094c bijlage Startversie en analyse document PPLG
Tekst van het document
Buitengewoon Noord-Holland! Startversie Provinciaal Programma Landelijk Gebied
BUITENG
Buitengewoon Noord-Holland!
Buitengewoon Noord-Holland! Startversie Provinciaal Programma Landelijk Gebied
2
Provincie Noord-Holland
3
Buitengewoon Noord-Holland!
Provincie Noord-Holland
WE HEBBEN EEN KLUS TE KLAREN!
1
We zijn trots op ons landelijk gebied
We zijn trots op Noord-Holland, met zijn grote diversiteit aan natuur- en cultuurland
3
Samen kunnen we het oplossen In het verleden hebben we – met de kennis van toen – ingespeeld op kansen en
schappen: veenweiden, open polders, bossen,
bedreigingen. Dat kunnen we opnieuw. Maar: als
heidevelden, duinen, kwelders, de Waddenzee en
we blijven doen wat we altijd deden, krijgen we
het IJsselmeer. Deze landschappen kennen een
wat we altijd kregen. De opgave in het landelijk
voortdurende dynamiek. Een aantal ervan is
gebied vraagt om een transitie. Dat betekent dat
bovendien van internationale allure: we koesteren
we, met behoud van het goede, een nieuwe, deels
negentien Europees beschermde natuurgebieden.
nog onbekende toekomst tegemoet treden. Daar
De Waddenzee, droogmakerij de Beemster en de
hebben we geen blauwdruk voor, dus dat zal
Hollandse Waterlinies hebben de status van
gepaard gaan met onzekerheid, emoties, vallen en
werelderfgoed. Bovendien weerspiegelen onze
opstaan. Gelukkig is het ook inspirerend om
landschappen de diversiteit van de landbouw:
samen te werken aan een gezonder, schoner en
melkveehouderij in de veenweiden, bloembollen in
vitaler landelijk gebied. Samen kunnen we het
de binnenduinrand en alle denkbare akker- en
oplossen: inventieve agrarische ondernemers,
tuinbouwgewassen in onze polders. In deze
betrokken dorpsbewoners, bevlogen
prachtige provincie vinden mensen hun thuis,
natuurbeschermers, slimme wetenschappers,
leven en werken ze en brengen ze hun vrije tijd
deskundige ambtenaren en daadkrachtige
door. Het is dan ook vanzelfsprekend dat Noord-
bestuurders. Bekende én nieuwe partners:
Hollanders, maatschappelijke organisaties,
iedereen is welkom en iedereen is nodig.
bedrijven en de overheid zich inzetten om de
4
schoonheid en vitaliteit van ons landelijk gebied te beschermen en te vergroten.
2
e richting is duidelijk, de route D kiezen we zelf Soms zullen lastige keuzes onvermijdelijk
Het landelijk gebied is niet in balans
zijn. Dan maken we die ook. Dat past bij onze rol
De ongemakkelijke boodschap is dat ons
als overheid. De richting is duidelijk. Discussies
landelijk gebied niet in balans is. Op veel
over verre tijdshorizonnen leiden af van het feit
plaatsen zijn de natuur-, bodem- en waterkwaliteit
dat we aan de slag moeten. De route kiezen we
in slechte staat. Onze duinen vergrassen door de
zelf. Keuzes bereiden we samen voor. We zorgen
neerslag van te veel stikstof. Door ontwatering
voor een balans tussen alle opgaven:
oxideren de veenbodems, waarbij veel
biodiversiteit, water en bodem, klimaat, land- en
broeikasgassen vrijkomen. Bovendien leidt dit tot
tuinbouw, landschap, erfgoed en recreatie. We
bodemdaling, terwijl de zeespiegel door
combineren die zoveel mogelijk, want de ruimte is
klimaatverandering stijgt – een riskante
schaars. Zo wordt het resultaat méér dan de som
combinatie in de delta die Nederland is. De
der delen en méér dan een ‘vinkje halen’. Het
beschikbaarheid en de kwaliteit van zoet water
wordt een toekomstbestendig resultaat, zowel
staan onder druk, wat problemen kan geven voor
voor het landelijk gebied zelf als voor de mensen
drinkwaterwinning, natuur en landbouw. Dit
die er wonen, hun boterham verdienen en hun
vraagt om ingrijpende aanpassingen in zowel het
vrije tijd doorbrengen.
huidige landbouwsysteem,
5
als in onze industrie, wegverkeer, onze natuur gebieden en steden en dorpen. Het moet anders en niet alles kan overal. Klimaatbestendigheid, de
Aan de slag! We beginnen niet bij nul. We hebben een lange en rijke traditie van samenwerken in
draagkracht van het water- en bodemsysteem,
het landelijk gebied. Waterschappen hielden onze
biodiversiteit en de sociaaleconomische vitaliteit
provincie droog, agrarische ondernemers pro
van het landelijk gebied moeten centraal komen
duceerden voedsel, de natuurbescherming heeft
te staan.
zijn wieg in Noord-Holland staan.
Buitengewoon Noord-Holland!
4
Provincie Noord-Holland
Nu doen we er een flinke schep bovenop. In tientallen
hebben: elkaar. We delen onze betrokkenheid bij ons
Noord-Hollandse gebieden zijn we al aan de slag. We
landelijk gebied. Samen klaren we deze klus. Niet
hebben goede instrumenten nodig, voldoende geld,
tegenover, maar met elkaar. Zodat we ook in de toekomst
kennis en menskracht. Maar wat we vooral nodig
trots op ons landelijk gebied kunnen blijven.
Texel
Buitengewoon Noord-Holland!
5
Provincie Noord-Holland
SAMENVATTING HET PROCES Dit is de startversie van het Provinciaal Program
Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening.
Tevens wordt in deze periode de sociaaleconomische
ma Landelijk Gebied (PPLG), vastgesteld door
impactanalyse uitgevoerd. Al deze trajecten
Gedeputeerde Staten van Noord-Holland op 27 juni
passeren in deze startversie de revue. Als er zich
2023. Het PPLG is de Noord-Hollandse invulling
op landelijk niveau relevante beleidsontwikke
van het ‘gebiedsplan’ zoals bedoeld in artikel
lingen voordoen, bijvoorbeeld ten aanzien van het
1.12fa van de Wet natuurbescherming. Het PPLG
perspectief van de landbouw, verwerken we die
wordt het samenhangende beleidskader voor het
uiteraard ook.
landelijk gebied van Noord-Holland. Het bevat een uitwerking van de nationale opgaven voor biodi
Naar verwachting op 28 november 2023 zetten we
versiteit en stikstof, water en bodem, klimaat en
een volgende stap in de besluitvorming. Dan
het perspectief voor de landbouw. Deze opgaven
stellen Gedeputeerde Staten het ontwerp-PPLG
staan in het Nationaal Programma Landelijk
vast. Naast alle informele participatie hebben
Gebied (NPLG) en vloeien voort uit Europese of
belanghebbenden dan ook een formele gelegen
mondiale verplichtingen. In aanvulling hierop
heid om hun zienswijze naar voren te brengen.
bevat het PPLG een uitwerking van provinciale
Wij leggen het ontwerp-PPLG ter inzage volgens de
doelen voor het landelijk gebied, zoals voor de
uniforme openbare voorbereidingsprocedure van
thema’s landschap, erfgoed en recreatie. Het PPLG
de Algemene wet bestuursrecht. Alle ingediende
is een programma onder de Omgevingsvisie
zienswijzen voorzien wij van een reactie in een
NH2050 en de Omgevingswet.
nota van beantwoording.
Deze startversie is exact wat het woord zegt: de
Het definitieve PPLG leggen wij naar verwachting in
start van een reis. Tijdens deze reis blijven wij
het eerste kwartaal van 2024 ter besluitvorming
graag gebruik maken van de kennis en betrokken
voor aan Provinciale Staten. Hoewel de wet
heid van onze partners. De datum 1 juli 2023 – de
bepaalt dat Gedeputeerde Staten bevoegd zijn om
wettelijk vastgestelde datum waarop wij de start
het PPLG vast te stellen, beschouwen wij dit
versie aanbieden aan de minister voor Natuur en
document als kaderstellend en vinden wij
Stikstof voor toetsing door haar, door kennisin
vaststelling door Provinciale Staten passend.
stell ingen en door de Ecologische Autoriteit – is
Gelijktijdig met de vaststelling van het definitieve
een tussenstop, geen eindstation. Ook na 1 juli is nog
PPLG trekken wij enkele oude beleidsnota’s in.
volop ruimte voor gesprek, nieuwe inzichten,
Er is veel (politieke) dynamiek in het landelijk
aanpassingen en concretisering. Om dit gesprek
gebied. Sommige opgaven zijn helder, andere nog
te vergemakkelijken zijn tekstpassages die een
in beweging. Daarom actualiseren wij het PPLG
aanpassing van ons huidig beleid zijn, blauw
vanaf 2024 jaarlijks, gekoppeld aan de provinciale
gearceerd.
begrotingscyclus. Een jaarlijkse actualisatie verkleint ook het risico op lock-ins: situaties
In deze startversie zijn de resultaten verwerkt van de richtinggevende bespreking in Provinciale Staten van 12
juni. Ook is de opbrengst van de inwonersraadpleging gebruikt om de startversie aan te scherpen. Tege
waarin we spijt krijgen van keuzes die we eerder hebben gemaakt en die, bijvoorbeeld vanwege investeringen die zijn gedaan, lastig terug te draaien zijn.
lijkert ijd realiseren wij ons dat er nog diverse onzekere factoren zijn. Op korte termijn verwach
ten wij een nieuw Noord-Hollands coalitieakkoord en op 21 september 2023 organiseren wij een brede
conferentie, waar de startversie centraal staat. In de komende maanden krijgt ook de samenhang vorm tussen het PPLG en het ruimtelijk voorstel dat de
provincies maken op verzoek van de minister van
Afbeelding 1. Ontwikkeling en besluitvorming PPLG
Buitengewoon Noord-Holland!
6
DE INHOUD Waarom een PPLG?
Provincie Noord-Holland
van de binnenduinrand en de natuurverbindingen. Dit doen we door het herbegrenzen van NNN, waarbij we
We zijn trots op ons landelijk gebied, maar het is niet in
vasthouden aan ons ‘saldo-nul-principe’ zodat de
balans. Werken aan systeemherstel is noodzakelijk.
totale omvang van het NNN gelijk blijft. Omdat de
Klimaatbestendigheid, de draagkracht van het water- en
afronding van het gehele NNN noodzakelijk is voor het
bodemsysteem, biodiversiteit en de sociaaleconomische
behalen van de NPLG-opgaven vragen wij uit het
vitaliteit van het landelijk gebied moeten meer centraal
Transitiefonds aanvullende middelen aan voor het
komen te staan. We zien dat de land- en tuinbouw de
financieren van onze gehele NNN-opgave.
laatste decennia stappen heeft gezet in het realiseren
• Bij het verminderen van stikstofuitstoot rekenen we op
van deze doelstellingen. Tegelijkertijd is een verdere
een evenredige bijdrage van elke sector. Voor de stik
transitie nodig. Dit vraagt ook evenredige aanpassingen
stofgevoelige leefgebieden in Natura 2000-gebieden is
in andere sectoren, zoals industrie en wegverkeer, en in
de opgave in het NPLG om 74% van het areaal onder de
de ruimtelijke inrichting van onze provincie. Samen met
‘kritische depositiewaarde’ te brengen. De definitieve
onze inwoners, maatschappelijke partners en
keuze over de tijdshorizon en tussentijdse mijlpalen –
medeoverheden geven wij deze transitie vorm. Het
de discussie of ‘2030 en 2035’ – is aan het Rijk. Het Rijk
landschap van onze provincie is in het verleden
is ook verantwoordelijk voor vermindering van stik
voortdurend veranderd. Veranderingen zullen er ook in
stofuitstoot uit de (inter)nationale weg- en scheepvaart
de toekomst zijn. Er zijn grote, dringende opgaven waar
en luchtvaart, het buitenland en de ‘meetcorrectie’.
we aan moeten én willen werken. Daarbij passen we vijf
De meetcorrectie is het verschil tussen de neerslag
ontwikkelrichtingen toe: we willen dat ons landelijk
van stikstof in de metingen enerzijds en de model
gebied dynamisch en verbonden met het verleden is, klimaatbestendig, gezond en biodivers, economisch
berekening anderzijds. • We geven prioriteit aan de vermindering van de
veerkrachtig en van betekenis voor iedereen. We hebben
stikstofuitstoot in een zone van 500 meter tot
er vertrouwen in: samen kunnen we Noord-Holland
stikstofgevoelig Natura 2000-leefgebied. In deze
mooier en duurzamer maken.
overgangszone, die géén planologisch instrument is, ondersteunen we agrarische ondernemers met het
De thema’s woningbouw, energievoorziening, infra
verminderen van de uitstoot. Ook buiten de overgangs
structuur en economie worden niet uitgewerkt in dit
zone stellen we instrumenten beschikbaar voor de
PPLG, maar in andere provinciale documenten. Alle claims op de ruimte wegen we af in het zogeheten
transitie naar kringlooplandbouw. • We helpen het Rijk bij het vinden van een oplossing
‘ruimtelijk voorstel’, dat wij maken op verzoek van de
voor de zogeheten PAS-melders en interimmers. Het
minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening.
Rijk blijft eindverantwoordelijk voor een blijvende
Ook het PPLG krijgt daarin een plaats.
oplossing en de financiering daarvan.
De opgaven en de belangrijkste richtinggevende keuzes
Water en bodem
In deze startversie staat een aantal richtinggevende
De opgave in het NPLG is het waar nodig verlagen van
beleidskeuzes. De belangrijkste noemen we hierna. In de
de concentraties fosfaat, stikstof en gewasbeschermings
hoofdtekst van het PPLG zijn alle nieuwe beleidskeuzes
middelen in grond- en oppervlaktewater, het op orde
blauw gearceerd.
brengen van de grondwaterstand en aanpassing aan het veranderende klimaat. We zijn het eens met de inhoud
Natuur en stikstof
van de Kamerbrief ‘water en bodem sturend’. Hierin heeft
De belangrijkste opgave in het NPLG is om de Europese
de minister van Infrastructuur en Waterstaat uitgangs
biodiversiteitsdoelen te behalen, waarbij de soorten en
punten opgenomen voor de versteviging van de rol van
leefgebieden van de Vogel- en Habitatrichtlijn voorop
water en bodem bij besluiten over de ruimtelijke ordening.
staan. We werken aan het herstel van de natuurkwaliteit
• Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen met een water
in Natura 2000-gebieden door de hydrologische condities
vraag moeten gepaard gaan met maatregelen om in
op orde te brengen, natuurherstelmaatregelen uit te
droge perioden zelf in de behoefte aan water te voorzien.
voeren en de neerslag van stikstof in deze gebieden fors te reduceren. Daarnaast ronden we het Natuurnetwerk Nederland (NNN) af en leggen we 1.400 hectare nieuw bos
• We houden er rekening mee dat de vernatting in veenweidegebieden ten behoeve van CO2-reductie (zie ook hierna, bij klimaat) veel water vraagt en elders
en 10% groenblauwe verbindingen (‘dooradering’) aan.
gevolgen zal hebben. We streven ernaar, met het oog
• We ronden het NNN af conform de eerder door ons
op de vernatting, om de wateroverlastnormen in
vastgestelde werkwijze. Dat betekent dat in 2027 alle gronden voor het NNN beschikbaar moeten zijn. Tot
veenweidegebieden aan te passen. Daarbij kijken we goed naar de gevolgen.
2029 vindt nog inrichting van NNN plaats en eventueel
• Om piekbuien op te vangen kijken we onder meer naar
lopen er nog onteigeningsprocedures door. We zetten
5 tot 10% van de diepe polders, en ook naar ruimte in of
in op verdere optimalisatie van het NNN ten behoeve
uitbreiding van het watersysteem.
Buitengewoon Noord-Holland!
7
• Voor de bodem zetten we bij ruimtelijke ontwikke
Provincie Noord-Holland
door hun ligging tot een onoplosbare milieuopgave
lingen onder meer in op kwaliteitsherstel, efficiënt
leiden. Waar verzilting een risico vormt willen we dat
ruimtegebruik (boven- en ondergronds) en het
bedrijven meer zelf voorzien in hun zoetwaterbehoefte
verminderen van afdekking en grondverplaatsing.
en precisietechnologie toepassen om het gebruik van
• We werken samen met de waterschappen aan het
zoet water te verminderen.
inzetten van het Landbouwportaal, ook voor andere thema’s dan water- en bodemkwaliteit.
Recreatie • Voor elk van de vijf programmagebieden brengen we
Klimaat
de recreatiebehoefte en de kansen voor recreatieve
De opgave in het NPLG is een afname van de uitstoot van
voorzieningen in kaart. De resultaten betrekken we bij
broeikasgassen als gevolg van veenoxidatie, veehouderij
de ontwikkeling van de uitvoeringsprogramma’s
en akkerbouw en het vastleggen van koolstof in bomen, bos, natuur en landbouwbodems.
(zie hierna, onder ‘het gebiedsproces’). • De groei van de recreatieve behoefte vangen we op in
• Door realisatie van de PPLG-doelen (met name afronding
zowel de bestaande natuur- en recreatiegebieden, als
van het NNN) en door de autonome ontwikkeling in de
door aanleg van nieuwe recreatievoorzieningen. Deze
veehouderij zal de veestapel afnemen, wat leidt tot
nieuwe recreatievoorzieningen komen tot stand door
afname van de methaanuitstoot. Aanvullend zetten
combinaties met andere opgaven, zoals de aanleg van
we in op afname door innovatieve technieken.
nieuwe natuurgebieden en groenblauwe dooradering.
• Wat koolstofvastlegging betreft gaan we ervan uit dat we ons aandeel leveren door het afronden van het
Het gebiedsproces
NNN, bosaanplant, groenblauwe dooradering en de
De uitvoering van het PPLG krijgt vorm in gebieds
verbetering van de water- en bodemkwaliteit.
processen in vijf programmagebieden. De gebieden zijn:
• We hebben de opgave voor afname van de uitstoot van
1) Wadden, Kop van Noord-Holland en West-Friesland,
broeikasgassen uit veenweidebodems verdeeld over de
2) Noord-Kennemerland, 3) Laag Holland, 4) Zuid-
vijf programmagebieden. We zetten in op peilverhoging
Kennemerland en Amstel-Meerlanden en 5) Gooi en
richting grondwaterstanden van 20 tot 40 centimeter
Vechtstreek. Ook hier werken we samen met onze
onder maaiveld, bijvoorbeeld door toepassing van
inwoners, maatschappelijke partners en medeoverheden.
waterinfiltratiesystemen.
Voor elk programmagebied stellen we uiterlijk 1 maart
• Bij de vernatting geven we prioriteit aan afname van
2024 een uitvoeringsprogramma vast. Het PPLG bevat
broeikasgassen en accepteren we een negatief effect op
de opdracht voor elk van de vijf programmagebieden.
de waterkwaliteit door fosfaatuitspoeling waar dat
We hebben vijf uitgangspunten geformuleerd om de
onvermijdelijk is. We verwachten steun van het Rijk
kwaliteit van de gebiedsprocessen te waarborgen. Dit
bij het motiveren van onze keuze, ook richting de
zijn: integraliteit, goede prioriteitstelling, ruimte voor
Europese Commissie.
lokale initiatieven, communicatie en participatie, en continuïteit. De ambtelijke organisatie passen we aan,
Landbouw
zodat in alle gebieden een goed toegerust
• Onze belangrijkste doelstelling is het voltooien van
programmateam aan de slag kan.
een transitie naar kringlooplandbouw in 2040. Hierbij is er een nauwe relatie met het algemene beleid van
Instrumenten en kennis
het Rijk en de Europese Unie.
Voor een succesvol gebiedsproces is een goed gevulde
• Voor de transitie naar kringlooplandbouw hebben
‘instrumentenkoffer’ van belang. We noemen hier als
agrarische ondernemers een eigen verantwoordelijk
voorbeeld de beheercheck, die we uitvoeren om te
heid om de ontwikkelingsrichting van hun bedrijf te
garanderen dat door beëindiging of verplaatsing van
bepalen, mits passend binnen het einddoel van kring
agrarische bedrijven het natuur- en landschapsbeheer
looplandbouw. Hun prestaties worden ‘gescoord’ met
niet in het geding komt. We kijken hierbij naar zowel de
zogeheten ‘kritische prestatie-indicatoren’ en finan
ecologische als landbouwkundige aspecten en betrekken
cieel gewaardeerd. Op landelijk niveau zetten we ons
alle PPLG-doelen.Een ander voorbeeld is ons grondinstru
ervoor in dat de maatregelen juridisch houdbaar zijn.
mentarium. Omdat de instrumentenkoffer voortdurend
• We stellen een afwegingskader op voor de bescherming
in beweging is, zorgen we voor een actueel overzicht op
van landbouwgrond, waarbij we rekening houden met
onze website. We monitoren de resultaten van ons beleid
eventuele nieuwe landelijke beleidsontwikkelingen.
en onze maatregelen. Zo kunnen we daar op bijsturen
• We zetten in op verbetering van de agrarische
en verantwoording over afleggen. Bij de definitieve vast
structuur, zodat door minder versnippering van
stelling van het PPLG stellen we ook een Datastrategie
grondeigendom de bedrijfsvoering van agrarische
PPLG en een Strategische Evaluatie- en Onderzoeks
ondernemers kan verbeteren.
agenda PPLG vast.
• Voor de bollenteelt zetten we in op herschikking van functies of verplaatsing waar percelen of bedrijven
8
Buitengewoon Noord-Holland!
Provincie Noord-Holland
Maatregelpakketten
onderwerpen waarvoor we nog onvoldoende gegevens
We bereiden aanvragen op het Transitiefonds van het
hebben om een zorgvuldige raming te kunnen maken.
Rijk voor, dat wordt ingesteld voor het realiseren van de
Het bedrag is hoger dan het door het Rijk bepaalde
NPLG-doelen. In deze startversie staat een indicatieve
‘indicatief budget’ voor Noord-Holland (€ 800 miljoen).
raming van het bedrag dat we nodig hebben. We komen
We gaan hierover in gesprek met het Rijk, omdat we
vooralsnog uit op een bedrag van ruim € 1,3 miljard,
vinden dat de opgaven en de financiële middelen met
elkaar in balans moeten zijn. Met het Rijk zoeken we Het landelijk gebied stikstof en klimaatmitigatie & -adaptatie. Dit bedrag is naar eventuele alternatieve dekkingsbronnen. inclusief beheer (tot 2035), maar exclusief een aantal Noord-Holland in cijfers verdeeld over drie thema’s: natuur & waterkwaliteit,
18% van alle Noord-Hollanders woont in het landelijk gebied, dit zijn 523.470 mensen
WADDEN, KOP VAN NOORD-HOLLAND EN WEST-FRIESLAND
76%
van de oppervlakte van de provincie is landelijk gebied AGRARISCH 38%
NOORDKENNERMERLAND BINNENWATER 18%
LAAG HOLLAND BUITENWATER 17%
BEBOUWD 12% BOS EN OPEN NATUUR 8% RECREATIE 4% VERKEER 3%
ZUID-KENNERMERLAND EN AMSTEL-MEERLANDEN
Noord-Hollands bodemgebruik naar functie
GOOI EN VECHTSTREEK
Grondsoorten Noord-Holland KLEI 46%
ZAND 18%
VEEN 13% OVERIG 22%
O.A. BEBOUWD EN WATER
Noord-Holland telt: 3455 land en tuinbouwbedrijven
Bijna 100.000 mensen werken in het landelijk gebied
87.949 melkkoeien en 122.062 schapen
Gemiddeld is het 400 meter tot openbaar groen in Noord-Holland
Afbeelding 2. Het landelijk gebied van Noord-Holland in cijfers
52.324 hectare ingericht Natuurnetwerk Nederland (NNN)
Jaarlijks 114,8 miljoen buitenrecreatie-activiteiten
Inhoud 9
Buitengewoon Noord-Holland!
Provincie Noord-Holland
Leeswijzer
betrekken bij de totstandkoming en
Het Provinciaal Programma
uitvoering van het PPLG.
Landelijk Gebied (PPLG) is als volgt opgebouwd.
In deel B staat het hoe centraal: de
Deel A beschrijft onze stip aan de
gebiedsprocessen die zich hier afspelen. Hoofdstuk 5 beschrijft de
Noord-Hollandse landelijk gebied er
aanpak en organisatie van gebieds
in de toekomst uit ziet? Hoofdstuk 1
processen en hoofdstuk 6 geeft een
horizon: hoe willen wij dat het
illustreert waarom we werken aan de
indruk van de instrumentenkoffer en muleren we een concrete opdracht
landelijk gebied. Hoofdstuk 2 gaat
aan elk programmagebied.
de opgaven en de beleidskeuzes die
Deel C gaat nader in op het Transitie
we maken. Alle beleidsthema’s
fonds en de maatregelpakketten
komen aan de orde. Hoofdstuk 3
waarvoor we bij het Rijk financiering
beschrijft hoe we voorzien in de
aanvragen (hoofdstuk 8). Daarnaast
kennis die nodig is om keuzes te
lichten we toe welke toetsen zullen
maken, de voortgang te volgen en
worden uitgevoerd op de startversie
hierover verantwoording af te
van het PPLG (hoofdstuk 9). Ten
leggen. In hoofdstuk 4 staat hoe we
slotte zijn in de bijlagen kaart
Noord-Hollanders, onze maatschap
materiaal en achtergrondinformatie
grondstrategie. In hoofdstuk 7 for
zien: we streven naar een vitaal
opgaven waarvoor we ons gesteld
over het wat: een concretisering van
pelijke partners en andere overheden
te vinden.
We hebben een klus te klaren!
3
Samenvatting
5
DEEL A: STIP AAN DE HORIZON 1
vijf programmagebieden en de
11
Naar een vitaal landelijk gebied
12
1.1 Inleiding 1.2 Een dynamisch landschap 1.3 Verwevenheid van stad en land 1.4 Een nieuwe manier van kijken 1.5 Vijf ontwikkelrichtingen
12 12 12 14 15
2 Opgaven en richtinggevende keuzes 2.1 Een integrale aanpak 2.2 Meer biodiversiteit 2.3 Minder stikstofuitstoot 2.4 Water en bodem sturend 2.5 Een beter klimaat en minder bodemdaling 2.6 Op weg naar kringlooplandbouw 2.7 Een beleefbaar landelijk gebied
3 Van data tot inzicht 3.1 Inleiding 3.2 Data en informatie 3.3 Kennis en inzicht 3.4 Kennis- en dataportaal
16 16 18 25 30 40 43 46
49 49 49 49 50
10
Buitengewoon Noord-Holland!
Provincie Noord-Holland
4 Participatie
51
4.1 Uitgangspunten voor participatie 4.2 inwonerraadpleging 4.3 Sociaaleconomische impactanalyse 4.4 Roadshow en conferenties 4.5 Regietafel PPLG & Stikstof
51 51 52 52 52
DEEL B: VAN BELEID NAAR UITVOERING
53
5 Het gebiedsproces
54
5.1 Inleiding 5.2 Het gebiedsproces als puzzel 5.3 Uitgangspunten voor een succesvol gebiedsproces 5.4 De organisatie
6 Instrumentenkoffer 6.1 Inleiding 6.2 Transitiepaden naar kringlooplandbouw 6.3 Stimuleringsinstrumenten kringlooplandbouw 6.4 Beheer landelijk gebied 6.5 Overige instrumenten 6.6 Grond
7 Opdracht per programmagebied 7.1 Inleiding 7.2 Wadden, Kop van Noord-Holland en West-Friesland 7.3 Noord-Kennemerland 7.4 Laag Holland 7.5 Zuid-Kennemerland en Amstel-Meerlanden 7.5.1 NOVEX-gebied Schipholregio 7.5.2 NOVEX-gebied Groene Hart 7.6 Gooi en Vechtstreek
54 54 54 55
57 57 57 57 59 60 60
62 62 62 64 66 68 70 70 71
DEEL C: FINANCIËN EN TOETSING
75
8 Maatregelpakketten
76
8.1 Transitiefonds 8.2 Maatregelpakketten
76 76
9 Toetsing van het PPLG
78
9.1 Toetsen 9.2 Milieueffectrapportage
78 78
Kaarten
79
Bijlagen
94
Buitengewoon Noord-Holland!
11
DEEL A: STIP AAN DE HORIZON
Wijdewormer
Provincie Noord-Holland
12
Buitengewoon Noord-Holland!
Provincie Noord-Holland
1 NAAR EEN VITAAL LANDELIJK GEBIED nabije stad maar de hele wereld onze afzetmarkt
Wie het nieuws volgt, zou kunnen denken dat het
geworden. Hierdoor groeiden (onder andere) het
kommer en kwel is in het landelijk gebied. Zeker,
Amsterdamse havencomplex, het industriegebied
er zijn grote uitdagingen. Die gaan we niet uit de
langs het Noordzeekanaal en Schiphol. In de Kop
weg. Gelukkig zijn er ook veel kansen om ons
van Noord-Holland ontstond Seed Valley. De rode
landelijk gebied vitaal en toekomstbestendig te
draad door deze geschiedenis is een voortgaande
maken. In dit hoofdstuk schetsen we een perspec
bevolkingsgroei – van bijna 1 miljoen in 1900
tief voor de komende decennia, met soms een
naar ruim 2,9 miljoen tegenwoordig en bijna
doorkijk naar 2050 of zelfs 2100. Natuurlijk hebben
3,4 miljoen in 2050 – en verstedelijking,
wij geen glazen bol. Bovendien: de toekomst is
industriële en technologische ontwikkeling en
niet in beton gegoten. Maar het landelijk gebied
groeiende welvaart.1
1.1 Inleiding
verdient een wenkend perspectief, dat ons inspireert, waarover we een goed gesprek kunnen
De dynamiek van ons landschap wordt zichtbaar
voeren en samen de schouders onder willen zetten.
door twee kaartbeelden te vergelijken: 1953 en
We zien al talloze inspirerende voorbeelden!
2022. In slechts twee generaties tijd zijn steden
1.2 Een dynamisch landschap
gegroeid, wegen aangelegd en zijn door ruilverkavelingen de maat en schaal van het
Noord-Holland kent een grote diversiteit aan
landschap flink veranderd. Sommige gebieden
bodemtypen en ondergronden (zie kaart 1). In de
waren in 1953 nog alleen over het water ontsloten,
binnenduinrand en het Gooi vinden we luchtige,
terwijl inmiddels de vaarpolder van weleer een
goed waterdoorlatende zandgronden. In de Kop
uitzondering is geworden. Tegelijkertijd zien we
van Noord-Holland en de Haarlemmermeer
ook overeenkomsten, waardoor we de verbinding
vruchtbare zeeklei. Laag Holland, het Groene
kunnen leggen met het landschap van onze
Hart en de Vechtstreek worden gekenmerkt door
ouders en voorouders. Deze verbinding met het
uitgestrekte, zompige veenweidegebieden. Op
verleden maakt het daadwerkelijk óns landschap.
Wieringen en Texel treffen we de zware, bijna voorlaatste ijstijd. Deze diversiteit biedt ook
1.3 Verwevenheid van stad en land
uiteenlopende gebruiksmogelijkheden. Ons
Waar ligt ‘het landelijk gebied’ eigenlijk? Waar
landschap is het resultaat van een eeuwenlang
begint het en waar houdt het op? In onze
proces, waaraan iedere generatie zijn eigen
Omgevingsverordening ligt de begrenzing van het
aardigheden heeft toegevoegd en er verschillende
landelijk gebied vast (zie kaart 2).2 Nu kan een
ondoordringbare keileemplateaus uit de
begrenzing nuttig zijn, maar hij moet geen
tegen het water begon met de aanleg van dijken,
barrières opwerpen. In Noord-Holland zijn stad en
later gevolgd door de introductie van molens om
land van oudsher met elkaar verweven. Het voedsel
meren droog te malen en het waterpeil te
dat op het land werd geproduceerd, werd verhan
reguleren. Met de komst van het stoomgemaal
deld op de stedelijke markten. Omgekeerd leverde
kon het grote Haarlemmermeer worden
de stad diensten die nodig waren op het land, zoals
drooggelegd. Na de aanleg van de Afsluitdijk
werkplaatsen, melk- en kaasfabrieken, notarissen
behoefden de IJsselmeerdijken minder versterking
en onderwijs. Later zijn met stedelijk kapitaal
en ontstond een uitgestrekt zoetwaterbekken. De
meren drooggemaakt, polders ingericht, landgoe
mechanisatie en schaalvergroting in de landbouw
deren en buitenplaatsen gesticht en de Water
veranderden het aangezicht van ons landelijk
leidingduinen ontwikkeld. En ook in de 21ste eeuw
gebied. En door globalisering is niet alleen de
blijft die verwevenheid tussen stad en land
game changers waren. De collectieve bescherming
1 Bron: CBS en bevolkingsprognose provincie Noord-Holland. 2 In de Handreiking voor de gebiedsprogramma’s NPLG hanteert het Rijk een andere definitie van het landelijk gebied, namelijk de con-tramal van het stedelijk gebied, zoals begrensd in het Besluit kwaliteit leefomgeving.
Buitengewoon Noord-Holland!
13
actueel. Het voedsel in onze supermarkten komt nog
Provincie Noord-Holland
van CO2-uitstoot. Kortom: stad en land blijven van elkaar
steeds van agrarische bedrijven. Veel bewoners van het
afhankelijk en met elkaar verweven. Kortom: stad en
landelijk gebied werken in de stad, bezoeken er winkels,
land blijven van elkaar afhankelijk en met elkaar
horeca en uitgaansgelegenheden. Omgekeerd brengen
verweven. Dit blijkt overigens ook uit onze inwoners
stadsbewoners hun vrije tijd vaak door in natuur- en
raadpleging: ongeacht of ze nu in de stad of in het
recreatiegebieden, op het water en bij de bed & breakfast op
landelijk gebied wonen, Noord-Hollanders voelen zich
het boerenerf. Onmisbaar, nu onze steden en dorpen
verbonden en zijn begaan met de toekomst van het
verder verdichten en drukker worden. Een fors aandeel
landelijk gebied. Ze zijn eensgezind: de provincie moet
van onze duurzaam opgewekte energie komt van het
zich inzetten voor de toekomst van het landelijk gebied,
landelijk gebied. En ook de stad draagt zijn steentje bij
waarbij een gezonde leefomgeving, het watersysteem en
aan vergroening, ruimte voor water en het verminderen
natuurherstel hoge ogen gooien.
Afbeelding 3. West-Friesland in 1953 en 2022 (Bron: www.topotijdreis.nl)
Buitengewoon Noord-Holland!
14
Provincie Noord-Holland
1.4 Een nieuwe manier van kijken
Bovendien vraagt het landelijk gebied ook in sociaaleco
Met één muisklik ziet Nederland er heel anders uit.
nomisch opzicht extra aandacht.5 Kortom: de toekomst
Op de gekantelde luchtfoto (afbeelding 4) wordt in één
vraagt iets anders dan we nu doen.
oogopslag zichtbaar dat wij in een delta wonen, waar de dynamiek van natuur en water centraal staan en de
Het is tijd voor een nieuwe ambitie: een vitaal landelijk
effecten van klimaatverandering stevig gevoeld zullen
gebied. Al bij de totstandkoming van de Omgevingsvisie
worden. Tegelijkertijd illustreren de Afsluitdijk en de
NH2050 benadrukten onze inwoners dat zij méér
droogmakerijen, vanuit de ruimte herkenbaar, de
aandacht willen voor een groene, gezonde en veilige
menselijke hand. Het zijn onze innovaties om deze delta
leefomgeving. Ook in de inwonersraadpleging die we nu
leefbaar en veilig te houden en er voldoende voedsel te
hebben uitgevoerd komen deze thema’s terug. In dit PPLG
produceren. Ook interessant: het onderscheid tussen
bouwen we hierop voort en doen we er een schep bovenop.
stad en landelijk gebied is op deze foto verdwenen.
Onze prioriteit is het vergroten van de biodiversiteit en de
Afbeelding 4. De Nederlandse delta (Bron: ministerie van Economische Zaken (2014). Natuurambitie grote wateren 2050 en verder) Een nieuwe manier van kijken is ook nodig in het
draagkracht van het water- en bodemsysteem. Zo houden
landelijk gebied. Wij beschouwen de opgave in het
we rekening met klimaatverandering en blijft onze leef
landelijk gebied als een transitie.3 Dat betekent: een
omgeving aantrekkelijk. Als we dit doen is er in Noord-
nieuw verhaal en een nieuwe ambitie. Na de Tweede
Holland altijd plaats voor een economisch vitale, toe
Wereldoorlog was ‘nooit meer honger’ begrijpelijkerwijs
komstbestendige en innovatieve kringlooplandbouw, die
het motto. En inderdaad is door ruilverkaveling,
gezond en betaalbaar voedsel produceert. Voorwaarden
landinrichting en technologische ontwikkeling de
daarvoor zijn een goed verdienmodel voor de agrarische
voedselproductie enorm gestegen en nam ook de
ondernemer en tegelijkertijd een lagere milieubelasting
kwaliteit toe. We worden internationaal geroemd om
en een hogere biodiversiteit op het erf en op het land.
onze agrarische innovaties en kennis van watersys
Agrarische gewassen zijn immers net zo goed afhankelijk
temen. Gaandeweg zijn we de balans echter kwijtge
van een vruchtbare bodem, voldoende zoet water en
raakt. Het natuurlijk systeem staat te veel onder druk en
natuurlijke processen.
we zijn onvoldoende voorbereid op klimaatverandering.4 3 Over het begrip transitie is veel wetenschappelijke literatuur beschikbaar. Dit is een handzame introductie door prof.dr.ir. C.J.A.M. Termeer, hoogleraar bestuurskunde aan Wageningen University & Research. Haar introductie spitst zich toe op kringlooplandbouw en de rol die de overheid in transities kan spelen. 4 Zie bijvoorbeeld: Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC, 2023). Sixth Assessment Report; Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (IPBES, 2019). Global assessment report on biodiversity and ecosystem services of the Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services; KNMI (2021). Klimaatsignaal ’21; Rijksoverheid (2023). Compendium voor de Leefomgeving; World Wildlife Fund (WWF, 2023). Living Planet Report Nederland. 5 Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur, de Raad voor het Openbaar Bestuur en de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (2023). Elke regio telt! Een nieuwe aanpak van verschillen tussen regio’s.
Buitengewoon Noord-Holland!
15
Provincie Noord-Holland
1.5 Vijf ontwikkelrichtingen
ontwikkelen. Daarom benoemen we vijf ontwikkel
Zoals het landelijk gebied van vandaag anders is dan
richtingen, die uitdrukken hoe wij ons landelijk gebied
70 jaar geleden, zo zal het ook in de toekomst anders
in de toekomst zien. Deze ontwikkelrichtingen geven
zijn dan nu. Die dynamiek willen – en kunnen – we niet
ons een koers om op te varen. Tegelijkertijd laten ze
tegenhouden. Dynamiek hoort bij een levend landschap.
ruimte voor flexibiliteit en maatwerk – passend bij een
We weten dat het landelijk gebied aan de vooravond staat
dynamisch landschap en het karakter van een transitie.
van een transitie. Hoe het er in de toekomst uit ziet,
Wij gebruiken de ontwikkelrichtingen als leidraad bij
kunnen we niet exact ‘uittekenen’. Wél kunnen we goed
onze beleidsontwikkeling en -uitvoering in de volgende
voor ogen houden wat we willen beschermen en
hoofdstukken van dit PPLG.
Een vitaal landelijk gebied is…
1
Dynamisch en verbonden met het verleden
ruimte. We profiteren van ecosysteemdiensten, zoals
In een wereld die steeds sneller om zijn as lijkt te
het zuiveren van drinkwater door de duinen,
draaien zoeken we plekken en dingen die ‘eigen’
koolstofvastlegging door bosgroei en verkoeling op
zijn. Dat geldt ook voor onze leefomgeving: ook daar
warme dagen. Een gezond landelijk gebied is gezond
zoeken we iets dat ‘van ons’ is en waar we de band met
en maakt ons ook gezond. Een groene leefomgeving
het verleden herkennen. Het landschap en het erfgoed
heeft een positief effect op onze gezondheid – zelfs als
dat we er vinden zijn het resultaat van een eeuwen
we er alleen maar naar kijken! We willen dat ons
lange geschiedenis. Ze zijn ook het vertrekpunt voor
landelijk gebied bijdraagt aan onze gezondheid en de
nieuwe ontwikkelingen, die horen bij een levend
natuur zowel letterlijk als figuurlijk meer ruimte
landschap. We willen dat ons landelijk gebied zich
krijgt om rijk en veerkrachtig te blijven.
blijft onderscheiden door een grote diversiteit aan
4
verschillende landschappen, die onmiskenbaar zijn verbonden met het verleden én ruimte bieden aan de toekomst.
Economisch veerkrachtig In het landelijk gebied wordt gewerkt en moeten mensen hun boterham kunnen
2
verdienen. Ook dat is duurzaam. Dat geldt in het
Klimaatbestendig
bijzonder voor agrarische ondernemers, die een groot
In een klimaatbesteding landelijk gebied is onze
deel van het landelijk gebied bewerken en beheren. Zij
ruimtelijke ordening aangepast aan het principe
moeten kunnen werken in een economisch vitale,
‘water en bodem sturend’. Hierdoor wordt ons lande
toekomstbestendige en innovatieve agro-foodsector.
lijk gebied robuuster, groener en blauwer. Door kli
Ze behoren een eerlijke vergoeding te krijgen voor het
maatverandering wordt het gemiddeld warmer, stijgt
leveren van maatschappelijke diensten. Dat is in het
de zeespiegel en verandert de neerslagverdeling.
belang van ons allemaal, omdat ons voedsel en onze
Extreme neerslag en droogte wisselen elkaar af, wat
grondstoffen door hen geproduceerd worden. Een
leidt tot zowel wateroverlast, zoetwatertekort en
economisch vitale land- en tuinbouw gaat hand-in-
verzilting. Bovendien moeten we extra inspanning
hand met een lagere milieubelasting en hogere
leveren om de drinkwatervoorziening zeker te stellen.
biodiversiteit. Goede, vruchtbare gronden, schoon
We willen dat ons landelijk gebied aanzienlijk meer
water en natuurlijke processen zijn immers belang
ruimte heeft om water te bergen en vast te houden,
rijke productiefactoren. We willen dat ons landelijk
zodat we dit kunnen benutten in droge perioden.
gebied een plek blijft voor economische ontwikkeling.
3
5
Gezond en biodivers In een gezond en biodivers landelijk gebied is de luchtkwaliteit goed, het water schoon en de
Van betekenis voor iedereen Een vitaal landelijk gebied is van betekenis voor iedereen. Allereerst voor de ruim vijfhonderd
natuur sterk. De vruchtbare landbouwgronden
duizend mensen voor wie het hun thuis is, nu en in de
hebben een rijk bodemleven, zijn goed in staat om
toekomst. Zij moeten er hun leven kunnen leiden met
vocht op te nemen en vast te houden en geschikt om
de voorzieningen die daarbij nodig zijn. Voor mensen
agrarische gewassen te verbouwen. Natuurgebieden
die er werken en er economisch van afhankelijk zijn.
zijn met elkaar verbonden door een robuust en
En voor stedelingen, want de binnenstedelijke
florerend netwerk van groen en water. Ook buiten de
verdichting maakt een aantrekkelijk en toegankelijk
natuurgebieden, in het agrarisch gebied, sloten en
landelijk gebied als plek voor recreatieve ontspanning
meren en in dorpen en steden heeft de natuur de
en sportieve inspanning, des te urgenter.
16
Buitengewoon Noord-Holland!
Provincie Noord-Holland
2 OPGAVEN EN RICHTINGGEVENDE KEUZES In schema Y staat een overzicht van de nieuwe
Noord-Holland is een drukbevolkte provincie en
ruimtelijke opgaven die uit dit PPLG voortvloeien.
in een vitaal landelijk gebied komen veel verschil
Naast de hiervoor genoemde opgaven vragen ook
lende opgaven samen. Dat vraagt een brede blik
woningen, energietransitie en energietransport,
en een integrale aanpak, die aansluit bij de
infrastructuur en economische activiteiten om
ontwikkelrichtingen in het vorige hoofdstuk.
ruimte in het landelijk gebied. Deze thema’s
Daarom brengen we in dit PPLG de opgaven in het
worden niet uitgewerkt in dit PPLG, maar in
landelijk gebied samen voor biodiversiteit
andere provinciale documenten. Ook voor deze
(waaronder stikstof), water en bodem, klimaat en
thema’s zullen nieuwe ruimteclaims in het
bodemdaling, landbouw, landschap, erfgoed en
landelijk gebied soms onvermijdelijk zijn. De
recreatie. Deze opgaven zijn deels afkomstig uit
verschillende claims op de ruimte moeten
het Nationaal Programma Landelijk Gebied
zorgvuldig afgewogen worden: niet alles kan
(NPLG, zie schema 1), dat is gebaseerd op
overal. Deze afweging vindt plaats in het
internationale wet- en regelgeving zoals het
ruimtelijk voorstel dat wij maken op verzoek van
Klimaatakkoord van Parijs, de Vogelrichtlijn,
de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke
Habitatrichtlijn, Kaderrichtlijn Water en
Ordening. Daar wordt ook ingegaan op de
Nitraatrichtlijn. Een ander deel van de opgaven is
ruimtelijke keuzes in de zogenaamde NOVEX-
door onszelf geformuleerd: soms als uitwerking
gebieden. In hoofdstuk 7 staan we stil bij de
van rijksbeleid, soms op eigen initiatief. De
NOVEX-gebieden Groene Hart en Schipholregio,
integrale benadering in dit PPLG geeft meer
die voor een belangrijk deel in het landelijk gebied
overzicht en duidelijkheid dan separate
zijn gelegen. Maar ook in de andere NOVEX-
beleidsvisies. Beleidskeuzes en maatregelen
gebieden zijn thema’s aan de orde die in dit PPLG
dienen immers vaak meerdere opgaven
worden beschreven, zoals in de Metropoolregio
tegelijkertijd. De inwoners van Noord-Holland
Amsterdam (verstedelijking in relatie tot een
onderschrijven deze integraliteit. Uit de
aantrekkelijk landschap en het groenblauwe
inwonersraadpleging blijkt dat zij ook niet
netwerk) en het Noordzeekanaalgebied
uitsluitend voor één beleidsthema kiezen, maar
(verduurzaming van de haven in relatie tot de
graag zien dat alle thema’s onderdeel zijn van de
ruimtedruk in de omgeving, inclusief natuur,
transitie in het landelijk gebied. Daarbij geven zij
landschap en het watersysteem).
2.1 Een integrale aanpak
6
prioriteit aan natuur, water en klimaat.
Het Ontwikkeldocument Nationaal Programma Landelijk Gebied is gepubliceerd op 25 november 2022 en is sindsdien aangevuld met enkele brieven van de minister voor Natuur en Stikstof aan de Tweede Kamer. In deze startversie zijn wij uitgegaan van de opgaven zoals die op dit moment bekend zijn. Wij zijn ons ervan bewust dat er diverse recent vastgestelde of voorgenomen Europese wet- en regelgeving is voor klimaat, biodiversiteit, water en landbouw. Actuele voorbeelden zijn de Europese Green Deal, de van Boer-tot-Bord strategie, de Verordening natuurherstel, het Actieplan biologische landbouw en het juridisch kader voor duurzame voedselsystemen. Wij volgen deze ontwikkelingen nauwgezet. Als deze wet- en regelgeving tot nieuwe opgaven leidt verwerken we die
in toekomstige actualisaties van het PPLG.
6 Zoals het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) een beleidsprogramma is onder de Nationale Omgevingsvisie, zo is het PPLG een beleidsprogramma onder onze Omgevingsvisie NH2050. Daarnaast is het PPLG te beschouwen als een programma onder de Omgevingswet (die op 1 januari 2024 in werking treedt). Een programma is in de Omgevingswet een zogeheten kerninstrument, dat een omschrijving bevat van doelen en middelen en de wijze waarop participatie is vormgegeven. Daarmee is het PPLG een schakel tussen het NPLG en de Omgevingsvisie NH2050 enerzijds en vervolg besluitvorming in de uitvoering anderzijds.
17
Buitengewoon Noord-Holland!
Provincie Noord-Holland
Opgaven Nationaal Programma Landelijk Gebied Natuur
Water
Klimaat (broeikasgassen)
30% natuurherstel Vogel-en Habitat richtlijn (VHR) (2030) Richtinggevende landelijke areaal- en kwaliteitsopgave natuur tbv 30% VHR en de gunstige staat van instandhouding (gv).
Concentraties nutrienten (P en N) in grond- en oppervlaktewaterlichamen voldoen aan wettelijke normen (2027).
Emissiereductieopgaven broeikas gassen veenweiden voor 6 provincies (2030), als onderdeel van de nationale opgave Broeikasgassen landgebruik optellend tot 1 Mton CO2 eq (2030).
Per provincie een (richtinggevende) ruimtelijke vertaling van benodigde stikstofreductie. Deze inzet is onder deel van de totaal benodigde stikstof reductie die nodig is voor de landelijke doelen: • 2025: 50% areaal met stikstof gevoelige habitats binnen N2000 onder de kritische depositiewaarde. • 2030: 74% areaal met stikstof gevoelige habitats binnen N2000 onder de kritische depositiewaarde.
Concentraties gewasbeschermingsmiddelen in grond- en oppervlakte waterlichamen voldoen aan wettelijke normen (2027)
Landelijke emissiereductieopgave broeikasgassen voor de veehouderij en akkerbouw (mestaanwending in de akkerbouw) van 5 Mton CO2 eq (in 2030). Nog te verdelen per provincie, op basis van een nog nader te bepalen verdeelsleutel.
Areaal opgave per provincie voor nieuw bos (2030), optellend tot 37.400 ha.
Grondwaterlichamen voldoen aan de norm voor een goede kwantitatieve toestand (2027)
Resterende opgave areaal per provincie voor Natuur netwerk Nederland (NNN), optellend tot 40.571 ha (2027).
Beleid, inrichting en beheer aangepast aan het veranderende klimaat. Schade en ontwrichting door weersextremen zoveel mogelijk beperken (2050).
Hydrologische condities N2000gebieden op orde (2027).
Om te voldoen aan de Global Methane Pledge dient met het NPLG in de vee houderij en akkerbouw een methaan emissiereductie van minimaal 3,82 Mton CO2 eq. te zijn gerealiseerd in 2030. Landelijke koolstofvastlegging in bomen/bos/natuur van 0,4-0,8 Mton CO2 eq en in landbouwbodems van 0,5 Mton CO2 eq (2030) (Bomen/ bos/ natuur gerealiseerd via bossenstrategie).
10% groenblauwe dooradering (2050), waarvan de helft van de opgave in 2030 gerealiseerd is. Blauw Bekend en vastgesteld. Rood Indicatief bekend gemaakt via de startnotitie NPLG. Geel Nationaal doel geactualiseerd of nieuw (indicatief) bekend gemaakt via Kamerbrief NPLG november 2022). De verdeling van deze opgaven naar provincies volgt begin 2023. Schema 1. (bron: Ontwikkeldocument Nationaal Programma Landelijk Gebied)
Nieuwe ruimtelijke opgaven Provinciaal Programma Landelijk Gebied Nieuwe ruimtelijke opgave
Volgt uit
Natuurnetwerk Nederland. Binnenduinrand 300 hectare; Natuurverbindingen 340 hectare
Extra NNN in binnenduinrand vloeit voort uit het NPLG (opgaven voor robuust watersysteem, klimaat- en Natura 2000-doelen). De aanleg van natuurverbindingen is huidig beleid. De natuurverbindingen staan nu echter nog vaak als indicatieve ‘lijnen’ op de kaart, in plaats van als concreet begrensde natuurgebieden. We houden vast aan ons saldo-nulprincipe waarbij de totale omvang van het NNN gelijk blijft. Zie paragraaf 2.2.2.
Groenblauwe dooradering. 10% van het areaal landelijk gebied. Exacte ruimtebeslag nog niet bekend; Deels al gerealiseerd.
Verplichting die voortvloeit uit NPLG. Zie paragraaf 2.2.4.
Bossenstrategie. 10% toename: 1.478 hectare en 60 hectare compensatie bos. Totaal 1.538 hectare. Hiervan 140 hectare binnen NNN te realiseren en 1.398 hectare daarbuiten. 300 hectare agroforestry en 50 hectare nieuw voedselbos
Verplichting die voortvloeit uit NPLG. Zie paragraaf 2.2.4.
Piekwaterberging diepe polders: 5-10%
Verplichting die voortvloeit uit NPLG en de kabinetsbrief ‘water en bodem sturend’. We kijken overigens ook naar andere mogelijkheden. Zie paragraaf 2.4.
Voorraadberging / seizoensberging water
Idem
Actualisering reserveringszones rond waterkeringen
Idem
Toekomstige drinkwaterwinningen en bijbehorende infrastructuur
Idem
Bescherming landbouwgronden: n.n.t.b. (na Landbouwakkoord)
Verplichting die mogelijk voortvloeit uit toekomstige landelijke beleidsontwikkelingen met betrekking tot de landbouw. Zie paragraaf 2.6.
Schema 2.
18
Buitengewoon Noord-Holland!
Provincie Noord-Holland
2.2 Meer biodiversiteit
Ons beleid is gebaseerd op het behalen van deze doelen. We werken langs zes sporen:
2.2.1 Inleiding
1. Afronding van het Natuurnetwerk Nederland (zie paragraaf 2.2.2).
Een goede biodiversiteit hoort bij de gezonde leefomge
2. Ecologisch herstel binnen de natuurgebieden
ving die we in Noord-Holland nastreven.7 Die is van belang voor zowel onszelf als voor de flora en fauna in
(zie paragraaf 2.2.3).
3. Ecologisch herstel buiten de natuurgebieden
maatregelen vanuit ‘water en bodem sturend’
ruimtelijke ontwikkeling.
(zie paragraaf 2.4), de klimaat- en bodemdalings
(zie paragraaf 2.2.4). Hiertoe behoren ook de
systeem - als uitgangspunt voor een toekomstbestendige
systeem – onze landschappen, de bodem en ons water
onze provincie. Wij beschouwen het natuurlijke basis
opgave (zie paragraaf 2.5) en de ontwikkeling naar weten wat de oorzaken zijn van de achteruitgang. Ecolo
gisch herstel, zowel op het land als in het water, is per manent onderwerp van zowel wetenschappelijk als
kringlooplandbouw (zie paragraaf 2.6).
Als we de biodiversiteit willen verhogen, moeten we goed
4. Natuurinclusief ruimtegebruik (zie paragraaf 2.2.5). 5. Verminderen van emissies van nutriënten en chemische stoffen (zie paragraaf 2.3, 2.4 en 2.5). 6. Optimaliseren van hydrologische systemen
praktijkonderzoek. In de meeste gebieden gaat de bio 8
andere door stikstofemissies), verstoring en versnippe
(zie paragraaf 2.4).
diversiteit achteruit door verdroging, vermesting (onder
2.2.2 Natuurnetwerk Nederland
beeld zien van mogelijke verbetermaatregelen. Vaak
Een belangrijke oorzaak van de achteruitgang van
richten deze zich op systeemherstel en dragen ze dus ook
biodiversiteit is verlies aan oppervlakte en gebrek aan
bij aan de verbetering van waterberging, drinkwater
verbindingen tussen de natuurgebieden (‘versnippering’).
winning, recreatie, koolstofvastlegging, waterveiligheid
Om dit tegen te gaan werken we aan de afronding en
en een duurzame voedselproductie (zie afbeelding 5).
optimalisatie van het Natuurnetwerk Nederland (NNN),
ring. Gelukkig laten de onderzoeken ook een eenduidig
inclusief de natuurverbindingen (zie kaart 4). De natuur
gebieden die in het NNN met elkaar in verbinding worden gebracht werken tesamen als ware het een groter geheel. Meer dan losse gebieden verspreid over de provincie, draagt een goed functionerend natuurnetwerk daardoor bij aan het herstellen van de biodiversiteit. Binnen het netwerk bestaat uitwisseling en (her) kolonisatie van gebieden door planten en dieren. Het Noord-Hollandse deel van het NNN beslaat ongeveer 56.600 hectare. Hiervan is ruim 92% inmiddels voltooid. Samen met vele partners werken we aan de resterende 4.250 hectare. Wij beschouwen de afronding en kwaliteitsverbetering van het NNN als één van de belangrijkste maatregelen om de
landelijke NPLG-opgaven te realiseren. Daarom bescher
men wij in onze Omgevingsverordening de al gereali seerde en de nog te realiseren NNN tegen ruimtelijke ontwikkelingen die de natuurwaarden aantasten.
Afbeelding 5. Ecologisch herstel Bij de opgave om de biodiversiteit te verbeteren staan de Europese Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn centraal. Op basis van deze richtlijnen heeft het Rijk Natura 2000-gebieden aangewezen (zie kaart 3) en doelen voor 2030 geformuleerd.
7 Wij volgen de internationaal geaccepteerde definitie van biodiversiteit uit het Verdrag van Rio de Janeiro (1992), die luidt: “de variabiliteit in organismen uit de gehele wereld, waaronder terrestrische, mariene en andere aquatische ecosystemen en de ecologische verbanden waar ze deel van uitmaken; de diversiteit betreft de variatie binnen soorten (genen), tussen soorten en tussen ecosystemen”. In dit PPLG wordt naast de term biodiversiteit ook de term ‘natuur’ vaak gebruikt. Natuur omvat naast de biodiversiteit ook de abiotische factoren zoals reliëf en bodemsoort. 8 In voetnoot 4 zijn enkele studies over de mondiale of nationale ontwikkeling van de biodiversiteit genoemd. Specifiek voor Noord-Holland kan worden gewezen op de beheerplannen, natuurdoelanalyses en herstelstrategieën voor Natura 2000-gebieden, inclusief de evaluaties daarvan en het Ecologisch assessment van de landschappen van Nederland.
Buitengewoon Noord-Holland!
19
Provincie Noord-Holland
De huidige beschermingsregels bevatten mogelijkheden
groenblauwe dooradering. We verkennen geschikte
om uitzonderingen op deze planologische bescherming te
locaties. Waar dit gevolgen heeft voor huidige functies,
maken. Deze scherpen we aan om ongewenste ruimte
zoals de bollenteelt, zoeken we met de bollensector
lijke ontwikkelingen in het NNN te voorkomen. Zo willen we de hoofdfunctie verblijfsrecreatie uitsluiten. Daar
naar oplossingen (zie paragraaf 2.6.5). 2. Natuurverbindingen zijn (doorgaans smallere) verbin
naast onderzoeken we of de verschillende beschermings
dingen tussen de grotere natuurgebieden. Ze vormen
regimes in het landelijk gebied (zoals NNN en Bijzonder
een cruciaal deel van het Natuurnetwerk Nederland,
Provinciaal Landschap) goed op elkaar afgestemd zijn, en
omdat ze lokaal uitsterven van flora en fauna en
waar verbeteringen mogelijk zijn.
inteelt in geïsoleerde, kleine natuurgebieden helpen voorkomen. Bovendien bevorderen ze het hydrologisch
Een compleet functionerend Natuurnetwerk NNN levert
herstel en helpen om beschikbaar water beter te
een cruciale bijdrage aan biodiversiteitsherstel. Behalve
benutten. We realiseren de eerder al beleidsmatig
het uitwisselen van planten en dieren tussen de natuur
vastgelegde natuurverbindingen. Veel natuurverbin
gebieden zorgt een afgerond NNN ook voor de benodigde
dingen zijn nu nog enkel ingetekend als een ‘lijn op
ruimte voor systeemherstel. Het is dan ook van groot
de kaart’. Daadwerkelijke realisatie zal ongeveer
belang dat ook de laatste stukken NNN worden gereali
850 hectare ruimte vragen, deels in de vorm van kleine
seerd. Door deze laatste percelen aan het NNN toe te
natuurgebieden (circa 40%, dus 340 hectare) en deels in
voegen kunnen grootschalige maatregelen zoals hydro
de vorm van groenblauwe dooradering (circa 60%, dus
logisch systeemherstel beter worden uitgevoerd en
510 hectare). De eerstgenoemde kleine natuurgebieden
kunnen emissies van nutriënten en chemische stoffen
begrenzen we als NNN, zodat deze planologisch
effectiever worden teruggedrongen. Daarom is het nood
beschermd worden. De groenblauwe dooradering
zakelijk om vast te houden aan onze oorspronkelijke
wordt niet begrensd als NNN.
NNN-doelstelling, ondanks het feit dat de opgave waar toe het Natuurpact ons verplichtte, geringer was.9
In 2013 hebben wij van het Rijk alleen middelen ontvan
Wij werken aan afronding van een NNN dat ongeveer
gen voor het deel van het NNN dat onder het Natuurpact
3.500 hectare omvangrijker is dan de Natuurpact-
viel. Het Natuurpact ging echter uit van een aanzienlijk
opgave. Wij verwachten dat dat ambitieuze beleid nu een
kleiner NNN dan waaraan wij destijds werkten. Vanuit
passend antwoord is op de NPLG-opgave om vóór 2030
onze zorg voor de biodiversiteit en voor het goed functio
30% van het ‘gat’ te overbruggen richting het bereiken
neren van het ecologisch netwerk hebben wij er destijds
van de doelen in de Vogel- en Habitatrichtlijn (het
verschil tussen de huidige staat van instandhouding en een gunstige staat van instandhouding). Wij zien geen
voor gekozen om ons NNN niet te verkleinen. Daarom
resteert in Noord-Holland nog een aanzienlijke NNNopgave, additioneel aan de Natuurpact-opgave. Omdat
noodzaak voor aanvullende NNN-begrenzingen, dus we
de afronding van het gehele NNN noodzakelijk is voor
houden vast aan ons ‘saldo-nul-principe’. Dat betekent
het behalen van de NPLG-opgaven vragen wij uit het
dat de totale omvang van het NNN in Noord-Holland
Transitiefonds aanvullende middelen voor het financie
gelijk blijft. Op regionale schaal kunnen er wel
ren van onze gehele NNN-opgave, inclusief het beheer
verschillen zijn. We voorzien een optimalisatie van het
ervan en de natuurverbindingen.
NNN ten behoeve van twee specifieke opgaven: 1. De binnenduinrand is een bijzonder gebied. Het vormt
De laatste jaren hebben we fors ingezet op afronding van
een ecologische verbinding van de duinen naar de
het NNN. Wij blijven ons inzetten om de Noord-Hollandse
polders. Het gebied is gevoelig is voor droge periodes,
natuur zo snel mogelijk te versterken. Dit doen we (onder
omdat een deel vrij afwaterend is en daar geen water
andere) door het aantal gebiedsprocessen in het landelijk
kan worden aangevoerd. Het is ook gevoelig voor
gebied uit te breiden (zie hoofdstuk 5). Gebiedsprocessen
overlast in natte periodes, omdat het water dan niet
vragen tijd en zorgvuldigheid, omdat wij alle partners op
alleen afkomstig is van lokale neerslag maar ook van
een goede manier willen betrekken. We ronden het NNN
toevoer van kwel vanuit de duinen. Onze opgave voor
af conform de eerder door ons vastgestelde werkwijze.10
de binnenduinrand is om een robuust watersysteem
Dat betekent dat in 2027 alle gronden voor het NNN
te creëren met drie functionaliteiten: vasthouden (als
beschikbaar moeten zijn. Tot 2029 vindt nog inrichting
het kan), afvoeren (als het moet) en verbinden (groen
van NNN plaats en eventueel lopen nog onteigenings
blauwe dooradering). Dit vereist in sommige gevallen
procedures door. Wij houden vast aan onze werkwijze in
functieverandering of herschikking van functies ten
de wetenschap dat er een spanningsveld bestaat tussen
behoeve van water-, klimaat- en natuurdoelen. Dit
enerzijds onze wens om het NNN voortvarend af te ronden
vullen we in door de begrenzing van 300 hectare extra
en anderzijds onze wens om de inzet van dwingend
NNN in de binnenduinrand en aanvullende
instrumentarium tot een minimum te beperken.
9 In het Natuurpact (2013) maakten het Rijk en de twaalf provincies afspraken over de decentralisatie van het natuurbeleid naar de provincies. 10 Werkwijze gebiedsprocessen landelijk gebied, vastgesteld in februari 2022.
Buitengewoon Noord-Holland!
20
Provincie Noord-Holland
2.2.3 E cologisch herstel binnen de natuurgebieden
kennisdeling en het opzetten van
Naast de afronding van het NNN willen we ook in de
eerder besloten stoppen we per 2029 met het subsidiëren
bestaande natuurgebieden (zowel de Natura 2000-
van agrarisch natuurbeheer binnen het NNN. Het NNN
gebieden als het NNN) de natuurkwaliteit verbeteren.
is immers een duurzame ecologische structuur. De op
Voor veerkrachtige ecosystemen is natuurlijke dynamiek
agrarische bedrijfsvoering gerichte voorwaarden van
een belangrijk uitgangspunt. Te denken valt aan
agrarisch natuurbeheer (onder andere ten aanzien van
verstuiving in de duinen, natuurlijke successie (zoals
mestgift) passen hier niet goed bij. De desbetreffende
veengroei en klimaatbossen), natuurlijk peilbeheer en
agrarische ondernemers dienen voor 2029 over te stappen
rewilding.11 Dit vergt investeringen in de verbetering van
samenwerkingsverbanden op gebiedsniveau. Zoals
op natuurbeheer volgens de SNL-systematiek.
milieu- en inrichtingscondities en het beheer. Voor zover dat niet strijdig is met de natuurdoelen kunnen andere
Faunabeheer (populatiebeheer en schadebestrijding)
functies worden ingepast, zoals agrarisch medegebruik
maken we mogelijk wanneer sprake is van gezondheids-
en recreatie. De huidige natuurambities blijken in de
of veiligheidsrisico’s, (dreigende) schade aan Natura
praktijk niet altijd passend bij de ecologische potenties,
2000-doelen of landbouwschade die het gevolg is van
de Natura 2000-doelen of de realisatie- en/of beheer
beperkingen in beheer en schadebestrijding. Of een
mogelijkheden. Daarom zullen wij landschapsecolo
diersoort beheerd mag worden wordt getoetst aan de Wet
gische systeemanalyses uitvoeren, zodat we gebieds
natuurbescherming en aan de provinciale regelgeving.
gericht kunnen sturen op de realisatie van PPLG-opgaven.
De Wet natuurbescherming bepaalt dat de overheid verantwoordelijk is voor een billijke schadetegemoet
Voor elk van de Natura 2000-gebieden zijn in de beheer
koming in die gevallen waarin beheer en schadebe
plannen en natuurdoelanalyses herstel- en beheermaat
strijding niet of beperkt ingezet kunnen worden.
regelen uitgewerkt.12 Een overzicht van de looptijd van de beheerplannen staat in de bijlage. Voorbeelden daarvan
Invasieve exoten zoals watercrassula, cabomba, Ameri
zijn drukbegrazing, hydrologische maatregelen, grond
kaanse rivierkreeften en de rosse stekelstaart, kunnen
verwerving, inrichting en exotenbestrijding. Voor de
een bedreiging vormen voor de inheemse biodiversiteit.
stikstofgevoelige natuurdoelen voeren we deze maat
Bij de aanpak van dit probleem richten wij ons op ecolo
regelen uit via het Programma natuurherstel. Fase 1 is
gisch systeemherstel en op, waar nodig, het beheersen
in uitvoering; voor fase 2 vragen we middelen aan. Voor
en voorkomen van verdere verspreiding van de invasieve
de financiering van maatregelen voor de niet-stikstofge
exoten. Wij geven prioriteit aan de bestrijding van inva
voelige natuurdoelen doen we een beroep op het
sieve exoten die Europees zijn aangewezen en Natura
Transitiefonds.
2000-doelen in gevaar brengen. Samen met de natuurbe
Natuurbeheer Natuurbeheer is onmisbaar om eenmaal gerealiseerde natuurgebieden in goede staat te houden. Ons doel is het
heerders, infrabeheerders en gemeenten zetten we een programma op voor regievoering op de bestrijding en kennisuitwisseling.
alle gebieden vaststellen in de ambitiekaart van het
2.2.4 Ecologisch herstel buiten de natuurgebieden
Natuurbeheerplan. We streven ernaar om voor elk
Tachtig procent van Noord-Holland is géén Natura 2000-
natuurbeheertype de SNL-kwaliteit ‘goed’ te halen. We
of NNN-gebied. Hier zien we een gestage afname van
constateren dat de achteruitgang van de biodiversiteit
veel verschillende soorten. Met andere woorden:
mede wordt veroorzaakt door onvoldoende beheerin
maatregelen voor systeemherstel kunnen niet beperkt
spanning, als gevolg van gebrek aan beheerbudget. Dit
blijven tot de natuurgebieden zelf. Ook daarbuiten is