Een nieuw thuis-Stimuleren van doorstroming van senioren op de woningmarkt

53

Inhoud

Inleiding

4.2 Afscheid van de homo economicus

Figuur 7 Twee systemen voor het verwerken van informatie

– snel – intuïtief & associatief – automatisch – verbruikt weinig energie – staat altijd aan

SYSTEEM 2 – traag – bedachtzaam redeneren – vraagt actieve aandacht – slurpt energie

We gebruiken het automatische systeem voor veel van onze dagelijkse bezigheden en de bijbehorende beslissingen: al die bezigheden en beslissingen

Een nieuw (t)huis / 4. Vergeet het gedrag niet

2. Zicht op de opgave

3. Integrale aanpak

4. Het gedrag

die we op routine doen, en waar we niet te veel energie aan (willen) besteden. Dergelijk gewoontegedrag is zeer efficiënt.

Lang werd gedacht dat mensen hun keuzes baseren op rationeel denken, een gedegen afweging van mogelijkheden op basis van een volledig overzicht van relevante informatie. Deze rationele-keuzetheorie krijgt steeds minder navolging, omdat het model geen goede weergave is van de manier waarop mensen keuzes maken. Uit psychologisch onderzoek blijkt dat we twee systemen hebben voor het verwerken van informatie en het maken van keuzes: het automatische systeem en het reflectieve systeem: – Bij het automatische systeem (systeem 1, zie figuur 7) horen processen die onbewust verlopen en weinig energie kosten. Het zorgt ervoor dat we snel en intuïtief kunnen handelen, bijvoorbeeld de reflexen die we vertonen in geval van gevaar, zoals het wegtrekken van je hand als er ineens heet water uit de kraan komt. – Bij het reflectieve systeem (systeem 2, zie figuur 7) horen processen die bewust en met opzet verlopen. Deze processen zijn preciezer, maar ook trager en kosten relatief veel energie. Dit systeem wordt ook gebruikt om acties uit het automatische systeem te onderdrukken.

SYSTEEM 1

1. Samen naar beter

Binnen de gedragswetenschappen is er de laatste jaren meer aandacht voor onbewust gedrag. Dit leverde verschillende inzichten op in de manier waarop mensen keuzes maken. Deze ‘irrationele’ keuzestrategieën zijn van invloed op het wel of niet doorstromen van senioren. Kahneman en Tversky1 toonden in 1979 aan dat mensen niet rationeel handelen, maar dat ze simpele, efficiënte regels (heuristieken) gebruiken om keuzes te maken. Uit hun onderzoek bleek bijvoorbeeld dat mensen eerder kiezen voor een kleine zekere winst dan een grotere mogelijke winst. Het omgekeerde geldt voor verlies. Mensen kiezen eerder voor een kans dat ze een groot bedrag moeten betalen dan de zekerheid dat ze een kleiner bedrag moeten betalen. In de volgende paragraaf lichten we enkele van deze principes nader toe en vertalen we deze naar beleid en praktijk van doorstroming. De mens is geen homo economicus die alle voor- en nadelen van de beschikbare opties op een rij zet en vervolgens de optie kiest die financieel het beste is. Mensen schieten tekort in denk- én doenvermogen. Bij life-events, zoals een verhuizing, kan het doen-vermogen onder druk komen te staan, terwijl iemand dan juist in actie moet komen. Dit gegeven heeft consequenties voor het beleid, de regels en de uitvoering. Op verschillende beleidsterreinen komt er meer aandacht voor het daadwerkelijke gedrag van mensen en hoe daarop aan te sluiten.

Waar het gaat om doorstroming op de woningmarkt is er nog relatief weinig aandacht voor dit onderwerp. Veel beleid en processen zijn nog gestoeld op het ‘oude’ mensbeeld van de competente en rationeel handelende burger. De opgave is om standaard meer rekening te houden met wat we weten over wat mensen kunnen en doen. En ook binnen woningmarktbeleid of wonen en zorg voor senioren meer uit te gaan van het denk- en doenvermogen van mensen. 1. Kahneman, D. (2016). Thinking, fast and slow. New York: Farrar, Straus and Giroux.

54

Inhoud

Inleiding

Denk- én doenvermogen

1. Samen naar beter

2. Zicht op de opgave

3. Integrale aanpak

4. Het gedrag

Figuur 8 Schematische weergave van de begrippen denk- en doenvermogen

De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) kwam in 2017 met het rapport ‘Weten is nog geen doen’ waarin de Raad benadrukt dat het dominante uitgangspunt van een rationele burger of consument onterecht is en aangeeft dat de overheid er goed aan doet om meer in termen van doenvermogen van burgers te denken. Doenvermogen gaat om vermogens, zoals in actie komen, acties volhouden, en met tegenslag omgaan. Dit vermogen is afhankelijk van de persoonskenmerken temperament, zelfcontrole en overtuiging van eigen kunnen. Doenvermogen staat dus voor een groot deel los van intelligentie. Het begrip doenvermogen is door de WRR geïntroduceerd als aanvulling op denkvermogen. Het denkvermogen wordt beïnvloed door cognitieve vaardigheden en intelligentie, en richt zich op het verzamelen en verwerken van informatie. Beide vermogens tezamen vormen een belangrijke voorspeller van gedrag. Immers, dat iemand weet wat moet gebeuren, betekent niet dat iemand dat ook gaat doen.

Doenvermogen checken? De WRR heeft het Integraal afwegingskader doenvermogen ontwikkeld, om beleid beter aan te laten sluiten op het denk- en doenvermogen van mensen. Kernvraag: gaat het beleid en de regelgeving van de overheid uit van realistische assumpties over de mentale belastbaarheid van de doelgroep? De toets is ook interessant voor andere organisaties om te bepalen of hun beleid en regels doenlijk zijn voor inwoners/huurders.

Een nieuw (t)huis / 4. Vergeet het gedrag niet

4.3 Enkele gedragsprincipes Naar de psychologie van doorstroming is nog vrijwel geen onderzoek gedaan. Daardoor zijn er geen wetenschappelijke bewijzen van wat werkt. Dat betekent niet dat we hier met lege handen staan. Vanuit bijvoorbeeld de psychologie, marketing en gedragseconomie is zeer veel kennis naar voren gekomen over hoe mensen zich gedragen. Deze principes zijn wetenschappelijk onderbouwd, én worden door professionals die met senioren in gesprek zijn, zoals seniorenmakelaars, herkend en in hun eigen praktijk vertaald naar hoe te handelen. In deze paragraaf lichten we er een vijftal uit die van waarde zijn voor de beleid en praktijk gericht op doorstroming van senioren op de woningmarkt.

55

Inhoud

Inleiding

1. Verliesaversie Psychologisch nadelig effect van verlies wordt als groter ervaren dan het psychologisch effect van winst van gelijke omvang. Mensen behouden graag de status quo en hebben eerder spijt van de nadelen van een actieve dan passieve keuze. Een verlies van 100 euro doet meer pijn dan wat 100 euro winst aan plezier oplevert. Daar komt bij dat senioren bij de huidige woning weten wat ze hebben, maar bij de nieuwe woning niet. Zal de nieuwe woning fijn zijn, hoe zijn de buren, en hoe is de omgeving? Daar nemen mensen liever het zekere voor het onzekere.

1. Samen naar beter

2. Zicht op de opgave

3. Integrale aanpak

4. Het gedrag

– Bespreek overeenkomsten met de huidige woning en welke activiteiten bijvoorbeeld ook mogelijk zijn vanuit de nieuwe woning. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de nabijheid van voorzieningen als winkels, huisarts en ov. Veel senioren willen namelijk graag onafhankelijk blijven. – Toon via verhalen van senioren wat een verhuizing in positieve zin kan opleveren. – Betrek kinderen (indien ze die hebben) bij de gesprekken. Zij kunnen hun ouders in bepaalde mate ontzorgen en helpen bij de bewustwording en het stellen van hun hulpvraag.

2. Hier en nu en onrealistisch optimisme

Wat betekent dit voor…? Beleid – Zorg voor aantrekkelijk woningaanbod, dat aansluit op de woonbehoeften van senioren. Zij hebben al een woning en hoeven dus niet persé te verhuizen. – Begin vroegtijdig met het benaderen van senioren voor een eventueel nieuwbouwcomplex. Maak hen bekend met de locatie, het gebouw en elkaar. – Kijk naar mogelijkheden voor senioren om in de wijk te verhuizen door voorrang te bieden of woningwissel mogelijk te maken. – Ontwikkel eventueel mogelijkheden om een dagje of weekje op proef te wonen of al eens te buurten in een nieuw complex. Uitvoering – Laat senioren zo mogelijk de nieuwe woning ervaren door een bezoek aan de woning of samen foto’s te bekijken. – Betrek senioren zo vroeg mogelijk bij de ontwikkeling van nieuwbouwprojecten.

Een nieuw (t)huis / 4. Vergeet het gedrag niet

Bij het maken van keuzes gaan mensen uit van het nu en houden weinig rekening met hoe hun voorkeuren en omstandigheden kunnen veranderen. Vaak kiezen ze in het verlengde van eerdere ervaringen en opvattingen van wat goed is en negeren informatie die daar niet bij past (confirmation bias). Daarbij koesteren mensen optimistische verwachtingen over hun eigen toekomst. Zij denken in vergelijking tot anderen een grotere kans te hebben op een lang en gezond leven, en onderschatten juist de kans op het krijgen van kanker of slecht ter been worden. Dit verwachtingspatroon wordt ook wel ‘onrealistisch optimisme’ genoemd. Het onrealistische aan deze verwachtingen ligt in het statistische gegeven dat niet iedereen gevrijwaard blijft van vervelende gebeurtenissen. Zowel de confirmation bias en het onrealistische optimisme leiden ertoe dat mensen niet altijd handige beslissingen nemen en ook dat zij investeringen die nodig zijn voor de lange termijn, uitstellen.

56

Inhoud

Inleiding

1. Samen naar beter

2. Zicht op de opgave

3. Integrale aanpak

4. Het gedrag

Wat betekent dit voor…? Beleid – Investeer in algemene communicatie/voorlichting gericht op bewustwording in het kader van langer zelfstandig thuiswonen: hoe wilt u later wonen? – Laat de mogelijkheden voor zorg en ondersteuning zien, maar besteed vooral ook aandacht aan zaken die voor fitte senioren belangrijk zijn. Oud worden, dat komt immers pas later. – Ga voor een persoonlijke aanpak. Alleen een algemene brief over doorstroming en/of een nieuw wooncomplex sturen, volstaat vaak niet. Een brief voor een geselecteerde doelgroep met daarin aangegeven dat senioren ook een persoonlijk gesprek aan kunnen gaan is vaak een goede eerste stap. Uitvoering – Ga met senioren in gesprek en bespreek de toekomst. Maak deze zo concreet en realistisch mogelijk, zodat deze ‘tastbaar’ wordt. – Neem de tijd voor het gesprek, reflecteer en stel waar nodig kritische vragen. – Reken door wat het niet maken van keuzes kan kosten. Denk bijvoorbeeld aan verhuiskostenvergoeding, nieuwe huur en energieprijzen. – Voorkom uitstelgedrag door mensen alvast kleine stapjes te laten zetten, bijvoorbeeld door te laten noteren wat zij belangrijk vinden aan een woning. – Geef feedback waardoor senioren zich bewust worden van het negeren van negatieve situaties die wel hun toekomst kunnen zijn. Bijvoorbeeld door senioren na te laten denken over hoe fijn het is om samen te verhuizen in plaats van alleen.

– Neem ruimte om te bespreken wat er zou moeten gebeuren als de toekomst er toch anders uitziet dan gehoopt. Zonder sturend of dwingend over te komen (zie boven).

3. Intrinsieke en extrinsieke motivatie Mensen kunnen zowel extrinsiek als intrinsiek worden gemotiveerd. Intrinsieke motivatie komt helemaal uit de persoon zelf voort. Extrinsieke motivatie komt van buitenaf, zoals door een beloning of boete, sociale druk of bijvoorbeeld een cijfer. Sturen op extrinsieke motivatie kan een negatief effect hebben. Zo vonden onderzoekers Gneezy en Rustichini in 2000 dat ouders die te laat kwamen om hun kinderen op te halen bij een kinderopvang nóg later kwamen als ze er een boete voor kregen. Zij begonnen de boete te zien als het tarief voor het later ophalen van hun kinderen en kochten daarmee hun schuldgevoel af.2 Wat betekent dit voor…? Beleid – Sluit aan bij wat voor senioren belangrijk is: waar zit hun motivatie? De doorstroomtrein Floqz kan daar een mooi voorbeeld van zijn: een buurtbewoner die te klein woont, je woning bieden die voor jou aan de grote kant is. – Versterk de autonomie van mensen om beslissingen te nemen. Biedt hierin maatwerk: wat hebben senioren nodig om een keuze te kunnen maken, om stappen te kunnen zetten. Bied een mix van informeren, adviseren en ontzorgen. – Pas op met het standaard inzetten van verhuispremies. Verhuizers waarderen deze, maar dit is niet de reden waarom zij verhuizen. Vaak is het een mooi extraatje.

2. Gneezy, U. & Rustichini, A. (2000). A fine is a price. The Journal of Legal Studies 2000 29(1), 1-17.

Een nieuw (t)huis / 4. Vergeet het gedrag niet

57

Inhoud

Inleiding

Uitvoering – Sluit in gesprekken aan bij de interesses van mensen, wat zij belangrijk vinden en waar zij trots op zijn. Het werken met Positieve Gezondheid kan een mooi middel zijn om ook het gesprek over toekomstig wonen te voeren, zoals het voorbeeld uit Breda laat zien (zie paragraaf 3.2). – Vermijd een sturende gespreksvorm, wees open en uitnodigend. Help senioren om zelf keuzes te maken. Wat willen ze en wat hebben ze daarvoor nodig?

1. Samen naar beter

2. Zicht op de opgave

3. Integrale aanpak

4. Het gedrag

Uitvoering – Heb aandacht voor het sociale netwerk van senioren: in welke sociale omgeving beweegt iemand zich en hoe staat die tegenover doorstroming? – Vraag door als iemand een antwoord geeft dat mogelijk alleen sociaal wenselijk is. Sluit die keuze ook daadwerkelijk aan op de wensen en behoeften van de senior zelf?

5. Gevoelig voor framing 4. Sociale conformiteit Veruit de meeste mensen voelen zich graag verbonden met anderen en kijken ook naar anderen om te weten wat ‘juist gedrag’ is. Informatieve sociale invloed is de invloed die anderen op ons hebben als een bron van informatie. We baseren een beslissing soms liever op informatie van horen zeggen dan zelf goed uit te zoeken wat de consequenties van een keuze kunnen zijn. Ook conformeren we ons aan de groep om aardig gevonden en geaccepteerd te worden. Dit is de normatieve sociale invloed. We ervaren het als onprettig als we afwijken van de groep. Verhuist niemand, dan ik ook niet. Nemen anderen geen genoegen met een tweekamerwoning? Dan ik ook niet. Wat betekent dit voor…? Beleid – Organiseer informatiebijeenkomsten over zelfstandig thuis wonen, ook wanneer de vraag naar zorg en ondersteuning toeneemt. Nodig ook senioren uit die al verhuisd zijn en vraag hen hun ervaringen te delen. – Investeer in artikelen, podcasts en filmpjes over senioren die zijn verhuisd naar een (kleinere) geschikte woning. Waarom zijn zij verhuisd en wat heeft het hen opgeleverd?

Een nieuw (t)huis / 4. Vergeet het gedrag niet

De keuzes die mensen maken worden beïnvloed door de wijze waarop ze worden gepresenteerd. Door beeldmateriaal of woorden kunnen positieve of negatieve associaties worden opgeroepen, waardoor iemands standpunt kan worden beïnvloed. We zagen al dat er veel negatieve uitingen zijn over doorstroming van senioren. Senioren willen niet. Senioren moeten verleid worden. Dat leidt snel tot discussies dat doorstroming niet mag worden verplicht, maar leidt ook af van de kern van het gesprek: hoe wil iemand zelf wonen? Wat betekent dit voor…? Beleid – Besteed aandacht aan de framing van doorstroming bij communicatie. Zet de senior en zijn of haar belevingswereld centraal. – Kom met een heldere boodschap die je consequent gebruikt. – Wees voorzichtig met woorden die een negatieve klank kunnen hebben. Een wooncoach heeft een andere associatie dan een verhuismakelaar. Uitvoering – Wees je in een gesprek met senioren bewust van je toon. Steek het gesprek positief en vanuit de senior in. – Gebruik geen woorden of vragen die sturend over kunnen komen.

58

Inhoud

Inleiding

– Geef senioren het gevoel dat ze gehoord worden en de tijd krijgen om een weloverwogen keuze te maken.

Praktijkvoorbeeld: Bewustwording via media: ‘Verhuizen en geluk’ De inzending van Rhodé Zwijnenburg ‘Verhuizen en geluk’ voor de doorstroomchallenge van de provincie Utrecht is een mooi voorbeeld van positieve framing. ‘Verhuizen en geluk’ gaat in op het aanspreken van het grote publiek via mediakanalen, in het specifiek de doelgroep die al is “doorgestroomd”. Op een laagdrempelige manier worden doorstromers gevolgd in hun doorstroomproces afgewisseld met feitelijke informatie. Daardoor kunnen taboes doorbroken worden en het zorgt voor meer bewustwording, positiviteit en een makkelijke(-re) gespreksopener.

Een nieuw (t)huis / 4. Vergeet het gedrag niet

1. Samen naar beter

2. Zicht op de opgave

3. Integrale aanpak

4. Het gedrag

59

Inhoud

Inleiding

1. Samen naar beter

4.5 Tips om rekening te houden met het gedrag van senioren Deze tips zijn gebaseerd op de praktijkervaringen die zijn gedeeld in het experiment.

1

Zet vroegtijdig in op bewustwording Het inzetten op bewustwording bij senioren van het langer zelfstandig wonen is essentieel om tijdige keuzes te stimuleren. Hoe eerder mensen nadenken over hoe zij later willen wonen, hoe meer ruimte er is om rustig een keuze te maken. Die bewuste keuze kan bijdragen aan het verbeteren van de kwaliteit van leven, of dat nu in de huidige of een nieuwe woning is.

2

Heb aandacht voor latente wensverhuizers Besteed bij bewustwordingsactiviteiten specifiek aandacht voor latente wensverhuizers, met name de groep mensen tussen de 55-67 jaar. Voor hen breekt een nieuwe levensfase aan, waar soms ook andere woonwensen bij horen. Dat is het moment waarop latente verhuiswensen helder kunnen worden en worden gerealiseerd.

3

Denk na over woonvormen die ontmoeting stimuleren Eenzaamheid is een thema dat leeft onder een deel van de senioren en kan een trigger zijn om door te stromen. Met woonaanbod kan hierop worden ingespeeld. Hofjes en geclusterde woonvormen dragen bij aan meer ontmoeting op de woonplek zelf.

4

Zet in op juiste én volledige voorlichting op maat Veel mensen denken bijvoorbeeld dat zij duurder uit zijn bij een verhuizing, maar dat hoeft niet. Soms stijgt de huur inderdaad, maar dalen de energielasten en wordt de huurtoeslag hoger. Netto hoeft de huurder dan niet duurder uit te zijn. Door dit soort informatie helder aan te

Een nieuw (t)huis / 4. Vergeet het gedrag niet

2. Zicht op de opgave

3. Integrale aanpak

4. Het gedrag

bieden kan aan de voorkant een hoop misverstanden en barrières worden weggenomen.

5

Geef senioren de tijd Verhuizen is een ingrijpende levensverandering. Geef senioren daarom zoveel mogelijk tijd om langzaam aan het idee van een mogelijke verhuizing te wennen.

6

Blijf investeren in contact en begeleiding Veel senioren hebben moeite om zich kwetsbaar op te stellen, willen niet tot last zijn en hebben daarom last van vraagverlegenheid. Blijf daarom investeren in contact. De behoefte aan contact, hulp en begeleiding stopt overigens niet na het tekenen van een nieuw huurcontract. Blijf daarom ook daarna investeren in het contact en begeleiding.

60

Inhoud

Inleiding

1. Samen naar beter

2. Zicht op de opgave

3. Integrale aanpak

4. Het gedrag

Wilma* is na 53 jaar verhuisd: een lastige, maar verstandige beslissing Op het moment dat Wilma hoort dat zij niet in aanmerking komt voor een traplift begint haar zoektocht naar een gelijkvloerse woning. Via de seniorenmakelaar wordt er al gauw een passend appartement gevonden in dezelfde wijk als waar Wilma is opgegroeid. “Ik heb 53 jaar in mijn vorige huis gewoond. Mijn nieuwe omgeving is nog even wennen.”

Wilma* Leeftijd: 68 jaar – Gezinssamenstelling: Alleenwonend – Vorige woonsituatie: Eengezinswoning met tuin in Enschede (sociale huur) – Huidige woonsituatie: Aangepast appartement met één slaapkamer en balkon in Enschede (sociale huur)

Wilma is vijftien jaar op het moment dat zij haar vorige woning samen met haar ouders en oudere broer betrekt. “Ik was nog een kind toen ik daar kwam wonen en koester veel mooie herinneringen aan die plek. Weggaan was daarom een grote stap.” Na het overlijden van haar beide ouders blijven Wilma en haar broer in het ouderlijk huis achter. “Mijn broer en ik hadden het gezellig samen. Het was goed toeven in het huis.” Deze situatie verandert vier jaar geleden als haar broer na een kort ziekbed overlijdt. “Dat was een ontzettend moeilijke periode. Ik was erg op mijn broer gesteld.” Ook de gezondheid van Wilma gaat in die tijd achteruit. “Ik kwam nauwelijks meer de trap op, waardoor ik noodgedwongen beneden bleef. Toen heb ik via de Wmo een vergoeding voor een traplift aangevraagd. Maar deze aanvraag is helaas afgewezen.” Op dat moment wordt duidelijk dat Wilma niet in haar woning kan blijven. Ze zoekt vervolgens hulp bij woningcorporatie Domijn. Hier wordt haar hulpvraag gelijk serieus genomen. Na een paar dagen staat de woonconsulente bij haar op de stoep en bespreken ze gezamenlijk haar woonwensen en -behoeften. * De echte naam van Wilma is bekend bij de redactie van Platform31

Een nieuw (t)huis / Portret: Wilma (68)

61

Inhoud

Inleiding

“Ik voelde mij gehoord door deze consulent. Na een paar weken wachten, werd er al een geschikte woning voor mij gevonden dicht bij mijn ouderlijk huis. Het ging allemaal erg snel.”

Een ongelukkige val Twee dagen voor de sleuteloverdracht is bijna alles gereed voor de verhuizing: de vrijwilligers staan paraat, de verhuiswagen is gehuurd en Wilma’s laatste spullen worden ingepakt. Dan slaat het noodlot toe. Na een val in haar woning breekt Wilma op meerdere plaatsen haar been. “Toen ik daar lag, wist ik gelijk dat het niet goed was.” Een ziekenhuisopname en langdurige revalidatie volgen. “Het was een vervelende timing. Ik wilde graag mijn steentje bijdragen op de verhuisdag, maar ik lag in plaats daarvan in het ziekenhuis.” Tijdens de revalidatie wordt er gelukkig goed voor Wilma gezorgd. Vanaf het centrum waar zij verblijft, kan Wilma in de verte haar nieuwe appartement zien. Ze vertelt enthousiast: “Ik zei vaak tegen de zusters van het revalidatiecentrum: ‘Kijk! Daar ga ik wonen. Dat is mijn nieuwe huis!’ Het personeel reageerde dan altijd enthousiast. Zo begon ik een beetje aan het idee te wennen.” Tijdens haar opname heeft Wilma goed contact met de woningcorporatie. “De woonconsulente was geduldig en dacht mee. Door de ongelukkige situatie is er zelfs een schikking getroffen met betrekking tot de huur. Later kwam mijn consulente langs met bloemen om mij beterschap te wensen. Dat was erg attent.”

Compleet aangepast Na drie maanden revalideren, kan Wilma haar nieuwe woning betrekken. In de maanden dat zij is opgenomen, zijn verschillende instanties bezig geweest om het appartement compleet aan te passen aan haar wensen en behoeften. Wilma: “Op de plek waar eerst een tweede slaapkamer zat, hebben ze een

Een nieuw (t)huis / Portret: Wilma (68)

1. Samen naar beter

2. Zicht op de opgave

3. Integrale aanpak

4. Het gedrag

aangepaste badkamer gerealiseerd. Ook de wc is verruimd en voorzien van beugels. Zo kan ik veel zelf doen en heb ik weinig hulp nodig.” Ook ervaart Wilma de woonomgeving als erg prettig. Het appartement is gelegen in haar vertrouwde wijk en het winkelcentrum is aan de overkant van de straat. “Het mooiste aan mijn woning vind ik het uitzicht. Ik kijk uit op een kinderboerderij en een grote fontein. Ik heb nu al zin in de zomer. Dan kan ik van een afstandje naar alle dieren kijken en genieten van het weer.” Tip voor de woningcorporatie: Geef de cliënt persoonlijke aandacht en betrek indien nodig hulpverleners, zoals een Wmo-consult of wijkcoach. Wilma vertelt: “Ik ben dankbaar voor alle hulp die ik in het proces heb ontvangen. Door de samenwerking tussen de woningcorporatie, de wijkcoach en de Wmo-consulente heb ik deze stap kunnen zetten.” Tip andere senioren: Maak voor de verhuizing een financieel overzicht. Wilma benadrukt dat het in tijden van financiële onzekerheid belangrijk is om maandelijks geld over te houden. Zo kan je onverwachte kosten of een plotselinge verhoging in het levensonderhoud opvangen. “Het is belangrijk dat je ook geld hebt voor leuke dingen.”

62

Inhoud

Inleiding

1. Samen naar beter

2. Zicht op de opgave

3. Integrale aanpak

4. Het gedrag

Meer lezen?

Doorstroming stimuleren van senioren op de woningmarkt Quickscan van tien praktijkvoorbeelden

Beter benutten bestaande woningbouw Onderzoek naar belemmeringen en kansen

Woonvarianten voor senioren: hoe krijg je ze van de grond? Lessen van tien initiatiefnemers

Loont huren nog? Een quickscan naar de financiële gevolgen van doorstroming van koop naar huur onder senioren

Woonprofielen van senioren

Verdieping op gebiedsniveau Bijlage van Woonprofielen van senioren

Een nieuw (t)huis / Meer lezen?

63

Inhoud

Inleiding

1. Samen naar beter

2. Zicht op de opgave

3. Integrale aanpak

4. Het gedrag

Bijlage 1: Overzicht van deelnemers en dankbetuiging De deelnemers van het experiment: – Amersfoort: De Alliantie & gemeente Amersfoort – Apeldoorn: gemeente Apeldoorn & Groupius Wonen – Breda: Laurentius – Delft: gemeente Delft & Vidomes – Eindhoven: Woonbedrijf & Wooninc. – Enschede: Zorgcentrum de Posten & Gemeente Enschede & Domijn – ErinThuis / Cosbo: ErinThuis & Cosbo Almelo – Halderberge: gemeente Halderberge & Woonkwartier – Hengelo: Welbions & Carintreggeland & Wijkracht – Provincie Gelderland: provincie Gelderland – Provincie Utrecht:provincie Utrecht – Schiedam: Woonplus & gemeente Schiedam – Tilburg: TBV Wonen, Tiwos, WonenBreburg & gemeente Tilburg – Utrecht: Mitros & gemeente Utrecht – Woonzorg NL: Woonzorg NL – Zaanstad: Parteon & gemeente Zaanstad

Een nieuw (t)huis / Bijlage 1

Met dank aan: Alisha Arjun Sharma, Amarens van der Meulen, André Buys, Anneke, AnneMarie Buurstee-Kapitein, Annemarieke Koremans, Arianne Graafland, Arjan Primus, Bettina Vennik, Brian Mous, Brigitte Crooijmans, Carola Butink, Carolien, Cees, Corrie van den Berg, Daphne Toorman, Dave Sebo, Dion Heinis, Eefke Hendrickx, Elke Leijzer, Ellen Bier­kens, Emmy, Erwin Smit, Erwin Wessendorp, Eva Landheer, Frank Dirks, Gerda Houtman, Guydo Reyneveld, Helen Hoogenhout, Henk, Henny, Huub Holthuizen, Ineke Visser, Ingrid Cleijpool, Inge, Ingrid de Gooijer, Jaap van Hoogmoed, Janniek de Vries, Jennifer Scholl, Joeri Migchelbrink, Joop, Karin Holthuizen, Karin Westerhof, Kenneth Gopal, Koos, Kris Briedjal, Krista Bosman, Lieke Wullems, Ludan Schmid, Maarten Vos, Marieke Born, Mariska Vereecken, Marjolein Kuipers, Marleen van Dongen, Marloes Derksen, Maud Brugman, Mieke de Vetter, Michael Stuart Fox , Mirjam Zerstegen, Nadia Maachi, Nancy Sebrechts, Nicole Zand­huis, Nihal Erten, Norbert de Leeuw, Perry Hoetjes, Pieter Buisman, Ploni Spit, Rabia el Aissati, Rembrandt de Vries, Renee Ranieri, Rini, Robert Olde Heuvel, Sigrid Mulder, Sjoukje Sikkema, Suzanne Nieuwenhuis, Toine Tak, Willeke Koops, Wilma, Wouter Kersten, Yvonne van den Braken, Zsuzsu Tavy.

64

Inhoud

Inleiding

1. Samen naar beter

2. Zicht op de opgave

3. Integrale aanpak

4. Het gedrag

Bijlage 2: Inzendingen Doorstroomchallenge Utrecht Provincie Utrecht daagde marktpartijen, woningcorporaties en particulieren uit om deel te nemen aan een doorstroomchallenge met als doel: concrete oplossingen ophalen die gemakkelijk realiseerbaar zijn en bijdragen aan doorstroming. Hieronder volgt een overzicht van de inzendingen, ingedeeld naar de thema’s van de doorstroomchallenge.

Wegnemen van barrières – De verhuiscoach van Stade Advies; De verhuiscoach van de koopsector. Persoonlijke, onafhankelijke motiverende begeleiding in zowel de oriëntatie- als de koopfase. (3e prijs)

Bewustwording & positiviteit Aantrekkelijk woonconcept – Samen buiten wonen alsof je op vakantie bent van de kleinlandgoedmakers; Kleinschalige nieuwbouw op vrijkomende boerenerven. – Erfdelen: sociaal, duurzaam en kleinschalig wonen op het platteland; Vrijkomende agrarische erven benutten voor nieuwe woningen. – 50-plusser en klusser van Steenvlinder; Nieuwbouw of transformatie van (maatschappelijk) vastgoed tot woonproject, incl. een collectieve ruimte / voorziening. Waarbij ‘kluswoningen’ worden gerealiseerd, in principe tot casco. – De buurtgaard van Apto Architects; Woonconcept voor de stedelijke, actieve 50+er (“co-living in de 3e levensfase”).

Gebruik van data – Tellers en Benoemers met De effecten van doorstroming meetbaar maken; Datamodel rekent effecten van (beleids-/programma-)keuzes door. (stimuleringsbudget) – De Doorstroomtrein van Floqz; Regie voeren op een specifieke (lokale) woningmarkt (een wijk), waardoor zowel aan- als verkoop van een woning makkelijker wordt. Data helpen om de lokale verhuistrein ‘aan elkaar te schakelen’ (m.b.v. een puntensysteem) en zo lang mogelijk te maken. (1e prijs) – Doorstromingsoplossing van Clappform; Potentiële verkopers en verhuiscoaches kunnen via een dashboard meer inzicht krijgen in mogelijkheden.

Een nieuw (t)huis / Bijlage 2 Inzendingen Doorstroomchallenge Utrecht

– Verhuizen en geluk van Rhodé Zwijnenburg; Het aanspreken van het grote publiek via mediakanalen, in het specifiek de doelgroep die al is “doorgestroomd”. Dit zorgt voor meer bewustwording, positiviteit en een makkelijke(-re) gespreksopener​(2e prijs).

65

Inhoud

Inleiding

Colofon Dit is een uitgave van Platform31 Den Haag, juli 2022 Auteurs: Bella Bluemink en Susan van Klaveren (Platform31) Redactie: Platform31 Fotografie: Alex Schröder en Platform31 Opmaak: Gé grafische vormgeving Platform31 Kennis- en netwerkorganisatie Platform31 ziet de trends in stad en regio. We verbinden beleid, praktijk en wetenschap rondom actuele vraagstukken en komen tot een aanpak waarmee bestuurders, beleidsmakers en uitvoerders direct aan de slag kunnen. De oplossingen houden we niet voor onszelf: iedereen profiteert mee van de resultaten. Postbus 30833, 2500 GV Den Haag www.platform31.nl Hoewel grote zorgvuldigheid is betracht bij het samenstellen van dit rapport, aanvaarden Platform31 en de betrokkenen geen enkele aansprakelijkheid uit welke hoofde dan ook voor het gebruik van de in deze publicatie vermelde gegevens. Alles uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar worden gemaakt mits de bron wordt vermeld.

Een nieuw (t)huis / Colofon

1. Samen naar beter

2. Zicht op de opgave

3. Integrale aanpak

4. Het gedrag

66