094c bijlage Startversie en analyse document PPLG
Tekst van het document
Hoewel verbrakking minder speelt is ook hier de zoet
met het project Wieringerhoek. Daarbij is er bijzondere
watervraag actueel. Een belangrijke inspanning voor
aandacht voor de uitbreid ing en verbetering van
het afronden van het Natuurnetwerk bestaat uit het
leefgebieden voor vogels en vissen.
aanleggen van natuurverbindingen en ecologische stapstenen. Het Westfriese landschap in al haar ver
7.3 Noord-Kennemerland
schillende facetten, zoals omschreven in de Structuur
Op een steenworp afstand van elkaar liggen in Noord-Kennemerland
impuls krijgen met het integraal oppakken van ver
polders. Waar het landschap achter de duinen van Zuid-Kennemer
schets van de regio, getiteld Een dijk van een regio, kan een schillende opgaven. Het groenblauw raamwerk en de recreatieve routestructuur kan worden versterkt door de aanleg van bos, in aansluiting op de al aanwezige fijnmazige landschapsstructuren, recreatieve routes en natuurgebieden langs de Westfriese Omringdijk. Dit biedt ook kansen voor agrarische verbreding met activiteiten zoals natuurbeheer, (verblijfs)recreatie, educatie en verkoop aan huis. Omdat tegelijkertijd de schaalvergroting en specialisatie in de agrarische sector om meer ruimte vragen, is een goede ruimtelijke
zee, strand en duinen, plassen, watergangen en historische agrarische land meer verdicht is onder invloed van verstedelijking, is het direct achter de duinen van Noord-Kennemerland en de Hondsbossche
Zeewering nog grotendeels open. De invloeden van de zee, het Oer-IJ
en de ontginningsgeschiedenis zijn nog goed herkenbaar. Deze varië teit bepaalt in sterke mate de identiteit van de regio. De landbouw is van doorslaggevende betekenis geweest in het ontstaan van deze open polders en is dat nog steeds voor de instandhouding ervan.
De waardevolle natuur en het aantrekkelijke landschap zijn altijd
kernwaarden van Noord-Kennemerland geweest. Het is onze ambitie daarop voort te bouwen.
afstemming noodzakelijk. De duinen in Noord-Kennemerland zijn breed en herber Het IJsselmeergebied (inclusief het Markermeer en de
gen kwetsbare natuur; het is Natura 2000-gebied. In de
randmeren) is het grootste aaneengesloten zoetwater
duinen ten zuiden van Bergen is het zand kalkrijk en
gebied van West-Europa. Het vormt een strategische
lichtgeel van kleur en ten noorden van Bergen is het
zoetwaterbuffer voor drinkwater, landbouw en natuur.
kalkarm en witgrijs. Hier hebben zich bijzondere vege
Door klimaatverandering staat deze buffer onder druk:
tatievormen ontwikkeld zoals heidevelden en zeldzame
er is sprake van toenemende verzilting en hogere
mossen. De kwaliteit van de duinen in Noord-Kennemer
concentraties gebiedsvreemde stoffen. Het hele IJssel
land dreigt achteruit te gaan doordat de dynamiek van
meer is beschermd als Natura 2000-gebied en er wordt
wind en zand grotendeels is weggevallen. Dit hindert de
volop gerecreëerd, zowel op als langs het water. De
verjonging van duinen; kenmerkende planten en dieren
Agenda IJsselmeergebied 2050, die is opgesteld door
verdwijnen erdoor. Het is noodzakelijk om deze natuur
vier ministeries, de provincies Noord-Holland, Fryslân,
lijke processen te herstellen. Verstuivingsdynamiek
Overijssel en Flevoland en andere regiopartners,
maakt de duinen bovendien beter bestand tegen extreem
beschrijft de gezamenlijke ambities en ontwikkelings
weer en overstromingen. Op grote delen van de duinen
principes, inclusief een eerste aanzet voor een gezamen
daalt te veel stikstof neer. Dit heeft een negatieve invloed
lijke uitvoeringsstrategie. De Kustvisie voor de Noord-
op de soortenrijkdom van planten en dieren. Voor de
Hollandse IJsselmeerkust geeft richting aan ideeën,
instandhouding van dit unieke Natura 2000-gebied
ontwikkelingen en projecten in deze kustzone. Uit
willen we de stikstofdepositie omlaag brengen. De
gangspunten zijn het optimaal benutten van kwaliteiten
duinen hebben een belangrijke waterkerende werking en
en het behoud van de landschappelijke waarden en
een functie in onze drinkwatervoorziening. Door stijging
identiteit. De dijken scheiden en verbinden het water
van de zeespiegel zal de druk van zout kwelwater in de
Buitengewoon Noord-Holland!
65
Provincie Noord-Holland
duinen toenemen, wat een risico voor onze drinkwater
langzaam uit, en verplaatste zich in de loop van de tijd
voorziening vormt.
deels naar de grootschalige polders in de Kop. De bloei ende bollen vormen ieder voorjaar een toeristische
Landinwaarts strekt zich een landschap uit van lang
attractie. Naast de agrarische functie zijn er woningen,
gerekte strandwallen en lagergelegen strandvlakten.
natuurgebieden, recreatieve voorzieningen, maneges,
Op de strandwallen liggen de stedelijke kernen. De
landgoederen en kloosters te vinden. In de polders is,
strandvlakten bestaan uit zeer oude polders en enkele
ondanks de aanvoer van schoon duinwater, de water
oude droogmakerijen met zeer hoge cultuurhistorische
kwaliteit onvoldoende, vooral door het afspoelen van
waarden. Ze hebben eveneens een beschermde status
meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen.
(NNN of BPL). Hierbinnen ligt een groot areaal weidevogelleefgebied. De zone waar de duinen en
De binnenduinrand biedt zowel mogelijkheden om
duinbossen overgaan in de polders wordt de binnen
schoon zoet kwelwater uit de duinen vast te houden als
duinrand genoemd. Door de unieke overgang van duinen
om water uit piekbuien op te vangen. Het vasthouden van
en duinbossen naar de binnenduinrand, is de waarde
kwel- en regenwater heeft een gunstig effect op de water
voor de natuur groot. Hier liggen goede kansen voor
kwaliteit, de beschikbaarheid van water in tijden van
natuurontwikkeling in combinatie met het beschermen
droogte en de kwaliteit van de natuur. Het biedt daarbij
van het bijzondere watersysteem van duinen, binnen
tegendruk voor de duinen. Zo wordt verzilting van de
duinrand en strandvlakten. De gronden zijn met name
duinen door zoute kwel vanuit zee door een stijgende
in gebruik als grasland voor de veehouderij, maar soms
zeespiegel voorkomen en wordt onze drinkwatervoorraad
ook als tuinbouwgebied of bollengrond. Vooral in het
veiliggesteld. De duinen krijgen meer een sponsfunctie:
begin van de 20ste eeuw breidde dit bollenareaal zich
opslag van water in natte tijden en afgifte bij droogte.
Aan de slag in de regio: De Vlotter komt er veel ruimte voor de natuur, maar wordt ook gezorgd voor extra wandelmogelijkheden. We hopen dat op den duur ook Parnassia terugkomt in het gebied. Parnassia is een zeldzame plant met witte bloemen, die groeit in natte duinvalleien. Parnassia zien wij als een zogenoemde ‘prestatie-indicator’: als als we deze soort tegenkomen in een gebied, verkeert de natuur in een goede staat”. Een schaapskudde zorgt er na de herinrichting voor dat de natuur open blijft en er ruimte blijft voor bloeiende kruiden. Insecten en vogels profiteren van de nectar uit bloeiende kruiden. Over het waterrijke gebied komen bruggetjes voor wandelaars. Aan de rand van het gebied komt een In november 2021 startte PWN met het opnieuw
speelweide en een speelbos. Aan picknicktafels bij het
inrichten van het gebied ‘de Vlotter’ in Heemskerk.
speelbos is er ruimte om te genieten van de natuur en
Een gebied waar mens en natuur al eeuwen met
de schaapskudde.
elkaar zijn verbonden. Tot ongeveer 1960 bestond de Vlotter uit kleinschalige tuintjes, omringd met
Door klimaatverandering wordt het steeds droger en
elzenhagen. Daarna is het grondgebruik intensiever
heter, maar ook steeds natter. In de binnenduinrand,
geworden en zijn veel plant- en diersoorten uit het
op plekken zoals de Vlotter, vinden we ruimte voor
gebied verdwenen. Tot 2022. Het gebied is opnieuw
wateropslag, natuurontwikkeling en recreatie. Zo
ingericht en is er ruimte ontstaan voor recreatie, een
werkt de nieuwe natuur in de Vlotter straks als spons
gezonde waterhuishouding en bijzondere natuur.
voor grote hoeveelheden regen tijdens clusterbuien, terwijl het er ook aantrekkelijker wordt om te wan
Projectleider Niels Hogeweg (PWN): “Na de herin
delen en er meer variatie in de natuur ontstaat.
richting maakt water opnieuw onderdeel uit van het
Bovendien wordt door de extra ruimte voor waterber
landschap. Dat is belangrijk, want veel inheemse
ging de zoetwatervoorraad onder de duinen beter
duinsoorten zijn afhankelijk van natte omstandig
beschermd en vergroot. Dit laatste is belangrijk voor
heden. In de nieuwe duingraslanden en waterlopen
de drinkwatervoorziening van PWN.
Buitengewoon Noord-Holland!
66
Een voorbeeld van nieuwe natuur en waterberging in de binnenduinrand is het gebied Weidse Polders: de Dam landerpolder, Philisteinse polder, Bergermeerpolder en Loterijlanden. Samen vormen ze een open polderland schap met uitgestrekte graslanden en waterlopen vol natuurwaarden. Het duinwater komt er aan de opper vlakte en stroomt door het hele gebied. Het voormalig vliegveld Bergen functioneert er als piekwaterberging. Andere voorbeelden zijn de natuurgebieden De Vlotter en de Harger- en Pettemerpolder en de natuurontwikkeling in de Zanderij-Noord. Realisatie van groenblauwe door
Provincie Noord-Holland
verschillende manieren van omgaan met water. Ze hebben bovendien een grote recreatieve betekenis in de verstedelijkte Metropoolregio Amsterdam. De veenweidepolders in Laag Holland hebben het
kenmerkende patroon van langgerekte kavels en sloten in combinatie met openheid en karakteristieke lintdorpen. Dit maakt dat de veen weiden naast een zeer hoge natuurwaarde ook een hoge belevings
waarde hebben. Het unieke karakter van de veenweidegebieden van Laag Holland staat onder druk door de veenweideproblematiek. Als gevolg van de laaggehouden grondwaterpeilen oxideert het veen en
daalt de bodem. Daarbij komt veel CO2 vrij. Het wordt steeds lastiger
om de lage gebieden droog te houden.
adering kan de robuustheid en toekomstbestendigheid van het gebied verder verbeteren. De landschappelijke
De waardevolle natuur in Laag Holland is verknoopt met
waarden en erfgoedwaarden zijn zeer hoog en bieden
de omgeving: aan de oostzijde met het Markermeer, aan
aanknopingspunten, zoals het herstellen, verbreden en
de westzijde met de kustzone en aan de oostzijde van
eventueel weer laten meanderen van de oorspronkelijke
Amsterdam ook met de Vechtstreek. De landbouw is sterk
duinrellen en -beken. Ook kan de ‘leesbaarheid’ vergroot
vertegenwoordigd in Laag Holland, met name in de vorm
worden van het Oer-IJ-landschap en de historische pol
van veeteelt en melkproductie, en is hier bepalend
ders en oude droogmakerijen met hun dijken en vaarten.
geweest voor het landschap zoals we dat nu kennen. De veenweidegebieden vormen het hart van Laag Holland.
Door het groeiende aantal inwoners van de omliggende
Het tegengaan van bodemdaling en oxidatie van veen,
stedelijke kernen (Heemskerk, Castricum, Heiloo,
vermindering van stikstofdepositie en verbetering van
Alkmaar, Heerhugowaard) en toename van recreanten
de waterkwaliteit staan hier aan de basis van zowel
en toeristen, neemt de recreatieve betekenis van het
natuurherstel als een landbouwperspectief.
gebied de komende decennia verder toe. De ruimte en openheid van de polders is één van de belangrijkste
Sommige gebieden in Laag Holland zijn zeer robuust en
waarden van het gebied. Door het versterken van de
kunnen tegen een stootje, andere gebieden kunnen door
routestructuren in het polderlandschap kan de recrea
een kleine verandering hun unieke karakter verliezen.
tieve waarde worden vergroot zonder de openheid te
Deze diversiteit in karakters en kwetsbaarheden is
verstoren. Een verbeterde toegankelijkheid draagt bij
kenmerkend. Vrijwel alle karakteristieke landschappen
aan vermindering van de recreatiedruk in de duinen.
van Laag Holland zijn beschermd als Natura 2000-gebied,
In het kader van de bossenstrategie en compensatie van
NNN of Bijzonder Provinciaal Landschap. De Beemster is
gekapt duinbos wordt wel naar kleinere mogelijkheden
UNESCO-werelderfgoed, evenals de Stelling van Amster
voor de aanplant van bos gezocht. Initiatieven van
dam die gedeeltelijk in Laag Holland ligt. In Laag Holland
gebiedspartijen waarin passende vormen van recreatie,
liggen kansen voor het terugbrengen van de stikstof
natuurontwikkeling en landschapsbeleving samen
depositie en voor verandering en verbetering van het
komen, moedigen we aan. Een mooi voorbeeld hiervan
watersysteem. De afronding van het NNN en de daarmee
is het initiatief in de Zuurvense Polder.
gepaard gaande extensivering levert een forse reductie op van emissies in de nabijheid van stikstofgevoelig
De landbouwsector zal een belangrijke rol blijven ver
leefgebied. Daarnaast kunnen de landschappelijke en
vullen en transformeren naar kringlooplandbouw. Dat
recreatieve structuren (zowel over land als water) worden
geldt ook voor maneges en paardenhouderijen. Trans
versterkt in combinatie met de groenblauwe dooradering.
formatie, verbreding met niet-agrarische activiteiten
Kringlooplandbouw blijft in Laag Holland van groot
zoals natuurbeheer en diverse vormen van (kleinschalige)
belang voor de sociaaleconomische vitaliteit en het
recreatie zijn de sleutelwoorden. De bollenteelt is soms
behoud van de bijzondere natuur- en landschapswaarden.
gelegen op plekken tegen de duinen waar overlast kan
Per gebied en per bedrijf zal gezocht moeten worden naar
ontstaan bij piekbuien. Deze plekken zijn ook bijzonder
passende verdienmodellen. Door verplaatsing of beëin
geschikt voor vernatting, inrichting als waterbuffers
diging van bedrijven ontstaat ruimte voor blijvers.
en opslag van schoon zoet water in combinatie met natuurontwikkeling.
7.4 Laag Holland Het landelijk gebied van Laag Holland wordt hoog gewaardeerd
vanwege het typisch Hollandse karakter en zijn erfgoedwaarden.
De veenweidegebieden, de Schermer en Beemster, de Zaanoever, het Alkmaarder- en Uitgeestermeer, de Stelling van Amsterdam en de
Markermeerdijk weerspiegelen een stuk Hollandse geschiedenis en
De veenweidegebieden zijn belangrijk voor weidevogels. De delen met hoge natuurwaarden, waaronder hoge weidevogeldichtheden en unieke - en stikstofgevoelige - leefgebieden als moerasheide en veenmosrietland, zijn als NNN begrensd. Een deel van het NNN is nog niet gerealiseerd waardoor het natuurbeheer nu nog versnip perd is. Hoewel veel agrarische ondernemers zich volop inzetten voor het behouden van de weidevogels, is een
Buitengewoon Noord-Holland!
67
Provincie Noord-Holland
deel van de NNN-gronden nog niet verworven en
Er is een intensief en kostbaar beheer nodig om het
ingericht voor de functie natuur, dan wel omgezet in
huidige cultuurlandschap in stand te houden, mede ten
particulier natuurbeheer. Hierdoor vindt er relatief veel
behoeve van de weidevogels. In enkele lastig te beheren
bemesting plaats nabij stikstofgevoelig leefgebied. Pas
Natura 2000-gebieden, zoals moeilijk bereikbaar vaar
na de realisatie van het NNN waarbij het agrarisch
land, is het verruigen en verdwijnen van de weidevogels
beheer plaatsmaakt voor natuurbeheer (met aanzienlijk
moeilijk te stoppen. Op andere plekken kan optimaal
lagere mestgift) kan de kwetsbare flora zich herstellen.
mozaïekbeheer gericht op weidevogels juist succesvol worden toegepast. De inzet van agrarische ondernemers
Het watersysteem is van doorslaggevende betekenis in
voor natuur- en landschapsbeheer blijft belangrijk in
het tegengaan van bodemdaling en broeikasgasemissie
Laag Holland. Per deelgebied worden daarom beheer
en het behalen van natuurdoelen. Het vernatten van de
checks uitgevoerd.
veenweiden biedt een oplossing maar vraagt veel water van goede kwaliteit. De natuurgebieden zijn in hydrolo
Enkele jaren geleden is besloten om kwetsbare
gisch opzicht te versnipperd geraakt om robuust te zijn
veennatuur in Waterland vooral ten oosten van het
voor veenbehoud. Het watersysteem vraagt om aange
Goudriaankanaal te concentreren. Zo ontstaat een
past beheer, het tegengaan van wegzijging naar direct
relatief natte strook natuur langs de Markermeerdijk.
aangrenzende dieper gelegen droogmakerijen en het
Ten westen van het kanaal kan de nadruk dan meer op
tegengaan van oeverafkalving. Maar ook om aandacht
landbouw liggen. Ook de gronden rond oorspronkelijke
voor waterbeschikbaarheid en de toenemende kwets
oude kreekrestanten, de dieën, zijn kansrijk voor natte
baarheid voor wateroverlast.
natuurontwikkeling. De meeste gronden rond de dieën zijn al onderdeel van het NNN. De drooglegging is er
Aan de slag in de regio: Kavelruil Starnmeer stond echter open voor een volledige bedrijfsverplaat sing. Dit leidde uiteindelijk tot een volledig gebieds proces waar alle betrokken grondeigenaren de kans kregen om mee te doen. Het resultaat? HHNK heeft de benodigde gronden kunnen aankopen en voor de betrokken melkveehouders is de agrarische structuur verbeterd. Een bijzonder moment.” Klaas Reijne, agrariër in de Starnmeer “Toen HHNK aankondigde dat de dijken rondom de Starnmeer niet stabiel genoeg waren, zorgde dat onder de veehouders voor nogal wat onrust. Tien veehouders moesten grond afstaan om de dijken te De provincie koopt, verkoopt, ruilt en beheert haar
verbreden. Wat zou dat gaan betekenen voor onze
gronden voor verschillende natuur- en infrastruc
bedrijven, de mestplaatsingsruimte, de voeder
tuurprojecten. Zo is onlangs een melkveebedrijf in
winning en bewerkbaarheid van de percelen?
de Starnmeer aangekocht en gebruikt in een kavelruil om dijken te versterken. Bij een kavelruil ruilen mini
Ik heb contact opgenomen met Stivas en gevraagd of er
maal drie partijen vrijwillig hun grond. Twee hoofd
grond ingezet kon worden om veehouders in de Starn
rolspelers geven een kijkje in de kavelruilkeuken.
meer te compenseren. Er waren echter onvoldoende
Connie Karsten-Sjerps, Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier
hectares beschikbaar voor een kavelruil. Vervolgens werd ik benaderd door mijn ´landbuurman’. Hij wilde zijn bedrijf beschikbaar stellen voor een kavelruil als hij
In 2015 is een deel van de boezemkade van de Starnmeer
kon verplaatsen naar een groter bedrijf buiten de polder.
afgekeurd. Het versterken van de kade is noodzakelijk.
Met hulp van de provincie en Stivas is dit gelukt. Mijn
Hiervoor heeft het Hoogheemraadschap een flink
buren zijn verhuisd naar een mooi bedrijf in het gebied
aantal hectares grond nodig, grotendeels in eigendom
Bergen–Schoorl en de provincie nam tijdelijk het meeste
van melkveehouders. Connie Karstens-Sjerps: “Bij de
van hun land over. Uiteindelijk heeft Stivas alle betrok
eerste verkennende keukentafelgesprekken met
kenen over de streep getrokken. Met 15 deelnemers en
grondeigenaren werd al snel duidelijk dat er veel
56 geruilde hectare grond is deze kavelruil een huzaren
weerstand is tegen onze plannen. Eén melkveehouder
stukje waar wij veehouders verder mee kunnen.”
Buitengewoon Noord-Holland!
68
gering en de bodem slap. De agrarische bedrijven worden hier al steeds extensiever. Ze spelen vaak een rol in het natuurbeheer en verbreden zich. Langs de stadsrand van Amsterdam, waar het veenpakket nog het dikst is met een goed veraarde bovenlaag, is juist ruimte voor een combinatie van landbouw met neventakken gericht op de nabijgelegen stad. Het landschap is hier vrij open, met minder beschermde natuur en een grote recreatie druk. Er liggen volop kansen om de recreatie uit de stad
Provincie Noord-Holland
7.5 Zuid-Kennemerland en AmstelMeerlanden Met de kust, de duinen, de bossen, landgoederen, recreatiegebied
Spaarnwoude en drie groene scheggen aan de zuidkant van Amsterdam beschikt deze regio over een aantal drukbezochte landschappen in de Metropoolregio Amsterdam. In Zuid-Kennemerland ligt Nationaal Park Zuid Kennemerland, een Natura 2000-gebied met een hoge
recreatieve druk. Ook de polders in Zuid-Kennemerland en AmstelMeerlanden zijn naast hun landbouwfunctie belangrijk voor de
op te vangen en in te zetten op korte ketens.
stedelijke recreatiebehoefte. Het landelijk gebied in deze regio kan een
In het oosten van Laag Holland, grenzend aan het
verdere versnippering van het landschap en de natuur ligt op de loer.
Markermeer en zowel buiten als gedeeltelijk binnen de Markermeerdijk, is het zogenaamde voormalige Zuiderzeelandschap gelegen. Het Markermeer is Natura
grote bijdrage leveren aan de leefkwaliteit in de Metropoolregio, maar Er zijn volop kansen voor herstel van de natuur, klimaatadaptieve inrichting, transitie van de landbouw én verbeteringen van de verbinding tussen stad en land en spreiding van recreanten.
2000-gebied. De Markermeerdijk vormt een verbindende route tussen verschillende recreatieve voorzieningen en
Het duingebied van Nationaal Park Zuid-Kennemerland
biedt prachtige vergezichten over zowel Waterland als het
(onderdeel van het Natura 2000-gebied Kenemerland-
Markermeer. Dit deel van Laag Holland heeft een eigen
Zuid) en de Amsterdamse Waterleidingduinen heeft een
specifieke waterveiligheidsopgave. De dijken zijn op een
belangrijke functie als natuurlijke waterkering en
zeer slappe bodem gelegen. Tot 2070 zijn ze veilig, maar
spelen een belangrijke rol in de drinkwatervoorziening.
het is verstandig rekening te houden met de benodigde
Het is ook een belangrijk leefgebied voor planten en
ruimte voor versterking in toekomst. Buitendijks kunnen
dieren. De bijzondere natuur maakt het gebied geliefd
luwtemaatregelen voor extra veiligheid zorgen. De
bij recreanten. Wonen, economische activiteiten en
inrichting van het waterveiligheids- en natuurlandschap
toerisme nemen in de regio Zuid-Kennemerland sterk
zal een ontwerpopgave opleveren in de nabije toekomst.
toe, wat een extra druk legt op de natuur. De stikstof
Op dit moment wordt met het Ambitieprogramma
depositie rond het Natura 2000-gebied is te hoog door
Ruimtelijke Kwaliteit Kustzone Hoorn-Amsterdam en
de uitstoot van landbouw, verkeer, huishoudens en
het project Versterking Markermeerdijk gewerkt aan de
industrie. De verscheidenheid aan planten en dieren
dijkversterking en vis- en waterverbindingen tussen de
neemt af. Met natuurherstelmaatregelen in de duinen
polders en Markermeer. Ook wordt gekeken naar de
brengen terreinbeheerders als Natuurmonumenten,
natuur- en recreatiedoelen van het Hemmeland.
PWN, Waternet, particulieren en agrarische onder nemers de natuurlijke processen in het natuurgebied
Wanneer we meer richting het noorden van Laag
weer op gang. Dit doen ze door in de duinen nieuwe
Holland gaan, wordt de landbouw steeds grootschaliger.
stuifplekken aan te leggen, naaldbos te verwijderen als
Hier liggen de bekendste en cultuurhistorisch meest
de wind hierdoor wordt geblokkeerd en grazers in te
waardevolle droogmakerijen van ons land: de Beemster
zetten tegen verruiging van de vegetatie.
en de Schermer. De polders zijn ondanks hun lage ligging robuust. Ze zijn drooggelegd voor het verkrijgen
De binnenduinrand, de landelijke zone direct grenzend
van productiegrond en zullen ook in de toekomst
aan de duinen, is grotendeels beschermd als NNN of
voornamelijk een agrarisch landschap blijven.
Bijzonder Provinciaal Landschap (BPL). Hoewel de duinen en binnenduinrand aan elkaar grenzen functioneren zij
Het Alkmaardermeer en Uitgeestermeer liggen ten zuiden
als geheel nog niet optimaal. Zowel ondergronds (in de
van de verstedelijkingszone Alkmaar-Heerhugowaard. We
kwaliteit van het water- en bodemsysteem) als boven
vinden hier een voornamelijk open, waterrijk landschap
gronds (in de vorm van natuur en recreatieve verbin
met een andere ontstaansgeschiedenis en karakteristiek
dingen) kan de samenhang worden verbeterd. Bij het
dan de veenweidepolders of de grote droogmakerijen. Het
verder inrichten van het NNN wordt daarom ook gekeken
is ontstaan onder invloed van onder andere het Oer-IJ en
naar de ontwikkeling van natuur in de binnenduinrand.
heeft een eeuwenlange geschiedenis van eb en vloed
De overgang van het duinlandschap naar de binnen
werking, kleiafzetting, inpoldering en veenontginning
duinrand biedt kansen voor graslanden met bijzondere
en -ontwatering. De met elkaar verbonden meren,
plant- en diersoorten. In het gebied bij Overveen loopt een
polders, rietlanden en moerassen zijn zeer waardevol voor
verkenning naar een nieuwe drinkwaterproductielocatie.
veel dieren en planten. De polders rond de meren worden geschikt gehouden voor weidevogels. Met name de meren
In de binnenduinrand zijn kansen voor het reduceren
zijn ook belangrijk voor ontspanning en recreatie. Het op
van stikstofemissie, het verbeteren van de waterkwa
verantwoorde wijze spreiden van de recreatiedrukte om
liteit en het bufferen van water om tijden van droogte te
overlast te voorkomen is hier een belangrijke opgave.
overbruggen. Dit kan door het vasthouden van schoon
Buitengewoon Noord-Holland!
69
Provincie Noord-Holland
kwelwater, in combinatie met het verhogen van natuur
De Amstelscheg is een hooggewaardeerd open polderland
waarden, drinkwaterwinning en bepaalde vormen van
schap met een waardevol leefgebied voor weidevogels. Het
landbouw. Het verhogen van de belevingswaarde en de
gebied is zeer kwetsbaar door veenoxidatie en een hoge
recreatieve gebruikswaarde van de vele buitenplaatsen
stedelijke druk. Klimaatverandering leidt tot verbrakking,
in Zuid-Kennemerland levert een bijdrage aan de opti
vernatting of juist verdroging van de bodem. Er zijn al
malisering én spreiding van het recreatieve gebruik.
goede initiatieven in de Ronde Hoep en de Bovenkerker
Hetzelfde geldt voor het verbeteren van de recreatieve
polder, onder andere tegen waterkwaliteitsverslechtering
verbindingen van de kust met het achterland, onder
en CO2-emissie via oeverherstel, hogere grondwaterstan
andere door fietssnelwegen en goed functionerende
den en groenblauwe dooradering. Hier liggen versnellings
Buitenpoorten (OV-knooppunten).
kansen. Polder de Ronde Hoep ligt direct ten westen van het stikstofbelaste Natura 2000-gebied Botshol in de pro
Recreatiegebied Spaarnwoude ligt tussen Haarlem,
vincie Utrecht. In overleg met deze buurprovincie kijken
Amsterdam en Velsen. Het is beschermd als NNN of
we naar wat nodig is voor natuurherstel in dit gebied.
BPL en vormt een groene buffer voor stadsbewoners en recreanten. In dit voormalige stroomgebied van het
De Diemerscheg met daarin het Diemerbos vormt de
Oer-IJ is er volop aandacht voor de natuur en goede
groene verbinding naar de Vechtstreek. De ambitie is om
waterkwaliteit. Plaatselijke natuurgebieden als Dijk
hier steeds meer één landschapspark te maken waarin
land, Houtrakpolder en Oosterbroek en Buitenhuizen
natuur en recreatie samengaan. Er wordt gewerkt aan de
maken onderdeel uit van het NNN. In Spaarnwoude
versterking van de natuur door bijvoorbeeld de aanleg
wordt samengewerkt aan een betere inrichting voor
van een nat klimaatbos, een natuurboulevard (fietsroute)
recreanten. De Visie Spaarnwoude Park 2040 bevat
en aantal sterke ecologische verbindingen.
plannen voor de doorontwikkeling van het recreatie- en natuurgebied, onder meer gericht op het ontvangen van
Tot slot is ook de Haarlemmermeerpolder gelegen in dit
een groter aantal bezoekers. Er wordt ook verkend hoe
programmagebied: vroeger water, vervolgens droogge
strand, duinen en binnenduinrand beter verbonden
malen en tegenwoordig een mix van stedelijke functies,
kunnen worden met het achterland en Spaarnwoude. In
agrarisch productiegebied en een aantal kleinere groen
het kader van het NOVEX-gebied Noordzeekanaalgebied
gebieden. Er wordt gewerkt aan het versterken van de
wordt zowel aan de noord- als aan de zuidkant van het
groengebieden en aan droge en natte natuurverbin
Noordzeekanaal gezocht naar locaties voor piekwater
dingen. De ruimtelijke plannen van de regio (waaronder
berging. Hierbij is onder meer de Houtrakpolder in beeld.
Park21) bieden daar kansen voor. Verbetering van de kwaliteit van de bestaande gebieden en de inrichting
Aan de westkant van Amsterdam liggen de Brettenzone
van nieuwe groengebieden en groene verbindingen,
en de Tuinen van West. Hier vindt kleinschalige, duur
moet leiden tot een stelsel van parkachtige percelen,
zame voedselproductie door omwonenden plaats (stads
loofbossen, waterrijke gebieden en (schrale) graslanden,
landbouw, pluktuinen, volkstuinen en bijentuinen).
verbonden door groene linten in het landschap. In het
Er zijn veel lokale initiatieven door vrijwilligers.
gebied loopt een verkenning naar brakwaterwinning ten behoeve van de drinkwatervoorziening.
Aan de zuidzijde van Amsterdam ligt Amstel-Meerlanden met drie groene scheggen: de Westeinderscheg, Amstel
De beschikbaarheid en kwaliteit van het water is van
scheg en Diemerscheg. Deze laatste twee maken onder
groot belang voor zowel de natuur als de landbouw in de
deel uit van het Groengebied Amstelland. Amstel-Meer
polder. De zoetwaterbeschikbaarheid vanuit het boezem
landen is grotendeels beschermd als NNN of Bijzonder
systeem staat onder druk. Hierdoor neemt in droge
Provinciaal Landschap (BPL). Het gebied maakt onderdeel
perioden verzilting van bodem en oppervlaktewater toe
uit van maar liefst vier NOVEX-gebieden: Groene Hart,
evenals verdere bodemdaling van de gronden met veen
Schiphol, Metropoolregio Amsterdam en Noordzee
aan de rand van de polder. Om te anticiperen op afne
kanaalgebied.
mende zoetwaterbeschikbaarheid streven we naar het vergroten van de seizoensbergende capaciteit in de polder,
De Westeinderscheg kent een levendige waterrecreatie,
om meer gebiedseigen (regen)water in het gebied te
met name rond de Westeinderplas. In het gebied wordt
houden. De piekbergende capaciteit wordt eveneens
gewerkt aan realisatie van het NNN, betere ecologische
vergroot. De waterkwaliteit van de Ringvaart Haarlem
verbindingen en betere recreatieve verbindingen en
meer en daarmee verbonden wateren zoals de Westeinder
voorzieningen. Dit draagt bij aan de leefomgevings
plas en de Nieuwe Meer is op dit moment niet goed.
kwaliteit in de directe omgeving van luchthaven
Het water bevat te veel nutriënten en verontreinigingen
Schiphol. In de Bovenlanden Aalsmeer is sprake van
en wordt ingelaten in alle verbonden polders. Om de
veenoxidatie. Opgaven zijn hier het tegengaan van
waterkwaliteit te verbeteren, is behalve uitvoering van
bodemdaling en verbetering van de biodiversiteit.
KRW-maatregelen langs de wateren zelf, ook aanpak bij de bron noodzakelijk: het beperken van stikstofuitstoot,
Buitengewoon Noord-Holland!
70
Provincie Noord-Holland
het beperken van gebruik van gewasbeschermings
bestendig maken van het landelijk gebied. Dit draagt bij
middelen en het beperken van uitspoelen van nutriënten
aan zowel de in het NPLG als dit PPLG beschreven doelen.
(fosfaat en nitraat).
Juist in deze regio, die door luchtvaart, infrastructuur en
7.5.1 NOVEX-gebied Schipholregio
woningbouw belast is en waarin het landschap versnip perd is, is behoefte aan ruimte voor recreatie en ontspan
De Schipholregio strekt zich uit over delen van de
ning. Dit geven we vorm via ons programma Westeinder
provincies Noord- en Zuid-Holland, Utrecht en Flevoland
scheg en de samenwerking in het Groene Hart (zie hierna).
en heeft de status van NOVEX-gebied. In de Bestuurlijke
Hierbij leggen we een relatie met de herstructurering van
Regie Schiphol (BRS) werken deze provincies samen met
de glastuinbouw in de Greenport Aalsmeer.
56 gemeenten. De Bestuursovereenkomst intenties samenwerking NOVEX Schipholregio (2022), die de BRS en
7.5.2 NOVEX-gebied Groene Hart
vier ministeries gezamenlijk hebben ondertekend, richt
Het Groene Hart kent een al decennialange geschiedenis
zich op verbetering van de leefomgevingskwaliteit in de
in de Nederlandse ruimtelijke ordening. Het is een divers
regio. Gezamenlijk werken we aan een nieuw stelsel
landschap met afwisselend veengebieden en droogmake
waarin de milieukaders leidend zijn voor de ontwikkel
rijen, dat met zijn openheid een contrast vormt met het
mogelijkheden van Schiphol. In de bestuursovereenkomst
stedelijk gebied eromheen. De provincies Zuid-Holland,
staan afspraken over een integrale aanpak van geluids
Utrecht en Noord-Holland werken met tientallen partners
hinder, luchtkwaliteit, woningbouw, het elektriciteitsnet
aan klimaatmaatregelen zoals het verminderen van
werk, verduurzaming van de industrie en het toekomst
broeikasgassen en daarmee het remmen en tegengaan
Aan de slag in de regio: Dijkland vertrouwen.” Uniek aan Dijkland is de ligging tussen twee grote steden en het hoge waterpeil van het veenweidegebied. Het gebied is door zijn ligging in beeld bij ruimtelijk-strategische vraagstukken zoals waterberging, energietransitie en recreatie. In het gebied werken veel jonge boeren die staan te popelen om hun ouders op te volgen. Samen met hen zijn we in overleg over het belang van de weidevogels en de groenblauwe dooradering van het gebied. Dit werken ook samen met de vogelwerkgroep Zuid-Kennemer land, die het gebied van haver tot gort kent. Een recent succes is de samenwerking met Port of Dijkland ligt in het recreatieschap Spaarnwoude, is
Amsterdam die de nabijgelegen Inlaagpolder beheert.
onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland en er
Sinds kort pachten twee boeren uit Dijkland hier
wonen en werken boeren. Elise Bos Eyssen werkt voor
grond. Bos: “Daar zijn we heel blij mee, omdat dit ze
Recreatie Noord-Holland als programmamanager
ruimte geeft in hun bedrijfsvoering om méér voor
Spaarnwoude Park. Bos: “Eén van de 14 projecten
natuur en weidevogels te doen. Met zijn allen zetten
waar we binnen Spaarnwoude Park aan werken is
we zo stappen voor het versterken van de biodiversiteit.
Dijkland. Iedereen hecht grote waarde aan een groene
We beheren natuurvriendelijke oevers, passen het
omgeving: je hoofd leegmaken, de leefomgeving van
maaibeleid aan voor bermen met meer leven en kleur,
planten en dieren beschermen, helpen om de klimaat
we markeren nestjes, leggen vossenrasters aan en
verandering tegen te gaan. Samen kunnen we onder
doen aan educatie. En in een ‘Living Lab’ werken we
deel zijn van de oplossing.”
samen met kennisorganisaties om te ontdekken wat wel en wat niet werkt in dit gebied.”
Maar hoe pak je dat gezamenlijk aan? Bos vervolgt: “Waar op andere plekken meer recreatie mogelijk is,
René van Schie, agrariër in Dijkland is ook betrokken.
willen we in Dijkland juist een state-of-the-art
“Het gebiedsproces Dijkland loopt nu een jaar. Het
natuurgebied waar weidevogels centraal staan.
proces is niet eenvoudig, desondanks zijn de
We hebben deels dezelfde belangen als de boeren en
overleggen met belanghebbende constructief. Voor
het waterschap, maar soms ook verschillende
ons is het belangrijkste dat de doelen op het gebied
plannen. Dit jaar hebben we zes ontmoetingen gehad
van natuur en recreatie in de juiste balans zijn met
om elkaar te leren kennen en te werken aan
een gezonde bedrijfsvoering.“
Buitengewoon Noord-Holland!
71
Provincie Noord-Holland
van bodemdaling in veengebieden, het robuust inrichten
water, rietlanden, hooiland en dicht moerasbos. Hier
van het watersysteem en behoud en ontwikkeling van
wordt volop gewerkt aan natuurherstelmaatregelen,
het karakteristieke landschap. Ook andere ruimtelijke
uitbreiding van de natuur en compensatiemaatregelen
opgaven zoals woningbouw en energietransitie spelen
vanuit nabijgelegen infrastructuurprojecten. Er worden
een rol in het Groene Hart, passend bij de status van
bijvoorbeeld ecologische verbindingen aangelegd naar het
NOVEX-gebied. In een nog op te stellen Ontwikkelper
Gooimeer en het Markermeer en Diemen. Op een groot
spectief zullen alle ruimtelijke opgaven in samenhang
deel van het Naardermeer daalt te veel stikstof neer. Hier
worden benaderd.
door hebben veenmosrietland en veenheide het moeilijk
7.6 Gooi en Vechtstreek De Gooi en Vechtstreek kenmerkt zich door de bossen en heide van
het hoger gelegen zandige stuwwallenlandschap en de lagergelegen veenplassen en -rivieren, moerassen, agrarische polders en droog
makerij de Horstermeer. Een deel van het Unesco-werelderfgoed de
Hollandse Waterlinies loopt door deze regio. De diversiteit aan land
schappen en natuur is van belang voor de biodiversiteit, maar ook een
voorwaarde voor de bijzondere woon- en werkomgeving. Het trekt vele recreanten, zowel op land als aan het water. In de regio is de afgelopen jaren flink geïnvesteerd in de natuur rond het Naardermeer en de
Oostelijke Vechtplassen. De landbouw maakt hier een transitie door naar meer extensief, passend bij de natuurwaarden. De uitdaging wordt om de komende jaren de emissies verder terug te dringen in
combinatie met een (financieel) gezonde landbouw. De natuurwaar den zijn sterk verbonden met het grondwatersysteem. Dit unieke
bodem- en watersysteem is ondanks een beginnend herstel, nog niet in balans. Het gebied is op dit moment nog onvoldoende toekomst
bestendig ingericht. Naast de verplichting tot instandhouding van
natuurwaarden liggen er goede kansen voor het versterken van land
schappelijke en recreatieve structuren met groenblauwe dooradering.
en groeit het gebied te snel dicht tot hoogveenbos. Westelijk van het Naardermeer meandert de Vecht door de polders van de Vechtstreek om uit te monden in het IJssel meer bij Muiden. Langs de rivier staan buitenplaatsen, theekoepels en forten van de Hollandse Waterlinies. Het gebied is grotendeels beschermd als Natura 2000, NNN, Bijzonder Provinciaal Landschap (BPL) en Unesco-wereld erfgoed. In de polders van Noordelijke Vechtstreek wordt vanuit het programma Groene Uitweg gewerkt aan ver sterking van de landbouw door het verbeteren van de agrarische structuur, onder meer door herverkaveling en verbreding, zoals een recreatie- of zorgtak bij de boerderij. Het is noodzakelijk hier de komende jaren de emissies vanuit de landbouw verder terug te dringen en tegelijk het verdienmodel van de agrarische ondernemers te behouden of te versterken. De omschakeling naar kringlooplandbouw is daarbij vertrekpunt. In de veenweidepolders in de Vechtstreek is het behalen van de Natura 2000-doelen een van de hoofdopgaven. Het waterpeil moet hierop worden afgestemd (peilver hoging in combinatie met drukdrainage) en het beheer
Grondwater stroomt van de hogere zandgronden van het
geïntensiveerd. Hiermee ontstaan de juiste omstandig
Gooi naar het westen en het oosten. De natuurwaarden
heden voor veengroei en wordt bosontwikkeling tegen
van de Vechtplassen en het Naardermeer zijn afhankelijk
gegaan. Dit draagt bij aan de doelen voor landschap en
van deze kwel. Het watersysteem in de Gooi en Vecht
behoud van weidevogels. In lastig te beheren Natura
streek is in de loop der jaren echter sterk veranderd door
2000-gebieden zetten we in op veengroei. Dit versterkt
verschillende vormen van ruimtegebruik zoals woon
leefgebieden als veenmosrietlanden.
wijken, sportvoorzieningen en paardenhouderijen. Waterwinning ten behoeve van drinkwaterproductie,
In het zuidoosten zijn de Oostelijke Vechtplassen
verminderde infiltratie in de stuwwal en bemaling van
gelegen: een verzameling meren en plassen ontstaan
de polders zetten dit grondwatersysteem onder druk.
door turfwinning. De Oostelijke Vechtplassen zijn zowel
Hierdoor zijn natuurlijke waterrelaties tussen Gooi en
natuur- als recreatiegebied. De landbouw maakt een
de Vechtplassen deels verstoord geraakt.
transitie door naar extensiveren, verbreden, verplaatsen of stoppen. In de transitie wordt uitgegaan van het meer
Door de smalle waterpeilmarges moet in de Vechtstreek
toebedelen van grond aan de blijvers. De uitvoering van
gebiedsvreemd water uit het Markermeer en Amsterdam-
het in 2017 gesloten Gebiedsakkoord beoogt naast
Rijnkanaal worden ingelaten om het water van Naarder
versterking van de natuur, ook een recreatieve impuls.
meer en Vechtplassen aan te vullen. Tegelijkertijd moet
Door in te blijven zetten op een gevarieerd recreatief
de Vecht deels brak kwelwater uit polders afvoeren. Dit
aanbod verbetert de economische vitaliteit en blijft het
heeft een negatief effect op natuurwaarden in de natuur
gebied ook voor inwoners aantrekkelijk. Ook hier wordt
gebieden en is bovendien geen houdbaar watersysteem.
gewerkt aan de bescherming, uitbreiding en het beheer
Er zijn al verschillende maatregelen getroffen om tot
van de natuur in het plassengebied.
herstel en optimalisatie van het watersysteem en natuur te komen, maar dat levert (nog) niet het gewenste
Meer naar het oosten komen we in het Gooi, één van de
resultaat op.
meest reliëfrijke delen van de provincie en beschermd als NNN of Bijzonder Provinciaal Landschap (BPL).
Het Naardermeer, Nederlands oudste natuurreservaat
Wandelaars en fietsers genieten in dit stuwwallengebied
(Natura 2000-gebied), is een plassengebied met helder
van de vele bossen, heidevelden, zandverstuivingen en
Buitengewoon Noord-Holland!
72
Provincie Noord-Holland
van de vergezichten in polders grenzend aan het
zijn momenteel in uitvoering. Het is belangrijk om
Gooimeer en Eemmeer. De ’s-Gravelandse landgoederen
enkele resterende kleine lokale knelpunten die migratie
aan de voet van de stuwwal zijn prachtige parkland
van soorten in de weg staan, op te lossen.
schappen met een opvallende stinzenflora. Ook de Gooise engen, landschappelijk waardevol met oude rijke
De enorme landschappelijke rijkdom en de herkenbaar
akkerbodems, dragen bij aan de landschappelijke en
heid van het Gooi en de Vechtplassen maakt de regio
natuurlijke rijkdom van het Gooi. Natuurvriendelijk
uniek én recreatief aantrekkelijk. Er liggen volop kansen
beheer van de akkerranden kan onderdeel uitmaken
voor modernisering van recreatieve voorzieningen, een
van de groenblauwe dooradering in de regio.
betere spreiding van recreatie en nieuwe verdienmodel
Afgelopen jaren is in het Gooi fors geïnvesteerd in de
len voor de landbouw. Deels kan hierbij worden aange
aanleg van natuurverbindingen en faunapassages over
sloten bij andere doelen zoals groenblauwe dooradering
de hoofdwegen. De laatste grote natuurverbindingen
en herstel van landschap.
Aan de slag in de regio: Toekomstbestendige Heuvelrug Gooi en Vechtstreek werking tussen de inrichting bovengronds en het bodem- en watersysteem. De zeven partners zijn: Regio Gooi en Vechtstreek, Waterschap Amstel, Gooi en Vecht, MRA Landschap, de drinkwaterbedrijven Vitens, Waternet en PWN en de provincie Noord-Holland. Wat levert het op? Als we goed snappen hoe we de ruimtelijke inrichting van de Gooi en Vechtstreek kunnen laten samengaan met het bodem- en watersysteem, levert ons dat de komende eeuw veel op: een goede kwaliteit van water, natuur en leven. Tijdens het onderzoekstraject zijn werksessies met belanghebbenden uit het gebied Afgelopen zomer was goed zichtbaar dat het door
georganiseerd. Allemaal onderschreven ze de
klimaatverandering lange periodes zeer droog en
noodzaak tot samenwerking.
warm zal zijn. Bovendien zijn er voorbeelden van hevigere regenval, zogenaamde piekbuien. In de Gooi
Er is niet één, allesomvattende oplossing voor een
en Vechtstreek zijn de effecten hiervan steeds meer
toekomstbestendige Heuvelrug Gooi en Vechtstreek.
merkbaar. Dit kan problemen veroorzaken, zowel
Wel komt uit het onderzoek een duidelijke koers naar
voor de natuur en het watersysteem als in de dorpen
voren: het gebied minder afhankelijk maken van het
en steden. Woningbouw, verbetering van infra
water uit de rivieren en meren zoals het Amsterdam-
structuur, bedrijvigheid en landbouw: de historisch
Rijnkanaal en IJmeer. En: het landgebruik beter
gegroeide inrichting en het gebruik van het gebied
afstemmen op de natuurlijke eigenschappen van het
sluiten niet goed aan op het natuurlijke systeem van
bodem- en watersysteem. Daarvoor zijn aanpassingen
de bodem en het water. Kortom: de inricht ing is niet
nodig, zoals het vergoten van de ondergrondse
toekomstbestendig.
grondwaterbuffer, meer flexibiliteit van het grond- en
Meer inzicht Het afgelopen jaar hebben zeven partners in de Gooi
oppervlaktewaterpeil en stimuleren van veengroei voor CO2-opslag en nieuwe natuur. In het PPLG maken we dankbaar gebruik van de resultaten van het
en Vechtstreek samengewerkt aan het ‘ontwerpend
onderzoek. Een mooi voorbeeld hoe de Gooi en
onderzoek Toekomstbestendige Heuvelrug’. Het doel
Vechtstreek het initiatief neemt om over de toekomst
van het onderzoek is om meer te leren over de wissel
van het landelijk gebied na te denken!
73
Buitengewoon Noord-Holland!
Provincie Noord-Holland
Wadden, Kop van N-H, WestFriesland
Noord-Kenne- Laag merland Holland
Zuid-Kennemerland AmstellandMeerlanden
Gooi en Vechtstreek
Nog te verwerven
404 ha
361 ha
1.322 ha
359 ha
629 ha
Nog in te richten
576 ha
576 ha
1.638 ha
527 ha
968 ha
(deel 300 ha)
(deel 300 ha)
_
(deel 300 ha)
_
Opdracht voor de programmagebieden Natuur en stikstof (zie paragraaf 2.2 en 2.3) 1
Ter afronding van de gehele opgave van het NNN voor Noord-Holland zoals weergegeven op kaart 4 in de bijlagen gaan we het nog ontbrekende deel in het programmagebied verwerven en inrichten. Ook het reeds verworven maar nog niet ingerichte deel gaan we inrichten. We ronden het NNN af in 2027 conform de vastgestelde Werkwijze gebiedsprocessen. De verdeling van hectares voor natuurverbindingen wordt nog nader uitgewerkt per programmagebied. In de binnenduinrand gaan we 300 hectares NNN begrenzen waarbij we vasthouden het saldo-nul-principe. De verdeling over de drie programmagebieden wordt nog bepaald.
2
In het programmagebied realiseren we de natuurverbindingen tussen de NNN-gebieden. De verdeling van hectares voor natuurverbindingen wordt nog nader uitgewerkt per programmagebied.
x
x
x
x
x
3
Zoals omschreven in paragraaf 2.2.4 realiseren we uiterlijk in 2030 5% groenblauwe dooradering in het programmagebied. Uiterlijk in 2050 brengen we dit percentage op 10%. De koppelkansen (natuurverbindingen, bufferstroken, teeltvrije zones en natuurvriendelijke en natuurlijke oevers, KRW, bossenstrategie en recreatief aanbod) worden daarbij benut en de uitwerking nemen we mee in de uitvoeringsprogramma’s.
x
x
x
x
x
4
We zetten in op het keren van de negatieve trend van boerenlandvogels (optimaliseren inrichting en beheer, kennisuitwisseling).
x
x
x
x
x
5
In realiseren we nieuw bos zowel in het NNN als buiten het NNN in het kader van de bossenstrategie.
29 ha
77 ha
2 ha
32 ha
_
292 ha
5 ha
61 ha
1.010 ha
30 ha
De ruimtelijke ontwikkelingen die we in gang zetten in het programmagebied zijn natuurinclusief en daarmee ook gericht op het verbeteren van de omstandigheden voor kwetsbare en algemene soorten en nieuwe ontwikkelingen met een watervraag gaan gepaard met maatregelen (zelfvoorzienend) om droge perioden te overbruggen.
x
x
x
x
x
7
We gaan de actieve soortenbescherming en de aanpak van invasieve exoten die Natura 2000-doelen in gevaar brengen in het programmagebied ter hand nemen.
x
x
x
x
x
8
We voeren de benodigde natuurherstelmaatregelen uit, voor de stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden in lijn met de aanbevelingen uit de natuurdoelanalyses.
x
x
x
x
x
9
We nemen maatregelen om de stikstofuitstoot te verminderen in het programmagebied waarmee een bijdrage wordt geleverd aan het behalen van de beoogde omgevingswaarde te behalen in de n2000gebieden van het programmagebied. We gaan in de gebieds processen starten met de vermindering van de stikstofemissie in de overgangsgebieden van 500 meter vanaf stikstofgevoelig leefgebieden.
x
x
x
x
x
10 De algemene uitgangspunten en structurerende keuzes van ‘Water en bodem sturend’ zijn kaderstellend en richtinggevend voor de opdracht van programmagebied (o.a. niet afwentelen, klimaatadaptatie, wateroverlast tegengaan).
x
x
x
x
x
11 We bevorderen een natuurlijk peilbeheer in waterrijke natuurgebieden.
x
x
x
x
x
12 We houden waar nodig rekening met de ruimtelijke impact van de door de waterschappen uit te voeren KRW-maatregelen zoals opgenomen in het stroomgebiedsbeheerplan 2022-2027.
x
x
x
x
x
6
Binnen NNN Buiten NNN
Water en bodem (zie paragraaf 2.4)
74
Buitengewoon Noord-Holland!
Provincie Noord-Holland
Noord-Kenne- Laag merland Holland
Zuid-Kennemerland AmstellandMeerlanden
Gooi en Vechtstreek
13 We gaan de hydrologische systemen in en om Natura 2000-gebieden in de binnenduinrand optimaliseren. We creëren daarvoor een robuust watersysteem zoals omschreven in paragraaf 2.2.2 en paragraaf 2.4.3. We herstellen en benutten daarbij kwelstromen in de binnenduinrand. Ook aan deze opgave koppelen we zoveel mogelijk andere PPLG-doelen.
x
x
x
x
x
14 Voor de binnenduinrand en rondom het Amstelmeer en Wieringen kan het grondgebruik worden aangepast aan de hier onomkeer bare verzilting. Met waterschappen en grondgebruikers en eigenaren verkennen we hoe kan worden omgegaan met verzilting.
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
0,001 Mt* CO2eq/jr
n.v.t.
0,066 Mt CO2eq/jr
0,014 Mt CO2eq/jr
0,009 Mt CO2eq/jr
17 We zetten in op agrarische structuurverbetering, waarbij de verkavelingssituatie wordt geoptimaliseerd.
x
x
x
x
x
18 Waar bollenteeltpercelen of -bedrijven door hun ligging tot een complexe milieuopgave leiden - wat gelet op het watersysteem, kwetsbare natuur of functieverandering met name in de binnenduinrand het geval is - zetten wij in op herschikking van functies of verplaatsing verzilting een risico vormt zetten we, mits kansrijk en ook op lange termijn mogelijk, in op zoetwater-zelfvoorzienendheid en precisietechnologie gericht op slim omgaan met zoet water.
x
x
x
x
x
19 In de gebiedsprocessen helpen we agrarische bedrijven nabij Natura 2000-gebieden verder te extensiveren. Dit doen we met subsidiemogelijkheden voor investeringen ten behoeve van het terugdringen van emissies, het vergroten van de biodiversiteit en het verhogen van het grondwaterpeil. Daarnaast bieden we mogelijkheden voor bedrijfsverplaatsing en -beëindiging, waarmee er ruimte ontstaat voor de ‘blijvende’ bedrijven.
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
Opdracht voor de programmagebieden
Wadden, Kop van N-H, WestFriesland
Klimaat en bodemdaling (zie paragraaf 2.5) 15 De emissiereducties zoals de methaanuitstoot in het programmagebied gaan we realiseren door verkleining van de veestapel via agrarische ondernemers die gaan stoppen bijvoorbeeld vanwege de realisatie van NNN of de stikstofaanpak en via innovaties in stalinrichting en mestopslag in de melkveehouderij. Generiek rijksbeleid en maatregelen uit GLB-NSP dragen bij aan doelbereik. We brengen de opgave in beeld voor dit programmagebied. 16 We werken voor de veengronden in het programmagebied uit hoe we bodemdaling tegengaan en hoe de peilverhoging tot 20 tot 40 cm onder maaiveld gaat worden gerealiseerd met zo min mogelijk fosfaatnalevering. Landbouw (zie paragaaf 2.6)
Recreatie (zie paragraaf 2.7) 20 We brengen de recreatiebehoefte en de kansen voor recreatieve voorzieningen van het programmagebied in kaart. De resultaten betrekken we bij de ontwikkeling van het uitvoeringsprogramma het programmagebied. De groei gaan we deels opvangen in bestaande natuuren recreatiegebieden. Daarnaast creëren we nieuwe voorzieningen in combinatie met andere opgaven. Voorbeelden van dergelijke combinatieopgaven zijn: het Natuurnetwerk Nederland, bossen en groenblauwe dooradering, locaties voor waterberging, nieuwe verdienmodellen in de agrarische sector en een meer duurzame inrichting van bedrijventerreinen. Sociaal economische impactanalyse (zie paragraaf 4.3) 21 Na vaststelling van het definitieve PPLG voeren we een sociaaleconomische impactanalyses in het programmagebied. Schema 11.
Buitengewoon Noord-Holland!
75
DEEL C: FINANCIËN EN TOETSING
Velsen Noord (fotograaf: Mark Eker)
Provincie Noord-Holland
76
Buitengewoon Noord-Holland!
Provincie Noord-Holland
8 MAATREGELPAKKETTEN De totale raming bedraagt ruim € 1,3 miljard,
De financiële middelen die nodig zijn voor het
inclusief capaciteits- en projectvoorbereidings
realiseren van de opgaven in het landelijk gebied
kosten, exclusief enkele p.m.-posten. Waar dat aan
zullen voor een groot deel door het Rijk beschikbaar
de orde is, hebben wij rekening gehouden met
worden gesteld. Het zogenoemde Transitiefonds
structurele kosten voor beheer en onderhoud.
is de belangrijkste financieringsbron. De Tweede
Die kosten kunnen in beginsel ten laste van het
Kamer stemde in mei 2023 in met een wetsvoorstel
Transitiefonds gebracht worden. Dit fonds heeft
voor de instelling van dit Transitiefonds. Behan
echter een looptijd tot en met 2035; voor de periode
deling door de Eerste Kamer moet nog plaatsvinden.
ontbreekt de dekking. In de raming hebben wij nog
Tot en met 2035 zal cumulatief € 24,3 miljard in het
geen rekening gehouden met inflatie. Voor beide
fonds gestort worden. De bedoeling is dat het fonds
vraagstukken verzoeken wij het Rijk te voorzien in
vanaf het begrotingsjaar 2024 gebruikt kan worden,
een structurele oplossing.
8.1 Transitiefonds
maar mogelijk schuift dit een jaar op. De p.m.-posten hebben betrekking op onderdelen waarvoor wij thans nog geen goede financiële
over de provincies verdeeld, zonder dat dit een
raming kunnen maken. Dit geldt met name voor
trekkingsrecht behelst. Voor Noord-Holland is
de kpi-systematiek voor agrarische ondernemers
vooralsnog indicatief € 800 miljoen beschikbaar.
(waarvan de invulling mede afhankelijk is van de
Een deel van dit bedrag wordt aan ons beschikbaar
beleidsontwikkeling op nationaal niveau) en voor
gesteld voor het uitvoeren van ‘maatregelpakket
de aanleg en het beheer van de groenblauwe
ten’. Een ander deel zal het Rijk zelf besteden aan
dooradering. Wij verwachten dat hier zeer
rijksbeleid, waarmee ook opgaven in Noord-
aanzienlijke bedragen mee gemoeid zullen zijn en
Holland worden gerealiseerd. De verhouding
dat de uiteindelijke raming dus nog flink hoger
tussen beide delen is nog onduidelijk. Naast
zal uitvallen.
De middelen in het Transitiefonds zijn indicatief
bijdragen uit het Transitiefonds houden wij Het totaalbedrag van de maatregelpakketten over
rijksbijdragen, zoals voor het Natuurpact (ten
stijgt, ook zonder de p.m.-posten, het indicatief
behoeve van een deel van het Natuurnetwerk
budget van € 800 miljoen. Hierover zullen wij
Nederland, natuur- en landschapsbeheer en
overleg voeren met het Rijk. Wij benadrukken dat
tegemoetkomingen in faunaschade), Programma
wij behoedzaam ramen en in onze raming geen
Natuur (fase 1 en 2, ten behoeve van natuurherstel
grote bandbreedtes hanteren. Wij zien goede
maatregelen) en de Impulsgelden bodemdaling
mogelijkheden om voortvarend te werken aan de
(ten behoeve van de veenweideproblematiek).
opgaven in het landelijk gebied, maar wijzen erop
rekening met eerder toegezegde én toekomstige
dat ambities en beschikbare middelen met elkaar
8.2 Maatregelpakketten
in balans moeten zijn. Met het Rijk verkennen wij graag of andere dekkingsbronnen mogelijk zijn.
hoofdstuk 9) kunnen wij middelen uit het Transi
We bespreken dan ook hoe we omgaan met
tiefonds aanvragen voor de uitvoering van maat
structurele kosten voor beheer en onderhoud na
regelpakketten. Voor deze aanvragen heeft het Rijk
de looptijd van het Transitiefonds (2035), inflatie
spelregels opgesteld. In schema 12 staan de maat
en de dekking van de kosten voor aanleg en beheer
regelpakketten die wij voornemens zijn om aan te
van groenblauwe dooradering na 2035.
Na een positieve beoordeling van het PPLG (zie
gen, delen wij deze toe aan de vijf uitvoerings
reiking voor de gebiedsprogramma’s NPLG. Een
programma’s. Hierbij staat de opgave centraal,
gefaseerde aanpak van uitwerken en indienen van
zodat we een ‘wie het eerst komt, die het eerst
maatregelenpakketten is mogelijk.
maalt’-aanpak vermijden.
Als wij middelen uit het Transitiefonds ontvan
maatregelpakketten nader uit, conform de Hand
De komende maanden en jaren werken we de
vragen, inclusief een indicatieve financiële raming.
77
Buitengewoon Noord-Holland!
Investering
Beheer
Provincie Noord-Holland
Totaal
Toelichting
Maatregelpakket Natuur & Waterkwaliteit Landschapsgrond
31
31
Afmaken NNN
340
26
366
Groenblauwe dooradering
7
4
11
Alleen koppelkans recreatie. Rest PM.
Impuls waterkwaliteit via Landbouwportaal
4
4
t/m 2025. Rest PM.
Weidevogels
11
11
Bedrag investering is incl. beheer
KPI-beloning
0
0
0
PM in afwachting v/h nationaal beleid
Natuurherstel Natura 2000 fase 2
0
0
0
Ander budget: programma natuur, fase 2
Herstel hydrologische condities Natura 2000
65
Totaal natuur en waterkwaliteit
458
30
487
Inclusief opslag 15% voor capaciteits- en projectvoorbereidingskosten
526
34
560
0
96
65
Maatregelpakket Stikstof Landschapsgrond
31
Stikstofmaatregelen agrarische bedrijven
96
31
Opkopen stoppers
54
Agrarische structuurversterking rond Natura 2000
27
Sociaaleconomische begeleiding transitie agrariers en loket lokale initiatieven
30
Totaal stikstof
238
4
242
Inclusief opslag 15% voor capaciteits- en projectvoorbereidingskosten
273
5
278
54 4
31
Inclusief koppelkans recreatie
30
Maatregelpakket Klimaat (mitigatie en adaptatie) Landschapsgrond
31
Bossenstrategie
183
2
185
Inclusief koppelkans recreatie
Vernatting veenweiden
65
20
84
Inclusief koppelkans recreatie
Veengroei Laag Holland
0
PM
Klimaatmaatregelen agrarische bedrijven
0
Ander budget: Klimaatfonds
108
Inclusief koppelkans recreatie
0
PM
Extra ruimte voor natuur en water in de binnenduinrand
31
101
7
Klimaatbuffer PWN IJsselmeer
0
0
Zelfvoorzienendheid zoetwater
12
Totaal klimaat
392
12 28
420
Inclusief opslag 15% voor capaciteits- en projectvoorbereidingskosten
450
33
483
Totaal exclusief opslag
1087
62
1149
1250
71
1321
Totaal inclusief capaciteits- en
projectvoorbereidingskosten 15%
Schema 12. Beoogde maatregelpakketten Transitiefonds (bedragen x miljoen euro)
78
Buitengewoon Noord-Holland!
9 TOETSING VAN HET PPLG 9.1 Toetsen Na 1 juli 2023 zullen de minister voor Natuur en Stikstof en de kennisinstellingen RIVM, Planbureau voor de Leefomgeving en Wageningen University & Research de provinciale PPLG’s toetsen. De minister toetst of het PPLG voldoet aan de eisen in de
Handreiking voor de gebiedsprogramma’s NPLG.
De kennisinstellingen toetsen of de optelsom van de twaalf PPLG’s, aangevuld met het beleid van het Rijk zelf, leidt tot het bereiken van de opgaven in het NPLG. Daarnaast zal de Ecologische Autoriteit toetsen of de ecologische onderbouwing van het PPLG voldoende is. De natuurdoelanalyses, vastgesteld door Gedeputeerde Staten op 28 maart 2023, vormen de basis voor ecologische keuzes in het PPLG. Ook de natuurdoelanalyses worden getoetst door de Ecologische Autoriteit. De resultaten van de toetsen verwerken wij in het definitieve PPLG. Een positief oordeel van de minister en de kennisinstellingen is een vereiste voor toekenning van rijksbijdragen uit het Transitiefonds.
9.2 Milieueffectrapportage Afhankelijk van de exacte invulling van het PPLG kan een milieueffectrapportage (een PlanMER) verplicht zijn. Of dit het geval is, beoordelen we na 1 juli 2023.
Provincie Noord-Holland
Buitengewoon Noord-Holland!
KAARTEN
Kaart 1. Bodemtypen en ondergronden
79
Provincie Noord-Holland
Buitengewoon Noord-Holland!
Kaart 2. Landelijk gebied
80
Provincie Noord-Holland
Buitengewoon Noord-Holland!
Kaart 3. Natura 2000-gebieden
81
Provincie Noord-Holland
Buitengewoon Noord-Holland!
Kaart 4. Natuurnetwerk Nederland
82
Provincie Noord-Holland
Buitengewoon Noord-Holland!
Kaart 5. Bijzonder Provinciaal Landschap
83
Provincie Noord-Holland
Buitengewoon Noord-Holland!
Kaart 6. KRW-grondwaterlichamen
84
Provincie Noord-Holland
Buitengewoon Noord-Holland!
Kaart 7. KRW-oppervlaktewaterlichamen
85
Provincie Noord-Holland
Buitengewoon Noord-Holland!
Kaart 8. Drinkwatervoorziening
86
Provincie Noord-Holland
Buitengewoon Noord-Holland!
Kaart 9. Bodemdaling
87
Provincie Noord-Holland
Buitengewoon Noord-Holland!
88
Kaart 10. Indeling programmagebieden Provinciaal Programma Landelijk Gebied
Provincie Noord-Holland
89
Buitengewoon Noord-Holland!
Provincie Noord-Holland
Opdracht per deelgebied
Wadden, Kop van Noord-Holland en West-Friesland > Belangrijke opgaven
Realiseren groen-blauwe dooradering Water en bodem sturend
Afronding NNN en verbindingen Afronden
Aanpassen grondgebruik aan onomkeerbare verzilting
Realiseren nieuw bos
000
Vermindering stikstofemissie in overgangszone
Aanpak invasieve soorten
Perspectief voor de landbouw
Ruimtelijke ontwikkelingen zijn natuurinclusief
Recreatiebehoefte en voorzieningen in beeld
Kaart 11a. Belangrijke opgaven in programmagebied Wadden, Kop van Noord-Holland en West-Friesland
90
Buitengewoon Noord-Holland!
Provincie Noord-Holland
Opdracht per deelgebied
Noord-Kennemerland > Belangrijke opgaven
000
Extra hectare NNN
Vermindering stikstofemissie in overgangszone Water en bodem sturend
Actieve soortenbescherming
Herschikking van functies Ruimtelijke ontwikkelingen zijn natuurinclusief
Perspectief voor de landbouw Recreatiebehoefte en voorzieningen in beeld
Kaart 11b. Belangrijke opgaven in programmagebied Noord-Kennemerland
91
Buitengewoon Noord-Holland!
Provincie Noord-Holland
Opdracht per deelgebied
Laag Holland
> Belangrijke opgaven
000
Afronding NNN en verbindingen afronden
Vermindering stikstofemissie in overgangszone
Water en bodem sturend
Boerenlandvogels meer leefgebied
We bevorderen een natuurlijk peilbeheer
Bodemdaling tegengaan
Perspectief voor de landbouw
Methaanuitstoot verminderen
Kaart 11c. Belangrijke opgaven in programmagebied Laag Holland
Recreatiebehoefte en voorzieningen in beeld
92
Buitengewoon Noord-Holland!
Provincie Noord-Holland
Opdracht per deelgebied
Zuid-Kennemerland en Amstel-Meerlanden > Belangrijke opgaven