Bijlage 2 Omgevingsvisie Stad Schagen 2040 definitief na raadsbesluit

Omgevingsvisie 2040 stad Schagen. Juli 2024

Omgevingsvisie 2040 stad Schagen. Juli 2024

Inhoud Vooraf 07 H01 De opgave 09 1.1 Inleiding 1.2 Vraagstukken 1.3 Kansen voor groei 1.4 De dynamiekkaart H02 Ruimtelijke analyse 17 2.1 Wat een prachtige plek 2.2 Het landschap rond Schagen 2.3 Innige relatie stad en landschap 2.4 Het centrum van Schagen 2.5 Ontspannen woonwijken 2.6 Knooppunten als barrière 2.7 Conclusie H03 Ambitie 2040, Groeistad Schagen! 28 H04 Ruimtelijke visie 31 4.1 Het raamwerk van Schagen 4.2 Auto en spoor 4.3 Zes stadsprojecten 43 4.4 Binnenstedelijke stadsprojecten 4.5 Stadsprojecten in de rand H05 Eerste stappen 97

5

6

Vooraf

Voor u ligt de ‘Omgevingsvisie stad Schagen 2040’. De omgevingsvisie vormt de ruimtelijke toekomstverkenning voor de stad Schagen. De omgevingsvisie heeft als doel om de discussie over de gewenste toekomst van de stad Schagen te bevorderen. Waar wil de stad Schagen over tien, twintig jaar staan; welke ambities zijn dan bereikt en welke onderwerpen zijn opgepakt? Deze discussie betreft met name gemeentelijke onderwerpen, maar is ook sterk verweven met onderwerpen uit de regio en de provincie Noord-Holland. De omgevingsvisie verkent daarvoor de krijtlijnen van een ambitieus en lange termijn toekomstperspectief voor de stad Schagen; de stip op de horizon. Tegelijkertijd presenteert de omgevingsvisie een aantal ‘hands-on’ opgaven. Opgaven die concreet en uitvoerbaar zijn en die op de korte en middellange termijn verder kunnen worden verkend en uitgewerkt. Een aantal van deze opgaven is in deze omgevingsvisie vertaald in ruimtelijke voorstellen. Deze voorstellen zijn te zien als nauwgezette verkenningen en niet als onwrikbare blauwdrukken. Wat de verkenningen verbindt is dat ze allen pogen bij te dragen aan het lange termijn toekomstperspectief voor de stad Schagen.

De Wiel

Stadsprofiel vanaf de Lutjewallerweg

Het Slot en de Grote Kerk

Boerderijen aan de Lutjewallerweg

7

8

Het projectgebied

01 De opgave

1.1 Inleiding

Schagen staat op een belangrijk punt in haar ontwikkelingsgeschiedenis. De stad is het regionale centrum voor een groot gebied van de Kop van Noord-Holland. Een stad als Schagen ligt midden in de regio, kijkt vooruit, is dynamisch en nooit ‘af’. Zoals in de Omgevingsvisie wordt gesteld: “Schagen stad is belangrijk voor de regio. In de stad Schagen zetten we in op regionale voorzieningen voor zorg, onderwijs en vrije tijd. En op evenementen zoals Popweekend, Paasvee, Westfriese Folklore en de markt. De winkels en andere veel gebruikte voorzieningen hebben of krijgen hun plek zoveel mogelijk in het centrum van de stad. Nader onderzoek wordt nog verricht naar mogelijk ondersteunende winkels in de nieuw geplande wijken. We maken gebruik van de omgeving van het station vooral voor wonen en voor voorzieningen waar veel mensen gebruik van maken”.

in Noord-Holland te beschermen. Ruimtelijke ontwikkelingen zijn dan ook binnen het BPL slechts in zeer beperkte mate mogelijk. Als gevolg van dit nieuwe beschermingsregime heeft Schagen de grenzen van haar bebouwbare grondgebied bereikt. Ten minste, bijna. De polder Muggenburg-Zuid valt buiten de contouren van het provinciaal landschap. Inmiddels heeft de uitwerking van Muggenburg-Zuid in een ontwerpbestemmingsplan ter inzage gelegen. In dit stedenbouwkundigontwerp wordt rekening gehouden wordt met historische en landschappelijke kwaliteiten van dit gebied.

Er hangen voortdurend talrijke ruimteclaims boven de stad; er is nood aan veel woningen, aan meer woonzorgfuncties, ruimte voor duurzame energieprojecten, het vernieuwen van sportvoorzieningen, de ruimte die geboden moet worden aan het ondernemersklimaat, behouden van groen en water, maar ook het versterken en uitbreiden hiervan, en er is continu vraag naar verschillende tijdelijke functies. Ook de hoofdverkeersstructuur vraagt nu extra aandacht. En dat terwijl de ruimte in de stad Schagen beperkt is.

De spanning tussen groei, toekomstgerichtheid en actualisatie van de stad met regiofunctie enerzijds en de beperkt beschikbare ruimte en behoud van de kwaliteiten van de stad anderzijds roept onherroepelijk de vraag op hoe het nu verder moet in Schagen. Hoe gaan we om met de toenemende druk op de dichtbebouwde stad in relatie tot een strikt beschermingsregime langs de stadsrand? Waar zit dan nog de ruimte voor toekomstige groei? Hoe blijft het in dit compacte gebied goed toeven voor de bewoners, ondernemers en recreanten? Deze vragen worden in de omgevingsvisie onderzocht.

De stadsrand van Schagen is begin 2021 door de provincie Noord-Holland aangewezen als ‘Bijzonder Provinciaal Landschap’ (BPL). Het BPL is een beschermingsregime dat bedoeld is om de meest waardevolle landschappen

Het unieke karakter van het landschap van de Halerpolder mag niet worden aangetast en het beschermende regime van de provincie prevaleert. Het is derhalve niet mogelijk in dit gebied woningbouw te realiseren.

Provinciale Staten heeft bij de vaststelling van de Provinciale Omgevingsverordening Noord-Holland 2020 besloten om, in samenwerking met de gemeente Schagen, in 2024 een verkenningstraject uit te voeren. Doel van het verkenningstraject is om een integrale afweging te maken tussen de ambities, opgaven voor de stad en de begrenzing van het BPL te bezien. De provincie heeft onderkend dat de stad Schagen belangrijke stedelijke opgaven heeft waar binnenstedelijk geen ruimte voor is. We hebben gezamenlijk met de provincie een viertal ateliers gehouden met een brede groep beleidsadviseurs om te komen tot deze omgevingsvisie. In de omgevingsvisie voor de stad Schagen is dit spanningsveld tussen nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen en de BPL-contour onderzocht en onderbouwd. Deze gezamenlijke belangen van provincie en gemeente met betrekking tot de opgaven op het gebied van woningbouw en bedrijvigheid leiden tot het vraagstuk hoe met het BPL om te gaan. Dit vraagt om een mogelijke herbegrenzing van het BPL of het besluit om op een andere wijze de BPL status geen belemmering te laten zijn voor de ontwikkeling van de stad Schagen. Provincie en gemeente verkennen hiermee gezamenlijk hoe de toekomstige ontwikkeling van de stad Schagen als belangrijk regionaal centrum wordt vormgegeven.

In deze visie wordt aan de hand van concrete ruimtelijke voorstellen onderzocht hoe en waar het faciliteren van de verschillende ruimteclaims kan bijdragen aan de ambitie van een aangename, groene en leefbare stad met behoud van de regionale centrumfunctie.

9

1.2 Vraagstukken Medio 2023 lag een eerdere versie van de omgevingsvisie (onder de naam ‘ontwikkelvisie stad Schagen 2040’) al in ontwerp klaar. Hierop hebben inwoners en andere belanghebbenden reactie kunnen geven. Dit noemen we een zienswijze indienen. Hierin kon toen de ontwikkeling van Schagen-Oost nog niet meegenomen worden. In de nieuwe visie is de ontwikkeling van Schagen-Oost wel meegenomen. Ook hebben we de visie voor de stad bijgewerkt naar de situatie op dit moment en zijn de ingediende zienswijzen op de ontwikkelvisie Stad Schagen 2040 meegenomen. In een aparte memo zijn de indieners van de zienswijzen op de hoogte gesteld of en hoe hun zienswijzen hierin mee zijn genomen. Door de intreding van de omgevingswet heet dit stuk nu ‘Omgevingsvisie Stad Schagen 2040’. Ook tijdens de tweede ter inzagelegging in maart en april 2024 zijn zienswijzen ingediend door inwoners en andere belanghebbenden. In de definitieve versie van dit stuk zijn de zienswijzen wederom meegenomen. Opnieuw zijn de indieners van de zienswijzen op de hoogte gesteld of en hoe hun zienswijzen hierin mee zijn genomen doormiddel van een aparte memo.

10

Het debat over de toenemende druk op de stad in relatie tot de protectionistische visie op het landschap – als gestolde werkelijkheid – is niet het enige vraagstuk van belang. In de stad Schagen spelen veel vraagstukken die raken aan de toekomst van de stad. Het palet aan vraagstukken is bijzonder breed en erg divers. Er zijn ambities, doelstellingen, concrete opgaven, problemen en verlangens en dat op de verschillende schaalniveaus, tijdshorizonten en beleidsterreinen. Vaak leven deze vraagstukken enigszins parallel naast elkaar en soms zelfs zonder kennis van elkaar. In de omgevingsvisie is gepoogd om (een deel van) de belangrijkste vraagstukken te integreren tot discipline-overstijgende samenhangende ruimtelijke voorstellen. Hieronder is een greep uit de vraagstukken beschreven, die zijn geformuleerd door de individuele disciplines.

Mobiliteit Op het gebied van duurzame mobiliteit (Klimaatakkoord) speelt de vraag hoe de globale opgaven van duurzaamheid toe te passen zijn op de concrete mobiliteitsopgaven in de stad. Ook speelt de vraag of en hoe het huidige netwerk in staat is om toekomstige, mogelijk substantiële, groei goed te faciliteren. Vraagt dit om uitbreiding en/of aanpassing van de hoofdinfrastructuur? Een ander belangrijk thema is de aantrekkelijkheid van het centrum versus de bereikbaarheid en leefbaarheid van het centrum. Hoe kan het centrum van Schagen zowel aantrekkelijker worden voor bezoekers en recreanten als goed bereikbaar en leefbaar blijven? Tot slot is de vraag waar en hoe de verkeersveiligheid in de stad verbeterd kan worden.

Deze vraagstukken dienen rekening te houden met bestaande projecten en ambities, zoals de uitwerking van een regionale doorfietsroute (die vanuit het noorden door de stad Schagen zal lopen, richting Alkmaar en Heerhugowaard) en de uitrol van deelhubs om de bereikbaarheid op een duurzame wijze te verbeteren. .

Wonen In de Omgevingsvisie is de volgende ambitie uitgesproken: “Meer woningen bouwen betekent minimaal 300 nieuwe woningen per jaar. We kijken daarbij altijd of nieuwe woningen goed in de omgeving passen. We verwachten dat er in 2030 minimaal 3000 nieuwe woningen zijn gebouwd”. In het laatste coalitieakkoord is zelfs de ambitie opgenomen om te versnellen tot 500 woningen in de jaren 2024 en 2025. Wat er in de periode 2030-2040 voor de stad Schagen precies nodig is, zal o.a. blijken uit het adaptief programmeren. Als we voor Schagen kijken naar de opgaven en ambities voor wonen en het (be-)houden van een goede balans tussen de bestaande groene ruimten en binnenstedelijk bouwen, is de grens voor binnenstedelijk bouwen nagenoeg bereikt. De meest recente uitbreiding van de stad Schagen wordt, met de komst van Muggenburg-Zuid gerealiseerd. Wij zien dat wij geen vergelijkbaar kwalitatief woonmilieu meer in ons programma hebben, terwijl hier wel veel vraag naar is. Daarom moeten we hier nu al op inspelen. Voor de gemeente is het belangrijk om toe te werken naar een visie waarmee we voor nu en voor de toekomst uit de voeten kunnen.

Op het terrein van wonen spelen de volgende vraagstukken: • Hoe geven we invulling aan de ambities om extra te bouwen vanuit regionale en bovenregionale opgaven? Dat betreft: o De lokale woonbehoefte; o De ambities gesteld met betrekking tot wonen vanuit de Woondeal Noord-Holland Noord en het Regioakkoord Kop van Noord-Holland; o De ambities uit het KWK. • Wat zijn de ruimtelijke mogelijkheden om rond de OV-knoop van Schagen te verdichten? • Is er voldoende capaciteit om binnenstedelijk aan de woonbehoefte te voldoen? • Wat betekent dit voor de bestaande stad, het groen, haar voorzieningenen en haar wijken? • Hoe gaan we om met het spanningsveld tussen extra bouwen, binnen- of buitenstedelijk, verdichten of behouden groen/open plekken? • Wonen in Schagen is aangenaam, in rustige woonbuurten met voldoende groen. Hoe kunnen we dat behouden?

Water en bodem Er zitten grenzen aan het watersysteem en het bodemsysteem, ook in en om de stad Schagen. In- en uitbreiding van Schagen kan zorgen voor extra druk op deze natuurlijke systemen. Deze systemen zijn van belang voor mens en dier. Daarnaast is het water- en bodemsysteem een product van honderden of zelfs duizenden jaren van natuurlijke processen (en menselijk ingrijpen). Dit maakt dat deze systemen ook cultuurhistorische waarde hebben.

Op gebied van water en bodem spelen de volgende vraagstukken: • Hoe vinden we een balans tussen de groeiende ruimtevraag in en buiten de stad en ons water- en bodemsysteem? • Bij de locatiekeuze (wat doen we waar) houden we rekening met water- en bodemsysteem. Wat betekent dit voor de mogelijke ontwikkelingsrichtingen van stad Schagen? • Wat zijn de kwaliteiten van het water- en bodemsysteem in en om Schagen die we kunnen benutten?

Groen en klimaatadaptatie Het groen en de groen-blauwe netwerken in en rond de stad Schagen zijn waardevol. Groene structuren zijn op meerdere manieren belangrijk voor mens en dier. De rol die groen speelt als onderdeel van het dorpse karakter en authentieke binnenstad is een belangrijke waarde en als zodanig vastgelegd in de Omgevingsvisie. Daarnaast zorgen groen en groen-blauwe netwerken voor verkoeling en gezondere bodems die meer water kunnen opnemen. Het is daarom van belang dat het aanwezige wijkgroen en buurtgroen, met verdichten of door inbreidingen, zo min mogelijk verloren gaat en waar mogelijk zelfs wordt versterkt. Parallel aan deze omgevingsvisie werken wij ook aan een strategie Klimaatadaptatie. (Groene) klimaatadaptatie zien wij in de gemeente als een randvoorwaarde voor een veilige een leefbare leefomgeving.

• Kan het wijkgroen worden versterkt? • Kan het landschap rond Schagen beter verbonden worden met de stad? • Veel meer bomen; • Aandacht voor water – in de stad en rond de stad; • Betere recreatieve routes van en naar de kust en binnen de diverse delen van de stad; • Kan een bos in de rand van Schagen landschappelijk ingepast worden?

Sporten Sport, bewegen en een gezonde leefomgeving zijn belangrijke onderwerpen voor onze gemeente. Deze zijn daarom ook in de Omgevingsvisie Gemeente Schagen vastgelegd. We willen toewerken naar een steeds gezondere omgeving en een omgeving die uitnodigt tot bewegen, sport en gezond gedrag. Sporten kan plaatsvinden in de openbare ruimte, maar sportaccommodaties vormen een belangrijk instrument in de gezonde leefomgeving. Daarom wordt er in Schagen gewerkt aan het vernieuwen en toevoegen van een aantal binnensportaccommodaties. • Op het gebied van sport spelen daarnaast de volgende vragen: • Kan zwembad De Wiel worden gerenoveerd? • Is nieuwbouw noodzakelijk? • Hoe kunnen we blijven inspelen op de behoefte om te sporten en bewegen? • Hoe kunnen ontwikkelingen helpen om sporten sterker dan nu te verankeren in de stad?

Op het terrein van groen en klimaatadaptatie spelen de volgende vraagstukken: • Met verdichten moet het wijk/buurtgroen niet verloren gaan - het staat erg onder druk met inbreiding projecten;

11

Ondernemen Ondernemerschap en bedrijvigheid zijn belangrijk voor de leefbaarheid van de stad Schagen. Er is ruimte nodig om bedrijven te huisvesten. Die ruimte staat onder druk door talloze andere belangrijke ruimteclaims. Onder andere vanwege de grote behoefte aan nieuwe woningen. Het is zaak om een goede balans te vinden. Daarom werken wij los van deze omgevingsvisie Stad Schagen aan een centrumvisie. Het centrumgebied is een belangrijk visitekaartje van Schagen. Hier komen inwoners van de gemeente Schagen naartoe, maar ook van daarbuiten, om te winkelen, elkaar te ontmoeten en de verschillende (publieke) functies te bezoeken. Schagen heeft hiermee een regiofunctie. Ook wordt er de komende tijd onderzoek verricht naar mogelijk ondersteunende winkels in de nieuwbouwwijken aan de randen van de stad. Het voorstel is om daarnaast ook nog onderzoek uit te voeren naar de bedrijventerreinen (Lagedijk en Witte Paal) van de Stad Schagen. Hierbij kijken we of deze terreinen nog blijven volstaan in relatie tot de ontwikkelingen in de stad.

12

Tijdelijke functies Naast permanente locaties om nieuwe ontwikkelingen mogelijk te maken, krijgt Schagen ook veel vragen voor nieuwe tijdelijke functies, met een duur van bijvoorbeeld maximaal 5 of 10 jaar. De vraag voor deze omgevingsvisie is of hierop ingespeeld kan worden. Zijn er nu al geschikte locaties te vinden met ruimte voor tijdelijke functies? De vraag voor tijdelijke functies is niet eenvoudig te beantwoorden. In de omgevingsvisie wordt dan ook geen exacte plek hiervoor aangeduid. Het is een continue zoektocht en afweging om geschikte plekken hiervoor te vinden. Daarbij is wel een eerste voorzichtige conclusie te trekken, namelijk: het is belangrijk om te kijken naar de zogenaamde “wachtende landschappen”. Dit zijn plekken waar een nieuwe ontwikkeling wordt beoogd, maar waar nog een behoorlijke voorbereidingstijd aan vooraf gaat alvorens de nieuwe functies ook daadwerkelijk gerealiseerd kunnen worden. Deze plekken lijken daarom geschikt om in te zetten voor tijdelijke functies. Denk hierbij bijvoorbeeld aan tiny-houses en andere tijdelijke woonvormen, maar ook aan bijvoorbeeld sportfuncties die tijdelijk een plek moeten hebben alvorens op een definitieve plek te kunnen worden gerealiseerd. Wachtende landschappen die in de omgevingsvisie lijken te ontstaan, zijn het ongebruikte sportveld bij Nes-Noord en bijvoorbeeld delen van het bedrijventerrein Lagedijk.

Duurzame energie De ambitie in het coalitieakkoord is om voor 2030 de CO2uitstoot te minimaliseren of nog beter, geen CO2-uitstoot meer te hebben. Het huidige energiegebruik willen we samen met de inwoners en ondernemers terugdringen. We stimuleren innovatieve energieoplossingen voor netcongestie. Duurzame energie-initiatieven steunen we op plekken waar draagvlak is. De stad Schagen heeft hier ook een belangrijk aandeel in. Door op grote schaal woningen te isoleren helpen we de bewoners de energierekening omlaag te brengen. De volgende vragen spelen op het gebied van duurzame energie: • Waar is er plek in en om de stad Schagen om duurzame energie op te wekken? • En waar is dit juist niet wenselijk? • Zijn warmtenetten in Schagen kansrijk? • Liggen er kansen voor kleinschalige warmtenetten met collectieve warmtepompen?

Cultuurhistorie en erfgoed Schagen is een stad met een rijke cultuurhistorie en veel erfgoedwaarden. Dit is direct zichtbaar in het centrumgebied bij de Markt, met een prachtige kerk en de Gedempte Gracht met zijn karakteristieke monumentale panden. Maar ook het landschap rondom Schagen is van grote waarde. De openheid, lintbebouwing en ruimtelijke dragers als de omringdijk en het kanaal zijn erg waardevol en geven Schagen karakter. Soms liggen deze cultuurhistorische waarden echter verscholen in het landschap. Bijvoorbeeld bij de waardevolle archeologische vindplaatsen, subtiele glooiingen bij terpen of ter plaatse van voormalige getijdegeulen. Hier is de kwaliteit voorhanden maar niet altijd direct zichtbaar. Al deze cultuurhistorische waardes samen vertellen het verhaal van Schagen.

De Omgevingsvisie spreekt de ambitie uit om een gemeente te zijn waarin bewoners en bezoekers de omgeving waardevol vinden. Dan is het belangrijk door voort te bouwen op dit verhaal van Schagen en rekening te houden met de bestaande waardes. We voegen als het ware een nieuw hoofdstuk toe. Zo blijven de ontstaansgeschiedenis en de verschillende tijdslagen zo veel mogelijk zichtbaar en worden ze versterkt. Er spelen de volgende vragen: • Hoe houden wij rekening met onze cultuurhistorische waarden en erfgoed voor de toekomst als de stad gaat inbreiden en uitbreiden? • Hoe houden wij bij onze ambities voor wonen, sport en duurzaamheid rekening met de landschappelijke waarden van onze omgeving? • Hoe gaat vergroening en bebossing bijdragen aan het verhaal van Schagen? • Hoe maken we het verhaal van Schagen beter beleefbaar en verbinden we het met elkaar?

13

1.3 Kansen voor groei

1.4 De dynamiekkaart

In Schagen is nood aan onder andere nieuwe woningbouw, woon-zorgfuncties, sportvoorzieningen en verschillende tijdelijke functies. En dat terwijl de ruimte beperkt is. Van de actuele programma’s die zich aandienen is een deel goed binnen het huidig bebouwd gebied te voorzien. Ingewikkelder om binnenstedelijk op te lossen is de woningbouwopgave waar Schagen voor staat. De grote vraag naar woningen is niet meer volledig binnenstedelijk op te vangen. Binnenstedelijke ontwikkelingen maken naast onvoldoende aantallen, niet het volledige spectrum aan woningtypen mogelijk waar in Schagen behoefte aan is.

De omgevingsvisie gaat over de hele stad Schagen. De visie zoomt daarvoor ook op een aantal deelgebieden meer specifiek en uitvoerig in. Door aan te haken op de lokale dynamiek kan de visie immers concreet en uitvoerbaar worden. De dynamiekkaart toont wat er bij het schrijven van deze visie allemaal speelt in Schagen en integreert steeds een aantal van deze individuele opgaven in een overkoepelend deelgebied.

De mogelijkheden voor groei worden in de omgevingsvisie dan ook op twee sporen onderzocht. Eén spoor verkent de binnenstedelijke mogelijkheden. Het tweede spoor verkent de mogelijkheden van stadsuitbreiding. Daarbij speelt steeds de vraag hoe Schagen kan voldoen aan de vraag naar groei, zonder daarbij aan kwaliteit in te boeten. Of beter: hoe kan Schagen nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen dusdanig inzetten dat ze juist bijdragen aan een duurzamere en aangenamere stad, passend bij het verhaal van Schagen en met een uitstekende regiofunctie?

14

Elk deelgebied heeft zijn eigen opgave(n) en ambitie(s). Op de dynamiekkaart zijn de 5 deelgebieden aangegeven die in deze omgevingsvisie centraal staan. In deze deelgebieden komen verschillende opgaven bij elkaar. De vijf deelgebieden zijn: 1. Centrum 2. Zuiderweg en Muggenburg eiland 3. Muggenburg-Zuid 4. Schagen-Oost 5. Lagedijk

De dynamiekkaart

15

16

02 Ruimtelijke analyse

2.1 Wat een prachtige plek Wat mooi is het toch, het landschap rond Schagen. Omsloten door groen ligt Schagen ontspannen in het Noord-Hollandse landschap. Het geheel straalt een zekere relaxte vanzelfsprekendheid uit. In het centrum wordt het karakter juist stevig en stoer. Een prachtig kerkplein is de opmaat naar een stevig winkelhart. Hier wordt zichtbaar dat Schagen ondubbelzinnig een regiofunctie vervult voor de omliggende kernen. Het centrum is vanuit de kernen via het lokale netwerk goed bereikbaar met de auto, fiets en bus. Via het station en enkele provinciale wegen is het centrum daarnaast ook goed verbonden met steden als Den Helder, Alkmaar en verder. Het landschap voelt in Schagen altijd dichtbij. Het is een waardevol landschap met een lange geschiedenis. Dit is onder meer terug te zien in het patroon van linten en buurtschapjes, de steeds wisselende polderstructuur en natuurlijk de karakteristieke Omringdijk. Via een fijnmazig netwerk loop, fiets, of rij je achteloos de polder in en zit je vanuit de stad direct midden in het groen; een grote kwaliteit!

Terpen en subtiele slingers in het lint

Verre zichten

Historische kern

Gelaagde stadsrand

17

2.2 Het landschap rond Schagen Het landschap rond Schagen is van een grote schoonheid. Het eeuwenoude agrarische landschap van polders, dijken, windsingels, sloten en tochten strekt zich tot aan de horizon uit. Het vaak heldere licht van de hoge luchten geeft een enorme scherpte aan alles wat zich aftekent in dit vlakke land. Stolpen, schuren, erfbeplantingen, kerkjes, dorpssilhouetten en hoogspanningsmasten, dit alles heeft – hoe klein ook – een vrijwel gelijkwaardige zichtbaarheid en geeft een enorme diepte aan het perspectief. Opvallend is ook dat, door de vele richtingen in het landschap, het perspectief ook geregeld verandert als je je door dit landschap verplaatst.

veroorzaken verfijnde nuances in het landschap rond Schagen. De westzijde van Schagen kenmerkt zich door het fijne mozaïek landschap van de kleinschalige polder. De rationele polder Burghorn is een duidelijk jongere polder, die planmatig ontgonnen is. Aan de oostzijde van Schagen zijn de gevolgen van de getijdengeul zichtbaar in de lintbebouwing die zich in oost-west richting aftekenen in het landschap; de nederzettingen vestigden zich op deze hogere delen. Tot slot ligt het land in het noordoosten van Schagen wat lager als gevolg van latere aandijkingen. Het landschap rond Schagen toont zich nu zodoende als een interessante waaier van, min of meer subtiel, verschillende landschappelijke karakteristieken.

Het landschap rond Schagen is een gaaf en open weidelandschap met de karakteristiek van een veenontginningsgebied. De Westfriese Omringdijk markeert de grens tussen dit oude kleinschalige craquelé landschap en het rationele landschap aan de buitenzijde van de dijk. Binnen de Westfriese Omringdijk is het kanaal StolpenSchagen de belangrijkste ruimtelijke drager. Daarnaast zijn de lint(dorp)en, zoals Barsingerhorn, met de vele individuele huisjesterpen en stolpboerderijen (Avendorp) beeldbepalend. De linten en terpen waren van oudsher, en zijn ook vandaag nog, de ruimtelijke dragers van verstedelijking in deze polders. Het landschap rond Schagen is een oud landschap met een geschiedenis die ver teruggaat voor de laatste veenontginningen. Zo lag er een pre-historische getijdengeul ten zuiden van Schagen en was Schagen in de twaalfde en dertiende eeuw nog een kuststad aan de Noordzee, vlak achter de Omringdijk. Verschillende sporen uit deze oude tijd zijn vandaag nog, veelal subtiel, zichtbaar en Prehistorische getijdegeul

18

Schagen aan zee: Noord-Holland ca.1300

Aandijkingen noord-zuidrichting Polder Burghorn planmatige ontginning

Schagen

Het oude land oost-westrichting Het oude land mozaïeklandschap

Historische lijnen en landschappen rondom Schagen; rode gebieden zijn van archeologische belang

Gevarieerde ‘schil’ rond Schagen

19

2.3 Innige relatie stad en landschap De terloopse en informele verweving tussen de stad en het Noord-Hollandse landschap is een grote kwaliteit van Schagen. Al van oudsher was Schagen, als kleine stadse knoop, gelegen in een fijnmazig netwerk van landwegen en buurtschappen en was er een vanzelfsprekende relatie tussen de bebouwing en het landschap. In de stadsuitbreidingen vanaf de jaren ‘60 heeft dit thema steeds op wisselde wijze vorm gekregen. De woonbuurt ‘Waldervaart’ bijvoorbeeld profiteert maximaal van zijn ligging aan het landschap; een fijnmazige buurt met veel tuingroen, buurt en wijkgroen verbonden met het landschap door een fijnmazig netwerk van voetpaden. En, niet onbelangrijk, vanuit het landschap gezien biedt Waldervaart een aangename groene voorgrond aan het silhouet op de binnenstad. De afwezigheid van echte hoogbouw maakt dat Schagen in dit weidse landschap van grotere afstand toch nauwelijks zichtbaar is. Vanuit het westen gezien is Schagen bijna verstopt achter een groene stadsrand waar alleen de kerktorens bovenuit rijzen.

20

ca 1880

Aan de oostzijde van Schagen heeft de relatie tussen bebouwing en landschap volledig anders vorm gekregen. De recent gerealiseerde woonbuurt en bedrijventerrein, Hoep en Witte Paal, worden ondubbelzinnig gescheiden van het landschap door de provinciale weg en de Priggeweg. Deze N241 heeft, heel anders dan bijvoorbeeld de Schagerweg, die op de goede plekken fijn landschappelijk is, een louter verkeerskundig en technocratisch karakter. Het uitzicht vanuit de wijk op het landschap, toch de kernkwaliteit van die plek, is verhinderd door een geluidswal en bij de Witte Paal staan de bedrijfsdozen onuitgesproken langs de weg. Alleen op het deel tussen de Kogerlaan en de Cornelis Blaauboerlaan, ten noorden van de Snevert, wordt geprofiteerd van het uitzicht over het landschap in oost. Van een typisch ‘Schaagse’ informele verweving tussen stad en landschap is aan deze oostrand zodoende geen sprake. Vanuit het oosten is het vooral het tegenlicht dat de bebouwing van de stad vanaf een grotere afstand verhult.

ca 1960: X ha bebouwd

ca 1970: 2X ha bebouwd

Relatie tussen stad en landschap

2020: 7,5X ha bebouwd

1. De stadsrand vanaf de Omringdijk

1

4 2. De stadsrand vanaf Valkoog

2

3

3. De stadsrand Muggenburg

4. De stadsrand aan de oostzijde met zichtbaar de nieuwbouw Kogerlaan

21

2.4 Het centrum van Schagen Het bebouwde gebied van de stad Schagen is compact van opzet. De woonwijken liggen allemaal op korte afstand van het centrum. Deze woonwijken zijn, op enkele kleinschalige winkelcentra in de wijken na, voor hun dagelijkse boodschappen aangewezen op het stadscentrum van Schagen. Daarnaast vervult het stadscentrum van Schagen een belangrijke rol in de regio. De omliggende kernen zijn veelal aangewezen op de voorzieningen en het winkelaanbod van Schagen.

supermarkten en gratis parkeerterreinen in het centrum is aantrekkelijk voor publiek, maar legt ook een grote druk op de verkeersstromen en de parkeerdruk in het centrum. Het stadsbeeld rond de Langestraat is dan ook weinig samenhangend door de vele achterkantsituaties, de eenvoudige en monofunctionele bebouwing en de grote hoeveelheid rondrijdende en geparkeerde auto’s. De grootschalige renovatie van het Makado winkelcentrum draagt positief bij aan een hoogwaardigere beleving.

Het historische centrum van Schagen is erg mooi en waardevol. Aan de markt en de straten rond de kerk, Loet, Noord, De Gedempte Gracht, Molenstraat en de Nieuwe Laagzijde, al van oudsher het voorzieningenhart van Schagen, staan prachtige gebouwen en huizen in verschillende stijlen. Soms is het centrum behoorlijk formeel en stads van karakter (Markt) dan weer eerder informeel en dorps (Noord). Ook het arbeidersbuurtje rond de Cornelis Bokstraat is bijzonder; zo dicht bij het NS-station. Deze consistente samenhang tussen een karakteristieke openbare ruimte en aantrekkelijke architectuur is een waardevol goed.

Ook op andere plaatsen in het centrum van Schagen is de openbare ruimte sterk gedomineerd door de auto. Vanuit het automatisme om de auto-toestroom uit de omringende kernen te willen faciliteren staat de kwaliteit van de openbare ruimte in het centrum van de stad sterk onder druk. Rond de kerk verwacht je flanerende mensen en terrassen; nu staan er auto’s tot tegen de kerk geparkeerd.

Pal tegen het historisch centrum aan, aan de achterzijde van de Gedempte Gracht, rond de Langestraat ligt het utilitaire voorzieningen deel van het centrum. Hier liggen meerdere grote supermarkten, grootschalige detailhandel, het winkelcentrum “Makado” en een paar grote parkeerterreinen bij elkaar. Dit royale aanbod aan

22

het compacte centrumgebied vervult een belangrijke rol in de hele regio

Parkeren op de Markt

Nabijheid van historische lint en grootschalige moderne winkelcentra en voorzieningen

Grootschalige voorzieningen en dominantie van de auto achter de Langestraat

23

2.5 Ontspannen woonwijken Rond het centrum van de stad liggen de woonbuurten, die sinds de jaren zestig stapsgewijs zijn toegevoegd: Nesdijk, Groeneweg, Waldervaart Noord en Zuid, Muggenburg-Noord (en bedrijventerreinen Lagedijk en Witte Paal) en de meest recente ontwikkeling Hoep Noord en Zuid. De wijken kennen elk een opbouw en architectonische expressie die typisch is voor hun tijd (jaren 60, jaren 70, 80, enzovoort). De wijken zijn hiermee onderling aangenaam onderscheidend. Opvallend is dat de oudere wijken groener zijn dan de meest recente wijken en een lagere dichtheid kennen. Vooral Waldervaart Zuid is een ontspannen woonwijk met veel openbaar groen en water.

De groene voegen Interessant is ook de ruimte tussen de wijken, de zogenaamde voegen. In deze tussenruimtes liggen de hoofdwegen (Schagerweg/Zuiderweg) aangevuld met fiets- en voetpaden en zeer belangrijk het groen/blauwe netwerk van de stad. Op veel plekken zijn de voegen groen en kwaliteitsvol. Groene plekken zoals parken, singels, plantsoenen, enzovoort (groen) en water (blauw) gaan vaak samen. Deze netwerken van groene en blauwe structuren spelen een cruciale rol in de leefbaarheid van de stad. Het is in de voegen dat de wijken en het landschap

Nesdijk Groeneweg Groene voegen

Lagedijk

Hoep

Witte Paal Waldervaart

Muggenburg Noord

Stedelijke structuur: historisch centrum Schagen omringd door woonwijken

24

met elkaar verbonden blijven. Waar de waterberging zit en waar soms grote ecologische waarden te vinden zijn. In sommige voegen gaat het niet goed en zien we restgroen, nieuwe gebouwen of een doorgaande weg; op andere plaatsen zijn de groene voegen juist overtuigend en bieden ze een rustige en veilige fiets- of wandelroute (De Nes of het oude trambaantje Muggenburg-Noord) naar buiten. De voegen vormen dus een belangrijke bovenwijkse openbare ruimtestructuur tussen de wijken. Ook vormen ze aangename groene buffers tussen de wijken en de geluid belastende doorgaande infrastructuren, doorgaande wegen en spoor. Hier is ruimte voor water, groen en routes voor langzaam verkeer. De voegen kraken steeds meer onder de druk van de verschillende ruimteclaims; woningbouw, sportvelden en maatschappelijke voorzieningen landen steeds meer in de groene voegen. Terwijl deze landschappelijke randen juist van cruciaal belang zijn om de verbinding tussen de stad en het landschap kwalitatief vorm te geven. Hier komt het landschap even je stad binnen. Groen, water en recreatieve routes kunnen daar gecombineerd worden tot aangename entrees naar het omringende landschap.

De groene voegen: het openbare groen/blauwe netwerk

25

2.6 Knooppunten als barrière Schagen heeft de afgelopen jaren gewerkt aan een sterk netwerk van doorgaande fiets- en wandelpaden. De barrièrewerking van het spoor en de provinciale wegen (N241/N245) in oostwest-richting is dan ook op veel plekken geslecht dankzij de aanleg van nieuwe fietstunnels en goede oversteken. Alleen de Schagerweg en de Zuiderweg vormen op dit moment nog fikse barrières. Het oversteken van deze twee barrières voor fiets- en voetgangers is op sommige plaatsen bijzonder moeizaam, onaantrekkelijk en gevaarlijk. Bij de Schagerweg schiet vooral de overgang bij de Havenstraat, ter hoogte van de jachthaven, tekort. De plek is in potentie geweldig; een jachthaven, de kades en het zicht vanaf de kop van de haven over het Noord-Hollands kanaal en de nabijheid van het sportcomplex Groenoord zijn een prachtig potentieel. Dit potentieel wordt echter door de Schagerweg stevig ondermijnd. De Zuiderweg heeft tussen Schagerweg en Julianalaan een mooi karakter met een ferme groene middenberm tussen de rijbanen. Dichter bij de spoorlijn verandert het karakter van de weg. De middenberm verdwijnt en oversteken wordt hier lastiger. Terwijl hier juist het Muggenburgeiland ligt, met het historische trambaantje, historische waterlopen, sportvoorzieningen en veel groen.

De Zuiderweg heeft het potentieel om het landschap aan de oost- en westzijde van Schagen meer met elkaar te verbinden.

26

De overgang van de Westerweg bij de Havenstraat

De belangrijkste barrières: Schagerweg en Zuiderweg

De gelijkvloerse oversteek als knelpunt op de Zuiderweg

2.7 Conclusie Schagen is een prachtige stad met veel kwaliteiten. Het historisch centrum, het landschap rond Schagen en de verweving tussen beiden zijn kwaliteiten om te koesteren.

Kernkwaliteiten Schagen stad en landschap • Historisch belangrijke stad met een dorps karakter; • Aantrekkelijk centrum met wonen, winkels, horeca en andere bezoekersfuncties; • Functies als een zorgboulevard, een klein theater (Cultuurhuis circa 100 zitplaatsen) en een grote bioscoop • Aantrekkelijke toeristische bestemming; • Regionale voorzieningen; • Ligt mooi en ontspannen in het landschap; • Nabijheid landelijk gebied; • Goede routes door het landschap (fiets/wandel/ polderweggetjes).

We zien ook aandachtspunten voor Schagen.

Aandachtspunten/ zwaktes Het centrum verschraalt: • Centrum wordt gedomineerd door auto; • Schaalvergroting in bebouwing, waardoor verandering van karakter.

We zien dan ook kansen om te werken aan een Schagen waar, meer dan nu, voldoende aandacht is voor een kwaliteitsvolle openbare ruimte, meer groen en betere aansluiting op omliggende woonbuurten en het landschap er omheen. Een integrale aanpak van samenhangende deelgebieden is daarbij van groot belang.

Het groen verdwijnt: • Schaarse ruimte wordt maximaal bebouwd; • Voegen tussen de wijken staan onder druk; • Het groen in de wijken staat onder druk; De samenhang tussen centrum-woonwijken vermindert: • Doordat het aantal projecten toeneemt groeit ook de wens om projecten meer in samenhang te beschouwen; • Barrièrewerking Zuiderweg en Schagerweg; • Lagedijk enorm potentieel achter infrastructuur knoop.

27

03 Ambitie 2040, Groeistad Schagen!

Met deze omgevingsvisie schetst Schagen een ambitieus toekomstperspectief voor 2040. Niet als onwrikbaar en in beton gegoten masterplan, maar wel als een leidraad en stip op de horizon. Met behulp van vier toekomstscenario’s is eerst de bandbreedte aan mogelijke toekomstige ontwikkelingen verkend. Met de uiteindelijke keuze voor “Groeistad Schagen” profiteert Schagen optimaal van de aanwezige kwaliteiten in de stad en formuleert een duidelijke ambitie om deze kwaliteiten richting 2040 verder uit te bouwen.

Groeistad Schagen 2040 zet in op de volgende ambities en doelstellingen: • Aantrekkelijk en groen centrumgebied met goed bereikbare en aantrekkelijke OV-knoop; • Creëren van nieuwe woningen en woonmilieus; • Versterken van het landschap (stevig groen/blauw raamwerk); • Versterken fietsmobiliteit; • Versterken van de verbindingen/verwevenheid tussen stad en land; • Versterken van de verbindingen/verwevenheid tussen de buurten en het historische centrum; • Goed bereikbare en aantrekkelijke sportvoorzieningen; • Voldoende groen en ruimte in bestaande wijken en de voegen; • Goede balans tussen bestaande groene ruimte en verdichting; • Verminderen barrièrewerking Zuiderweg en Schagerweg; • Het verbeteren van de hoofdverkeersstructuur

Legenda Zoekruimte mogelijke woonlocaties Historisch centrum met voorzieningen Zonnepanelen en andere klimaatadaptieve oplossingen Sportvoorzieningen Recreatiehaven Zorgcluster Werklocatie

28

Ambitie: Groeistad Schagen 2040

29

30

Een nieuw sterk raamwerk voor Schagen

04 Ruimtelijke visie

4.1 Het raamwerk van Schagen In het hoofdstuk ruimtelijke visie beschrijven we de ruimtelijke voorstellen die zijn verkend en uitgewerkt. Deze voorstellen zijn te zien als nauwgezette verkenningen en nadrukkelijk niet als ontwerpen of onwrikbare blauwdrukken. De verkenningen zijn soms op schaal van heel Schagen dan weer pakken ze een specifiek deelgebied of een thema. Wat de verkenningen verbindt, is dat ze allen bijdragen aan het lange termijn toekomstperspectief voor de stad Schagen. In paragraaf 4.1 beschrijven we het nieuwe raamwerk, in 4.2 beschrijven we de kansen voor de hoofdstructuur doorgaand verkeer. In 4.3 gaan we in op de verschillende projecten binnen het nieuwe raamwerk. In de volgende paragrafen (4.4 en 4.5) worden deze projecten uitgesplitst naar binnenstedelijke projecten en uitbreidingsprojecten en worden deze uitgebreider toegelicht.

Kwalitatief groen, blauw en recreatief netwerk Belangrijke pijler van de visie is het bieden van een nieuw en overkoepelend ruimtelijk raamwerk voor de stad Schagen. Dit raamwerk omvat de openbare hoofdstructuur van de stad. Onder het raamwerk vallen fysieke structuren zoals landschap, parken (groen), water (blauw), wegen, maar het gaat ook over het verbeteren van bereikbaarheid, meer duurzame energie, het verbinden van groene plekken en sterkere samenhang tussen verschillende stadsdelen. Dit nieuwe raamwerk draagt bij aan het opwaarderen en sterker ‘inkleuren’ van de verschillende landschappen in en rond Schagen en voegt nieuwe routes toe voor langzaam verkeer, die de relatie tussen de stad en het landschap versterken. Dit netwerk van openbare ruimtes vormt daarnaast een ‘kapstok’ voor nieuwe ontwikkelingen.

In deze paragraaf beschrijven we onder meer: • Hoe landschappelijke karakteristieken kunnen worden versterkt; • Aanpak omtrent zonne-energie; • Welke routes en verbindingen voor langzaam verkeer kunnen het huidige netwerk volledig maken.

31

Landschapskarakteristieken versterken Rondom Schagen ligt een mooi en gaaf open weidelandschap. Dit is onder meer terug te zien in het patroon van linten en buurtschapjes, de steeds wisselende polderstructuur en natuurlijk de karakteristieke omringdijk. Via een fijnmazig netwerk loop, fiets, of rij je achteloos de polder in en zit je vanuit de stad direct midden in het groen; een grote kwaliteit!

1.

Vanuit de analyse van het landschap onderscheiden we drie verschillende landschapskarakteristieken die als een ‘waaier’ rondom Schagen liggen. Om recht te doen aan het waardevolle landschap met zijn lange geschiedenis en ook de landschappelijke kwaliteiten in en rond Schagen ook voor de toekomst te borgen stellen we voor om deze landschapskarakteristieken verder te versterken en op te werken. Zo blijft het landschap in Schagen altijd dichtbij.

2.

3.

32

De drie verschillende landschapskarakteristieken die als een ‘waaier’ rondom Schagen liggen zijn het open weidelandschap in het noorden, het kreekruggenlandschap in het oosten en het fijnmazige mozaïeklandschap in het westen. Deze drie landschappen kunnen verder worden versterkt. 1. HET LUWE NOORDEN

Het luwe en open, wat lager gelegen, weidelandschap met verre zichten ten noorden van Schagen is een belangrijk gebied voor weidevogels. In de visie blijft dit landschap nadrukkelijk open en leeg. 2. DE LINTEN IN HET OOSTEN Ten oosten van Schagen ligt een weidelandschap met nadrukkelijk oost-west georiënteerde lintbebouwing en terpen op de oude kreekruggen. Nieuwe bomenlanen en linten versterken deze oost-weststructuur. 3. HET WESTEN ALS RECREATIEF MOZAÏEKLANDSCHAP Ten westen van Schagen is door meerdere dijkdoorbraken een avontuurlijk mozaïeklandschap ontstaan. We versterken het grillige verkavelingspatroon en het intieme karakter. Dit landschap leent zich uitstekend voor een focus op beleving en gebruik. Kanotochten, avontuurlijke wandelingen langs het water en sport.

33

5. 1.

6. 3.

4.

2. zonne-energie

34

Netwerk van groen/blauwe structuren

Zonne-energie Schagen stimuleert het opwekken van duurzame energie op de daken binnen bebouwd gebied. Met name op daken van bedrijven in Lagedijk en Witte Paal ligt veel potentie. Er zijn nog vele daken met zonnepanelen te realiseren. Daarnaast heeft de gemeente ook beleid gemaakt voor zonneparken in het buitengebied, namelijk ‘Beleid Zonneparken’. Windturbines zijn voor nu niet wenselijk in de directe omgeving van de stad Schagen, hierin wordt het RES-traject gevolgd.

De bestaande structuur wordt aangevuld met nieuwe groen/blauwe verbindingen. De verbinding hebben elk een specifiek karakter: 1) dubbele bomenlanen in het landschap; 2) enkele bomenlaan in combinatie met privétuinen in binnenstedelijk gebied; 3) rietkragen in combinatie met bomen langs sloten; 4) rietkragen in combinatie met struiken langs sloten; 5) natuurvriendelijke oevers; 6) zoekgebied voor een bos.

Groen/blauw raamwerk Een nieuw raamwerk van openbare ruimtes biedt een consistent netwerk van groen/blauwe verbindingen. Aan het reeds aanwezige netwerk van straten, landwegen, watergangen en parken worden nieuwe lagen en verbindingen toegevoegd, die het huidige netwerk nog sterker en robuuster maken. De rand van de stad en de groenstructuren in de stad zijn robuust, maar staan onder druk. Nu staat de stad Schagen voor de keuze om te gaan bouwen in de parken en groene stadsrand van Schagen of in het landschap buiten de bebouwde kom. Beiden zijn waardevol en er is nood aan een sterke openbare hoofdstructuur voor Schagen waarin de bestaande kwaliteitsvolle groene ruimtes worden geborgd en verder worden versterkt met nieuwe groen/ blauwe verbindingen. Dit nieuwe groen/blauwe raamwerk draagt tevens bij aan de vermindering van hittestress en stimuleert tot meer sport en beweging.

Enkele belangrijke nieuwe groen/blauwe verbindingen benoemen we hieronder: • Ruimhartige groene verbinding langs de Meersloot, opgespannen tussen het centrum en Muggenburg-Zuid/ open weidegebied ten zuiden van Schagen. • De oude trambaan in oost als nieuwe groene verbinding in combinatie met vergroenen van de Zuiderweg. • Groene verbinding tussen het centrum van Schagen en de kust via de zuidzijde van bedrijventerrein Lagedijk. • Verder uitbouwen van het waternetwerk aan de westzijde van Schagen. Er ligt een kans voor een aaneengesloten kanoroute van het centrum via Muggenburg-Zuid naar recreatieplas ‘De Wiel’ en terug.

35

5 “Rondje Schagen”

2 7 4

3

1

6

36

Netwerk van voet- en fietsverbindingen

Rondje Schagen Rondom Schagen ligt een prachtig netwerk van slingerende landwegen en strakke stoere dijken. Vanaf deze wegen en dijken wordt een prachtig en uniek zicht geboden op de stadsrand van Schagen. Een voorgrond van hoeves of kerkdorpen wordt afgewisseld met open zichten en langere stadsranden op de achtergrond. Bij de N-wegen zijn de landwegen echter doorbroken. We stellen voor deze landwegen weer aan elkaar te knopen tot een ‘rondje Schagen’. Het ‘rondje Schagen’ rijgt de vele routes en oude linten vanuit de stad aan elkaar en maakt de ‘waaier’ van verschillende landschappen rondom Schagen beter te beleven en te bereiken. 1) Op termijn kan de route vervolledigd worden door de oversteekbaarheid van de N245 ter hoogte van de Tjallewallerweg te verbeteren. Tot nader order via de Tolkerdijk.

Voet- en fietsverbindingen Schagen heeft een prachtige binnenstad en veel groen binnen de kern. De binnenstad is van oudsher altijd erg verweven geweest met het prachtige polderlandschap. In dit plan zetten we in op het versterken en herstellen van deze verwevenheid. De oude routes van Schagen worden als recreatieve en groene route weer belangrijk gemaakt. Denk hierbij aan de oude woonstraten maar bijvoorbeeld ook aan de trambaan. Door in te zetten op de routes versterken we ook de recreatieve verbinding tussen Schagen en het kustgebied. Het bestaande netwerk wordt verder uitgebouwd met nieuwe verbindingen voor fietsers en voetgangers. 2) Opwaarderen en versterken van fiets- en wandelverbin ding tussen het centrum en de kust via Lagedijk/Kop van de Haven 3) Fietsroute langs de Meersloot tussen het centrum (de Laan) en Bonkelaarsdijk (Muggenburg-Zuid) 4) Fietsroute op de voormalige trambaan in Schagen-Oost. 5) Beter bereikbaar maken van de jachthaven ten noorden van sportcomplex Groenoord 6) Creëren van een doorfietsroute dwars door Schagen van Noord naar Zuid, in verbinding met de omgeving. 7) Opwaarderen en versterken fiets- en wandelroute langs het Westerpark ter plaatse van de voormalige trambaan.

37

4.2 Auto en spoor De hoofdverkeersstructuur van Schagen is georganiseerd in een zogenaamde ladderstructuur. De lange noord-zuid lijnen N245 (Schagerweg) en N241 (oost) zijn te zien als de twee staanders van deze ladder. De ladder heeft in Schagen (slechts) twee sporten (verbindingen): de N248 aan de noordzijde en de Zuiderweg net ten zuiden van het centrum. Deze twee verbindingen zijn dan ook van groot belang voor de hoofdverkeersstromen in en rond Schagen. De spoorlijn Alkmaar- Den Helder loopt ook noord zuid en ligt tussen de twee staanders in; de spoorlijn onderbreekt dan ook de sporten van de ladder.

verdere groei van Schagen zal de barrièrewerking en de impact van de huidige verkeersstructuur op de bebouwde omgeving verder toenemen en zullen de oversteekbaarheid, verkeersveiligheid en de leefkwaliteit verder onder druk komen te staan. Het is dan ook tijd voor Schagen om te transformeren naar een duurzaam en robuust verkeerssysteem dat compatibel is met en ondersteunend is aan -de verdere ontwikkeling van de stad. In deze visie wordt een eerste verkenning gedaan naar de mogelijkheden hiertoe.

Uit de analyse bleek dat met name de Zuiderweg en de Schagerweg vandaag de dag stevige barrières tussen de wijken vormen in het binnenstedelijk gebied van Schagen. De oversteekbaarheid is hier problematisch en zal verbeterd moeten worden en de impact op de leefbaarheid in de aangrenzende woongebieden is aanzienlijk. Daar komt bij dat een soepele verkeersstroming op de Zuiderweg wordt belemmerd door een gelijkvloerse spoorwegovergang, die de Zuiderweg in het centrum doorsnijdt. Bij Huidig verkeerssysteem

Verkeerstunnel in de Zuiderweg lijkt geen gewenste ontwikkeling omdat de fysieke ruimte niet toereikend is.

38

Opties voor een vernieuwde Zuidelijke randweg Er is een ontwikkeling gaande om spoorwegovergangen, zoals die bij de Zuiderweg, omwille van verkeersveiligheid op termijn te vervangen door ongelijkvloerse kruisingen, zoals bijvoorbeeld een tunnel. Op het moment dat dergelijke vraag naar een ongelijkvloerse spoorwegkruising zich in Schagen voordoet, is het van belang om de verschillende opties en de bijbehorende voor- en nadelen voor de positie van een nieuwe ongelijkvloerse spoorwegkruising goed te hebben onderzocht. Er zijn twee opties voorhanden.

Ondertunneling van het spoor

Nieuw verkeerssysteem met zuidelijke randweg

Schetsmatige ‘knip’ van de Zuiderweg (Gemeente Schagen)

Een eerste, misschien voor de hand liggende, optie bestaat uit het plaatselijk verdiepen van de huidige Zuiderweg door middel van een tunnel, die alle modi (auto, fiets, voet) bedient. Een verdiepte Zuiderweg bevordert de doorstroming van het verkeer op de Zuiderweg. Bijkomend effect, zo laat het verkeersmodel zien, zal zijn dat het doorgaand verkeer nog eerder dan nu via de Zuiderweg, N241 en de N248 rondom Schagen zal rijden. De Zuiderweg zal daardoor fors drukker worden. Dit zet de leefbaarheid van de wijken en voorzieningen rondom de Zuiderweg onder druk. Daarnaast zullen verkeersbewegingen binnen het centrumgebied ook veranderen, zo worden de Frans Halsstraat, Cornelis Blaauboerlaan en de Hofstraat aanmerkelijk drukker. Dit zijn allen ongewenste effecten. Maar vooral is er een ruimtelijke beperking van een tunnel (voet, fiets en auto) in de zeer beperkte stedelijke ruimte. Lange hellingbanen zullen er bovendien voor zorgen dat de barrière van de Zuiderweg verder toeneemt en de leefbaarheid van de omliggende wijken nog verder onder druk komt te staan. Deze optie is daarom niet gewenst.

Zuidelijke randweg Een meer structurele en ook wenselijke optie lijkt om een nieuwe zuidelijke route te voorzien buiten het dichtbebouwde gebied. Deze zuidelijke omleiding, in combinatie met een ongelijkvloerse kruising met het spoor, kan zowel de Zuiderweg als de Schagerweg sterk ontlasten, wat de oversteekbaarheid van deze wegen ten goede komt en maakt dat de woonbuurten aan weerszijden van deze infrastructuren veel beter dan nu met elkaar verbonden worden. De luchtkwaliteit en geluidsbelasting verbeteren eveneens. Het heeft ook een groot uitvoeringstechnisch voordeel. Een nieuwe autotunnel onder het spoor kan bij de nieuwe randweg zonder verkeershinder worden gerealiseerd waarna de Zuiderweg kan worden gedegradeerd. De zuidelijke randweg kan daarnaast een rol spelen in de ontsluiting van het nieuwe Muggenburg-Zuid. Het spreekt voor zich dat deze zuidelijke randweg op een kwaliteitsvolle manier ingepast zal moeten worden in het mooie open weidegebied ten zuiden van Schagen. Een eerste mobiliteitsanalyse laat zien dat het belangrijk is om na realisatie van de Zuidelijke randweg de Zuiderweg ter hoogte van het spoor autoluw of autovrij te maken, maar de ongelijkvloerse kruising met het spoor wel voor fietsers/voetgangers (en hulpdiensten) open te houden.

Dit is belangrijk omdat ondertunnelingen een verkeer aantrekkende werking hebben en verwacht wordt dat dit niet geheel opgevangen zal worden door de zuidelijke randweg. Deze ingreep schept tevens kansen voor herontwikkeling rondom de spoorzone. De uitkomsten van de verkenning vragen om meer onderzoek. Dit zal dan ook los van deze omgevingsvisie verder worden opgepakt. In de paragraaf ‘Zuiderweg als groene stadslaan’ gaan we verder in op de ruimtelijke kansen en beperkingen van een nieuwe Zuiderweg. 39

Parkeerstrategie Een passende parkeerstrategie zoekt de balans tussen een goede autobereikbaarheid van Schagen en een aantrekkelijk centrumgebied met een hoge kwaliteit van de openbare ruimte. Om de bereikbaarheid van het centrum voor de automobilist goed te blijven waarborgen biedt de stadsgarage of parkeerhub een passende uitkomst voor een stad van dergelijke omvang. Compacte parkeervoorzieningen op loopafstand van het centrum en goed bereikbaar vanaf de provinciale wegen. Twee nieuwe stadsgarages op loopafstand van het centrum en goed bereikbaar vanaf de provinciale wegen verlichten zowel de auto- zoekbewegingen als de parkeerdruk in het centrum. In het centrum wordt kort parkeren op specifieke plekken mogelijk, maar staat een hoogwaardige openbare ruimte die nog aantrekkelijker is voor winkelend publiek, terrassen en verblijven voorop.

40

Nieuwe stadsgarages bieden de mogelijkheid om het centrum autoluwer te maken. Hierdoor kunnen de belangrijke publieke ruimtes in het centrum grondig worden opgewaardeerd. Het centrumgebied wordt groener en krijgt meer focus op verblijven. Het wordt aantrekkelijker voor bezoekers om met de fiets en/of te voet naar het centrum te komen en te verblijven. Ook de wandeling vanuit het trein- en busstation wordt aantrekkelijker, waardoor de nabijheid van de OV-knoop beter wordt benut. Met het oog op de mogelijke ontwikkeling richting een ongelijkvloerse kruising in de Zuiderweg en de daarmee samenhangende knip wordt voorgesteld om in te zetten op twee stadsgarages; één aan elke zijde van het spoor. Aan de westzijde van het spoor is ruimte voor een stadsgarage op het huidige parkeerterrein langs de Julianalaan (zie hoofdstuk 4.4 “Een aantrekkelijk centrum”). Aan de oostzijde van het spoor is een zoekgebied aangeduid. Hier is de beschikbare ruimte beperkter, mogelijke opties zijn het verdiepen van het huidige P+R terrein, of als

onderdeel van een herontwikkeling van de noordrand van bedrijventerrein “Witte Paal”. De voordelen die dit oplevert voor de kwaliteit van de openbare ruimte in het centrum wordt beschreven in hoofdstuk 4.4 “Een aantrekkelijk centrum”. Recent is een verkeersplan voor de stad Schagen opgemaakt waarin Schagen eerste stappen neemt in het autoluwer maken van het centrumgebied. Hiermee wordt toegewerkt naar de ambitie voor een aantrekkelijke openbare ruimte gericht op kwalitatief verblijven. Om de bereikbaarheid van het centrum voor de automobilist wel te blijven waarborgen stellen we voor op twee plekken de mogelijkheden te onderzoeken voor nieuwe stadsgarages. Dit zijn locaties op loopafstand van het centrum en goed bereikbaar vanaf de provinciale wegen. Locatie één: huidig parkeerterrein langs de Julianalaan, locatie twee: zoekgebied rondom Zuiderweg oostzijde spoor.

Parkeerstrategie voor het centrum; twee nieuwe stadsgarages en een autoluw historisch centrum.

41

3

6 1

4 2

5

42

De zes stadsprojecten

4.3 Zes stadsprojecten In deze paragraaf komen de deelstudies van de stadsprojecten aan bod. We laten zien welke kansen er in de verschillende deelgebieden liggen, maar ook welke uitdagingen ofwel bedreigingen er zijn. In de deelstudies staat naast de ruimte ook het programma centraal. Wat is de mogelijke plancapaciteit of het laadvermogen van de projecten? Welk programma is hier passend en welke identiteit/ karakter en dichtheid zijn passend voor dit project? De zes stadsprojecten zijn uitgewerkt tot ruimtelijke voorstellen met een indicatie van een bijbehorende plancapaciteit. Deze voorstellen zijn niet in beton gegoten; eerder zijn ze bedoeld om te inspireren en te tonen waar en hoe gekomen kan worden tot kwalitatieve versterking, verdichting en groei van Schagen. 1. Een aantrekkelijk centrum, 2. Zuiderweg als groene stadslaan; 3. Een levendig en divers Lagedijk. 4. Groen wonen in het Westerpark. 5. Landschappelijk wonen in Muggenburg-Zuid 6. Een nieuwe stadsrand voor Schagen-Oost

Adaptief programmeren Deze omgevingsvisie gaat behalve over ruimte ook voor een belangrijk deel over programma. Het programma staat niet volledig vast en zal zich gedurende de vervolgstappen nog verder uitkristalliseren. Het is moeilijk om de toekomst over 5 jaar te voorspellen, laat staat voor de aankomende 10 of 20 jaar vooruit. Daarom werken we met adaptief programmeren: afhankelijk van de huidige cijfers en monitoring zetten we elke keer kleine stapjes vooruit. Als blijkt dat bijvoorbeeld de woningmarkt goed en gezond is, werken we weer verder aan de toekomst, elke keer een stapje vooruit. De omgevingsvisie vervult hierin een onderzoekende en initiërende rol. Het programma heeft binnen de omgevingsvisie een wat paradoxale rol: het programma is aanleiding om na te denken over vernieuwing en transformatie. Door potentiële bouwlocaties in beeld te brengen ontstaat inzicht in de kansen en mogelijkheden. Tegelijkertijd moet er een zekere losse relatie zijn tussen de visie en het concrete programma. Dit programma kan immers ook veranderen en verdwijnen terwijl de omgevingsvisie blijft bestaan. Kortom het is van belang om mee te kunnen bewegen met ontwikkelingen, door niet te doen of de toekomst al vastligt, maar een stap voor stap aanpak te hanteren. En daarmee ruimte creëren om te kunnen inspelen op nieuwe ontwikkelingen en veranderende inzichten.

Dit sluit ook goed aan op de ambities van adaptief programmeren zoals het geformuleerd is het KWK. Hierin wordt gesteld dat om te zorgen voor voldoende woningbouwproductie én zorgvuldig ruimtegebruik, het van belang is dat de woningprogrammering niet star is, maar realistisch, flexibel en ruimte biedt om te anticiperen op veranderingen in de vraag of goede kansen die zich voordoen.

Waar zit de ruimte? De contouren van het “Bijzonder Provinciaal Landschap” liggen strak rond Schagen. Dat zou betekenen dat er voor Schagen nog maar één manier is om haar groei op te vangen: binnenstedelijk. De gemeente gaat samen met de provincie in 2024 een vervolg op het verkenningstraject aan waarbij gekeken wordt of het mogelijk is de huidige BPL status geen belemmering te laten zijn voor de verdere ontwikkeling van de stad Schagen. Ook het KWK (regionaal kwalitatief woningbouwprogramma) heeft als uitgangspunt dat bouwen in en aan de kernen de norm is: dus binnenstedelijk. Echter met een belangrijke toevoeging: mocht binnenstedelijk niet mogelijk zijn dan wordt gezocht naar ruimte aan de randen van de kernen. In deze studie onderzoeken we wat binnenstedelijk mogelijk is. We doen dat wel binnen een belangrijke voorwaarde; de voorwaarde van een leefbare stad. Het kan immers niet de bedoeling zijn om alle lege plekken binnen de huidige contour vol te bouwen, want wonen in Schagen moet aangenaam blijven en er moeten rustige buurten met voldoende groen blijven. De bestaande openbare ruimten en het groen in de stad moeten behouden blijven om goed te kunnen leven in de stad. Dat is ook hoe we aan deze projecten hebben gewerkt; stevig verdichten waar het kan, maar geen ‘gaten vullen’.

We vergroenen waar nodig, denken aan water en voetpaden; alles wat de stad ook op termijn aangenaam en leefbaar houdt. De studie is dus in eerste instantie gericht op de kansen voor verdichting binnen de rode contour en in tweede instantie op de kansen in de randen van Schagen. We bespreken in dit hoofdstuk in het totaal zes stadsprojecten. Vier daarvan zijn binnenstedelijke stadsprojecten en twee daarvan liggen buiten de huidige rode contour.

4.4 Binnenstedelijke stadsprojecten In deze omgevingsvisie zijn de mogelijkheden voor verdichting binnen de bestaande bebouwde contour onderzocht. De mogelijkheden voor binnenstedelijke verdichting zijn zeer beperkt. De locaties die wel in deze visie aangemerkt zijn als verdichtingslocaties zijn te zien als aanvullend op de projecten die al in de pijplijn zitten (zie dynamiekkaart). Op basis van de analyse, terreinbezoeken, eigendomssituaties en input van gemeente en provincie zijn verschillende locaties aangeduid. Deze zijn beoordeeld op de mogelijkheden voor integrale kwaliteitsverbetering (win-win situatie) ter plaatse. Dus, lukt het om naast verdichting, transformatie of vernieuwing ook kwaliteit voor de omgeving toe te voegen en past het binnen de ambities uit de visie. Zijn het kortom zowel kwalitatieve als kansrijke binnenstedelijke stadsprojecten?

3 1

Slechts een viertal locaties past binnen deze criteria. Deze vier locaties zijn verder onderzocht op mogelijke kansen en geschatte plancapaciteit.

4

De potentiële binnenstedelijke stadsprojecten zijn:

2

1. Een aantrekkelijk centrum; 2. Zuiderweg als groene stadslaan; 3. Een levendig en divers Lagedijk; 4. Groen wonen in het Westerpark.

44

De binnenstedelijke stadsprojecten

1. Een aantrekkelijk centrum

Het centrumgebied van de stad Schagen is van groot belang voor de hele gemeente. Vanwege het gebrek aan voorzieningen in zowel de omringende wijken als in de ruimere regio vervult het centrum feitelijk een dubbelrol. Dagelijkse boodschappen, winkelen, horeca, publieke voorzieningen en verschillende scholen komen hier samen in een levendig en aantrekkelijk stadshart. Bij dergelijke concentratie van voorzieningen is een goede organisatie van verkeersstromen en het aanbieden van goede parkeervoorzieningen op strategische plekken uiteraard cruciaal. Zeker daar met verdere groei/verdichting de druk op het centrum verder zal toenemen. De vraag ligt dan ook voor wat nodig is om het centrum klaar te maken voor toekomstige groei en tegelijkertijd werken aan aantrekkelijke/klimaatbestendige openbare ruimte. Met deze omgevingsvisie spreekt Schagen de ambitie uit om vol in te zetten op een aantrekkelijk en toekomstbestendig centrumgebied.