juichen de integrale blik toe, maar vragen wel om aanvullende toelichting hoe tot een heldere afrekening en verantwoording wordt gekomen. Reactie algemeen bestuur In de koers is de opgave voor mobiliteit en economie integraal beschreven. Bij de geformuleerde opdrachten is de splitsing terug te vinden tussen mobiliteit en economie. In de begroting en jaarrekening zal deze verdeling terug komen. Daarnaast suggereert de nummering van de opgaven een zekere prioritering. Wat de gemeente Rotterdam betreft gaan de noodzakelijke investeringen voor de woningbouw en het herstel van het OV systeem hand in hand. Reactie algemeen bestuur Er is in de Strategische Agenda geen sprake van prioritering, alle opdrachten zijn van gelijk en samenhangend belang voor de ontwikkeling van onze regio. Voor Rotterdam ligt de grootste verstedelijkingsopgave op de Oostflank, zoals uitgewerkt in de ontwikkelvisie A tot Z. De nieuwe stadsbrug inclusief HOV-tram tussen Zuidplein en Kralingse Zoom is hier een belangrijk onderdeel van, evenals treinstation Stadionpark en de uitbreiding van het vervoersaanbod op het metroen Sprinternetwerk. In het BO MIRT van november 2022 zijn hierover belangrijke afspraken gemaakt. Dit was zonder regionale samenwerking en steun niet gelukt.

Met de gemaakte afspraken is een belangrijke stap gezet in het realiseren van de regionale woningbouwopgave en de ruimtelijk economische structuur.

Pagina 58 van 102

Tegelijk zien we dat in het heden er grote moeite is om het openbaar vervoer bereikbaar, beschikbaar en betaalbaar te houden. Dit wordt onder meer veroorzaakt door personeelstekorten, oplopende exploitatiekosten en minder reizigersinkomsten door na-effecten van corona. Hoe kan op de lange termijn het OV een belangrijke deel van de mobiliteit in Rotterdam verzorgen, terwijl er op de korte termijn veel problemen zijn. Het contrast van de werkelijkheid van vandaag met de toon van de visie in deze opdracht kan bijna niet groter zijn. We verzoeken de MRDH om ook bij deze opdracht hier aandacht aan te besteden. Zonder de basis op orde zal de verdere ontwikkeling van het OV niet zijn volledige potentieel behalen. Tenslotte hebben lange termijn ontwikkelingen vaak veel invloed op het dagelijks leven van onze inwoners, maar hebben ze hier in de praktijk relatief weinig invloed op. We roepen de MRDH op om te bewaken dat de inwoners in de regio voldoende worden meegenomen in de uitwerking van deze plannen, en te zorgen voor voldoende draagvlak bij alle belanghebbenden. Reactie algemeen bestuur Samen werken maakt sterker en we herkennen dat de goede samenwerking tot een goed resultaat heeft geleid in het BO-MIRT. Het contrast tussen het toekomstperspectief van het OV en de huidige situatie is herkenbaar.

Daarom zetten we bij opdracht 5 in op een goede basis en worden binnen opdracht 6 de uitdagingen zoals personeelstekorten, oplopende exploitatiekosten en minder reizigersinkomsten door na-effecten van corona opgepakt. En tegelijkertijd moeten we ook naar de toekomst blijven kijken aangezien er in de komende 20 jaar 400.000 inwoners in de regio bijkomen. Dat vraagt nu al voorbereidingen omdat een ov-lijn niet in vijf jaar is aangelegd. Daarom geldt dat we alle drie de opdrachten moeten uitvoeren voor de kwaliteit en de groei van de regio. Daarnaast speelt de gemeente een belangrijke rol bij de participatie van haar inwoners en het creëren van voldoende draagvlak bij alle belanghebbenden. Daar is bijvoorbeeld binnen het project ‘Oeververbindingen regio Rotterdam’ veel aandacht voor. We roepen de MRDH op om focus te houden op de oorspronkelijke doelstelling: Versterken Economisch Vestigingsklimaat. Rotterdam ondersteunt de lijn dat scherpere keuzes in de Strategische Agenda zijn gemaakt. Toch is het voor een effectieve implementatie belangrijk dat een concretiseringsslag wordt gemaakt in de vorm van een uitvoeringsagenda voor Economisch Vestigingsklimaat, waarin doelen ‘SMART’ geformuleerd worden. Hiermee wordt een betere invulling gegeven aan het advies van de Rotterdamse Rekenkamer.

We zijn blij dat het advies van de Rekenkamer om aandacht te schenken aan monitoring is opgenomen in de Strategische Agenda. Wij gaan ervan uit dat op basis van de uitvoeringsagenda de wijze van monitoring concreet zal worden uitgewerkt. Graag zien we ook in de Strategische Agenda terug hoe de aanbeveling van de Rotterdamse Rekenkamer voor een betere subsidieregeling wordt uitgewerkt zodat deze doelmatig past bij de doelen en aanpak van de Strategische Agenda. Rotterdam stemt in met de aandacht voor de ontwikkeling van het MKB. We zijn van mening dat inzet voor MKB optimaal moet aansluiten op lokale actieprogramma's voor het MKB, waarbij de MRDH inzet op regionaal opschalen van goede lokale initiatieven en vergroten van regionale impact. In de uitvoeringsagenda moet dit concreter worden uitgewerkt. Reactie algemeen bestuur Het versterken van het economisch vestigingsklimaat is één van de hoofdambities van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag Na vaststelling van de Strategische Agenda is de koers bepaald voor de komende vier jaar, de Strategische Agenda zal vervolgens programmatisch worden uitgewerkt. De vervolgstappen hiervan zijn terug te vinden in producten als de begroting en de jaarrekening, maar ook in agendaposten en startnotities voor nieuwe beleidstrajecten, projecten en programma’s.

Wat betreft de subsidieregeling wordt de bijdrageregeling de komende periode verder doorontwikkeld en voorgelegd aan de gemeenteraden. De focus op mkb en innovatie en dienstverlening aan breed mkb zal zo goed mogelijk aansluiten bij lokale actieprogramma's voor het MKB, waarbij de MRDH inzet zich richt op regionaal delen en opschalen van goede lokale initiatieven en vergroten van regionale impact. Rotterdam ondersteunt de aandacht voor innovatie. Het is belangrijk dat succesvolle innovaties breed worden toegepast in de regionale economie. Brede toepassing van innovaties leidt immers tot de grootste verbetering van de economie en de aanpak van maatschappelijke opgaves. Dat is goed voor Rotterdammers en Rotterdamse bedrijven. Naast aandacht voor innovatieve bedrijven vragen we daarom ook aandacht voor ondersteuning van het brede MKB Pagina 59 van 102

bij vernieuwing van hun bedrijfsvoering en het ontwikkelen van toekomstbestendig ondernemerschap met aandacht voor duurzaamheid, digitalisering en circulariteit. Hierbij moet aandacht zijn voor onderwerpen die innovatie en toekomstbestendige groei bevorderen, zoals financiering en netwerken, en randvoorwaarden als ruimte en talent. Hierin moeten de komende jaren scherpe keuzes worden gemaakt. Reactie algemeen bestuur De MRDH helpt haar individuele gemeenten om de dienstverlening aan het MKB te verbeteren. Hoe dat zo effectief mogelijk kan is nog een puzzel, die wij graag met o.a. de expertise van de gemeenten, willen gaan leggen. Hierbij geldt dat onze inzet moet bijdragen aan datgene wat in de regio al is en wordt georganiseerd. Door bij te dragen aan de dienstverlening van gemeenten aan het MKB kunnen we steeds gericht inzetten op dat wat nodig is. Ontwikkeling van het arbeidspotentieel is belangrijk en Rotterdam kan instemmen met de aandacht voor arbeidsmarkt en onderwijs. Gebrek aan goede arbeidskrachten is een bedreiging voor onze economie. We zien dat veel partijen inmiddels actief zijn op dit beleidsterrein. Daarom is het belangrijk dat de MRDH goed haar rol in dit beleidsveld uitwerkt in een uitvoeringsagenda en aantoont waar de meerwaarde van de MRDH zit.

Wij zien vooral een rol weggelegd bij die onderdelen van de economie met de grootste tekorten aan goede arbeidskrachten (techniek, zorg, maakindustrie), bij ondernemerschap en bij het MKB. Reactie algemeen bestuur De focus van het programma ''verbeteren aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt'' ligt expliciet op de sectoren maakindustrie, maritiem, energie, IT, glastuinbouw en zorg. De komende periode wordt de vernieuwde focus van de MRDH verder uitgewerkt, met aandacht voor de specifieke rol van de MRDH in deze sectoren. Dit doen we in afstemming met lokale gemeentelijke programma's en het Human Capital Akkoord. Rotterdam wil ook benadrukken dat er voldoende balans is tussen de lusten en de lasten van economische ontwikkeling. We zien bijvoorbeeld de gevolgen die bepaalde sectoren hebben op de aantrekking van arbeidsmigranten. Rotterdam begrijpt dat de inzet van arbeidsmigranten in een gespannen arbeidsmarkt soms nodig is, maar vraagt ook aandacht voor een afweging tussen de economische voordelen en de keerzijde van deze inzet die we bijvoorbeeld zien bij huisvesting. Reactie algemeen bestuur Wij zijn het met u eens dat arbeidsmigratie een logische ontwikkeling is in relatie tot de tekorten in diverse sectoren. Dit vraagt zeker steeds een goede afweging tussen economisch belang en andere aspecten die daarbij een rol spelen, zoals bijv. huisvesting. Wij gaan dit ook uitdragen.

Bij het adresseren van de uitdagingen die gemoeid zijn met arbeidsmigranten zien wij vooral een rol voor de gemeente zelf, de provincie en de diverse regionale initiatieven die specifiek hierop gericht zijn. De MRDH richt zich met name op het stimuleren van passend opgeleide mensen in de regio en de groei van inwoners vanuit onze andere kerntaken op een goede manier te faciliteren. Rotterdam zet volop in op autoluw en fietsvriendelijk, voldoende ruimte en kwaliteit voor voetgangers, en versterking van de positie van het OV. De opdracht in de Strategische Agenda is daarmee geheel in lijn met onze visie voor de stad. Maar voor een blijvend en breder effect zal ook in de brede regio onvermijdelijk moeten worden gekozen voor minder vanzelfsprekende automobiliteit, en meer aandacht voor OV, fiets en andere alternatieven. We hebben hierin elkaar echt nodig. Waar de hoogstedelijke gebieden en de omliggende delen van de regio elkaar raken, liggen specifieke opgaven die in samenwerking binnen de regio ingevuld dienen te worden. Denk hierbij aan verbetering van ketenmobiliteit en mobiliteitshubs aan de randen van het stedelijke gebied. Reactie algemeen bestuur We herkennen de opgave. Komende periode worden gezamenlijk de maatregelen verder uitgedacht en vastgesteld om de mobiliteitstransitie verder vorm te geven.

Juist omdat de uitgangssituatie niet voor alle 21 gemeenten gelijk is maar we wel onderling verbonden zijn, is het belangrijk om hierin samen op te trekken. Pagina 60 van 102

Ten aanzien van ruimtelijk economische ontwikkeling vragen we de MRDH goed aan te sluiten op de snelle veranderingen in het ruimtelijk beleid. De druk op de ruimte is groot en nu het Rijk heeft aangekondigd toe te werken naar een nieuwe Nota Ruimte, is het noodzakelijk dat MRDH samen met gemeenten en provincie een goed beeld maakt van de ruimte die een gezonde economie in onze regio nodig heeft en ook aangeeft wáár we de economie de ruimte moeten geven. Hierbij moet in het bijzonder aandacht worden geschonken aan de noodzaak om gezamenlijk ruimte te reserveren voor, en te investeren in, de juiste vestigingsmilieus en vernieuwing van de werklocaties. Enerzijds gaat het dan bijvoorbeeld om het maken van keuzes om ruimte voor banen op praktisch en middelbaar niveau nabij praktisch en middelbaar geschoolden te bieden. Anderzijds gaat het om het bieden van de juiste ruimtelijke randvoorwaarden voor specifieke sectoren. Daarnaast willen we benadrukken dat maatwerk belangrijk is bij de inzet van de MRDH. Hierbij kan goed worden aangesloten op de lokale aanpak zoals bijvoorbeeld de vitale kerngebieden in Rotterdam. We gaan er ook van uit dat duurzaamheid en circulariteit als aandachtspunten worden meegenomen bij de aanpak van de MRDH voor de ontwikkeling van werklocaties.

Reactie algemeen bestuur We herkennen dat er veel speelt rondom veranderingen in het ruimtelijk beleid, zowel op Rijks-, provinciaal- en gemeentelijke niveau. Wij zetten erop in dat werklocaties bij ruimtelijke trajecten op de juiste manier worden meegenomen. Daarnaast zien wij ook de noodzakelijkheid om met de juiste instrumenten passende bedrijvigheid op de juiste plekken te laten vestigen en hiermee zoveel mogelijk passende ruimte voor bedrijvigheid te creëren en te behouden. Wij verkennen graag met de gemeenten hoe dit qua vorm, inhoud en schaalniveau kan worden uitgewerkt. Maatwerk is ook belang voor de MRDH, binnen de kaders die met alle gemeenten zijn afgesproken. Daarnaast worden thema’s zoals duurzaamheid en circulariteit meegenomen bij onze aanpak van werklocaties. Versterking van het regionale mobiliteitsnetwerk is een brede omschrijving, waar in uw Strategische Agenda dan ook veel onderwerpen onder vallen. Verkeersveiligheid is een speerpunt voor Rotterdam, net als verbetering van het OV- en fietsnetwerk, en de versterking van de stedelijke knooppunten. Rotterdam onderschrijft het belang van regionaal optrekken met de MRDH bij de aanpak van OV-knooppunten, incl. raakvlakken tussen modaliteiten onderling en met de gebiedsontwikkelingen en woningbouwopgaven. Het gevaar bij een dergelijk brede omschrijving is dat de kaders voor ingrepen niet scherp zijn.

Met in gedachten ‘schoenmaker blijf bij je leest’, verzoeken we de MRDH dan ook om te waken voor activiteiten die niet binnen haar takenpakket en doelstellingen liggen. Reactie algemeen bestuur Met elkaar en voor elkaar blijven we samen werken aan onze Strategische Agenda. We herkennen de oproep om telkens goed de afweging te maken of activiteiten bij het takenpakket van de MRDH passen. Dit wordt extra noodzakelijk nu de beschikbare middelen steeds schaarser worden en we daarom ook genoodzaakt zijn scherpe keuzes te maken die passen bij de rol en verantwoordelijkheid van de MRDH. We vragen daarnaast specifieke aandacht voor 30km/h als de norm binnen de bebouwde kom. Steeds meer gemeenten, landelijk en in de regio, omarmen deze ontwikkeling. Wij roepen de MRDH op dit als onderwerp op te nemen in de Strategische Agenda, en als MRDH de rol van regionale kennismakelaar en subsidieverlener voortvarend op te pakken. Reactie algemeen bestuur Op pagina 37 van de Strategische Agenda staat de opgave voor 30km/uur gebieden opgenomen. Ook de MRDH zal hierin haar verantwoordelijkheid nemen. De MRDH is echter geen wegbeheerder en kan dus niet altijd subsidie verlenen voor de herinrichting. Wel als dit ten behoeve is van de verkeersveiligheid. Hiervoor Pagina 61 van 102

verwijzen we ook naar de subsidiemogelijkheden van de MRDH. Ten aanzien van het OV heeft de MRDH de verantwoordelijkheid voor een goede doorstroming en speelt dit ook een rol bij het dossier 30 km/h. De gemeenteraad van Rotterdam maakt zich grote zorgen over deze opdracht en de huidige staat van het OV in het bijzonder. Opdracht 6 zou qua prioriteit op nummer 1 moeten staan. Reactie algemeen bestuur De zorgen over het herstel van het OV delen we. Daarom is dit ook een aparte opdracht binnen de Strategische Agenda. Dat het opdracht 6 betreft betekent niet dat het de laagste prioriteit heeft. En dat het OV belangrijk is, blijkt ook uit het feit dat de MRDH tijdens de coronajaren zelfs ruim 500 miljoen euro extra heeft bijgedragen om het OV in stand te houden. Dat is gebeurd door een mix van compensatiemaatregelen en stimuleringsmaatregelen om het OV toekomstvast te maken. Dankzij de extra financiële inzet van de MRDH en ondersteuning van het Rijk hebben we de afgelopen jaren grote negatieve impact zoveel als mogelijk weten af te wenden. De coronacrisis heeft de OV-sector voor aanzienlijke uitdagingen geplaatst, en doet dat nog steeds. De recente ontwikkelingen rondom personeelstekorten en stijgende energieprijzen komen daar bij. Helaas zijn wij er niet gerust op dat dit voor de aankomende periode snel zal veranderen.

Daartegenover staat dat afgelopen jaar de tarieven ongekend hard zijn gestegen, en vrezen we dat dit mogelijk ook niet de laatste keer zal zijn. We zijn blij dat deze opgave expliciet is opgenomen als een opdracht in de Strategische Agenda. We zijn er alleen niet van overtuigd dat de voorgestelde aanpak voldoende is, mede doordat deze opdracht primair uitgaat van Corona als oorzaak van de problemen. We missen een actieve aanpak voor de personeelstekorten en hogere exploitatiekosten. Daarbij lijkt de lobby bij het Rijk tot nu toe weinig effect te hebben. We roepen dan ook op om de concessie te herijken, waarbij dan niet alleen naar de financiële kant moet worden gekeken maar ook naar voldoende bereikbaarheid, beschikbaarheid en betaalbaarheid van het OV voor onze inwoners. We verwachten ook dat de gemeenten en raden in dat geval actief zullen worden betrokken. Reactie algemeen bestuur De financiële uitdagingen van het OV zijn er sinds de coronacrisis en ze houden aan. Daarmee krijgen ze als we niets doen een structureel karakter. Nu hebben we, gemeente en MRDH, alle zeilen bijgezet om het OV uit de wind te houden maar het OV, en daarmee onze gezamenlijke ambities, staan onder druk. De kunst is daarbij de reizigers zo veel mogelijk te ontzien. En dat is op zich al een grote uitdaging.

Juist daarom is het belangrijk dat we voor een flexibele en wendbare Strategische Agenda kiezen. Het is een voorwaarde om direct in te kunnen spelen op veranderende omstandigheden. Gemeente en de MRDH zitten daar hetzelfde in. Via de bestuurscommissie Vervoersautoriteit en de adviescommissie Vervoersautoriteit worden de bestuurders en raadsleden bij de beleidsontwikkeling betrokken zodat zij in staat zijn de noodzakelijke beleidskeuzes te maken. In 2024 gaat de MRDH een visie maken op het hele mobiliteitssysteem in onze regio voor 2040 voor zowel auto, fiets als OV (inclusief OV-knooppunten), als tactische uitwerking van de Strategische Agenda. De afgelopen jaren stonden in het teken van herstel van het openbaar vervoer. Nu wil de MRDH zo snel mogelijk gaan werken aan een vernieuwd perspectief voor het openbaar vervoer (inclusief OV-knooppunten), in samenhang met de modaliteiten fiets en auto. Waarbij thema’s zoals deelmobiliteit, Smart mobility, MaaS en hubs worden meegenomen. Door de coronacrisis zijn de afgelopen jaren veel besluiten genomen zonder (of met beperkte) participatie. We hechten aan een goede, tijdige betrokkenheid van bewoners en roepen de MRDH op om met een passend voorstel te komen voor het herstel en verbeteren van de participatiemogelijkheden in de vervoersplan procedures. Reactie algemeen bestuur Pagina 62 van 102