Bijlage 2 Omgevingsvisie Stad Schagen 2040 definitief na raadsbesluit

De omgevingsvisie benoemt hiervoor vier speerpunten: 1) De belangrijkste publieke ruimtes van Schagen, zoals de Markt en de Gedempte Gracht, worden autoluwer klimaatbestendig heringericht met een sterkere focus op vergroenen en verblijven. 2) Nieuwe parkeerstrategie voor Schagen met centrale stadsgarages aan de randen van het centrum. 3) Op strategische plekken wordt het aangezicht van Schagen versterkt door hoogwaardige woningbouw toe te voegen. 4) Een visie op de transitie van het centrumgebied in z’n totaliteit waarin het wonen, werken en ontmoeten met elkaar in balans blijven, ook in de toekomst. Hiervoor wordt een separate visie op het centrumgebied uitgewerkt.

Parkeren heeft een grote impact op de ervaring en ruimtelijke kwaliteit van het historisch centrum

Uitsnede dynamiekkaart

Terassen op de Markt

45

Opwaarderen openbare ruimte In het centrumgebied toont zich het publieke leven van Schagen. Op een relatief compact oppervlak komt de hele gemeente samen voor onder andere de boodschappen, een drankje op het terras of winkelen in de winkelstraten. De openbare ruimte van het centrumgebied is voor iedereen, maar op veel plekken domineert de auto en maakt de openbare ruimte een versteende indruk. Autoluwe openbare ruimte De verbeterslag in de openbare ruimte richt zich op de belangrijkste straten en pleinen. Allereerst ‘de Markt”, de belangrijkste publieke ruimte van Schagen, wordt een aangename verblijfsruimte met meer groen en ruimte voor terrassen. De terp waarop de kerk is gebouwd kan weer in ere worden hersteld. Ten tweede de aansluitende winkelstraten: de “Nieuwstraat” en de “Gedempte Gracht/ Molenstraat/Nieuwe Laagzijde” Hier liggen kansen voor meer hoogwaardige winkelstraten met ruimte voor verblijven en groen. En ten derde de aanloopstraten vanaf het trein- en busstation: De “Landbouwstraat/Laan” en de “Stationsstraat”. Minder parkeren biedt hier kansen voor bijvoorbeeld bredere stoepen en meer groen voor een meer aangenamere wandeling naar het centrum. Naast bovenstaande ingrepen is het ook belangrijk om te werken aan een hoogwaardige wandeling vanaf de nieuwe stadsgarages naar de centrumstraten.

Gedempte Gracht Nieuwstraat

-36

-62

Markt

-36

Een autoluw stadsplein in Zierikzee (B+B)

-73 Landbouwstraat Julianalaan

+100 +150 Zuiderweg-Oost Vergroende winkelstraat in Nijverdal (OKRA) Centrum opwaarderen door parkeren aan de rand van het centrumgebied te plaatsen

Vergroende winkelstraat in Arhnem met ruimte voor wateropvang (Poelmans Reesink)

46

Parkeerhub Julianalaan In de parkeerstrategie in paragraaf 4.2 wordt de locatie Julialaan aangemerkt als een geschikt locatie voor een parkeerhub. Op dit moment is op de Julialaan al een ruim parkeerterrein met een capaciteit van ca 140 parkeerplaatsen voorhanden. Gezien de zeer gunstige ligging ten opzichte van invalsweg en centrum is het interessant om deze parkeerfaciliteit verder te intensiveren door een meerlaagse garage te voorzien. Een compact parkeergebouw (met een kleinere footprint dan het huidige parkeerterrein), met veel groen langs de randen sluit goed aan op het groene karakter van de locatie. Het gebouw houdt afstand van de woningbouw rondom. Het gebouw sluit aan bij het karakter en het gebruik van de Regius-campus. Aan de zijde van de Regius-campus wordt een kleinschalig programma ingepast dat als ontmoetingsplek kan dienen; bijvoorbeeld een koffiebar of plek waar je je fiets kan repareren. Het parkeergebouw biedt ruimte aan ca. 240 parkeerplaatsen. Dat is een toename van ca 100 parkeerplaatsen tov de huidige situatie

De stadsgarage als onderdeel van losse gebouwen in de groene oevers van de Meersloot

Julianalaan

Ruimtelijke inpassing stadsgarage Julianalaan

Voorbeelden van compacte garages met groene inpassing (EZ park, Wageningen)

Mogelijke doorsnede stadsgarage Julianalaan

47

Verdichten op strategische plekken Op een aantal centraal gelegen plekken in het centrum van Schagen bepaalt laagwaardige openbare ruimte en bebouwing nog het beeld. Op deze locaties liggen kansen om de uitstraling van het centrum te verbeteren en de verbinding tussen het centrum en de omringende woonbuurten te versterken. De aangemerkte locaties zijn geschikt voor wonen en hebben potentie om te transformeren naar waardige entrees voor het centrumgebied, passend bij de ambitie van de stad. Centraal wonen, dicht bij alle voorzieningen is interessant voor bijvoorbeeld ouderen en brengt bovendien meer leven en afwisseling in het centrum. Er wordt steeds gestreefd naar een combinatie van kwaliteitsverbetering en verdichting. De volgende locaties zijn kansrijk (maar niet eenvoudig) : 1. Stads bouwblok langs de Nieuwstraat (ca. 90 wo) 2. Nieuwe Kop op de Molenstraat (ca. 30 wo) 3. Herontwikkeling supermarktboulevard (ntb) 4. Herontwikkeling locatie basisschool “De Ark” (planvorming in voorbereiding)

centrum te realiseren. De huidige winkels in het voormalige postkantoor kunnen in het nieuwe bouwblok opnieuw een plek krijgen.

Nieuwe kop op de Molenstraat Een aantrekkelijk nieuw hoekgebouw op de hoek van de Stationsweg en de Molenstraat maakt het centrum direct zichtbaar op de wandeling van de OV-Knoop richting de

Gedempte Gracht, het kernwinkelgebied. De openbare ruimte aan de Molenstraat en de Stationsweg wordt heringericht met een nadruk op groen en een aangename route voor de voetganger en fietsers. Parkeren wordt teruggebracht tot het hoogstnoodzakelijke; de rest van de parkeerplaatsen zijn voorzien aan de achterzijde van het station en in het nieuwe parkeergebouw op de hoek van de Zuiderweg en het spoor.

4

1 3 2

Stads bouwblok Nieuwstraat De entree van het centrum vanaf de Beethovenlaan biedt op dit moment een wat troosteloze blik op het grote parkeerterrein van de Action en de Wibra. Een nieuw stads bouwblok met een aantrekkelijke openbare ruimte draagt bij aan de transformatie van deze ruimte tot een volwaardige en aantrekkelijke entree aan noordzijde van het centrum. In het nieuwe blok is een combinatie voorzien van wonen, winkelen en parkeren. Randvoorwaarde voor een nieuwe ontwikkeling is dat het parkeren ondergronds wordt opgelost, passend bij de ambitie om een autoluw

48

OV-knoop

Verdichtinglocaties rond het historische centrum

Ontwikkeling aan de Nieuwstraat als waardige entree tot het centrum (voor en na)

Herontwikkeling supermarktboulevard De supermarkten en grootschalige winkelpanden langs de Langestraat vervullen een belangrijke rol in het dagelijks functioneren van het centrum. De ruime parkeermogelijkheid en goede autobereikbaarheid maakt het een populaire bestemming. De schrale uitstraling en het extensief grondgebruik doet echter geen recht aan de centrale ligging vlak achter het historische lint. De locatie biedt volop kansen voor een meer multifunctioneel gebruik. De bestaande winkelpanden kunnen in een nieuwe opzet worden gecombineerd met hoogwaardige woningen, een mooie parkeeroplossing en aantrekkelijke openbare ruimte.

Visie op centrumtransformatie Een centrumgebied heeft een woonkamerfunctie binnen de gemeenschap. Gedurende de decennia verandert de aard van de functies in een centrumgebied, echter de noodzaak van een woonkamerfunctie verandert niet. Op dit moment signaleren we dat er transformatie van retail en kantoren naar woningbouw plaatsvindt. Met negatieve gevolgen op onder andere leefbaarheid, parkeren en de huiskamerfunctie. Om dit tegen te gaan is een goede centrumvisie nodig.

Supermarkt met woningen in kleinschalig stadsweefsel in Krommenie (FKG Architecten) Huidige tapijtbedrijf hoek Molenstraat

Supermarktboulevard Langestraat

49

2. Zuiderweg als groene stadslaan

Visie Stadslaan Zuiderweg De Zuiderweg is een doorgaande weg met een overwegend groen karakter. Verschillende buurten worden door de Zuiderweg ontsloten en bebouwing staat vaak op enige afstand van de weg. De weg geeft veelal een parkachtige beleving. Dit groene en luwe karakter van de Zuiderweg vormt nu een kwalitatieve entree van Schagen. Met de realisatie van het gezondheidscentrum enkele jaren geleden en het project “de Veldwachter”, waarvan de oplevering binnenkort zal plaatsvinden, is het karakter van de Zuiderweg aan het verschuiven naar een wat meer stads karakter; een laan met gebouwen in een rooilijn en adressen direct aan de laan. Dit uit zich in een gebrek aan fysieke ruimte rond de Zuiderweg. Door de steeds opdikkende infrastructuur is het rond de Zuiderweg op dit moment te krap; zowel de bebouwing als de voet en fietspaden moeten ‘de adem inhouden’. Met het toenemende druk op de verkeersmachine zal dit alleen maar meer gaan knellen. Afwaarderen Zuiderweg Dat is waarom de optie van een nieuwe zuidelijke randweg interessant is. Er wordt ingezet op het realiseren van een zuidelijke omleiding. Hierbij ontstaan kansen om de Zuiderweg af te waarderen, of beter geformuleerd, terug te transformeren naar een meer lokale weg en mogelijk de spoorovergang geheel autovrij te maken.

Een en ander moet nog beoordeeld worden in samenhang met de ontwikkeling van de nieuwe uitbreidingswijken. Dan worden de condities voor nieuw programma gunstiger, doordat de infrastructuur ‘meer ademruimte kent’, en nieuwe projecten weer ontspannen langs de weg kunnen staan. Ook komt het de oversteekbaarheid ten goede, wordt de relatie tussen het centrum en Muggenburg Eiland/

50

Muggenburg versterkt en draagt het bij aan een goede recreatieve verbinding met het landschap ten Zuiden van Schagen. Betere fietsbereikbaarheid In de fietsroute langs de Zuiderweg ontbreekt een schakel. Momenteel is er voor de fietser enkel aan de zuidzijde een fietspad aanwezig. Dit maakt dat o.a. het gezondheidscentrum voor fietsers slecht bereikbaar is en veel mensen over de stoep fietsen. Een extra fietspad langs de noordzijde zorgt voor een betere fietsbereikbaarheid. Daarnaast kan dit fietspad direct aansluiten op de nieuwe fietsroute over het oude trambaantje en wordt hierdoor het landschap sterker verbonden met de woonbuurten. Eventuele herontwikkeling van de bedrijfsbebouwing naast het gezondheidscentrum is door dit fietspad meteen goed aangesloten op de stad. Vergroenen De Zuiderweg kan een sterkere rol gaan vervullen als groene verbinder tussen stad en landschap. De Zuiderweg ten westen van het spoor kent een groen en ontspannen karakter. Oostelijk van het spoor is dit groene karakter nog maar ten dele aanwezig. We stellen dan ook voor om aan de oostzijde extra bomenlanen aan te planten aan weerszijde van de weg. Stadsgarage Aan de oostzijde van het spoor wordt gezocht naar een locatie voor een nieuwe stadsgarage. Nadere studie moet de exacte locatie voor deze stadsgarage uitwijzen.

Zuiderweg oostelijk van het spoor. Het gezondheidscentrum (links) maakt een adres aan de weg.

Zuiderweg westelijk van het spoor. Gebouwen staan op afstand en de weg heeft een overwegend groen karakter.

Gezondheidscentrum

Extra fietspad

Extra fietspad

Bomenlanen

“De Veldwachter”

Voormalige handbalvelden

Fietsroute tussen centrum en Muggenburg-Zuid

Visieschets Zuiderweg. Een groene stadslaan tussen de Westerweg en de Provincialeweg, goed bereikbaar voor fietsers

3

1

2 Drie samenhangende projectgebieden langs de Zuiderweg

51

Visie groen en doorwaadbaar Muggenburgeiland Het Muggenburgeiland, het gebied tussen de Zuiderweg en Muggenburg-Noord, is momenteel een wat rommelig en ondoorwaadbaar gebied met veel parkeren en verharde ruimte. De Spartahal staat dicht op het water en de aanwezige groen/blauwe structuur is ingeklemd en verstopt. Onderzocht wordt om de Spartahal mogelijk te verplaatsen naar de locatie Groenoord. Dit biedt kansen om het Muggenburgeiland verder te transformeren tot hoogwaardige woonlocatie. De locatie is strategisch gelegen pal naast de OV-knoop en het centrum.

Losse bebouwing en groene parkruimte in samenhang ontworpen, Cuijk (van der Waals/Zeinstra)

52

Het succes van de huidige en toekomstige projecten op Muggenburgeiland is dan ook in grote mate afhankelijk van een sterke verankering in een robuust netwerk van groene-/ blauwe structuren en fietspaden. Het is daarnaast van belang rekening te houden met de verschillende opties die er zijn voor de toekomst van de Zuiderweg in relatie tot een eventuele nieuwe zuidelijke randweg. Een integrale ruimtelijke aanpak voor de Zuiderweg is daarom zeker op deze locatie van groot belang. Naast de bestaande projecten “De Veldwachter” en “De Tramhalte” op de voormalige handbalvelden is er in de schets van Muggenburgeiland nog ruimte voor circa 50 woningen.

Bestaand netwerk

Het Muggenburgeiland beschikt in potentie over een sterk groen/blauw netwerk.

Kansen voor een verbeterd netwerk gekoppeld met nieuwbouw projecten

Zorgboulevard Zuiderweg De oostelijke stadsentree aan de Zuiderweg, vlak naast woonwijk “De Hoep” biedt een wat perifere en weinig kwaliteitsvolle aanblik. De locatie ligt nochtans op loopafstand van het station, dichtbij het centrum en vlakbij het open landschap rondom Schagen. Aan de noordzijde van de Zuiderweg, naast het gezondheidscentrum, staan enkele losstaande bedrijfsgebouwen op enige afstand van de weg. De bestaande bedrijfsbebouwing functioneert momenteel prima, maar er liggen op termijn kansen voor verdichting en het toevoegen van woningbouw. In de schets is een serie compacte woongebouwen getekend met zorg gerelateerd programma in de plint en wonen erboven. Het is te lezen als een versteviging van de aanwezige zorgboulevard, waarbij de bestaande zorgprogramma’s in het gezondheidscentrum en aan de overzijde van de Zuiderweg worden uitgebreid. In de schets op deze pagina is ruimte voor circa 15.000 m2 BVO (circa 8.000 m2 BVO meer dan de huidige situatie). Dit biedt ruimte voor ongeveer 80 nieuwe woningen. Op termijn kansen voor een meer gemixt milieu met woningbouw in combinatie met zorgprogramma.

Bestaande bedrijfsbebouwing langs de Zuiderweg

Zorgprogramma in de plint (EGM architecten)

Kleinschalig Woon-zorgcomplex Hagedonk (EGM architecten)

53

3. Een levendig en divers Lagedijk

Het bedrijventerrein Lagedijk heeft momenteel een wat rommelig karakter met deels leegstand. Toch ligt het bedrijventerrein enorm strategisch op steenworp afstand van het historisch centrum en pal op de route tussen het centrum en de landschappelijke route naar de kust. De jachthaven, in de zuidelijke hoek van het bedrijventerrein, is bovendien een potentiële publiekstrekker met kades om langs te flaneren. Er liggen kansen voor transformatie (gemengd woon/werkmilieu) gekoppeld aan de ontwikkeling van een recreatiehaven. Op termijn kan worden onderzocht of en zo ja hoe dit mogelijk kan worden uitgebreid.

Strategie voor stapsgewijze transformatie naar gemixt woon-/werkgebied Op bedrijventerrein Lagedijk liggen volop kansen voor een stapsgewijze transformatie naar een meer dynamisch en gemixt woon-/werkgebied. Een centraal gelegen woon-/ werkmilieu uniek voor Schagen met kleine bedrijfjes en werkplaatsen ondersteunend aan een diverse lokale economie. Met daarnaast een kwaliteitsvolle openbare ruimte en aantrekkelijke verblijfsruimtes rondom de haven. Een aantal knelpunten belemmeren op dit moment de transformatie: • Barrière oversteek Schagerweg. Deze verkeersknoop dient te worden versimpeld om een goede oversteek mogelijk te maken. • Ruimtelijke impact en geluidsoverlast van de Schagerweg parallel langs de haven. Dit belemmert een kwaliteitsvol woonmilieu en openbare ruimte rondom de haven. • Milieucontouren van bestaande bedrijven in Lagedijk maken woonontwikkelingen onmogelijk. • Gefragmenteerde eigendomssituatie maakt de ontwikkeling complex.

54

Mogelijke eindsituatie: Bij een verdere transformatie is geen plek meer voor de Asfaltcentrale. Bij uitplaatsing van de Asfaltcentrale ontstaat ruimte om ook rondom de insteekhaven een dynamisch woon-werkgebied te maken en de publieke kade door te trekken. Er is een interessant gemixt gebied ontstaan, uniek in Schagen, waar wonen en werken hand in hand gaan.

55

Kop van de haven als katalysator De kop van de haven vormt een kans in de mogelijke transformatie van Lagedijk. De jachthaven kan potentie voor wonen en verblijven bieden. Stoere woongebouwen, werkruimtes in de plint, met terrassen langs het water. Door de Lagedijkerweg af te waarderen en verkeer via de passage naar de Zijperweg om te leiden, ontstaat de mogelijkheid autovrije kades te maken met een focus op verblijf en recreatie. Vergroening van de ruimte tussen de N245 en de haven en opheffen van de Halerweg is van belang voor een aantrekkelijk woon en verblijfsmilieu. De parkeerplaatsen aan de oostzijde van de haven zijn enkel nog bereikbaar via de kruising van de Schagerweg en de Sportlaan.

Bestaand netwerk

Door de verkeersknoop ten zuiden van het bedrijventerrein te vereenvoudigen ontstaan nieuwe condities voor de kop van de Haven. De ontwikkeling is opeens gelegen langs een aantrekkelijke en groene route tussen het centrum en de kust. In de eerste stap van de transformatie van Lagedijk rondom de kop van de haven is ruimte voor circa 110 woningen. Vereenvoudigd netwerk, met betere fietsverbinding naar het landschap en een autoluw woonmilieu aan de haven

56

Schets transformatie Kop van de Haven als katalysator voor de transformatie van Lagedijk bedrijventerrein; verbinding tussen het centrum en de haven als recreatiegebied voor de stad

Een ontspannen woonmilieu aan het water

Kraanbolwerk, Zwolle

Cruquius, Amsterdam

57

4. Groen wonen in het Westerpark

Net aan de overzijde van de Schagerweg op steenworpafstand van het historisch centrum ligt een taps toelopende locatie, die kansrijk is voor herontwikkeling. Aan de noordzijde van de locatie is reeds een samenhangend bebouwingscluster aanwezig, gegroepeerd rond de doodlopende Westerparkweg. De zuidzijde van de locatie wordt gekarakteriseerd door een onderbenutte parkeerplaats, enkele losse gebouwtjes van wisselende kwaliteit en opgeknipte grasveldjes. Aan de westzijde van de locatie loopt een wandel- en fietspad min of meer verscholen achter hoog opschietend groen.

Nieuw woongebouw Een nieuw stoer woongebouw maakt een mooie beëindiging van het bestaande bebouwingscluster. Het gebouw maakt adres aan het park en geeft het park een nieuw gezicht. Op loopafstand van het centrum krijgt Schagen er zo een nieuwe groene parkruimte bij. Het bestaande programma in de drie losse gebouwtjes zal moeten verhuizen. Het is mogelijk dit in het nieuwe woongebouw of in een nieuw paviljoen in het park te herhuisvesten. Het huidige fietspad ter plaatse van het historische trambaantje wordt versterkt en vormt een hoogwaardige fietsroute tussen de Menisweg en bedrijventerrein Lagedijk. Het woongebouw is met de auto bereikbaar vanuit de Scholeksterlaan via het Westerpark. Parkeren dient uit het zicht inpandig te worden opgelost.

Bestaande situatie

In de schets op deze pagina is ruimte voor circa 60 woningen.

58

Een nieuw woongebouw maakt adres aan de groene parkruimte

Nieuw voorstel

Maximaal 8 bouwlagen Nieuw paviljoen in het park

Hoogwaardige fietsroute

Aantrekkelijke parkruimte

Kleinschalige overloopparking (ca. 40 pp)

Westerpark wordt een echt park

Wonen aan het groen

Zorgvuldige overgangen van privé naar openbaar

59

Conclusie binnenstedelijke stadsprojecten In deze studie onderzoeken we de mogelijkheden van binnenstedelijk verdichten. We doen dat wel binnen een belangrijke voorwaarde; de voorwaarde van een leefbare stad. Het kan immers niet de bedoeling zijn om alle lege plekken binnen de huidige contour vol te bouwen, want wonen in Schagen moet aangenaam blijven en er moeten rustige buurten met voldoende groen blijven. Dat is ook hoe aan deze projecten is gewerkt; stevig verdichten waar het kan, maar geen ‘gaten vullen’. Het gaat hand in hand met vergroenen, het realiseren van goede voet- en fietspaden en met als doel de stad ook op termijn aangenaam en leefbaar te houden. De stadsprojecten binnen de rode contour zijn interessant, maar laten ook zien dat er in het dichtbebouwde centrum van Schagen slechts een beperkte plancapaciteit aanwezig is. Het zijn geen van allen eenvoudig te realiseren projecten. Onder andere grondposities van derden, bestaand vastgoed, klachtenprocedures door omwonenden en betrokkenen, problemen met betrekking tot parkeren, erfgoedkwesties, belemmeringen door milieuzoneringen en externe veiligheid en geluidsoverlast van weg en industrie vormen reële risico’s bij deze binnenstedelijke opgaven en hebben invloed op de werkelijke plancapaciteit.

60

61

4.5 Stadsprojecten in de rand De studie naar binnenstedelijk projecten laat zien dat er binnen de bebouwde contour van Schagen stad slechts zeer beperkt ruimte is voor nieuwe ontwikkelingen. Vooral de ruimte om substantieel woningen toe te voegen ontbreekt. Om toch gereed te zijn voor de benodigde groei zijn daarom, naast de binnenstedelijke projecten, ook de mogelijkheden verkend voor kwaliteitsvolle verdichting en ontwikkeling in de rand van Schagen. Dit is gebeurd in samenwerking met de provincie Noord-Holland. Bij deze verkennende studies is de waardering voor de kwaliteit van het bestaande landschap steeds leidend geweest. Er is gestudeerd op inpassingen die rekening houden met, en inspelen op, de aanwezige cultuurhistorische, ruimtelijke en landschappelijke kwaliteiten. Dat heeft geresulteerd in een aantal welgemikte projectvoorstellen die, is de veronderstelling, in een substantieel woonprogramma kunnen voorzien en daarnaast een welkome nieuwe laag toevoegen aan de voortdurend veranderende Schagense stadsrand.

6

De volgende twee stadsprojecten zijn in deze visie onderzocht: 5. Landschappelijk wonen in Muggenburg-Zuid 6. Een nieuwe stadsrand voor Schagen-Oost Schagen-Oost bevindt zich binnen het regime van provinciaal landschap (BPL). Het vraagstuk hoe met het BPL om te gaan is hierbij relevant. Schagen-Oost vraagt om een mogelijke herbegrenzing van het BPL of het besluit om op een andere wijze de BPL status geen belemmering te laten zijn voor de ontwikkeling van de stad Schagen.

62

5

De stadsprojecten in de rand van Schagen

5. Landschappelijk wonen in Muggenburg-Zuid

Achtergrond Aan de zuidzijde van Schagen, ingeklemd tussen het spoor en de provinciale weg (N245), ligt een nog grotendeels intacte Middeleeuwse polder. Het fijnmazige slotenpatroon, een slingerend landweggetje en enkele oude terpen bepalen de landschappelijke en archeologische kwaliteiten van dit gebied. Aan de westzijde liggen een aantal terpen met een hoge tot zeer hoge archeologische waarde. Tegelijkertijd is deze polder al enige tijd onderwerp van discussie met betrekking tot stadsuitbreiding. Bij de aanleg van Muggenburg-Noord (de woonwijk ten noorden van de polder) is wel al rekening gehouden met een toekomstige uitbreiding. De polder Muggenburg-Zuid is geen onderdeel van het BPL. In het bestemmingsplan heeft de landschappelijke inpassing weinig aandacht. Er is binnen die contouren een flinke nieuwe woonwijk mogelijk die geen rekening houdt met de aanwezige landschappelijke kwaliteiten. Dit brengt veel verkeer met zich mee, dat niet door Muggenburg-Noord mag rijden, waardoor een nieuwe aansluiting nodig is op de N245. Het bestaande netwerk van landweggetjes en de Verzetslaan in Muggenburg-Noord zijn niet toegerust op de toekomstige verkeersstromen.

Recent heeft het college van B&W besloten tot het bebouwen van deze polder en is de weg vrijgemaakt voor een flinke stadsuitbreiding van Schagen onder voorwaarde dat er een extra ontsluiting op de N245 komt om de nieuwe woonwijk te ontsluiten, zodanig dat het niet door de bestaande wijk Muggenburg-Noord hoeft te rijden.

Archeologische waarde Muggenburg-Zuid (Archeologie WestFriesland)

Bestemmingsplan Muggenburg-Zuid (1978)

Middeleeuwse verkaveling zichtbaar in slotenstructuur

63

Een visie voor Muggenburg Zuid Om tot een kwaliteitsvolle uitbreiding te komen is het van belang dat Muggenburg-Zuid wordt ontwikkeld met oog voor de bestaande landschappelijke kwaliteiten en de archeologische waarden. Om de stadsuitbreiding op een kwaliteitsvolle manier in te passen in het landschap wordt het bestaande karakteristieke verkavelingspatroon waar mogelijk intact gehouden. Ook krijgen groen en water veel ruimte. Een serie langgerekte buurtschappen, met een mix van grondgebonden woningen en kleinschalige appartementen, worden vast geregen aan een nieuwe ontsluitingsroute op de provinciale weg N245. Bestaande terpen worden ingepast in een parkachtig landschap tussen de buurtschappen. Langs het spoor wordt een bestaande groene verbinding die Muggenburg-Zuid sterk verbindt met het landschap en het centrum verder vervolmaakt.

Bestaand slotenpatroon integreren in een landschappelijk woonmilieu

Intieme woonstraten

Schetsontwerp Muggenburg-Zuid

64

In de groene ruimtes tussen de buurtschappen is een netwerk van lokale en recreatieve routes voorzien die het landschap verbinden met de stad. Deze routes zijn een aanvulling op het bestaande netwerk. Ook het water wordt verbonden onder de N245 richting De Wiel en naar het oosten met Witte Paal. De lokale fietsroute door MuggenburgNoord wordt doorgezet in Zuid en de wandel- en fietsroutes in de flanken van Muggenburg-Noord langs het spoor en de N245 worden doorgezet in de groene parkruimtes van de nieuwe woonwijk. Een regionale doorfietsroute van noord naar zuid loopt langs de Zuiderweg, centraal door Muggenburg-Noord naar Muggenburg-Zuid om vervolgens langs de N245 verder zuidwaarts aan te sluiten op het landschap.

Schoonheid van de huidige polder

Muggenburg-Zuid zal worden ontsloten door middel van een directe aantakking op de N245. Deze aansluiting komt vlak langs twee waardevolle terpen. Ook doorkruist de nieuwe entree de groene voeg tussen het woongebied en de N245. Deze aansluiting dient dan ook zorgvuldig te worden ingepast. De mogelijk nieuwe zuidelijke randweg vormt een toekomstige aanvulling op de wijkontsluiting. In het schetsontwerp is er ruimte voor circa 726 nieuwe woningen.

Het lokale netwerk kan niet meer verkeer dragen en is louter geschikt voor langzaam verkeer en bestemmingsverkeer.

65

6. Nieuwe stadsrand voor Schagen-Oost

Het plangebied Schagen-Oost wordt begrensd door de stad Schagen en de N241 aan de westzijde, de Nes aan de noordzijde, de Lutjewallerweg aan de oostzijde en de Haringhuizerweg aan de zuidzijde. Het is een waardevol gebied met een lange geschiedenis. Opvallend zijn de openheid en de uitgestrektheid van het landschap. Stolpen, schuren, erfbeplanting en het stadssilhouet met de kenmerkende kerktorens zijn zeer goed zichtbaar in dit landschap en geven diepte aan het perspectief. In het gebied zijn de drie historische linten Lutjewallerweg, De Nes en de Snevert nog herkenbaar als oorspronkelijke kades. De Nes is het meest karakteristieke lint; meanderend verloop en (historisch) smal profiel met aan weerszijden sloten. Aan de Nes liggen karakteristieke stolpen en terpen. De rijbaan is kronkelig en smal met aan weerszijden sloten. De Nes wordt veelvuldig gebruikt door doorgaand fietsverkeer uit Kolhorn e.o. Voor de auto is de Nes alleen voor bestemmingsverkeer toegankelijk. De Snevert is breder dan de Nes, ontsluit een beperkt aantal erven en vervult een rol in de auto- en fietsverbinding tussen het centrum van Schagen en Barsingerhorn e.o.

Aan de Snevert zijn enkele vrijstaande huizen gelegen en is ook een molen in aanbouw. Ook langs de Lutjewallerweg en de Haringhuizerweg ligt een zeer beperkt aantal erven waardoor open zichten over de polder dominant zijn. Samen vervullen ze een rol voor het doorgaande auto en fietsverkeer tussen de N241/ Snevert en Haringhuizen/ Barsingerhorn. Alle linten in het plangebied worden veelvuldig gebruikt door recreatief en ander langzaam verkeer. Ter hoogte van zowel de Nes als de Snevert verbinden twee fietstunnels onder de N241 de stad en het landelijk gebied op een comfortabele en veilige wijze. De openheid in het gebied is van grote waarde. Er zijn verre zichten richting de omgeving van Barsingerhorn en het Schagerkoggekanaal. De Nes, Tin en de verschillende erven langs de Lutjewallerweg zijn goed zichtbaar vanuit verschillende richtingen. Terugkijkend op Schagen bieden de Lutjewallerweg en de Nes een prachtig zicht op het silhouet van de stad met haar twee kerktorens. Het landschappelijke karakter van het gebied wordt voornamelijk bepaald door karakteristieke waterpartijen, waaronder de Leets, de Nieuwe Molensloot en de Snevert als de meest prominente. De N241 en de stadsrand van

Lutjewallerweg met aan de linkerzijde Schagen Oost

De Nes

Schagen zorgen voor een vrij groot contrast en harde overgang. Het deel bij Witte Paal is daarbij het meest rafelig en minder representatief.

Gebruik en bebouwingsstructuur Het gebied is momenteel in gebruik als landbouwgebied en heeft de bestemming landelijk gebied. Langs de bebouwingslinten Nes en de Lutjewallerweg zijn erven gevestigd, die vaak verbonden zijn met het achterland. De meeste erven hebben hun oorspronkelijke agrarische functie verloren en hebben tegenwoordig een woonbestemming. Verscheidene van deze kavels omvatten oude stolpboerderijen met een historische waarde. Naast de woonfunctie herbergt het gebied ook drie veehouders. Verder zijn er diverse andere functies aanwezig, waaronder een IJsbaan, een volkstuinencomplex, een kynologische club voor honden, een oefenterrein praktijkonderwijs en een crematorium. Van begin 2024 tot begin 2025 is er een crisisnoodopvang met 250 opvangplekken. Na de gebruiksperiode wordt het landschap weer in haar oorspronkelijke staat opgeleverd.

De Snevert met zicht op de nieuwe molen

Cultuurhistorisch landschap De ontstaansgeschiedenis van het landschap maakt Schagen-Oost tot een cultuurhistorisch zeer waardevol gebied. Een aantal van de bijbehorende waardevolle elementen is ook vandaag nog zichtbaar of te herkennen. Het plangebied ligt in een aardkundig waardevol gebied genaamd ‘Polder Schagen, Hooglandspolder, SchagenHaringhuizen’. Volgens de beschrijving bevindt zich in dit gebied een brede inversiekreekrug uit de prehistorie, bestaande uit zandige afzettingen. Het hele plangebied is in de Late Middeleeuwen bedekt met een laag middeleeuwse klei. Hierdoor zijn de aanwezige terpen in dit gebied niet zo goed zichtbaar. Het plangebied herbergt een gestapeld prehistorisch tot middeleeuws landschap waarin veenriviertjes nog aanwezig zijn. Rondom de veenriviertjes liggen de oudste terpen van het gebied. De binnenwater kerende dijken dateren uit de 11de tot 13de eeuw en hielden het water maar beperkt tegen. Na de aanleg van de Westfriese Omringdijk was het plangebied gevrijwaard van overstromingen. De afwatering van het gebied ging via de Leets en de Snevert, voornamelijk richting het oosten waar tot begin 19e eeuw twee

poldermolens stonden. Hoe de kreekruggen en geulen lopen is vanuit verschillende bronnen niet precies te duiden. In het kaartje hiernaast zijn de geomorfologische kaart en de bodem kaart van de provincie Noord-Holland op elkaar geprojecteerd. In de geul aan de westzijde loopt de Leets. De laatmiddeleeuwse poldermolens, boomgaarden en vlaslanderijen zijn als landschapskarakteristiek niet meer herkenbaar. Het erfgoed in het landschap heeft verschillende gradaties. De randen, waar een hoge concentratie terpen en stolpenstructuur te vinden is, zijn waardevoller ingeschat dan het middengebied. Aan deze randen zijn grotendeels huisgebonden kavels gevestigd. De achtersloten rondom de boerenerven bij de stolpen tonen de oude traditie van het landschap en moeten bij de nieuwe ontwikkelingen beschermd worden.

Terp Avendorp

Historisch beeld van Barsingerhorn

Kreken en geulen in de ondergrond

67

Landschappelijke kernkwaliteiten BPL Het landschap rond Schagen maakt deel uit van het bijzonder provinciaal landschap (BPL), dat bedoeld is om de meest waardevolle landschappen in Noord-Holland te beschermen. De landschappelijke structuren hebben vanuit de historie rond Schagen een oost-west richting. Het ensemble wordt door noord-zuid georiënteerde provinciale structuren opgeknipt waardoor de oorspronkelijke samenhang tussen de structuren minder beleefbaar geworden is. Bij het aanmerken van dit landschap als Bijzonder Provinciaal Landschap (BPL) door de provincie Noord-Holland is het landschap samengevat als een ‘zeekleilandschap met kleinschalige onregelmatige blokverkaveling, die ondanks de ruilverkavelingen behouden is gebleven. Op sommige plekken is zelfs de regelmatige strokenverkaveling van vroegere veenontginningen nog herkenbaar’.

Luchtfoto overgang stad Schagen naar Schagen-Oost

In het BPL zijn een drietal kernkwaliteiten/ambities geformuleerd waar nieuwe ontwikkelingen op moeten reageren. De drie kernkwaliteiten zijn: 1. Het zichtbaar en herkenbaar houden van de landschappelijke karakteristiek. 2. Het versterken van de openheid en ruimtebeleving. 3. Het helder positioneren ten opzichte van de landschappelijke dragers.

Aardkundige en landschappelijke karakteristiek • Het karakteristieke kleinschalige, onregelmatige verkavelingspatroon. • De cultuurhistorisch waardevolle terpen. • Deze terpen vrijhouden van bebouwing en waar mogelijk beter leesbaar maken. • Bestaande slotenpatroon zo veel mogelijk behouden.

Hiernaast worden deze kernkwaliteiten kort toegelicht.

De Leets

Aardkundige en landschappelijke karakteristiek

Ruimtelijke drager

Openheid en ruimtebeleving

Het BPL noemt drie ruimtelijke dragers: • De Westfriese Omringdijk (valt buiten plangebied) • Het Schagerkoggekanaal (valt buiten plangebied) • Bebouwingslint Nes met stolpboerderijen en doorzichten • Buiten BPL, maar wel relevant: ook de Snevert en het historische tramlijntje vormen belangrijke oost-west verbindingen.

• Het belang van openheid en ruimtebeleving. • Ruimtebegrenzers: de Nes, Schagen Stad en het crematorium • De grote omsloten open ruimte van noord naar zuid met doorzichten oost-west. • Openheid zit vooral in zuidoosten en de echt verre zichten vanaf structuren in het noordoosten buiten het plangebied.

Omringdijk

Schagerwad

Schagerwad

Sch

Nes

ag

erk og

gek

Nes

an

aa

l

Snevert t

Snever

oude

Barsingerhorn

Barsingerhorn

tram

lijn

Haringhuizen Haringhuizen

Ruimtelijke dragers

Openheid en ruimtebeleving

69

Bodem en water In de hoogtekaarten is de ontstaansgeschiedenis van het plangebied terug te zien. Duidelijk is te zien dat vrijwel alles in het plangebied, met name de oude kreekruggen, hoger ligt dan in de directe omgeving. Vrijwel het hele gebied bevindt zich rond 0m NAP. Vanuit het principe ‘water en bodem-sturend’ is Schagen-Oost daarmee een geschikte locatie om een woonlandschap te realiseren. De bodemkwaliteit binnen de plangrenzen is goed. Op vier locaties binnen het gebied zijn aanwijzingen dat er mogelijk sprake is van bodemverontreiniging. Op deze locaties is aanvullend onderzoek vereist. In het plangebied is er geen risico op verzilting en inklinking, vanwege de zeer lage bodemdaling.

Waterbeheer In het gebied zijn verschillende waterlopen te zien. Alle waterlopen, van groot tot klein, vervullen de rol van afwatering voor het gebied. De Snevert en De Leets worden verondersteld historische waterlopen te zijn, terwijl de rest een product is van historische verkaveling. Via de Nieuwe Molensloot wordt het water van het peilgebied met een dynamisch streefpeil van -1,15 NAP richting het oosten gepompt. Aan de Lutjewallerweg bevindt zich het gemaal van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK). Zo stroomt het water via een lange weg richting het boezemkanaal bij Kolhorn. Het water doet er dus lang over om het gebied te verlaten, en gezien de omvang van het gebied dat afwatert richting Kolhorn, kan een bypass mogelijk nodig zijn bij nieuwe ontwikkelingen via de Nes direct richting het noordelijke boezemkanaal.

70

Algemene Hoogtekaart Nederland

Klimaatmonitor HHNK - overstromingsrisico

Waterkwaliteit Vanwege de toegenomen en toenemende intensiteit van buien, wordt het risico op schade steeds groter. Hiermee groeit de noodzaak om (ook) in dit gedeelte van het watersysteem, maar met name in de buurt van een stedelijk gebied zoals Schagen, kansen te benutten om wateroverlast te beperken en de flexibele besturing van het watersysteem te vergroten. Het gebied Schagen-Oost is op dit moment nauwelijks bebouwd. Het gebruik van het gebied laat zich - net als andere delen van het landelijk gebied om Schagen heen - op dit moment invullen als een schade extensief gebied wat resulteert in een mogelijk beperktere overlastsituatie bij hevige regenval dan wanneer dit in Schagen stad zou plaatsvinden. Dat betekent dat er (agrarische) percelen onder water kunnen komen te staan wanneer er schade dreigt te ontstaan in stad Schagen of bij andere bebouwing. Gezien de intensiteit van buien die we zien ontwikkelen en het risico daarbij van schade die zou kunnen ontstaan, is het zaak om de flexibele besturing van het watersysteem te vergroten en de schaderisico’s bij wateroverlast te beperken. Dit geldt voor het hele beheergebied van HHNK maar zeker voor het stedelijk gebied zoals Schagen. Het maaiveld staat op sommige plekken niet veel hoger dan het waterpeil.

Over het algemeen geldt echter dat er een redelijke drooglegging (verschil tussen maaiveld en waterpeil) is, namelijk ongeveer tussen de 60 en 115 cm. Dit betekent dat het gebied minder gevoelig is voor droogte; het grondwaterpeil zal bij droogte immers min of meer uitzakken tot het waterpeil.

Binnen het plangebied, de polders Schagerkogge, staan vrijwel alle ecologische sleutelfactoren op rood. De Snevert is aangemerkt als een KRW (Kaderrichtlijn Water) Oppervlaktewaterlichaam. Door het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) worden enkele knelpunten benoemd: • Veelal steile taluds (30-40 graden) met bijbehorend effect op waterberging en ecologie • Het watersysteem is krap gedimensioneerd, met weinig ruimte voor vegetatieontwikkeling; • Het realiseren van helder, plantenrijk water op het niveau van het gehele watersysteem is niet haalbaar, omdat de nutriëntenbelasting uit niet beïnvloedbare bronnen ongeveer gelijk is aan de kritische belasting (fosfor); • Vanuit beïnvloedbare bronnen zijn waterinlaat en actuele bemesting de grootste uitdagingen. Kortom, er is potentie voor verbetering en de waterkwaliteit mag niet (tijdelijk) achteruitgaan. In principe zou omzetting van een deel van de agrarische naar een andere bestemming moeten leiden tot een betere waterkwaliteit, aangezien de bronnen grotendeels worden weggenomen en er mogelijkheden zijn tot aanpassing van steile oevers naar meer natuurvriendelijke oevers. Dit zal in de nadere planvorming worden meegenomen.

Ecologie Rondom Schagen ligt de natuurverbinding KNV1, onderdeel Natuurnetwerk Nederland (NNN). Het is een netwerk van waterlopen, oeverzones en dijkelementen. Opgaande beplanting ontbreekt nagenoeg. Er ontstaat met de ontwikkeling van Schagen-Oost de kans om een natuurverbinding toe te voegen aan de zuidoost kant van Schagen. De bestaande ecologische zone van Muggenburg-Zuid en de Witte Paal wordt doorgetrokken door het plangebied en loopt dan verder via bijv. de Mient richting het Schagerkoggekanaal. In het plangebied zijn twee kleine locaties aangemerkt als NNN-locatie. Ten noorden van Schagen-Oost ligt Het Wad aan de Kanaalweg. Het Wad is een beschermd weidevogelgebied en de Kanaalweg dient als een belangrijke drager binnen het ecologische netwerk. Hoewel het plangebied zelf niet is bestemd als weidevogelgebied, bevindt zich in het noordwesten van het plangebied wel een blauwe reigerkolonie. In het gebied en op andere plekken rondom Schagen zijn brede rietkragen te vinden waar verschillende soorten moeras- en watervogels voorkomen. Er liggen kansen om het gebied en de verbindingen voor deze vogels te versterken.

Stikstof Voor de stikstofgevoeligheid is een QuickScan uitgevoerd waarin wordt geconcludeerd dat er een toename is van stikstofdepositie in de bouw- en gebruiksfase. Hiervoor zullen er aanvullende maatregelen moeten worden genomen om de risico’s van de haalbaarheid te beperken. Ook intern salderen behoort tot de mogelijkheden. Er zal nader onderzoek moeten worden uitgevoerd om aan te tonen hoe er tot een haalbaar plan kan worden gekomen.

71

Mobiliteit Schagen-Oost is goed bereikbaar en bevindt zich nabij het station. Aan de westzijde van het plangebied ligt de Provinciale weg N241 met aansluitingen op de Zuiderweg en de Cornelis Blaauboerlaan. Aan de oostzijde van de N241 ligt de Priggeweg, de parallelweg die via rotondes op de Provinciale weg aangesloten is. De Priggeweg dient voornamelijk als landbouwweg en ontsluit daarnaast een beperkt aantal percelen. Helaas wordt de Priggeweg ongewenst gebruikt als sluiproute door automobilisten die de drukte van de N241 tijdens de spits willen vermijden. Aan de westzijde van de N241 loopt het fietspad N241. Er zijn twee fietstunnels onder de Provinciale weg, waardoor er goede verbindingen zijn vanuit het stadscentrum, bedrijventerrein Witte Paal en de regionale doorfietsroute (naar Den Helder of Alkmaar/Heerhugowaard) naar het plangebied toe. In het gebied fungeert de Snevert als de belangrijkste autoverbinding tussen het centrum en plangebied/ omgeving Barsingerhorn. De historische linten Nes en Lutjewallerweg zijn beiden bijzonder smal en worden gebruikt door auto’s, fietsers en voetgangers. Wat betreft wandelen en fietsen heeft de huidige interne infrastructuur van het gebied al enigszins een recreatief en landelijk karakter, maar het is nog niet voldoende veilig en aangenaam om onderdeel te zijn van een goed wandel- of fietsnetwerk.

Vanuit het noorden komen scholieren dagelijks via de Burenweg veelal over de Nes naar de stad. Vanuit het westen fietsen dagelijks velen vanuit Barsingerhorn via de Snevert naar de stad. In de komende jaren wordt de doorfietsroute tussen de verschillende dorpen en steden steeds verder ontwikkeld, waardoor het voor de inwoners van deze kernen aantrekkelijker wordt om de fiets te nemen in plaats van de auto. Schagen-Oost ligt zowel nabij de route in de richting van Den Helder als nabij de routes in de richtingen Heerhugowaard en Alkmaar.

Randvoorwaarden Het crematorium is een voorziening die tijdens piekmomenten veel verkeer aantrekt. Tijdens deze piekmomenten valt op dat er soms onvoldoende parkeerplekken op het terrein beschikbaar zijn, waardoor er langs de weg wordt geparkeerd wat dan de functie als doorgaande weg kan verstoren. Verder kan worden opgemerkt dat de N241 in vergelijking met de N245 relatief rustig is, en er dus nog aanzienlijke ‘ruimte’ is voordat de maximale capaciteit wordt bereikt. Wel zijn er zorgen geuit over het verkeer dat momenteel al op de Zuiderweg rijdt in combinatie met het spoor. Hier passeert vier keer per uur een trein, wat vooral tijdens de spits tot extra verkeersdrukte en wachttijden kan leiden.

Den Helder ‘t Zand

Kolhorn

Alkmaar/Heerhugowaard

Bij de ontwikkeling van Schagen-Oost zijn er randvoorwaarden en beperkingen waar rekening mee moet worden gehouden in de planontwikkeling. Dit kunnen waardevolle cultuur-historische terpen en stolpen zijn, en ook contouren vanuit bestaande infrastructuur en bedrijven.

Huidige belemmeringen in het gebied • Veiligheidscontour Hoogspanning: De huidige indicatieve magneetveldzone bedraagt 155 meter, waarbinnen woningen en gevoelige bestemmingen vermeden dienen te worden. De zone opgenomen in het bestemmingsplan waarbinnen in principe (helemaal) niet gebouwd mag worden, bedraagt 55 meter. In overleg met de netbeheerder kan hiervan worden afgeweken. • Geluidscontour industrie en wegen: Binnen het plangebied zijn geen geluid gezoneerde industrieterreinen, bedrijfsterreinen, rijkswegen en spoortrajecten, aanwezig, die de ontwikkeling van de beoogde woongebieden in Schagen-Oost belemmeren. De provinciale weg heeft wel een geluidscontour met een minimale impact op het gebied. Ook kunnen er milieucontouren van bedrijven met een hogere milieucategorie op het bedrijventerrein Witte Paal over een klein deel in de zuidwesthoek van Schagen-Oost vallen. Hier zal in de vervolgfase nader onderzoek naar moeten worden gedaan. • Geurcontouren van stallen: In het plangebied bevinden zich drie veehouderijen. Voor een veehouderij geldt voor wat betreft het situeren van gevoelige functies zoals woningen op basis van het Activiteitenbesluit milieubeheer een aan te houden afstand van 100 meter vanaf de perceelsgrens. Deze afstand geldt voor binnen de bebouwde kom. Indien noodzakelijk zullen

gesprekken met eigenaren gevoerd gaan worden om de contouren weg te nemen. • Crematorium: een adviesafstand voor bebouwing met gevoelige functies van 100 meter. • Spuitvrije zone: Als op gronden in/ nabij het plangebied het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen is toegestaan, dient bij gebiedsontwikkeling rekening gehouden te worden met een strikte scheiding tussen gevoelige functies en agrarische gronden. Er is sprake van een strikte scheiding als een spuitvrije zone van 50 meter wordt aangehouden. In de nadere uitwerking van het plangebied dient hier rekening mee te worden gehouden en zal ook te zijner tijd worden gekeken naar mogelijke maatregelen waardoor deze afstand kan worden verkleind.

• De Miede/Lutjewallerweg: Rijksmonumentnummer 45937: terrein met daarin een terp uit de Middeleeuwen (kadastrale gegevens Schagen K206 en K1733); • Lutjewallerweg, Rijksmonumentnummer 45938: terrein met daarin een terp uit de Middeleeuwen (kadastrale gegevens Schagen K191);

Terreinen van zeer hoge archeologische waarde, niet rijksbeschermd: • Haringhuizerweg/Provinciale weg: monumentnummer 1742. Huisterp uit de late Middeleeuwen en een nederzetting uit de Late IJzertijd- Romeinse tijd. • Polder Schagen; De Miede: huisterp uit de Late Middeleeuwen; • Polder Neskaag; Nes: huisterp uit de Late Middeleeuwen.

Gemeentelijke monumenten in het gebied: • Lutjewallerweg 8 (SGN-2000-07-05). Kadastrale aanduiding C189 en C2482. Een goed bewaard gebleven kop-rompboerderij van het Zuid-Hollands type.

Archeologische Rijksmonumenten en terreinen van zeer hoge archeologische waarde in het gebied:

Legenda

• Nes; Rijksmonumentnummer 45934: terrein met daarin een terp uit de Middeleeuwen (kadastrale gegevens Schagen K1105) • ’t Hogeland Snevert, Lange Snevert: Rijksmonumentnummer 45934: terrein met daarin een terp uit de Middeleeuwen (kadastrale gegevens Schagen K1139); • Lutjewallerweg, Rijksmonumentnummer 45936: terrein met daarin een terp uit de Middeleeuwen (kadastrale gegevens Schagen K207 en K208);

Inventarisatiekaart

73

Visie Schagen-Oost In onderstaande visie worden de ambities omschreven die de gemeente heeft met dit gebied, waarbij het niet de bedoeling is dat er op basis van deze omgevingsvisie al vergunningen of anderszins toestemming wordt verleend voor planologische maatregelen en daarmee als kader stellend kunnen worden aangewezen. In een vervolg stadium worden de kaders verder uitwerkt.

Transformatie van agrarisch gebied naar waterrijk woon-landschap De visie voor Schagen-Oost zet in op het creëren van een aantrekkelijk en waterrijk woonlandschap met minimaal 1.100 woningen aan de oostrand van de stad. Het college van B&W heeft daarnaast voor deze visie gevraagd om te kijken of de realisatie van 1.500 woningen ook zouden passen mocht de toekomstige woningbouw vraag dat behoeven. Het nieuwe woonlandschap profiteert maximaal van de nabijheid van de stad Schagen, bestaande dorpen, waterwegen, fietsroutes en de kust. Het landschap in het gebied neemt een cruciale positie in, niet alleen als bron van inspiratie, maar ook als ruimtelijke basis voor de toekomst. De ambitie is om een unieke woonomgeving te creëren die nauwgezet verweven is met het omliggende landschap, waarbij haar cultuurhistorie en erfgoed geïntegreerd worden. Hierdoor is het nieuwe

74

woonlandschap niet alleen eigentijds, maar heeft het ook een onlosmakelijke band met de rijke geschiedenis van de omgeving. Het plangebied bevindt zich vlak bij de stadse voorzieningen en ligt grotendeels op loopafstand (binnen 1250 m) van het station. Het is dus goed bereikbaar voor alle verplaatsingsvormen en biedt daarmee uitstekende condities voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen nabij bestaande voorzieningen. Belangrijk is dat het nieuwe woonlandschap (150 ha) niet op zichzelf staat, maar een overtuigende waarde toevoegt voor alle inwoners van Schagen. Schagen-Oost wordt dan ook echt aanvullend op dat wat er al is in Schagen. De visie voor Schagen-Oost biedt de kans om het waardevolle landschap rond Schagen beter toegankelijk te maken en te verbinden met de stad via nieuwe recreatieve fiets- en wandelroutes. Hierdoor wordt het buitengebied voelbaarder en bereikbaarder voor inwoners. Daarnaast wordt Schagen-Oost een gebied voor diverse recreatieve activiteiten zoals wandelen, kanoën en andere buitensporten. Ook gaat de natuurwaarde van het gebied omhoog, dankzij goede ecologische verbindingen, natuurlijke oevers, riet, bloeiende planten en struiken.

De nieuwe landschappelijk ingepaste woonbuurten worden een levendig onderdeel van de stad, goed verbonden met Schagen en de bredere regio. Gemengd bouwen voor diverse doelgroepen staat centraal in de woonbuurten. Ook worden voldoende voorzieningen gecreëerd voor een duurzame en inclusieve leefomgeving. Inspiratie vormt de schoonheid en levendigheid in de omgeving van oude lintdorpen en karakteristieke woonmilieus in het westelijk deel van het Westfriese landschap zoals o.a. te vinden is bij Sint Pancras, Broek op Langedijk, Zuid-Scharwoude en Oudkarspel, die de streek haar kleur geven en als gewaardeerde woonmilieus in een authentiek landschap gelden.

Legenda Bestaande bebouwing Waterpartijen Sport en spel in het Parkbos Recreëren in het rietlandschap Omzooming crematorium Ecologische verbindinszone Open landschap ten behoeve van natuur en recreatie met de mogelijkheid tot zeer extensieve woningbouw (waarbij ondergeschikt agrarisch medegebruik eveneens niet is uitgesloten) Beschermingszone de Nes en Haringhuizen Ontwikkelveld wonen Ontwikkelveld wonen, grenzen nader te onderzoeken Auto ontsluitingswegen Fietsnetwerk Het Schagerpad, historische trambaan Doorzichten lintbebouwing Kleinschalig voorzieningencentrum, nader te bepalen programma Nader te onderzoeken programma Hoogspanningszone Gemeentegrens Rijksmonumenten / terreinen van zeer hoge archeologische waarde

Omgevingsvisiekaart Schagen Oost

75

Vier landschappelijke kernkwaliteiten vertaald naar uitgangspunten

De vertaling van de vier landschappelijke kernkwaliteiten vanuit het BPL naar uitgangspunten voor de ontwikkeling van Schagen-Oost is als volgt:

Aardkundige en landschappelijke karakteristiek • Terpen blijven behouden en worden vrijgehouden van bebouwing en als reliëf zicht- en herkenbaar. • Het bestaande slotenpatroon en aanwezig microreliëf buiten woonbuurten blijft behouden, • Er wordt gestreefd naar het inpassen van sloten binnen de bebouwde structuur van woonbuurten en waar mogelijk daar buiten hersteld. • De ontstaansgeschiedenis van Schagen-Oost blijft zichtbaar bij de inpassing van de woonbuurten. • Watergangen worden verbreed, en natuurvriendelijke oevers met ruimte voor rietvegetatie worden toegevoegd

Openheid en ruimtebeleving • Schagen-Oost levert een bijdrage aan de nieuwe stadsrand van Schagen. De gemeente is zich ervan bewust dat de nieuwe woonbebouwing effect heeft op de openheid van het landschap, echter door strategische inpassing van de woonbuurten wordt de beleving van openheid met doorzichten zoveel mogelijk gewaarborgd. • Oost-west georiënteerde doorzichten binnen de omsloten ruimte in het landschap en Noord-zuid georiënteerde overgangen vanaf (lint)structuren blijven open.

Natuurlijke bufferzones

• Zichtlijnen vanaf het crematorium naar de Nes en vice versa worden behouden. • Zichten op Barsingerhorn, Haringhuizen, en vanaf de Nes richting Schagen worden gewaarborgd. Zichten vanaf Barsingerhorn, Haringhuizen, en vanaf de Nes zullen veranderen door het zicht op de nieuwe stadsrand van Schagen, die dichterbij komt, maar ook groener en meer vloeiend zal worden gemaakt. • Verbindingen vanuit Schagen sluiten direct aan op recreatieve routes in het gebied.

Ruimtelijke dragers • Bestaande oost-west structuren, zoals de Nes, worden behouden. • De Nes wordt beschouwd als een ensemble van stolpen, terpen, kaden, en doorzichten en blijft onaangetast. • Haringhuizen is een oud en zelfstandig lintdorpje en blijft vrijstaand en onaangetast. • Een open ruimte tussen de Nes en nieuwe bebouwing waarborgt de zichten op het ensemble. • De Snevert en de historische tramlijn worden extra ruimtelijke dragers. • De Snevert blijft een doorgaande route door het nieuwe natuurgebied, terwijl de historische tramlijn een recreatieve route wordt.

• Een bufferzone langs de provinciale weg zorgt voor afstand met een stapsgewijze overgang tussen de weg en de woonbuurten. • Mogelijkheid om Muggenburg door te trekken als ecologische zone naar Schagen-Oost, versterken (als stepping-stone) tussen ecologische verbindingen richting Kanaal en Westfriese Omringdijk. • De inrichting van de zone langs de provinciale weg draagt bij aan een aantrekkelijk aanzicht vanaf de provinciale weg en dient als groen en recreatief uitloopgebied voor Schagen. • Een oost-west georiënteerde zone tussen de woonbuurten zorgt voor meer ‘lucht’ tussen de nieuwe bebouwing, voorkomt een dichtgesmeerde stadsrand en dient als belangrijke verbinding met Schagen. • Als tussenzone functioneren voor het verbinden van de groene structuren en gebieden vanuit de stad naar het landschap.

77

Mogelijke uitwerking Schagen-Oost De vogelvluchtschets illustreert een mogelijke inrichting van het nieuwe woon-landschap en geeft gevoel aan de visie. Het hart van het plan wordt ingenomen door een waterrijk en openbaar toegankelijk park, dat een vrij zicht biedt op Barsingerhorn en omgeving. Binnen dit park zijn de voornaamste historische waterlopen - Leets, Nieuwe Molensloot en Snevert- geïntegreerd, wat van belang is voor de herkenbaarheid van het bestaande landschap. Strategisch gepositioneerd tussen de woonbuurten en de stad, en gemakkelijk bereikbaar voor eenieder, fungeert een nieuw groengebied langs de provinciale weg als verbinding tussen de omgeving van de volkstuinen en het crematorium. Gezamenlijk vormen ze een openbaar landschap met ruimte voor een combinatie van recreatie en natuur. Binnen de wettelijke kaders zal conform de uitgangspunten van deze visie een nadere uitwerking van het plangebied komen. De ambitie is om op enige afstand van de provinciale weg en op afstand van de bestaande linten Nes en de Lutjewallerweg de nieuwe woonbuurtenzorgvuldig in te bedden in het landschap. De woonbuurten presenteren zich robuust en stedelijk naar de stad en het station, terwijl ze juist lager en meer ontspannen zijn in de richting van de bestaande linten.

Op deze manier is ontstaat er vanuit Barsingerhorn, Haringhuizen en vanaf de Nes en de Lutjewallerweg een kwalitatieve overgang van landschap naar de nieuwe stadsrand. Langs de Lutjewallerweg is ruimte gereserveerd voor een voortzetting van lintbebouwing wat voortborduurt op de identiteit van het aanwezige lint. Dit kan in de vorm van enkele vrijstaande huizen, zorgerven of zelfbouwkavels. Hierbij is het behoud van doorzichten naar het open landschap ten zuiden van Barsingerhorn

en zicht vanuit het open landschap op (cultuurhistorische) bakens en oriëntatiepunten zoals de kerktorens van Schagen van groot belang. Daarnaast wordt de bocht van de Lutjewallerweg/Haringhuizerweg vrijgehouden van bebouwing om zo de zelfstandigheid van Haringhuizen te borgen. Het karakteristieke patroon van sloten binnen haar cultuurhistorische context van kades, terpen en dijkjes wordt versterkt, zowel in het landschap als binnen de woonbuurten zelf. De Priggeweg en de Snevert zullen dienen als ontsluitingswegen van de nieuwe woonwijken. Er wordt beoogd het profiel van de Snevert, een weg met aan weerszijden water, te behouden. In de volgende fase van planvorming moet worden bezien of het mogelijk is om het profiel te behouden of dat er aanpassingen nodig om de veiligheid en doorstroming van de Snevert te borgen. Echter zal aan de noordzijde, tussen de Snevert en de Nes een nieuwe woonbuurtontstaan en aan de zuidzijde het rietlandschap. Dit maakt het profiel ruimtelijk asymmetrisch. De pas gebouwde molen komt als herkenningspunt in het landschap te liggen. In het algemeen liggen de woningen op afstand van de Priggeweg. Een scheiding wordt gevormd door het rietlandschap en het parkbos, volkstuinen en de ijsbaan. In deze visie spelen erfgoed en cultuurhistorie een prominente rol.

Zowel gebouwde als archeologische monumenten, evenals kades/dijken, historische wegen, terpen, trambanen en waterlopen worden behouden en waar mogelijk versterkt. De omgeving van de Nes wordt beschouwd als een cultuurhistorisch ensemble in zijn geheel, met waardering voor de historische samenhang.

Drie hoofdmotieven Naast de uitgangspunten die vanuit het Bijzonder Provinciaal landschap zijn gehaald, zijn er drie hoofdmotieven voor de gemeente die de kernprincipes van deze visie vormen en die richting geven aan de ontwikkeling van het gebied van landschap naar woonlandschap.

1. Klimaatadaptiviteit en Ruimte voor Water en Groen: Schagen-Oost heeft als doelstelling om klimaatadaptief te zijn, waarbij er aanzienlijke ruimte wordt gereserveerd voor water en groenvoorzieningen. Het streven is om niet alleen een gebied te creëren dat klimaatbestendig is, maar ook om een omgeving te realiseren met water en natuur, met oog voor de historische context en culturele waarde van het landschap.

2. Gemengd, Duurzaam en Toekomstgericht Wonen en leven: Schagen-Oost richt zich op gemengd wonen, duurzaamheid en toekomstgerichte stedenbouw. De visie omvat een gevarieerd scala aan woonvormen en voorzieningen en benadrukt duurzaamheidsprincipes om een leefomgeving te realiseren die zowel ecologisch verantwoord als sociaal inclusief is.

3. Verbinding met de Stad en Regio: Een essentieel aspect van Schagen-Oost is de sterke verbinding met de stad en de bredere regio. Door deze verbinding wordt Schagen-Oost niet gezien als een geïsoleerd gebied, maar als een dynamisch onderdeel van een groter geheel, waarbij de synergie met de omgeving wordt benadrukt. Op de volgende pagina’s worden ze één voor één behandeld:

78

Schagerwad

mogelijke uitwerking visie Schagen Oost

Parkbos

Rietland / Waterberging

Terpen

Woonbuurten

Parkbos, crematorium

79

1: Schagen-Oost is klimaatadaptief en biedt volop ruimte voor water en groen In Schagen-Oost vormt een sterk groen raamwerk de basis voor een veerkrachtig en klimaatadaptief landschap. Binnen dit groene raamwerk is er ruimte voor ecologische verbindingen en groenvoorzieningen. De historische kenmerken van het gebied worden gerespecteerd door onder meer het bestaande slotenpatroon zoveel mogelijk te behouden. Deze benadering is ook toekomstgericht: er wordt een substantiële waterbuffer gecreëerd met voldoende ruimte voor nieuwe natuurontwikkeling. Hierdoor ontstaat een veerkrachtige omgeving die zich flexibel kan aanpassen aan veranderende klimatologische omstandigheden. Daarnaast wordt er specifieke aandacht besteed aan de toegankelijkheid van het recreatieve landschap.

Drie landschapstypes Binnen het groene raamwerk worden drie landschapstypes onderscheiden, elk met unieke kenmerken. Parkbos, Polderlandschap en Open Rietland. Beleefbaarheid staat centraal bij alle drie de landschapstypes. Er zijn wandelpaden voor ommetjes als verbinding tussen de landschappelijk ingepaste woonbuurten. Er zijn fietspaden die de twee woonbuurten met elkaar en met de omgeving verbinden. Ook is er een kanoroute door de rietlanden aansluitend op de bestaande kanoroute. Deze verschillende routes dragen bij aan de toegankelijkheid en recreatieve mogelijkheden van het nieuwe uitloopgebied voor Schagen.

1.Het parkbos Er worden twee stevige boskoppen toegevoegd in Schagen-Oost. Een boskop rond het crematorium en een boskop rond de volkstuinen. Beide zullen fungeren als parkbossen. De bossen dragen bij aan de bossenstrategie van de provincie Noord-Holland en gemeente Schagen. Provincie en gemeente zien in de Noordkop en de

80

Haarlemmermeer de belangrijkste plekken om Bos Buiten NNN te realiseren. Binnen de bossenstrategie ligt op dit vlak een enorme opgave. Een belangrijk deel van het bos buiten NNN dient gerealiseerd te worden in combinatie met wonen. In Schagen-Oost komt dit samen en ontstaat er een aantrekkelijk uitloopgebied voor de huidige en toekomstige inwoners van Schagen. Rond het crematorium fungeert het parkbos als een extra buffer tussen het crematorium en de omgeving. Bij uitwerking is het van belang dat doorzichten behouden blijven. Daarnaast worden nieuwe wandelroutes toegevoegd om de toegankelijkheid te vergroten. Het parkbos rond de volkstuinen en de open rietlanden fungeren als bufferzones tussen de woonbuurten en de provinciale weg. Rond de Volkstuinen is er in het parkbos een mix van open ruimtes en boomgroepen met en zonder onder begroeiing te vinden. Aangelegde paden en informele (gemaaide) paden doorkruisen dit gebied, waarin de volkstuinen en de ijsbaan zijn opgenomen. Ook fungeert het parkbos als buffer langs de provinciale weg voor geluidsdemping. Tussen de N241 en het parkbos kan een lage grondwal als geluidsdemping en visuele scheiding dienen. Door deze niet te hoog te maken wordt rekening gehouden met sociale veiligheid en het behoud van verbinding met de rest van Schagen. Er is ook ruimte voor activiteiten en voorzieningen.