gemSchagen PSWR 2023-2027 definitief
Tekst van het document
4.6
Samenwerken en communicatie binnen de Noordkop
Als gemeenten en Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier werken we in de Noordkop al zo’n 20 jaar ‘on the job’ samen aan thema’s als afvalwater, regenwater en grondwater. Inmiddels is ook PWN aangesloten. Het samenwerkingsverband Regio Noordkop bevalt nog steeds uitstekend, is succesvol en zetten we voort op onderwerpen waar dat baat heeft. Samen zijn we immers beter in staat het beheer te verbeteren en elkaar te versterken op punten waar we kwetsbaar zijn. Zo zien we kansen om de water gerelateerde taken van de Omgevingsdienst gezamenlijk verder in te vullen en te verbeteren. Daar waar we (nieuwe) risico’s zien met betrekking tot volksgezondheidsaspecten vragen we de GGD’s om kennis in te brengen. Op Noorderkwartier niveau voeren we al geruime tijd een informatiecampagne ter bevordering van waterbewustwording, waterbewustzijn en waterbewust handelen. We gebruiken hiervoor een platform waarmee we richting inwoners, instellingen en ondernemers handelingsperspectief bieden. Ook is er een gezamenlijke website samenblauwgroen.nl voor klimaatadaptatie en de waterketen.
26
Onze referentie: 1.9 - Datum: 11 januari 2023
PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING SCHAGEN 2023-2027 Inleiding
5
Regionaal deel
Gemeentelijk deel
Middelen
Gezamenlijke uitvoeringsagenda Noordkop
In dit hoofdstuk is weergegeven welke activiteiten en/of maatregelen we als waterpartners verrichten om invulling te geven aan de ambities en watertaken in dit programma. Omdat maatregelen bijdragen aan meerdere opgaven zijn ze gegroepeerd weergegeven per type operationeel beheer, beleid, assetmanagement, planvorming en onderzoek, kennismanagement, communicatie en samenwerking. Bij ingrepen in de openbare ruimte kiezen we binnen de regio Noordkop zoveel mogelijk voor een integrale aanpak. Zo koppelen we de klimaatadaptatie-opgave aan andere opgaven met een ruimtelijke impact zoals herinrichtingsopgaven, rioolvervangingsopgaven, verkeersopgaven, de woningbouwopgave, duurzame mobiliteit en de energietransitie. Om kennis te delen en kosten te besparen voeren we gezamenlijke activiteiten uit in de samenwerkingsregio Noordkop. De kosten van gezamenlijke activiteiten worden, afhankelijk van het onderwerp, verdeeld volgens een afgesproken verdeelsleutel op basis van inwonertal of aantal deelnemende organisaties. De gezamenlijke activiteiten bestaan uit o.a. periodiek overleg, opstellen gezamenlijk beleid, actualiseren SSW (waar van toepassing), bundelen van kennis en kennisdeling en gezamenlijke aanbesteding en uitvoering van projecten. Tabel 2 - Gezamenlijke activiteiten 2023-2027
Werkveld
Operationeel beheer
Gezamenlijke activiteiten
Actualiseren gezamenlijk bestek reinigen en inspecteren Actualiseren gezamenlijk bestek relinen Afspraken maken over calamiteitensituaties
65
€30.000
•
In beeld brengen consequenties tot uitvoer brengen bestuurlijke doelen (Oprichten) werkgroepen lozingen en kennisdeling Bijdragen aan traject indirecte lozingen Evalueren en actualiseren afvalwaterakkoorden Opstellen blauwdruk hemelwaterverordening Juridische verankering (Omgevingswet) Afwegingskader relinen/vervangen/afkoppelen Restant SSW’s begeleiding Actualiseren programma water en riolering
289
€ 205.000
Zie “gezamenlijke medewerkers”
n.v.t
Assetmanagement • •
Onderzoek / planvorming
Kennismanagement
27
Inschatting gezamenlijke jaarlijkse kosten
• • •
• • • • • • • •
Beleid
Tijdsbesteding regio planperiode [dagen]
Continueren aanstelling gegevensbeheerder GWSW/PDOK
• • •
Onderzoek naar acceptatiegrens kapitaalvernietiging Opstellen meet- en monitoringsplan, excl. uitvoering Visievorming en verkennen optimalisatiemogelijkheden in de afvalwaterketen (in balans brengen/ knelpunten ‘nieuwe’ stoffen)
76
€ 60.000
• •
Continueren branchestandaard riolering Nieuwe onderwerpen: – Omgevingswet – Klimaatadaptatie – Circulariteit – Risicogestuurd beheer – Effectief gebruik GIS – Cyber security – Ruimte bieden voor stages/traineeships/organiseren workshops
300
€ 75.000
Onze referentie: 1.9 - Datum: 11 januari 2023
PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING SCHAGEN 2023-2027 Inleiding
Regionaal deel
Gemeentelijk deel
• •
Communicatieplatform Goed gebruik van de riolering (continueren aansluiting op Watzr campagne)
Samenwerking
• •
Overige onderwerpen
• • • •
Communicatie
28
Middelen
10
n.v.t.
Inhuur programmamanager BAW monitor
25
€15.000
Restant Zuiveringskring optimaliseren, 2021-2022 Projecten zuiveringskringen 2023-2027 Gezamenlijke medewerkers Inhuur programmamanager
560
€2315.000
Totaal planperiode 2023-2027
1325
€ 2.700.000
Totaal per jaar in periode 2023-2027
265
€ 540.000
Onze referentie: 1.9 - Datum: 11 januari 2023
PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING SCHAGEN 2023-2027 Inleiding
Regionaal deel
Gemeentelijk deel
Middelen
Gemeentelijk deel Schagen
29
Onze referentie: 1.9 - Datum: 11 januari 2023
PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING SCHAGEN 2023-2027 Inleiding
6
Regionaal deel
Gemeentelijk deel
Middelen
Beeld van de huidige gemeentelijke situatie
Om de goede dingen goed te kunnen doen is inzicht in de ontwikkeling van het te beheren areaal, de toestand van de objecten en het functioneren van het systeem nodig. Dit hoofdstuk geeft een indruk hoe we ervoor staan.
6.1
Kenmerken stedelijk watersysteem
Voor het inzamelen en transporteren van het vrijkomende afval- en regenwater beschikken we als gemeente Schagen over een rioolstelsel met een totale lengte van circa 640 km en 78 rioolgemalen. Om wateroverlast tijdens extreme neerslag zoveel mogelijk te beperken, is het rioolstelsel voorzien van riooloverstorten en hemelwaterlozingspunten. Speciale rioolvoorzieningen (bergbezinkbassins) beperken de vuiluitworp van de riolering naar het oppervlaktewatersysteem. Het afvalwater in het buitengebied wordt ingezameld door middel van 580 pompunits en wordt verpompt via 55 km aan drukriolering. Al dit afvalwater wordt gezuiverd op de rioolwaterzuiveringsinrichtingen Stolpen in Schagerbrug en in Geestmerambacht In Tabel 3 hebben we de belangrijkste kenmerken van het stedelijk watersysteem in onze gemeente weergegeven. Tabel 3: Overzicht voorzieningen stedelijk watersysteem Schagen
Systeem
Type
Omvang
Eenheid
Gemengd
91
km
Vuilwaterafvoer (VWA)
122
km
Hemelwaterafvoer (HWA)
145
km
Overig
157
km
Drukriolering
70
km
Persleidingen
55
km
Hoofdgemalen
78
st
Drukriolering (pompunits)
580
st
Randvoorzieningen
8
st
Externe overstoren (met randvoorziening)
8
st
HWA-uitlaten
874
st
Kolken in HWA stelsel
23.180
st
Drainage transport (DT) riolering
148
km
Grondwatermeetpunten
55
st
Vrijvervalriolering
6.2
Kwaliteitstoestand
Tot en met 2021 hebben we 82 procent van de vrijverval riolering geïnspecteerd. De afgelopen jaren hebben we extra ingezet op het beoordelen van ook de oudere inspectiebeelden. In Tabel 4 is het aandeel geïnspecteerde riolering weergegeven met de bijbehorende inspectiejaren. Door deze inhaalslag bestaat er nu een beter beeld van de staat van het riool. Op basis van de gegevens die we nu hebben is het stelsel in zijn algemeenheid en met inachtneming van de leeftijd en op één uitzondering na, nog in goede conditie. We geven de prioriteit aan het inspecteren van riolering die nog nooit geïnspecteerd is, dit betreft 18% van ons areaal. 30
Onze referentie: 1.9 - Datum: 11 januari 2023
PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING SCHAGEN 2023-2027 Inleiding
Regionaal deel
Gemeentelijk deel
Middelen
Tabel 4: Aandeel geïnspecteerde riolering in Schagen
Vrijvervalriolering - geïnspecteerd
%(van totaal areaal) 82
Geïnspecteerd totaal Vrijvervalriolering - inspectiejaren
% (van totaal geïnspecteerd) 30 36 34
Ouder dan 10 jaar Tussen 5 en 10 jaar Jonger dan 5 jaar
Tabel 5: Leeftijdsopbouw rioleringssysteem Schagen
Leeftijdsklasse
Gemengde riolering [km]
<1930 1930-1940 1940-1950 1950-1960 1960-1970 1970-1980 1980-1990 1990-2000 2000-2010 2010-heden
Vuilwater riolering [km] 0,4 0,2 0 2,9 31,9 36,6 12,2 1,8 2,9 1,7
Hemelwater riolering [km]
1,1 0 0 1,7 11,4 39,4 18,3 17,1 17,1 15,7
Totaal [km]
4,2 0 0 2,7 6,5 40,2 22,8 19,2 32,1 23,2
5,7 0,2 0 7,4 49,8 116,1 53,3 38,0 52,1 40,6
In Tabel 5 en in Figuur 6-1 is de leeftijdsopbouw van riolering in gemeente Schagen weergegeven. Vanaf 1960, hebben we 96% van onze riolering aangelegd, met een piek (32% van ons areaal) in de periode tussen 1970 en 1980.Vanaf 1990 werd er nog maar weinig gemengde riolering aangelegd. 140
Aanleg riolering (km)
120 100
40,2
80 60
39,4 6,5 11,4
40 20 0
31,9 0 0,2
22,8 36,6
18,3 12,2
0
19,2 17,1 1,8
Aanlegperiode Gemengde riolering Figuur 6-1: Leeftijdsopbouw riolering Schagen 31
Onze referentie: 1.9 - Datum: 11 januari 2023
Vuilwater riolering
Hemelwater riolering
32,1 17,1 2,9
23,2 15,7 1,7
PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING SCHAGEN 2023-2027 Inleiding
6.3
Regionaal deel
Gemeentelijk deel
Middelen
Terugblik afgelopen planperiode
In deze paragraaf blikken we op basis van een evaluatie en interviews met de afdelingen water, operationeel beheer en gegevensbeheer terug op de afgelopen planperiode. In het GRP 2018-2022 hebben we als gemeente Schagen de volgende speerpunten geformuleerd: 1. Het beschermen van de volksgezondheid; 2. Het garanderen van droge voeten; 3. Het beschermen van de bodem en het oppervlaktewater. Het resultaat van de evaluatie van de operationele werkzaamheden is opgenomen in bijlage D. Samengevat bestaat het volgende beeld: Zorgplicht afvalwater Bij nieuwbouw wordt in principe altijd riolering aangelegd voor de inzameling en de verwerking van stedelijk afvalwater. Bij aanvraag van een nieuwe aansluiting op het riool in het buitengebied wordt een kosten-baten afweging gemaakt. Hiervoor hanteren we een drempelbedrag van € 9.000, excl. BTW per aansluiting. Indien de kosten hoger zijn dan dit bedrag achten we het doelmatiger om niet op de riolering aan te sluiten en het afvalwater ter plaatse te verwerken. Door stijgende loon- en materiaalkosten is dit omslagpunt niet meer actueel. Op sommige plaatsen in het buitengebied wonen seizoenarbeiders die voor agrarische bedrijven werken. De aantallen kunnen hierbij oplopen van zo’n 20 tot 100 vervuilingseenheden.
Septic-tanks/individuele voorzieningen voor de verwerking van afvalwater (IBA’s) schieten bij een dergelijke belasting tekort, maar worden soms vanuit wettelijke bepalingen nog voorgeschreven als best practice. Ook voor Tiny Houses is nog onduidelijk wat de meest doelmatige oplossing is. Niet alleen vanwege de kosten, maar ook vanwege volksgezondheidsaspecten en de mogelijke milieubelasting als gevolg van o.a. medicijnresten. Op diverse plekken constateren we foutieve en ongewenste aansluitingen. Door foutieve aansluitingen vinden ongewenste lozingen plaats. Hierdoor ontstaan mogelijk capaciteitsproblemen en/of milieuproblemen. In Dirkshorn is hier nader onderzoek naar gedaan. Zorgplicht hemelwater Afgaand op het aantal meldingen hebben inwoners meer dan voorheen last van wateroverlast in de vorm van hinder (zie paragraaf 8.2.2 voor definities). Meest waarschijnlijk is de toename te wijten aan extreme buien. Om hier meer grip op te krijgen zijn we bezig met het opstellen van een Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW), waarin het hydraulisch functioneren van het rioolstelsel onder normale en meer extreme situaties wordt getoetst. Voor nieuwe ontwikkelingen is er voldoende flexibiliteit om te sturen op een waterrobuuste en toekomstbestendige inrichting.
Voor de bestaande situatie moeten we een afweging maken tussen het accepteren van een risico op wateroverlast en investeren in verbetermaatregelen op openbaar- en particulier terrein. Dit hangt mede af van de vraag wat we van de mensen mogen verwachten met betrekking tot hemelwaterverwerking op eigen terrein. Het belang van klimaatadaptatie en verduurzaming en dus van afkoppelen is groot, maar de bereidheid om dit te doen is nog laag omdat men de voordelen moeilijk kan inschatten. Er is nog geen sprake van een verplichting via een hemelwaterverordening. Zorgplicht grondwater Er zijn bij ons weinig structurele grondwateroverlastproblemen bekend, wel zijn er meldingen over water in de kruipruimte. Via aanbieden van een aansluiting op de riolering voor het aansluiten van bijvoorbeeld drainage kunnen we bewoners faciliteren bij het oplossen van hun probleem. Voor ingrepen in de openbare ruimte bestaat behoefte aan een transparant afwegingskader met o.a. een financieel omslagpunt. Communicatie en samenwerking In zijn algemeenheid kan worden gesteld dat het huidige GRP relatief veel containerbegrippen zoals ‘doelmatigheid’ en ‘duurzaam’ bevat. Het scherper formuleren van deze begrippen komt de communicatie ten goede. We vertrouwen in Schagen op de medewerking en bereidwilligheid van mensen om bij te dragen aan een betere leefomgeving.
Gelet op alle ontwikkelingen zoals klimaatverandering, energietransitie en verdere verstedelijking hebben we in de afgelopen periode echter gemerkt dat we weinig middelen hebben om te sturen.
Bedrijfsvoering 32
Onze referentie: 1.9 - Datum: 11 januari 2023
PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING SCHAGEN 2023-2027 Inleiding
Regionaal deel
Gemeentelijk deel
Middelen
Uit rioolinspecties kunnen we opmaken dat het risico op rioolinstortingen acceptabel is. We hebben voldoende zicht op de toestand en leeftijd om via rioolreparaties de levensduur doelmatig op te rekken en de kans op kapitaalvernietiging te beperken. We maken nog weinig gebruik van duurzame materialen. Door verandering van planningen blijven zaken soms lang liggen. Met het op regionale schaal organiseren van professionele capaciteit op het gebied van gegevensbeheer hebben we een grote inhaalslag kunnen maken. Het op orde brengen en houden van de data en tijdig verwerken van revisiegegevens is en blijft een uitdaging. Middelen Er wordt een hoge werkdruk ervaren. De vraag is of er voldoende personele capaciteit is om de doelen stedelijk water te kunnen realiseren. Berenschot heeft breed onderzoek gedaan naar de personele inzet van gemeente Schagen in vergelijking tot meerdere referentiegemeenten. Hieruit blijkt dat gemeente Schagen op gebied van de gemeentelijke watertaken minder personeel heeft ten opzichte van het areaal in vergelijking met de referentiegemeenten. Dit vraagt om aandacht. Met het uitvoeren van het RIONED Branchestandaardonderzoek hebben we een beter zicht op onze sterke en zwakke kanten met betrekking tot het benodigde kennisniveau. Klachtenafhandeling Een klacht of melding nemen we altijd in behandeling.
Bij de behandeling beoordelen we of er geen sprake is van een groter achterliggend probleem. Klachten houden we nog niet adequaat bij. Het is wenselijk om meer zicht te krijgen op de afhandeling.
6.4
Aandachtspunten
Op basis van deze terugblik zijn er de volgende aandachtspunten, waarmee we in dit programma rekening dienen te houden: 1. Definiëring van containerbegrippen 2. Afwegingskader voor doelmatige omgang en sturing op lozing van afvalwater buitengebied 3. Afwegingskader voor doelmatigheid ingrepen openbare ruimte in geval van structurele grondwateroverlast 4. Afwegingskader wateroverlast bij extreme buien (accepteren-investeren) 5. Behoefte aan sturing / regelgeving (en handhaving) 6. Integrale programmering 7. Personele invulling 8. Bijhouden van klachten en daar voldoende inzicht in hebben
33
Onze referentie: 1.9 - Datum: 11 januari 2023
PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING SCHAGEN 2023-2027 Inleiding
7
Regionaal deel
Gemeentelijk deel
Middelen
Gemeentelijke visie en ambitie
De binnen de Noordkop gezamenlijk gevormde visie, ambitie en strategie (Hoofdstuk 3 en 4) laat ruimte voor gemeentespecifieke focus en aanscherpingen. De gemeente Schagen beschrijft haar eigen doelen volgens de zorgplicht-indeling.
Doelen Stedelijk afvalwater • Doelmatige inzameling en transport van stedelijk afvalwater • Voorkomen van ongewenste emissies/gezondheidsrisico’s en beperken overlast voor de omgeving • Bijdragen aan een duurzame verwerking van afvalwater en een optimale inrichting van de waterketen Hemelwater • Doelmatige inzameling en verwerking van hemelwater • Beperken van het risico op wateroverlast • Beperken van de milieubelasting op bodem en oppervlaktewater Grondwater • Voorkomen van structurele grondwaterover- en -onderlast, afgestemd op de functie van het gebied/object • Bijdragen aan de aanvulling van de grondwatervoorraad in droogtegevoelige gebieden Oppervlaktewater • Borgen doorstromingsfunctie oppervlaktewater • Bijdragen aan de KRW doelstellingen • Oppervlaktewater draagt bij aan robuustheid systeem
Werk aan riolering in Schagen
34
Onze referentie: 1.9 - Datum: 11 januari 2023
PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING SCHAGEN 2023-2027 Inleiding
8
Regionaal deel
Gemeentelijk deel
Middelen
Gemeentelijke strategie en verankering
Om het wensbeeld zoals omschreven in de visie (hoofdstuk 7) te bereiken stellen we per planperiode een uitvoeringsprogramma op en stellen we zo nodig de beleidskoers bij. Met de Omgevingswet ontstaat meer vrijheid in beleid (“ja mits” in plaats van “nee tenzij”). We staan hiermee voor de keuze om dat wat we willen juridisch goed te verankeren of te werken op vertrouwensbasis. In algemene zin houden we vast aan de bestaande koers en de bijbehorende beleidskaders. Omdat we zonder hulp van de inwoners en bedrijven onvoldoende invulling kunnen geven aan opgaven die op ons afkomen, willen we minder vrijblijvend kunnen sturen. De beleidsregels in de licht blauwe tekstblokken zijn bouwstenen voor in het Omgevingsplan, gericht op inwoners en bedrijven. Samen met de waterschapsverordening van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier weet de gebruiker dan goed waar deze aan toe is bij een ruimtelijke ontwikkeling en bij het gebruik van de riolering.
8.1
Zorgplicht stedelijk afvalwater
Als gemeente hebben wij de volgende ambities binnen de zorgplicht afvalwater • Doelmatige inzameling en transport van stedelijk afvalwater • Voorkomen van ongewenste emissies/gezondheidsrisico’s en beperken overlast voor de omgeving • Bijdragen aan een duurzame verwerking van afvalwater en een optimale inrichting van de waterketen
8.1.1
Voorkeursvolgorde
Voorkeursvolgorde afvalwater Bij nieuwe en gewijzigde lozingen hanteren we als gemeente Schagen de wettelijke volgende voorkeursvolgorde uit de Wet milieubeheer 10.29a: 1. Ontstaan van afvalwater beperken; 2. Schoon hemel- en grondwater gescheiden houden en lokaal (evt. na noodzakelijke zuivering): a. Hergebruiken; b. Lozen in oppervlaktewater; c. Lozen in de bodem; 3. Schoon hemel- en grondwater bovengronds of via riolering afvoeren naar een andere locatie (bijv. een wadi); 4. Vuil water, en overgebleven hemel- en grondwater, via riolering lozen naar zuivering.
8.1.2
Doelmatige inzameling en transport en uitgangspunten nieuwe en gewijzigde lozingen
Definitie doelmatige inzameling Wij hanteren als gemeente het uitgangspunt dat woningen aangesloten moeten worden op vrijvervalriolering als er riolering aanwezig is (aansluitplicht). Het kan zo zijn dat een alternatief toch de voorkeur heeft. Onderstaande tekst gaat in op wat wij als gemeente doelmatig achten.
Aansluiting (tijdelijke) percelen Wij hanteren als gemeente het uitgangspunt dat woningen aangesloten moeten worden op vrijvervalriolering als er riolering aanwezig is (aansluitplicht). Vanwege volksgezondheidsaspecten en de mogelijke milieubelasting als gevolg van o.a. medicijnresten die in het grondwater terecht kunnen komen is dit in principe ook het uitgangspunt voor tijdelijke woonvormen zoals Tiny Houses. Dit uitgangspunt gaan we in deze planperiode aanscherpen op basis van gezamenlijk onderzoek in de Noordkopregio.
35
Onze referentie: 1.9 - Datum: 11 januari 2023
PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING SCHAGEN 2023-2027 Inleiding
Regionaal deel
Gemeentelijk deel
Middelen
Aanleggen van een huisaansluitleiding om het afvalwater aan te bieden op de riolering is een verplichting van de huiseigenaar. Beheer en onderhoud van deze huis aansluitleidingen is tot de erfgrens de verantwoordelijkheid van de perceeleigenaar. Dichtbij de perceelgrens zit in de meeste gevallen een erfscheidingsput. Dit is het punt waar het eigendom van de huisaansluiting over gaat van u naar de gemeente.
Lozingen vanaf ontwikkel- en inbreidingslocaties Percelen in inbreidingslocaties worden in de meeste gevallen aangesloten op het bestaande stelsel. Als gemeente vragen we van ontwikkelaars om de impact op bestaande riolering in beeld te brengen voor uitvoering van de ontwikkeling. Ruimtelijke ontwikkelingen bespreken wij met het hoogheemraadschap. Dit is van belang voor de prognose van de hoeveelheden afvalwater die naar de RWZI’s worden afgevoerd. In ons afvalwaterakkoord met Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier 2019 hebben wij afspraken gemaakt over het aanleveren van afvalwater. Bij inbreidingen of ontwikkelingen in de kernen en het buitengebied, betaalt de ontwikkelaar de (gevolg)kosten die nodig zijn voor de aanleg, uitbreiding en/of vergroting van het openbaar rioolstelsel (naast de kosten voor aansluiting van de huisaansluitingen op het openbaar rioolstelsel).
Bedrijfsmatige lozingen Bedrijfsmatige lozingen kunnen we als gemeente weigeren, of we kunnen een gebufferde lozing vereisen ten behoeve van de juiste werking van ons rioolstelsel. Wij accepteren alleen bedrijfsmatige lozingen als het geloosde afvalwater aantoonbaar geen extra risico’s oplevert ten aanzien van milieu, aantasting van de riolering en de capaciteit van het afvoersysteem. Lozers van bedrijfsafvalwater dienen bij lozingswijziging aan te tonen dat er geen extra risico’s ontstaan ten aanzien van milieu, aantasting van de riolering en de capaciteit van het afvoersysteem en dienen aan te geven welke risicobeheersmaatregelen zij treffen voor het geval er zich calamiteiten voordoen in het bedrijfsproces (waterkwaliteit/kwantiteit).
Lozingen in het buitengebied Als sprake is van sanering van lozingen in het buitengebied, kiest de gemeente voor de smalle zorgplicht. De gemeente Schagen beoordeelt ieder nieuw initiatief en weegt aan de hand van een doelmatigheidstoets af of er nieuwe riolering aangelegd dient te worden, of dat een alternatief doelmatiger is. Als de kosten voor aanleg van riolering beneden het drempelbedrag van € 11.000,- (exclusief btw, prijspeil 2022) per aansluiting blijven, wordt aansluiting op riolering als doelmatig beschouwd. Dit bedrag is gebaseerd op de geschatte aanlegkosten van een verbeterde septic tank, het wettelijk minimum. Aanleg van riolering wordt dus als doelmatig beschouwd als de kosten per aansluiting lager zijn dan dit drempelbedrag. Als het om meerdere aansluitingen gaat, wordt een kostenafweging gemaakt over de totale projectkosten. Een specifiek kader voor deze afweging wordt opgesteld gedurende de planperiode. Hierbij worden ook onderhoudskosten meegewogen. HHNK werkt aan een aanscherping van de lozingsregels voor het lozen op oppervlaktewater. Dit krijgt een uitwerking in de nieuwe waterschapsverordening. Voor groepsaccommodaties worden strengere regels opgesteld met een vergunningplicht. Daarnaast worden regels voor lozingen (bijvoorbeeld vanuit een IBA) op kleinere watergangen aangescherpt.
Indien aangetoond kan worden dat wordt voldaan aan de gestelde normen, kan alsnog een maatwerkvoorschrift worden opgesteld. Als gevolg van deze aanscherpingen, kan het lozen op oppervlaktewater niet meer overal kan plaatsvinden. Daarmee wordt de maatregel voor bufferen en afvoeren gestimuleerd. Voor lozing van afvalwater in de bodem, zijn wij als gemeente bevoegd gezag.
36
Onze referentie: 1.9 - Datum: 11 januari 2023
PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING SCHAGEN 2023-2027 Inleiding
Regionaal deel
Gemeentelijk deel
Middelen
Het initiatief voor de doelmatigheidstoets en de kosten voor aanleg van riolering liggen bij de perceeleigenaar. Aanleg van riolering wordt immers vanuit de grondexploitatie betaald. De perceeleigenaar in het buitengebied dient tenminste een verbeterde septic tank (het wettelijk minimum) aan te leggen als een alternatief voor riolering het meest doelmatig blijkt te zijn. Indien de IBA direct loost op een watergang in het beheer van HHNK, betaalt de lozer in dat geval verontreinigingsheffing aan HHNK, maar geen rioolheffing aan de gemeente. Indien de IBA direct loost op een gemeentelijke watergang, betaalt de lozer rioolheffing aan de gemeente. Voor de lozer gelden alle verplichtingen uit het Besluit lozing afvalwater huishoudens. Als een huishouden afvalwater in de bodem loost, moet het afvalwater op grond van artikel 8 Blah eerst door een zuiveringsvoorziening gaan. De bijbehorende Regeling lozing afvalwater huishoudens geeft aan wat voor zuiveringsvoorziening. Op grond van artikel 9 Blah is voor het feitelijk lozen in de bodem een infiltratievoorziening nodig. In de al genoemde ministeriële regeling staan de eisen waaraan deze infiltratievoorziening moet voldoen. Op grond van het Blah moeten huishoudens die van plan zijn huishoudelijk afvalwater direct in de bodem te lozen, dit melden (artikel 13).
8.1.3
Voorkomen van ongewenste emissies
Foutieve aansluitingen Er zijn twee vormen van een foutieve aansluiting te onderscheiden: lozing van vuilwater op regenwaterriool en lozing van regenwater op vuilwaterriool. De eerste situatie komt weinig voor. Als we dit constateren moet zo snel mogelijk worden ingegrepen door de veroorzaker. Dit nemen wij mee in het uitwerken en vaststellen van onze aansluit- en afvoerregels voor particulieren. Deze nemen wij op in een verordening (zie ook paragraaf 8.2.3). De tweede situatie komt meer voor en zorgt vooral bij drukriolering voor problemen. Voordat wij hier handhavend tegen optreden is onze doelstelling om de veroorzaker te informeren, bewust te maken van de problematiek en aan te sturen op het afkoppelen van het aangesloten regenwater. Als er geen andere oplossing is, willen we afkoppelen kunnen verplichten. We richten onze vast te stellen aansluit- en afvoerregels voor particulieren zo in, dat we afkoppelen in de bestaande situatie kunnen verplichten als dit tot problemen leidt. Het is niet toegestaan om nieuwe hemelwaterstromen aan te sluiten op de druk- of vuilwaterriolering en om vuilwater te lozen op hemelwaterriolering (bij gescheiden stelsel).
Als gemeente werken we aan aansluit- en afvoerregels voor particulieren waarmee we het oplossen van foutieve aansluitingen in de bestaande situatie kunnen verplichten wanneer er problemen ontstaan als gevolg van foutieve aansluitingen.
WKO-lozingen De laatste jaren worden als bron van duurzame energie vaker bodemenergiesystemen (of warmte-koude opslagsystemen, WKO’s) in gebruik genomen. Wij willen meer invloed en inzicht krijgen op de kwantiteit en kwaliteit van WKO-lozingen om negatieve effecten op het functioneren van het afvalwatersysteem te kunnen beoordelen. Het heeft de voorkeur van de gemeenten en het Hoogheemraadschap dat de lozingen in de bodem teruggebracht worden en niet op het oppervlaktewater of de riolering.
8.2
Zorgplicht hemelwater
Als gemeente hebben wij de volgende ambities binnen de zorgplicht hemelwater • Doelmatige inzameling en verwerking van hemelwater • Beperken van de milieubelasting op bodem en oppervlaktewater • Beperken van het risico op wateroverlast
37
Onze referentie: 1.9 - Datum: 11 januari 2023
PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING SCHAGEN 2023-2027 Inleiding
8.2.1
Regionaal deel
Gemeentelijk deel
Middelen
Doelmatige verwerking van hemelwater
Voorkeursvolgorde hemelwater Ons vertrekpunt is het principe om afvalwater en hemelwater gescheiden in te zamelen (zie ook paragraaf 8.1.1). In nieuwe wijken en bij inbreidingen leggen we direct een gescheiden riolering aan. Bij wijkreconstructies en rioolvervanging/-renovatie onderzoeken we voorafgaand de meest doelmatige manier van hemelwaterverwerking. We werken daarbij volgens de voorkeursvolgorde vasthouden-bergen-afvoeren van hemelwater. Dit sluit aan op de Ladder van Lansink, zoals we in onze Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) hebben opgenomen. Concreet betekent dit voor de verwerking van hemelwater: 1. Hergebruik; 2. Vasthouden en infiltreren 3. Bergen en vertraagd afvoeren a. Bovengronds bergen b. Ondergronds bergen 4. Direct afvoeren c. Afvoeren naar oppervlaktewater (uiteindelijke naar regionaal watersysteem (onder de voorwaarden van de Keur van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier); d. Via riolering afvoeren naar regionaal watersysteem (als het niet anders kan). Kansen voor hergebruik van hemelwater willen we zo veel als mogelijk en doelmatig benutten. Los daarvan heeft infiltratie van afgekoppeld hemelwater in de bodem de voorkeur.
In het geval uit onderzoek blijkt dat infiltreren niet kan, bijvoorbeeld door lokaal hoge grondwaterstanden of een verontreinigde bodem, wordt hemelwater afgevoerd naar hiervoor geschikt lokaal (gemeentelijk) oppervlaktewater. Bergingsvoorzieningen worden bij voorkeur bovengronds en (in het) groen aangelegd. Dat betekent bijvoorbeeld dat wadi’s de voorkeur hebben boven ondergrondse infiltratiekratten. Bij bovengrondse en groene voorzieningen is namelijk het functioneren inzichtelijker, beter te onderhouden en het draagt bij aan een groene leefomgeving. In openbaar gebied komt dit tot uiting door hemelwatervoorzieningen in groenstroken die geschikt zijn gemaakt voor de opvang van overtollig hemelwater en aanpassing van waterpartijen. De perceeleigenaar draagt een steentje bij door op eigen terrein voorzieningen te treffen voor buffering en/of opslag van hemelwater en de hoeveelheid verharding in de tuin te reduceren.
8.2.2
Beperken van de milieubelasting op bodem en oppervlaktewater
Afkoppelen in bestaande situatie Niet alle bestaande lozingen voldoen in de gewenste mate aan onze voorkeursvolgorde. Dat geldt bijvoorbeeld voor alle gemengde lozingen en voor foutieve aansluitingen van gescheiden lozingen. Wij streven ernaar om regenwater en afvalwater in de bestaande situatie de scheiden (ontvlechten) als het bijdraagt aan een of meerdere van de volgende doelen: 1. Het leidt tot een verbetering van de kwaliteit van het oppervlaktewater en, doordat het aantal overstortingen en ook de overstortingshoeveelheden vanuit het gemengde stelsel afnemen (zie ook paragraaf 8.4.2); 2. Het draagt bij aan een duurzamere waterketen, doordat er minder regenwater wordt verpompt en naar de zuivering wordt afgevoerd. De zuivering kan hierdoor op een hoger rendement werken en grondstoffen (voor hergebruik) en medicijnresten kunnen beter worden gescheiden; 3. Het verbetert de doorstroming van oppervlaktewater; 4. Het maakt bovengrondse verwerking van hemelwater mogelijk en draagt daarmee bij aan de waterrobuuste inrichting van het systeem; 5. Het zorgt ervoor dat zoet water langer in de omgeving blijft. Het afkoppelen voeren we uit in combinatie met riool- en wegwerkzaamheden. Het tempo van afkoppelen wordt daarmee in de basis bepaald door ruimtelijke ontwikkelingen en (riolerings)reconstructies. Daarom is het belangrijk de kansen die zich voordoen maximaal te benutten.
Op het moment dat wij gescheiden riolering aanleggen in de bestaande situatie, willen we dat particulieren afvalwater en hemelwater gescheiden aanleveren. Er wordt in deze planperiode een pilotproject uitgevoerd waarbij de kosten voor het afkoppelen van particulier terrein in de bestaande situatie zijn opgenomen in projectkosten. Op basis van deze pilot 38
Onze referentie: 1.9 - Datum: 11 januari 2023
PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING SCHAGEN 2023-2027 Inleiding
Regionaal deel
Gemeentelijk deel
Middelen
gaan we een kostenbatenafweging maken als onderbouwing voor de keuze of wij voortaan kosten voor afkoppelwerkzaamheden op zowel openbaar als particulier terrein opnemen in de projectbudgetten.
Water infiltrerende verharding op parkeerplaatsen in Schagen
8.2.3
Beperken van risico op wateroverlast
Beschermingsniveau bij neerslag Vanuit onze hemelwaterzorgplicht, dragen we zorg voor een doelmatige inzameling van het afvloeiend hemelwater, voor zover van degene die zich daarvan ontdoet redelijkerwijs niet kan worden gevergd het afvloeiend hemelwater op of in de bodem of in het oppervlaktewater te brengen. Omdat wij vanuit economisch oogpunt en vanuit ruimtebeschikbaarheid als gemeente niet kunnen garanderen dat er nooit hinder, overlast of schade optreedt, kiezen wij een beschermingsniveau. Hierbij maken we onderscheid tussen beschermingsniveau bij ‘normale’ hevige neerslag die relatief vaak voorkomt en het beschermingsniveau bij een extreme klimaatbui die relatief minder vaak voorkomt. Definities waterhinder, en -schade. Wateroverlast gebruiken we als overkoepelende term als er negatieve gevolgen optreden van teveel water. Onder waterhinder verstaan wij alle situaties waarin er tijdelijk water op straat staat. Waterhinder gaat over in waterschade als water in panden terecht komt, of er ernstige veiligheidsrisico’s optreden voor onze inwoners en ondernemers.
Waterhinder
39
Onze referentie: 1.9 - Datum: 11 januari 2023
Waterschade
PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING SCHAGEN 2023-2027 Inleiding
Regionaal deel
Gemeentelijk deel
Middelen
Beschermingsniveau bij ‘normale’ hevige neerslag We streven ernaar om waterhinder te voorkomen bij ‘normale’ hevige neerslag. Hieronder verstaan wij een bui met een frequentie van voorkomen van eenmaal per 5 jaar volgens de huidige statistieken (bui 9 uit de kennisbank Riolering). Door klimaatverandering zal een dergelijke bui vaker gaan optreden. Dit streven betekent dat wij hemelwater afvoersystemen zoals riolering of bovengrondse goten bij zowel vervanging van bestaand riool als bij nieuwe aanleg dimensioneren op het uitgangspunt “geen-water-op-straat” bij bui 9 uit de kennisbank Riolering. Daarnaast bekijken we in het ontwerpproces of knelpunten relatief makkelijk opgelost kunnen worden bij belasting van een bui met een frequentie van voorkomen van eenmaal per 10 jaar (bui 10 uit de kennisbank Riolering). In het geval dat de meerkosten voor “een maatje meer” relatief laag zijn beschouwen we dit als een doelmatige oplossing om het beschermingsniveau op te hogen. Hierbij nemen we ook de bovengrond in beschouwing. Het regenwaterriool wordt zo gedimensioneerd dat het regenwater van het verhard oppervlak van de openbare ruimte (rijweg, parkeerplaatsen, trottoirs), de tuinverharding aan de voorzijde van de woningen én de daken aan de wegzijde door het stelsel kunnen.
Afhankelijk van de lokale omstandigheden kan dit zowel ondergronds (nieuwe huis- en regenpijpaansluitingen) als bovengronds (afvoer via tuin naar straat) plaatsvinden.
Beschermingsniveau bij ‘extreme’ klimaatbui Door klimaatverandering krijgen we te maken met extremere weersomstandigheden. Dat is niet alleen de verwachting voor de lange termijn maar is ook nu al steeds meer voelbaar. Het realiseren van een klimaatbestendige inrichting is een belangrijk speerpunt om te komen tot een waterrobuuste gemeente. We anticiperen op de toename van extreme buien die de kans op wateroverlast en waterschade groter maken. Omdat het treffen van water robuuste maatregelen in de bestaande omgeving vaak lastiger is dan bij nieuwbouw, maken we onderscheid in het beschermingsniveau in de bestaande situatie en in een nieuwbouwsituatie. Bestaande situatie In de openbare ruimte streven we ernaar om wateroverlast en waterschade bij een bui van 70mm per uur zoveel mogelijk te voorkomen. Omdat het volledig voorkomen van overlast en schade in de bestaande situatie bij zo’n hevige klimaatbui niet altijd mogelijk is, maken we per ingreep een doelmatigheidsafweging. In deze planperiode stellen we een afwegingskader op waarbij het beschermingsniveau wordt afgezet tegen de investering van klimaatmaatadaptatiemaatregelen. Dit afwegingskader moet handvatten bieden voor het maken van transparante keuzes over het beschermingsniveau in de bestaande omgeving. We hebben als gemeente Schagen in 2020 onze Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) opgesteld.
In de komende periode toetsen we onze LIOR op klimaatadaptatie-ambities en actualiseren we waar nodig onze uitgangspunten In Figuur 8-1 is te zien dat het grootste deel van het stedelijk gebied privaat bezit is. Aangezien een groot deel van het afvoerend verhard oppervlak is gelegen op deze terreinen, zullen ook zij een inspanning moeten leveren om wateroverlast en schade tijdens klimaatbuien te beperken. We stimuleren onze inwoners om tuinen te ontstenen en om water op te vangen (zie paragraaf 8.5.6). Het zelfde geldt voor bedrijven.
32%
68%
Gemeentelijk eigendom
Niet-gemeentelijk eigendom
Figuur 8-1: Eigendomsverhouding binnen het stedelijk gebied in de gemeente Schagen (Bron: CBS buurten) 40
Onze referentie: 1.9 - Datum: 11 januari 2023
PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING SCHAGEN 2023-2027 Inleiding
Regionaal deel
Gemeentelijk deel
Middelen
Om zicht te krijgen op de kwetsbaarheid van de bebouwde omgeving ten aanzien van wateroverlast en waterschade, rekenen we periodiek extreme buien door. Aan het begin van deze planperiode zijn we al enige tijd bezig met het opstellen van de Systeemoverzichten Stedelijk Water (SSW’s) voor de kernen binnen gemeente Schagen. Hierin brengen we de kwetsbaarheid in beeld bij een bui die in 2050 eenmaal per 100 jaar voorkomt (bui van 70 mm in een uur). Vervolgactie is om op basis van het SSW maatregelen te ontwerpen voor een waterrobuuste inrichting en om deze maatregelen uit te voeren. (Her)ontwikkeling en nieuwbouw Bij herontwikkeling en nieuwbouw van woningen en bedrijven binnen de gemeente Schagen, houden wij ons aan de afspraken in de Strategie Klimaatadaptatie Noordkop 2021-2026. Deze sluiten tevens aan bij de afspraken vanuit het basisveiligheidsniveau klimaatbestendigde nieuwbouw van de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Voor het thema “hevige neerslag” betekent dit de volgende uitgangspunten: • Bij 70 millimeter in een uur (bui met herhalingskans van eens in 100 jaar in 2050) treedt geen schade op aan bebouwing, infrastructuur en voorzieningen • Bij 90 millimeter in een uur (bui met herhalingskans van eens in 250 jaar in 2050) blijven vitale objecten en infrastructuur functioneren en bereikbaar.
In onze Strategie Klimaatadaptatie Noordkop 2021-2026, zijn deze uitgangspunten vertaald naar eisen voor (her)ontwikkeling en nieuwbouw. De komende planperiode gaan we deze eisen verder specificeren voor de openbare ruimte en het particuliere terrein. Voor het particuliere terrein gaan we verder uitgewerkte aansluit- bergings- en afvoerregels van hemelwater vaststellen. Opgestelde eisen nemen we op in een hemelwaterverordening of in het omgevingsplan (afhankelijk van moment van werkelijke inwerkingtreding omgevingswet). Voor nieuwe ontwikkelingen geldt de eis dat de ontwikkeling waterneutraal gebeurt en niet leidt tot extra aanvoer/afvoer van water. Hemelwater wordt zoveel mogelijk vastgehouden en hergebruikt in het plangebied We hanteren voor nieuwe ontwikkelingen zoveel mogelijk onderstaande inrichtingsprincipes: • De neerslag van een hevige bui (1/100 jaar, 70 mm in een uur) op privaat terrein wordt op dit terrein opgevangen en vertraagd afgevoerd. De berging wordt de eerste 24 uur daarna niet geleegd en is in maximaal 60 uur weer beschikbaar. • In het gebied is natuurlijke afwatering zoveel mogelijk aanwezig. • Bij een waterdiepte van 20 cm op de rijbaan door extreme regen en/of overstromingen mag er geen schade optreden aan gebouwen en elektrische installaties in de openbare ruimte en blijven hoofdwegen begaanbaar.
8.3
Zorgplicht grondwater
Als gemeente hebben wij de volgende ambities binnen de zorgplicht grondwater • Voorkomen van structurele grondwaterover- en -onderlast, afgestemd op de functie van het gebied/object • Bijdragen aan de aanvulling van de grondwatervoorraad in droogtegevoelige gebieden
8.3.1
Handelen bij grondwaterproblemen
We willen in onze gemeente een grondwaterstand hebben, die geen structurele overlast of onderlast veroorzaakt bij de inwoners en ondernemers.
41
Onze referentie: 1.9 - Datum: 11 januari 2023
PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING SCHAGEN 2023-2027 Inleiding
Regionaal deel
Gemeentelijk deel
Middelen
Definities structureel nadelige grondwateroverlast Structurele grondwateroverlast dient • • • •
Wederkerend en gemeld te zijn (tenminste jaarlijks geregistreerd); én gedurende langere tijd voor te komen (tenminste 1 maand continu); én niet tijdelijk te zijn (tenminste 2 jaar); én stabiel of toenemend te zijn.
Nadelige gevolgen zijn: • • •
gezondheidsklachten door vocht in de woning; óf schade aan gebouwen of infrastructuur; aantasting van de primaire functie op basis van het bestemmingsplan.
Binnen de gemeente Schagen zijn weinig structurele grondwateroverlastproblemen bekend. Op basis van binnengekomen klachten, is wel geconcludeerd dat inwoners soms water in hun kruipruimtes ervaren. Dit is niet per definitie overlast. Indien grondwateroverlast wordt ervaren op privéterreinen kan een aansluiting op het riool aangeboden worden voor bijvoorbeeld het aansluiten van drainage. Voor het treffen van maatregelen in openbaar gebied bestaat de behoefte aan een transparant afwegingskader met o.a. een financieel omslagpunt. Bij de invulling van de grondwaterzorgplicht kiest de gemeente voor de volgende aanpak: 1. Het grondwaterloket is geïntegreerd in het al aanwezige gemeentelijke klachten- en meldingensysteem. 2. Als uit klachten en meldingen blijkt dat sprake is van grondwateroverlast, neemt de gemeente het initiatief tot het uitvoeren van onderzoek om de oorzaak te achterhalen. 3. Als uit onderzoek blijkt dat de verantwoordelijkheid voor de grondwateroverlast bij de gemeente ligt, nemen wij maatregelen voor het opheffen van de overlast, mits deze doelmatig zijn. Dit is het geval als deze kunnen combineren met andere werkzaamheden. 4. Op eigen terrein heeft de bewoner zelf de verantwoordelijkheid het grondwaterprobleem op te lossen en te voorkomen. De gemeente betaalt geen bouwtechnische maatregelen en legt geen drainage op particulier terrein aan.
Als verwerking van overtollig grondwater op eigen perceel niet mogelijk is, zal de gemeente, indien doelmatig, aan bewoners de mogelijkheid bieden grondwater af te voeren door dit bijvoorbeeld aan te laten sluiten op het aanwezige of nieuw aan te leggen gemeentelijk drainagesysteem of op de (regenwater)riolering. Voor het vaststellen van (structurele) grondwateroverlast wordt geen gebruik gemaakt van ontwateringscriteria. Het inzicht in het verloop van de grondwaterstanden ontbreekt hiervoor.
8.3.2
Grondwateroverlast voorkomen
Ontwikkelingen mogen niet leiden tot een verslechtering van de bestaande waterhuishoudkundige en geohydrologische situatie. Grondwater moet voldoende opgepakt worden in het "watertoetsproces" door in een vroeg stadium de waterhuishoudkundige en geohydrologische aspecten mee te wegen bij de ontwikkeling van de nieuwbouwlocaties. Bij nieuwbouw wordt rekening gehouden met het heersende grondwaterregime door de nieuwbouw op een zo gunstig mogelijke plek in het watersysteem te ontwerpen en hydrologisch neutraal te ontwikkelen. Aspecten als kruipruimteloos bouwen en een voldoende hoog vloerpeil worden hierbij meegenomen om grondwaterproblemen te voorkomen. Voor de borging van een goede ontwatering van te ontwikkelen gebieden voert het hoogheemraadschap een watertoets uit in overleg met de gemeente. Hierin is aangegeven: wat de benodigde oppervlakte open water is, hoe met regenwater wordt omgegaan en op welke wijze voldoende ontwatering wordt gerealiseerd. Bij de ontwikkeling van nieuwe (stedelijke) gebieden hanteren we peilen voor het borgen van voldoende ontwatering ter voorkoming van grondwateroverlast. Met de volgende normen kan dan de aanleghoogte worden bepaald: • •
42
Drooglegging (straatpeil ten opzichte van hoogste waterpeil): 1,2 m tot 1,5 m Aanleghoogte (eerst gelegen vloerpeil boven het daaraan grenzende maaiveld ten opzichte van het straatpeil): minimaal 0,3 m
Onze referentie: 1.9 - Datum: 11 januari 2023
PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING SCHAGEN 2023-2027 Inleiding
8.3.3
Regionaal deel
Gemeentelijk deel
Middelen
Lokaal aanvullen grondwater
Zoals benoemd in onze voorkeursvolgorde voor het verwerken van hemelwater (zie paragraaf 8.2.1), streven wij ernaar om waar mogelijk hemelwater te infiltreren om grondwater lokaal aan te vullen. Dit betekent onder meer dat we zo min mogelijk verharding en grondbedekking toepassen en accepteren. Naast dat dit goed is voor de zoetwatervoorraden (in de bodem en oppervlaktewater van stedelijke en landelijke gebieden) draagt infiltratie bij aan het tegengaan van verzilting. Door de relatief hoge grondwaterstand en de samenstelling van de bodem in Schagen is infiltratie niet overal mogelijk of wenselijk. Om invulling te kunnen geven aan onze voorkeursvolgorde voor het verwerken van hemelwater, hebben we inzicht nodig in de kansrijke gebieden om water te infiltreren. In deze planperiode stellen we daarom een kaart op met infiltratiemogelijkheden.
8.4
Oppervlaktewater
Als gemeente hebben wij de volgende ambities binnen het thema oppervlaktewater • Borgen doorstromingsfunctie van het stedelijk oppervlaktewater • Bijdragen aan de KRW doelstellingen • Oppervlaktewater draagt bij aan robuustheid systeem In de komende periode stellen we als gemeente een oppervlaktewaterbeleidsplan op. De zorg voor oppervlaktewater, valt niet onder de gemeentelijke watertaken die vanuit de rioolheffing worden gefinancierd. Het opstellen van het oppervlaktewaterbeleidsplan dus ook niet. Er zijn echter wel raakvlakken tussen de zorgplichten voor afvalwater, hemelwater, grondwater en de zorg voor oppervlaktewater. Deze paragraaf beschrijft de raakvlakken waarmee rekening gehouden wordt bij het opstellen van oppervlaktewaterbeleid.
8.4.1
Doorstroomfunctie oppervlaktewatersysteem op orde
Voor afvoer van water dat via de riolering in het oppervlaktewater terecht komt, is het van belang dat oppervlaktewatergangen goed doorstromen. Om goede doorstroming te borgen, wordt er in de gemeente Schagen gebaggerd. Locaties waar veel overstorten van gemengd rioolwater plaatsvinden, zijn vaak zwaarder vervuild. De manier waarop we zorgen voor een goede doorstroming, is uitgewerkt in het meerjaren onderhoudsplan Baggeren 20232033 waarin wordt uitgegaan van baggeren in clusters. Aan het begin van de planperiode wordt geen budget voor baggeren toegerekend aan de rioolheffing. Dit uitgangspunt heroverwegen we tijdens de actualisatie van het kostendekkingsplan.
8.4.2
Bijdrage aan KRW doelstellingen
De Kaderrichtlijn Water (KRW) is erop gericht de kwaliteit van watersystemen te verbeteren. Verder is het de bedoeling het duurzaam gebruik van water te bevorderen en de verontreiniging van grondwater aanzienlijk te verminderen. De KRW stelt voor alle wateren een hoge ecologische en kwaliteitsdoelstelling. Vooral voor wateren met verhoogde natuurdoelstellingen zijn grote inspanningen nodig. Het overstorten van water vanuit de gemengde riolering is ongunstig voor de waterkwaliteit. Dit is een van de redenen waarom we inzetten als gemeente op het scheiden van hemelwater en afvalwaterstromen (zie ook paragraaf 8.2.2). Om inzicht te krijgen in de oppervlaktewaterkwaliteit en de relatie met overstortgebeurtenissen vanuit de gemengde riolering, is monitoring nodig in de kwaliteit in oppervlaktewatergangen. Een andere invloed op de waterkwaliteit is afstromende vervuiling naar het oppervlaktewater. Dit kan rechtstreeks zijn, of via kolken en de hemelwaterriolering. Vervuiling is vaak groter na langdurige droogte. Bij het opstellen van het oppervlaktewaterbeleidsplan realiseren we ons dat deze bron van vervuiling mogelijk een rol speelt. Bij eventuele waterkwaliteitsknelpunten kan mogelijk een bijdrage worden geleverd aan de oplossing vanuit het taakveld riolering zoals het verhogen van de frequentie van straatreinigen in droge perioden
8.4.3
Robuust oppervlaktewatersysteem
Binnen de hemelwaterzorgplicht, zetten wij als gemeente in op de sponswerking van de bebouwde omgeving. We streven ernaar om in het gebied water vast te houden tijdens en na korte extreme buien. Om problemen zoals stankoverlast en overlast van muggen als gevolg van stilstaand water te voorkomen, doen we dit in de meeste gevallen voor maximaal 48 uur na de bui. Uiteindelijk wordt dit water vertraagd afgevoerd naar het oppervlaktewater. Daarnaast komen grote hoeveelheden neerslag tijdens langduriger neerslagbuien in het oppervlaktewatersysteem terecht. Het 43
Onze referentie: 1.9 - Datum: 11 januari 2023
PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING SCHAGEN 2023-2027 Inleiding
Regionaal deel
Gemeentelijk deel
Middelen
watersysteem binnen en buiten onze gemeente draagt daarmee bij aan het voorkomen van wateroverlast. Het watersysteem wordt aangepast om zodoende meer water bufferend vermogen te creëren. Dit doen we door aanleg van natuurvriendelijke oevers, eventueel met een extra geul/glooiing om zo voldoende water te kunnen bergen bij extreme neerslag. Dit geldt voor nieuwbouw, maar daar waar mogelijk ook in bestaand gebied. Bij nieuwbouw heeft een kavelscheidende sloot de voorkeur boven technische maatregelen om wateroverlast in het bestaande gebied te voorkomen als gevolg van de ontwikkeling. In ons beleidsplan oppervlaktewater en klimaat leggen we ook de link met de biodiversiteits- en natuuropgaven
Rioolwerkzaamheden langs oppervlaktewatergang in Schagen
8.5
Bedrijfsvoering
8.5.1
Calamiteiten
De gemeente heeft de zorg voor de openbare riolering. Soms gebeurt er iets waardoor het functioneren van het rioolsysteem beperkt wordt of risico loopt. Van de gemeente wordt verwacht snel en adequaat op te treden aangezien dergelijke incidenten grote maatschappelijke gevolgen kunnen hebben. Incidenten in het riool kunnen naast directe overlast voor de burger ook effect hebben op het milieu en/of de volksgezondheid. Om als gemeente snel en adequaat te kunnen optreden en daarmee de maatschappelijke effecten te minimaliseren, is een calamiteitenplan met scenariokaarten ontwikkeld. Deze scenariokaarten geven de verantwoordelijkheden en bevoegdheden in geval van een calamiteit weer en bieden ondersteuning bij de afhandeling van incidenten en calamiteiten in het rioolsysteem van de Noordkopgemeenten.
44
Onze referentie: 1.9 - Datum: 11 januari 2023
PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING SCHAGEN 2023-2027 Inleiding
Regionaal deel
Gemeentelijk deel
Middelen
De scenariokaarten helpen bij het afhandelen van vijf incidenttypen, die voor kunnen komen in de riolering. Het gaat dan om: 1. Lozing van een gevaarlijke of explosieve stof in het riool; 2. Langdurige uitval van een rioolgemaal of rioolgemalen; 3. Breuk in een persleiding; 4. Bezwijken van een stamriool onder een belangrijke weg; 5. Wateroverlast door extreme neerslag. De scenariokaarten zijn ontwikkeld met en voor de rioolbeheerders, in afstemming met de adviseurs openbare orde en veiligheid van de Noordkopgemeenten en het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK). Zo nodig wordt het calamiteitenplan geactualiseerd.
8.5.2
Inspecties
Vrijvervalriolering Wij inspecteren riolen (conform NEN-EN13508-2:2020) of nieuwer uit het oogpunt van operationeel beheer of als klachten hiertoe aanleiding geven. Daarnaast voeren we inspecties uit bij de voorbereiding van renovatieprojecten en bij calamiteiten. Voorafgaand aan de inspectie wordt het riool gereinigd. Na het inspecteren van de riolering worden de resultaten beoordeeld om eventuele maatregelen te kunnen vaststellen. Aan de hand van functionele eisen en maatstaven (onze zeef) worden de maatregelen geraamd en vastgesteld. Alle inspectiegegevens slaan we op in ons rioolbeheersysteem.
Drukriolering, gemalen en persleidingen De hoofdgemalen reinigen en inspecteren we jaarlijks. De drukrioolunits (minigemalen) reinigen en inspecteren we elke 3 jaar. Persleidingen onderhouden we niet planmatig. Dit gebeurt alleen als daar aanleiding toe is, bijvoorbeeld bij verstopping. Registratie van debieten en draaiuren van de gemalen kan een hulpmiddel zijn om verstopping van persleidingen op te sporen. We voeren periodieke inspecties uit naar de toestand van de mechanisch / elektrische installaties van de rioolgemalen. In samenwerking met de Noordkop gemeenten stellen wij een incidentenplan voor gemalen en persleidingen op. Met het Hoogheemraadschap stemmen wij af welke aspecten van het gemaal- en persleidingbeheer hierin moeten worden opgenomen. In het incidentenplan worden de taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van gemeente, het hoogheemraadschap en derden bij incidenten met de riolering vastgelegd.
8.5.3
Aanleggen en Vervangen
Gebiedsgericht werken Met het verouderen van de bestaande riolering neemt de vervangingsopgave als gevolg van de leeftijdsopbouw toe. Het tijdstip waarop de vrijvervalriolen moeten worden gerenoveerd of vervangen, wordt niet alleen door de technische levensduur bepaald. Vervanging van andere infrastructuur (wegen, leidingen) of verbeteringsmaatregelen kunnen soms ook aanleiding zijn om het riool voortijdig te vervangen. De werkzaamheden van het taakveld riool worden afgestemd met de werkzaamheden van andere arealen als wegen en groen. Door op deze integrale manier te werken, worden kosten bespaard en wordt de overlast voor de inwoner tot een minimum beperkt.
Risicogestuurd beheer We willen verder toegroeien naar het hanteren van een risicogestuurd beheer systematiek. Risicogestuurd beheer is een vorm van assetmanagement en gaat uit van het nastreven van het optimum tussen kosten, risico’s en functioneren over de hele levenscyclus van de riolering en door alle lagen van de organisatie (strategisch – tactisch – operationeel – uitvoerend). Met periodieke rioolinspecties wordt de materiaaldegradatie en het functioneren (afstroming, lekkage) vastgesteld en kan uiteindelijk de levensduur van de riolering beter voorspeld worden en risico’s beter worden afgewogen. Door deze vorm van assetmanagement op een slimme manier met de planning van wijkvervanging te combineren kunnen we op het optimale moment investeren in een vernieuwd systeem. Naast levensduurverlenging helpt risicogestuurd beheer om de kwetsbaarheid te verkleinen en de kwaliteit te verhogen. Deze planperiode gaan we door met de ontwikkeling en invoering van risicogestuurd beheer. Medio 2023, is een pilot over risicogestuurd beheer in het gebied Binnen de Linie gereed. Dit gebied ligt in gemeente Den Helder, maar is onderdeel van een regionale pilot. In navolging van de uitgevoerde pilot nemen we deel aan een regionale evaluatie. 45
Onze referentie: 1.9 - Datum: 11 januari 2023
PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING SCHAGEN 2023-2027 Inleiding
Regionaal deel
Gemeentelijk deel
Middelen
Geleerde lessen hieruit gebruiken we in onze gemeente om een belangrijke vraag binnen risicogestuurd beheer te beantwoorden: “Hoe kunnen de kosten voor rioolonderhoud geminimaliseerd worden zonder in te boeten aan de bedrijfszekerheid van riolering?”
Relinen Bij relining wordt aan de binnenkant van een bestaand riool een kunststof kous aangebracht. Deze wordt geïmpregneerd met een kunsthars. Met deze methode wordt de levensduur aanzienlijk verlengd. In sommige gevallen is een gerenoveerde buis gelijk aan een nieuwe buis. Niet in alle gevallen is het mogelijk of wenselijk om een buis te relinen. Om de meest doelmatige maatregel te bepalen, hanteren we de volgende afwegingen: We kiezen in principe voor relinen als: – het een betonnen riool betreft waarvan de kwaliteit slecht is. Bijvoorbeeld door aantasting, scheuren, infiltratie of lekkages, of – de buis zijn beoogde gebruiksduur nog niet heeft behaald (mits de kwaliteit en capaciteit voldoende is, en er voldoende afstroming is). – een streng niet vervangen kan worden door omgevingsfactoren We kiezen in principe voor vervanging als: – er een hemelwaterriool bijgelegd moet worden; – het wenselijk is om het riool te vergroten (capaciteitsvergroting); – het riool veel verloren berging (weinig buffercapaciteit) heeft; – er veel lekkage in het riool geconstateerd is en enkel relinen kan leiden tot grondwateroverlast; of – het afschot niet optimaal is. Omdat het maatwerk is, is het moeilijk in te schatten waar wel en niet gerelined kan worden. Wij gaan er van uit, dat ongeveer 1/5 deel van het areaal op lange termijn in aanmerking komt om te worden gerelined.
Ontwerpprincipes Als de kwaliteit bij aanleg niet voldoende is, ontstaan er eerder klachten. Dit leidt tot extra onvoorziene kosten. Om de kwaliteit te borgen, gebruiken wij voor onze werkzaamheden de LIOR. Hierin zijn de normen aangegeven die wij hanteren bij vervanging en nieuwe aanleg. Ook verwachten wij dat externe partijen deze normen hanteren voor riool dat uiteindelijk in ons beheer komt. De kwaliteit zal gedurende de uitvoering goed gecontroleerd moeten worden. Het riool ‘verdwijnt’ na aanleg onder de grond en op dat moment is de kwaliteit erg lastig te achterhalen.
8.5.4
Meten en monitoren
Klachten over de riolering en (grond)wateroverlast komen op verschillende manieren binnen: per telefoon, via de gemeentelijke website of door storingsmeldingen (telemetrie). Er is een standaardprocedure voor de omgang met klachten over (grond-) wateroverlast met een zaakgericht systeem. De klachten worden geregistreerd en gespecificeerd (aard, oorzaak etc.). Aantallen worden bijgehouden, trends moeten worden gesignaleerd. In samenwerking met de Noordkop-gemeenten wordt uitvoering gegeven aan het meetplan voor het monitoren van het gemengd rioolstelsel. De metingen worden uitgevoerd in het stelsel, ter plaatse van riooloverstorten en gemalen. Daarnaast zijn er neerslagmeters geïnstalleerd. Deze metingen worden uitgevoerd om gegevens te verzamelen over het hydraulisch functioneren van de riolering in het bijzonder en het functioneren als geheel binnen het watersysteem.
8.5.5
Gegevensbeheer en data-analyse
In beeld brengen en houden van gegevens Binnen stedelijk waterbeheer hebben we te maken met basisgegevens zoals de afmetingen en hoogtemetingen van putten en leidingen. Deze gegevens worden laagfrequent geïnventariseerd en geactualiseerd. De afgelopen jaren is er door het aantrekken van een gezamenlijke databeheerder in de Noordkop een verbeterslag gemaakt met het verwerken en verbeteren van deze gegevens. Data verzamelen we onder andere om graafschade te voorkomen (wet WIBON), om de kwaliteit vast te leggen (inspectie), en om met ingezamelde data te kunnen rekenen en te voorspellen of ergens overlast ontstaat (SSW - Systeem Stedelijk Water). Verzamelde gegevens hebben we zoveel mogelijk op uniforme wijze (en GWSW-proof) opgeslagen in ons beheersysteem. Bij het bijhouden van revisiegegevens, 46
Onze referentie: 1.9 - Datum: 11 januari 2023
PROGRAMMA STEDELIJK WATER EN RIOLERING SCHAGEN 2023-2027 Inleiding
Regionaal deel
Gemeentelijk deel
Middelen
kunnen we goed gebruik maken van landelijke ontwikkelingen die dit makkelijker maken, zoals het gezamenlijke ontwikkelprogramma van CROW en Stichting RIONED dat digitalisering voor beheer van de openbare ruimte verkent (BORius). Hierin worden informatiestandaarden uitgewerkt waarin gegevens van aannemers makkelijker te verwerken moeten zijn in gegevensbeheer. Door het proces van data-uitwisseling te verbeteren verwachten we de komende jaren een efficiëntie slag te maken. We streven ernaar om dit bij te houden en na nieuwe- en vervangingsaanleg verwerken wij de gegevens binnen 6 weken in ons beheersysteem. Zo voldoen wij aan onze verplichting met betrekking tot de WIBON- en BGT registratie. Naast het zelf bijhouden van onze revisiegegevens, willen we beter gebruik maken van openbare bronnen zoals PDOK (Publieke Dienstverlening Op Kaart). Bij het openbaar ontsluiten van beheergegevens, is het wel van belang dat goed wordt afgedekt hoe de gegevens gebruikt kunnen worden. We gaan in beeld brengen wat op juridisch vlak voor nodig is. Naast basisgegevens, willen we ingezamelde klachten en meldingen analyseren om te gaan gebruiken voor efficiënter rioolbeheer.
Data-analyse Vervolgstap is om beter gebruik te maken van onze data in het rioleringsbeheer om slimme en onderbouwde keuzes te maken. Denk bijvoorbeeld aan het meetbaar maken van de effecten van beleid en dit te gebruiken om beleid weer aan te scherpen. Hiervoor moeten wij de komende periode ervaring gaan opdoen met data-analyse; het analyseren van data door bronnen omgevingsdata slim aan elkaar te koppelen en hier verbanden uit te vinden. Ons streven is om uiteindelijk data te kunnen gebruiken voor voorspellend beheer.
8.5.6
Eigendom openbare riolen op private percelen
In het verleden is voorgekomen dat het juridisch eigendom van de openbare riolering en drainage op percelen niet goed is vastgelegd. Voor het beheer en onderhoud is dit wel wenselijk. Indien er geen zakelijk recht of erfdienstbaarheid is opgesteld, hebben wij als gemeente rechten door horizontale natrekking. Bovendien ontstaat na een periode van 20 jaar een erfdienstbaarheid voor het hebben en houden van riolering in dat perceel. Bij nieuwe aanleg of rioolvervangingen wordt de riolering altijd in openbaar gebied aangelegd, zodat het riool beheerd, onderhouden en in de toekomst vervangen kan worden.