3. b&w Stedelijke regio WBW
Tekst van het document
karakter en kwaliteit van wonen. Dit betekent voor de korte termijn
van water op de hoge gronden en om versterken van de beekstructuren.
dat ingezet wordt op projecten zoals Wal Water (Water tussen Wal en
Maar hier ligt het accent minder op Natura 2000-gebieden, en juist
Schelde in het gebied houden), Zuidwestelijke Delta en water vasthouden
op de landelijke kwaliteit met een hoge recreatieve en landschappelijk
op de wal en minder af voeren. Om verdroging te bestrijden zal in
waarde voor de regio. Een waarde die ook onder druk staat. Dat wil
de toekomst het grondwaterpeil omhoog moeten. Daardoor zal de
zeggen dat we in dit gebied, in samenhang met het cluster Bergen op
landbouwkundige geschiktheid op de flanken van de zandgronden fors
Zoom en Woensdrecht op de korte termijn aan de slag moeten gaan met
verbeteren (die worden minder droogtegevoelig. Dit biedt goede kansen
de Bossenstrategie om daar voor de langere termijn een programma
voor hoogproductieve grondgebonden landbouw, met aandacht voor
met concrete maatregelen op te ontwikkelen. Het betekent ook dat er
de juiste teelt op de juiste plek en voor het voorkomen/verminderen
ingezet wordt op het versterken van de beekstructuren en het maken van
van emissies naar grond- en oppervlaktewater. De grondgebonden
meer oost-west-verbindingen. Voor de korte termijn ligt het accent dan
landbouw op de hoge gronden(ruggen) zal rekening moeten houden
enerzijds op het ontwikkelen van concrete plannen voor die verbindingen
met droge omstandigheden en minder mogelijkheden voor beregening.
en beken. Anderzijds wordt we op de korte termijn concreet doorgepakt
Hier liggen voor agrarische ondernemers vooral kansen voor niet-
op het versterken van het dal van Molenbeek. In dat gebied loopt
grondgebonden circulaire teelten (met behoud van waterinfiltratie als
immers al enige tijd een traject én ligt er een KRW-opgave die in 2027
dit landschappelijk inpasbaar is), en verbreding van activiteiten zoals
gerealiseerd moet zijn. Tegelijkertijd ligt er de vraag of deze beek alleen
bosbouw en strokenlandbouw. Ook in de ring rondom Natura2000-gebied
beschouwd moet worden als een hydrologische inrichtingsmaatregel, of
de Brabantse Wal is ruimte voor nieuwe natuur en nieuw bos en worden
dat er vanuit de stedelijke ontwikkeling en kwaliteiten van Roosendaal niet
grondwateronttrekkingen beperkt om verdroging van de natuur tegen te
breder en met meer ambitie naar de Molenbeek gekeken moet worden. Al
gaan.
dan niet op te pakken in fasen.
32
INVESTERINGSAGENDA
Stad, dorp en landelijk gebied functioneren als spons
Natuurontwikkeling in de Naad van Brabant en Zuiderwaterlinie •
• In het verstedelijkte gebied zijn inspanningen nodig voor het creëren
Op de overgang van zand naar klei, de zogeheten Naad van Brabant is de grondwaterdruk hoog en komt kwelwater aan de oppervlakte. Militaire strategen maakten slim gebruik van dit natuurlijk fenomeen. Zo konden
van meer groen en infiltratie, als ook voor het afkoppelen van de hemelwater van het rioolstelsel. Zo kan het water infiltreren in de bodem
ze voorkomen dat vijandelijke troepen de Brabantse vestingsteden
(en het grondwater aanvullen) en in combinatie met extra bomen wordt
konden belegeren. De polders in deze strook konden onder water gezet
hittestress tegengegaan (met name in de centra en bedrijventerreinen).
worden met water uit de beken, zonder dat het water vervolgens in de
Op de aanvoerroutes van koele lucht voorkomen we actief de vorming
bodem wegzakte. Als dit niet voldoende was of niet snel genoeg ging, kon
van hitte-eilanden in het verstedelijkte gebied (als gevolg van daar gesitueerde bebouwing /verharding).
er zoet water ingelaten worden uit de Maas of zout water uit het Hollands •
Diep of Volkerak. Het uitgebreide stelsel van ontwateringskanalen, vaarten
•
en sluizen dat door de eeuwen heen was aangelegd ten behoeve van
natuurnetwerk voor plant en dier. De groen-blauwe dooradering loopt
turfwinning en landbouw, kon nu gebruikt worden om het land juist weer
vanuit het landschap tot in de haarvaten van het stedelijk systeem (tot
gelijkmatig onder water te zetten. Samen vormden deze geïnundeerde
aan de voordeur). Het stedelijk gebied moet als spons en als gezonde
polders een landsbrede waterbarrière (de Zuiderwaterlinie).
waterbron gaan functioneren. Daarin staat het optimaal benutten
Voor wie het wil zien, is de Zuiderwaterlinie nog steeds herkenbaar
van water voorop. Dus hergebruik, berging en infiltratie, bovengronds
in het landschap als complex van fortificaties, vestingwerken en
afvoeren en (als echt niet anders kan) dan pas afvoeren van water. Dus:
inundatiegebieden. Van de fortificaties en vestingwerken is een groot
bijv. niet langer schoon regenwater lozen op de riolering, maar juist in
deel nog intact of gereconstrueerd. Andere vestingwerken zijn verlaten en
de bodem laten infiltreren of opvangen in meren, vijvers, bergingen en
veroverd door de natuur. De meeste van de voormalige inundatiegebieden
wadi's. Groen versterken we via landschapsparken (gebieden met grote
vormen ook nu nog open landschappen. Het natuurlijke fenomeen van
landschappelijke kwaliteit die bescherming behoeven, waar passende
de Naad van Brabant en de Waterlinie bieden aanknopingspunten voor
landbouw ook onderdeel van kan zijn), maar juist ook via doorweving
een toekomstperspectief waarin natte en woeste natuur samen kan gaan
en dooradering van groen in andere functies. Met meer groen en blauw
met extensieve natuurrecreatie en cultuurhistorie (met vestingsteden
zowel horizontaal als verticaal in parken, straten, langs gevels en op
Bergen op Zoom, Steenbergen, Willemstad en Klundert). In het Oudland
daken ontwikkelen we zo een klimaatbestendiger woonmilieu.
— Halstersch Laag is een ontwikkeling richting bijzondere kwelnatuur al in gang gezet (Natte Natuurparel). •
De groenambitie is om te komen tot een robuust en aaneengesloten
De Zuiderwaterlinie voegt onbetwist landelijke kwaliteiten aan het landschap toe. Maar hoe verhoudt zich dat tot de 'plant-based-economy' en de druk die er vanuit de duurzame energie behoefte op dit gebied ligt?
33
REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST
veehouders komen daardoor zeer beperkt en met sterke vertraging (>10 jaar) op de markt. De behoefte aan extra ruimte voor verschillende
KADER. Een duurzame toekomst voor de agrarische sector De diversiteit in ondernemers die in het gebied wonen en werken is groot.Dit hangt samen met diverse historische ontwikkelingen. Waar met name in de
maatschappelijke functies is niet steeds economisch gedreven terwijl in realiteit de meestbiedende economische actor de beschikbare ruimte zal kunnen kopen. Binnen de agrarische sectoren zijn telers met het hoogste rendement per hectare het beste in staat om deze investering te doen. Dit zijn eerder boomkwekers dan bijvoorbeeld melkveehouders. Ook Vlaamse landbouwers ondernemen over de grens en kopen gronden
jong ontgonnen polders van oorsprong een aantal gebieden door herenboeren werd beheerd, leverden zandgronden een veel minder hoog rendement op. Ook zijn landbouwers uit andere gebieden van Brabant of Nederland naar deze regio verhuisd omdat ze kansen in deze regio zagen of elders onteigend werden.
in het gebied. Omdat grond waardevast is, wordt dit als interessante optie gezien om kapitaal in te investeren, dit kunnen ook investeerders buiten de agrarische sector zijn. Op de grondenmarkt zijn dus meerdere
In de al eerder opgestelde Ruimtelijke Visie West-Brabant 2030 is sprake van een agrarische hoofdstructuur. Hierbinnen worden twee
economische spelers actief wat bepalend is voor het al dan niet vrijkomen van agrarische gronden voor nieuwe maatschappelijke functies en voor
ontwikkelingsperspectieven onderscheiden; het gemengd agrarisch gebied en het primair agrarisch gebied. In dit primair agrarisch gebied wordt de
de termijn waarop dit gebeurt. De landbouwtransitie gaat niet vanzelf. Daarom moet boeren perspectief worden geven in de transitie, waarbij
agrarische productiestructuur versterkt, dit gebied bevindt zich vooral in het noorden van de regio. In het gemengd agrarisch gebied wordt de agrarische functie vaak in samenhang met andere functies (in de omgeving) uitgeoefend. Hier kan worden voldaan aan de vraag naar kleinschalige stedelijke
overheid en samenwerkende partners zal moeten kijekn welke rol zij kan vervullen in het helpen dit toekomstperspectief te vinden, bijvoorbeeld door in de hele keten in de biobased economie de belangen van de sector
voorzieningen, recreatie en ondernemen in een groene omgeving. Het
mee te nemen.
gemengd agrarisch gebied bevindt zich vooral in het zuiden van de regio.
Voor een leefbaar platteland zijn economische dragers nodig die in staat zijn de kosten van het beheer van het landschap op zich te nemen (als onderdeel van het uitvoeren van hun economische activiteit). Van oudsher vervult de
Onzekerheid zet de agrarische sector onder druk: • Momenteel bestaat binnen de landbouwsector onzekerheid over de concrete uitwerking van beleidsvoornemens op verschillende onderwerpen en vanuit verschillende overheden (EU, rijk, provincie). Deze onzekerheden leiden tot een afwachtende houding van ondernemers in de landbouwsector. Dit remt innovatie, vernieuwing en systeemomslag. • De komende jaren zullen naar verwachting veel veehouders stoppen. Een stoppend bedrijf betekent echter niet dat er landbouwgronden zullen vrijkomen. Met name melkveehouders stoppen met het houden van vee, maar behouden de grond nog meerdere jaren en verpachten deze
agrarische sector deze positie. Verrommeling voorkomen en actief ruimte bieden aan andere functies, in harmonie met de omgeving: • Om verrommeling als gevolg van vrijkomende agrarische bebouwing te voorkomen kan worden onderzocht of deze vrijkomende landbouwbedrijven volledig afgebroken kunnen worden zodat deze weer benut kunnen worden voor landbouwteelten. Hierover liep in Vlaanderen
of ze telen nog maïs. Dit is mede het gevolg van fiscale redenen: fiscale
het project 'Boer ruimt veld'. In de conclusies in het eindrapport worden
stakingswinst belemmert grondtransacties. Gronden van stoppende 34
INVESTERINGSAGENDA
vier strategieën naar voren geschoven, namelijk 1) het terugdringen van
het verder verhogen van het grondwaterpeil, zullen de percelen ook voor
de niet-agrarische vraag naar vrijkomende agrarische locaties, 2) het stimuleren van sloop van bebouwing vanuit een Boer Ruimt Veld-fonds, 3) het bewust maken over het belang van het agrarisch gebied voor
de melkveehouderij te nat worden. Gronden met een hoog grondwaterpeil kunnen beperkt een kans bieden voor nieuwe, nattere teelten zoals lisdodde. In dat geval is het belangrijk dat op voorhand de afzetmarkt
voedselproductie door professionele landbouw en 4) het beschermen van de landbouwkavel en exploitantenwoning. Dergelijke getrokken lessen
georganiseerd is. Hier liggen kansen voor plantbased grondstroffen. Bij invulling door andere functies: Ruimte bieden voor invulling van
•
kunnen voor West-Brabant West inspiratie bieden.
gebiedsopgaven en deze invulling integraal aanvliegen.
•
Het creëren van kansen voor jonge landbouwers om bestaande landbouwbedrijven over te nemen, waardoor in deze locaties wordt geïnvesteerd en verrommeling voorkomen.
Inzetten op meerdere transitiepaden voor de landbouw: niet enkel de één of de ander. Hightech landbouw in gesloten en open systemen, duurzame landbouw, biologische landbouw, maatschappelijke ondernemingen,
•
Het koesten van lokale voedselproductie en het lokaal sluiten van kringlopen.
natuur/landschapsbeheer en het stoppen van het bedrijf behoren daar allemaal toe.
Combinatiekansen verzilveren:
We stimuleren een combinatie van hoogproductieve, innovatieve hightech landbouw samen met intensievere teelten, als we dat in kunnen bedden in
•
De landbouwsector kan hernieuwbare energie produceren door
een duurzaam perspectief. Zekerheid en experimenteerruimte is daarvoor
zonnepanelen, middelgrote windturbines of vergisting. Dit vraagt
cruciaal bij ondernemers.
•
investeringen in energie-infrastructuur op het platteland (netversterking, • •
•
biogasinjectie). Zoeken naar kansen en mogelijkheden in combineren van
Om landbouwers te motiveren om actief deel te nemen aan een duurzame toekomst is een garantie op bedrijfszekerheid een voorwaarde. Momenteel
natuurinclusieve landbouw en biologische landbouw
vrezen landbouwers bijvoorbeeld dat de introductie van landschapselementen
Wanneer landbouwers water op hun percelen vasthouden, geeft dit mogelijkheden aan het water om te infiltreren. Hierdoor wordt ook de
zou kunnen leiden tot het instellen van bepaalde afstandsregels wat kan leiden tot nadelig gevolgen op de rendabiliteit van teelten. De huidige
bodem in de omgeving vochtiger gehouden, wat ook een meerwaarde heeft in het omliggende gebied op optimalisatie van hydrologische
hoeveelheid regels, welke soms tegenstrijdig zijn, is een rem op creatieve en vernieuwende werkwijzen en oplossingen. Oplossingen die eigenlijk precies
systemen. Dit kan ook bijdragen aan de noodzakelijk tegendruk om
zijn waar 'we'naartoe willen, dienen ruimte te krijgen voor ontwikkeling en
verzilting tegen te gaan
experimenten, in plaats van te stranden op bestaande wetgeving die nog geen
Het is aannemelijk dat in het kader van klimaatadaptatie in het gebied wordt ingezet op een verhoging van de grondwaterstand. Hierdoor zal de grond deels ongeschikt worden voor de huidige functie. Veelal worden de beekdalen in het zuiden van de regio momenteel al gebruikt voor
rekening houdt met toekomstige innovaties. Het werken aan een vitale regio met een sterke agrarische economie vraagt om een zorgvuldig proces met een gemeenschappelijke probleemanalyse als
graslanden omdat deze gronden voor andere teelten nu al te nat zijn. Door
startpunt, inclusief 'keukentafelgesprekken', participatie en voorlichting.
35
REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST
B. Investeringen Systeemvisie hogere zandgronden en overgangsgebieden (0)
• Regionale systeemstrategie voor het landelijk gebied (gekoppeld aan bodem/ water-sturend, kloppende harten-economische ambitie regio, en in samenhang andere thema's)
•
Onderzoeken opzetten stikstofbank (0)
•
Pilots duurzaam agrarisch perspectief (0)
Opstellen van een regionale systeemstrategie voor het landelijk gebied
•
Uitwerking BPLG West-Brabant West (R)
(samenhang tussen water, natuur, agrarische sector en recreatie)
•
GGA (R )
inclusief uitvoeringsprogramma. In deze regionale systeemvisie
•
Verdere ingrediënten voor bovenstaande projecten zijn te vinden in de bijlage.
analyseren we het bestaande systeem, onderzoeken en bespreken we de gedeelde problematiek en verkennen we perspectieven en oplossingsrichtingen. We werken toe naar een systeemvisie dat de blauwdruk vormt voor ons handelen. Dit gebeurt in samenwerking met
Strategie voor een hoogwaardig leeflandschap
het BPLG en GGA, getrokken door de regio met gemeenten, provincie, waterschap, natuurorganisaties en belangenbehartigers van de agrofood
Strategie voor een hoogwaardig leeflandschap.
sector als 'mede-eigenaars. Onderdeel van dit traject moet zijn: Samen
Om weerstand te bieden tegen grootschalige bedrijvenclusters, windparken
met gebied optrekken; ondernemers vroegtijdig betrekken, stevige
en bietenvelden moet de regionale contramal (het leeflandschap) minstens
participatie; 'keukentafelgesprekken'en voorlichtingsbijeenkomsten.
van eenzelfde robuuste orde — en even zicht-/herkenbaar zijn als het
Hierbij wordt ook gekeken naar nieuw te ontwikkelen instrumentaria
industriële landschap. We stellen een strategie op voor de 'groenblauwe
en uitvoeringskracht, denk aan: ruilverkaveling nieuwe stijl, sturing
contramal'van de regio (inclusief de overgangen tussen dit landschap en het
op grondmobiliteit (en vrijkomende VAB's) en financieringsmodellen.
bebouwde gebied). De visie krijgt een uitvoeringsagenda en zal als bouwsteen
De koppeling dient gelegd met op te stellen dorpenstrategie (o.a.
worden ingebracht in BPLG en GGA Brabantse Wal. Er ligt hier koppeling met
voorzieningen, bereikbaarheid)(zie thema Wonen), kansen voor recreatie
het opstellen van de regionale systeemvisie, maar we pakken ze wel op als
en mogelijkheden voor het opzetten van een gezamenlijk fonds voor
losse projecten.
experimentenpilots/voorbeeld/testprojecten. De projecten die hieronder hangen: •
De projecten die hieronder hangen:
Groenblauwe dooradering, oa versterking van de groen/blauwe dooradering van Bergen op Zoom en Roosendaal (0)
•
Systeemvisie klimaatrobuuste laaggelegen zeekleipolders (0)
•
Systeemvisie water West-Brabant-West (0)
•
Opzetten Bossenstrategie (0)
Uitvoeringsplan Hittelinten, Verkoelen stad vanuit buiten-
•
Verdere ingrediënten voor bovenstaande projecten zijn te vinden in de
•
bijlage.
gebied en infiltratie hemelwater (0)
36
INVESTERINGSAGENDA
Borgen en verankeren principes
Ontwikkelen landschaps- parken en groene corridor
Borgen en verankeren principes
Ontwikkelen landschapsparken en groene corridor
We verankeren onze groen- en waterambities in gemeentelijke omgevingsvisies
Groen is een belangrijke dooradering van ons gebied. We versterken en/
en plannen (inspiratie: Groenkompas Breda) en ondersteunen elkaar daarin
of ontwikkelen landschapsparken en groene corridors, zodat we ons
met expertise en ervaringen. Bij nieuwe ontwikkelingen doorlopen we een
natuursysteem versterken.
gedegen proces, waarbij de volgende provinciale en nationale tools als leidraad kunnen dienen: Signaleringskaart voor het watersysteem; Ambitieladder
De projecten die hieronder hangen:
binnenstedelijke en binnendorpse inbreiding; Maatlat klimaat adaptief bouwen.
•
Groene landschapscorridor AFC/Moerdijk en Roosendaal/Ruchen/ Halderber- ge (R, F, N)
De projecten die hieronder hangen: •
•
Uitwerken aanpak klimaat- bestendig inbreiden (zie NOVEX
Rucphen in samenhang met plannen van defensie (NPRD)
sted. Brb. ambitieladder): uitwerking Water- bodem-sturend voor
•
inbreiding (0) •
Plan doorontwikkeling landschapscorridor Brabantse Wal & Geopark Scheldedelta (R, F)
Verankering in omgevingsvisie, -plannen en waterschapsprogr. en
•
verordeningen inclusief kwaliteitsprincipes; opzetten omgevingstafel
Verdere ingrediënten voor bovenstaande projecten zijn te vinden in de bijlage.
(R) •
Opstellen plan groene corridor Woensdrecht/Roosen- daal/
Verdere ingrediënten voor bovenstaande projecten zijn te vinden in de bijlage.
37
REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST
4.2. Economie Water Zandgronden Kleigronden Naad van Brabant Natuur netwerk Kreken Beken Bedrijvernenein Bebouwd gebied Spoor Goederenspoor Snelweg Treinstation
0
Vaarwegen Haven Vliegveld
0
Opleiding Kloppende harten 380 kV station 1513 kV station 380 kV netwerk 150 kV netwerk Delta Rhine corridor
MEM
Buisleidingen Campus
0
Nieuwe stedelijke dynamiek Roosendaal Hoogwaardige bedrijven op loop- en fietsafstand Ruimtelijke reservering Rode Vaart Ontwikkeling ziekenhuis
e
/
38
Lokale bedrijventerreinontwikkeling Zevenbergen Noord
Een nieuw toekomstperspectief voor West-Brabant West: Hoogwaardig robuust landschap van wereldklasse in balans met een vitale regio.
Economie Ambitie: Koploper worden in circulaire ketens, chemie, maintenance en plantbased economie
Strategisch bundeling economie in centrumsteden Roosendaal en Bergen op Zoom (schaalsprong)
Doorontwikkeling bestaande economie (dooronnvikkelIng logistiek verduurzaming. etc)
Versterken StedelOre spoorzones
Versterken Havenen Industrie- gebied
Kloppende harten voor agrifood, groene chemie, duurzame logistiek, circulaire economie, luchtvaartmaintenance en energie
Passend Human Capital
Versterken militair civiel aerospace cluster
Opstellen economische reglovisle/ onlvokkelstrategle Ine' Human Capital Agenda
Versterken agrofood, plantbased econorny
Projecten
Projecten
Projecten
Projecten
Projecten
• Opstellen plan voor dournme doorontwikkeling en innovatie logistiek ter versterking van de cetwiiketstrategie werklocatirs, waaronder doorontarikkeling van autornaksenng van logistieke processen (0,
• Mastenden Spoor. zones (0, • lliplaatsen Emplacement Roosendaal. Onderzoeken van mogelijkheden bij haven Mouvicli,k (r. N) • Regionale inbrengdepaing basisnet goederenvervoer
• Opzetten geintegreerde regionale (Brabantse) Havenstratege, met toekomst. perspectieven van de nevens in Mcierdr,k en Bergen op Zoom
• ilearontrrikke, bnasidan DAB (V) • Prarnkkelplan GrecoCherniatrv znimis (Lij • Doorontreikkelina Camara AFC Keu, Pdrionland,Cot: lailnnoratlonlett LAM • Stirslenngspro gram. gronduohransitie industrie & landt...4.'11de (R (RVili/REWIN))
• Programma rlooLontrakkrilno Aeroapact.sluster 1B) • Oimpoonterilk, ~Iolanda 14,11 • Ontwikkeling defenNedustek Woensdreolit Roosendaal, Roephen
r)
101
Toekomstbestendige bedrijventerreinen
Versterking cultuur, toeristische economie, recreatie (koppeling thema klimaatadapt. etc)
Intensivering, profilering, toekornstbestendige bestaande terreinen 8 uitbreiding
Doorontwikkeling Vrijetijdseconomie
Aantrekken en behoud HC, opleiding 8 campusontwikkeling als onderdeel transitie (triple helix)
Projecten • Opstellen economische reglovlsie op basis van de doppende harten van VitlIV untmkkdstrategie (0) • Opstellen Honken cao.'Agenda (R (RV/Biliewm)
Projecten • Shasteilcattehoafteramlna bedrilventerrelnen en Raddlduldrettpluverkletellea WBW 29401R—tij • Opstellen integraal duurzaam doorontwilkkelingsplan voor beslaande bedn)venterreinen (0)
• Transitie landbouw en toekomstbestendig buitengebied (onder thema klimaatadapt. etc) - zie klimaat • Generiek: hef boomprincipe ontwikkeling zorgt voor meerwaarde regio
Projecten • Regionale agenda vnieledseconornie (0)
Roltoedeling en laken • Progicren in samennersino in I, NOvEx orodearnma unewrrn R Detl.zniet. verfma en .9 ~I n kke geraden *aai een dodere partij wakke a-.a.nllnvrdrl.il r. O Onderruekeri karde ik t. U Umuden.zs uminimr iir.vi r I • iikri :ieren al rikt,
Prionlike projecttri zen ddsgtkILUklfendefalfttEd,
39
REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST
A. Stip op de horizon
(
Toelichting opbouw/ structuur: De investeringen in de RIA zijn opgebouwd als doelenboom. Startend met de brede ambitie vanuit de RIA volgt vervolgens de subambitie per thema. Vervolgens is deze ambitie geconcretiseerd in doelen, gevolgd door subdoelen. Als laatst worden de concrete projecten onder deze subdoelen benoemd, het zogenaamde 'middel'op het doel te bereiken.
Ruimtelijk is meer bundeling en intergemeentelijke afstemming nodig op het vlak van bereikbaarheid, onderwijs, bedrijven en kantorenlocaties, wonen en voorzieningen. De stedelijke as tussen Breda, Roosendaal en Bergen op Zoom heeft prioriteit omdat arbeidsmarkten zich vooral langs die as uitstrekken en
Subambitie (Thema)
met die as derhalve massa kan worden gemaakt. De twee steden Roosendaal
I
en Bergen op Zoom huisvesten veel van de regionale voorzieningen
Doel
(ziekenhuiszorg, culturele voorzieningen, voortgezet onderwijs en middelbaar
Subdoel
beroepsonderwijs) en zijn goed verbonden via het spoorwegennet. Ook in de meer landelijke gebieden kan bundeling, afstemming en samenwerking
Project
r--- ------
rdtrMTOY ngre renten —
\
Strategische bundeling in centrumsteden Roosendaal en Bergen op Zoom
Ambitie
r
Strategisch bundeling economie in centrumsteden Roosendaal en Bergen op Zoom (schaalsprong)
veel betekenen voor de kwaliteit van verbindingen, bedrijfs- en woonlocaties
-.71.
en voorzieningen. We ontwikkelingen in dit kader onze centrumkernen Woensdrecht, Steenbergen, Zevenbergen, Oudenbosch en Rucphen/ Sprundel/Sint Willebrord. We sluiten aan bij de ontwikkelstrategie voor de SRBT, waar wordt ingezet op ontwikkeling van Zevenbergen tot economisch
Eerst schetsen we de subambitie voor dit thema:
krachtige kern, met meer nabijheid bij de spoorknoop en vergroting van het (
vestigingsklimaat.
Economie Ambitie: Koploper worden in circulaire ketens, chemie, maintenance en plantbased economie.
(-Kloppende harten voor agrifood,
West-Brabant West heeft de ambitie om richting de toekomst koploper te
groene chemie, duurzame logistiek, circulaire economie, luchtvaartmaintenance en energie
worden in circulaire ketens, chemie, maintenance en plantbased economie. Nu al vervult de chemische industrie en agrosector op Europees niveau een voortrekkersrol in de transitie naar een biobased economie. Er wordt gewerkt
Kloppende harten voor agrifood, groene chemie, duurzame logistiek, circulaire
aan de ontwikkeling van innovatieve methoden, valorisatie van organisch
economie, Iuchtvaartmaintenance en energie
Op een vijftal plekken in de regio (Roosendaal, Bergen op Zoom, Moerdijk,
restmateriaal, de eiwittransitie, pyrolyse-installaties die 'problematische'
Steenbergen, Woensdrecht) zetten we krachtig in op de ontwikkeling
afvalplastics chemisch recyclen en bevindt hét onderhoudscentrum voor
van stevige 'kloppende harten'met bijbehorende Human Capital agenda.
vliegtuigen in Nederland zich in onze regio.
We zetten zoveel mogelijk in op ontwikkeling tot aantrekkelijke, groene campussen. Specialisatie in het onderwijs laten we nauw aansluiten bij behoeften in het regionale bedrijfsleven. Programmering van de woonopgave 40
INVESTERINGSAGENDA
laten we aansluiten op behoud/aantrekken van passend personeel.
waarde, en houden aandacht voor transitie & opgave in de andere
•
Roosendaal: Stedelijke spoorzone (inspireren, verblijven,
sectoren.
•
sporten, verzorgen en opleiden) Bergen op Zoom: Green Chemistry Campus, Delta Agrifood Business (agrifood, groene chemie en circulaire economie) en
We kiezen voor de juiste bedrijven op de juiste plek. Herontwikkeling en herstructurering van (verouderde) bestaande bedrijventerreinen en de ontwikkeling van nieuwe terreinen (schuifruimte) dienen in de regio hand in hand te gaan. Daarbij is keuzes maken essentieel. Zonder een bepaalde
• •
binnenhaven Moerdijk: Haven- en Industriegebied (groene chemie, circulaire economie, duurzame logistiek en energie) Steenbergen: AFC Dinteloord, Cosun Innovation Center
mate van 'marktdruk' (schaarste in aanbod ten opzichte van de vraag) komt herontwikkeling lastig tot niet van de grond. Concentreren van XL•
(agrifood) en ontwikkeling strategisch bedrijventerrein Reinierpolder III (Agrofood, Biobased en Maintenance) • (
Woensdrecht: Aviolanda Business Park (aircraft maintenance)
werkgebieden t.b.v. bedrijfsvervoer- en OV-concepten Voor nieuwe bedrijventerreinen worden zorgvuldige ruimtelijke afwegingen gemaakt die passen bij de eisen van het BPLG, de GGA, de gemeentelijke omgevingsvisies, principes vanuit het verstedelijkingstraject en koppeling aan multimodale ontsluiting, waarbij
Passend Human Capital Aantrekken en behoud HC, opleiding & campusontwikkeling als onderdeel transitie (triple helix) ,
tevens economische vraaggerichte afwegingen worden gemaakt om
Passend Human Capital Om in onze regio toekomstbestendig te kunnen groeien, moeten we zorgen dat we ook de passende werknemers naar onze regio toe krijgen. Daarom voeren we een agenda met focus op human capital (behoud
houden we voor toekomstbestendige bedrijventerreinen rekening met de signaleringskaart.
op basis van marktdruk (schaarste in aanbod ten opzichte van vraag (her) ontwikkeling mogelijk te maken. Net als bij de woningbouwopgave,
en aantrekken van talent), in triple helix samenwerking tussen overheid,
Versterking cultuur, toeristische economie, recreatie (koppeling thema klimaatadapt. etc) /
opleidingsinstituten en het bedrijfsleven. We zorgen daarmee voor
Versterking cultuur, toeristische economie, recreatie
aantrekking en behoud van werknemers, inclusief passende opleiding, gekoppeld aan de ontwikkeling van onze topsectoren.
West-Brabant West biedt ook op toeristisch gebied volop kansen om van een doorreisregio te veranderen naar een verblijfsregio. Gezamenlijk zetten we in op het versterken van het toeristisch product. Het gaat hierbij om vitale verblijfsrecreatie, krachtige dagattracties en een voor de toerist/recreant
Toekomstbestendige bedrijventerreinen
aantrekkelijke en ondersteunende omgeving. Het eigen DNA van de regio
Toekomstbestendige bedrijventerreinen • Bedrijventerreinen revitaliseren we door intensivering (verdichting, meervoudig ruimtegebruik) met aandacht voor beschikbaarheid van
erfgoed, de waterlinie en fietsen (en overige sporten). Investeringen in deze sector dragen niet alleen bij aan een aantrekkelijk gebied voor bezoekers,
milieucategorieën, klimaatadaptatie, vergroening en beschikbaarheid
maar ook voor onze eigen inwoners. Bovendien zorgt een groeiend aantal
van grondstoffen, reststromen en energie infrastructuur. We
bezoekers voor het op peil houden van het voorzieningenniveau en draagt het
focussen op economische bedrijfstakken met een hoge toegevoegde
bij aan een goed leefklimaat.
staat binnen dit toeristisch product voorop, zoals het religieus erfgoed, militair
41
REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST
B. Investeringen
Versterken Roosendaal: Stedelijke spoorzone
Doorontwikkeling bestaande economie (doorontwikkeling logistiek, verduurzaming, etc.)
•
Doorontwikkeling bestaande economie (doorontwikkeling logistiek, •
verduurzaming, etc.)
Versterken Stedelijke spoorzones
Het bestaande koesteren we. Tegelijkertijd staat de wereld om ons
Onderdeel van een dynamische spoorzone is een passende economie,
heen niet stil. Daarom werken we aan het doorontwikkelen van
met een goede mix van wonen en bedrijvigheid. Enerzijds zorgen we dat
onze bestaande economie. Zo blijft de logistiek zich ontwikkelen:
verstedelijking mogelijk wordt (zoals door uitplaatsing emplacement),
Sneller, stiller, innovatiever, duurzamer, en soms ook via andere
anderzijds voegen we hier passende bedrijvigheid toe (zoals innovatieve
transportmethoden of verdergaande automatisering. We zoeken daarbij
start-ups en horeca).
continu de aankoppeling met de topsectoren. De projecten die hieronder hangen: De projecten die hieronder hangen: •
Opstellen plan voor duurzame doorontwikkeling en innovatie
•
Masterplan Spoor- zones (0, F)
•
Uitplaatsen Emplacement Roosendaal. Onderzoeken van mogelijkheden bij haven Moerdijk (R, N)
logistiek ter versterking van de ontwikkelstrategie werklocaties,
•
waaronder doorontwikkeling van automatisering van logistieke
•
Regionale inbreng- bepaling basisnet goederenvervoer (0)
processen (0, F)
•
Verdere ingrediënten voor bovenstaande projecten zijn te vinden in de
Verdere ingrediënten voor bovenstaande projecten zijn te vinden
bijlage.
in de bijlage.
42
INVESTERINGSAGENDA
Versterken Haven- en Industriegebied
•
Versterken agrofood, plantbased economy
Versterken Haven- en Industriegebied
Versterken agrofood, plantbased economy
We werken aan de economische doorontwikkeling van onze kloppende harten. Voor Moerdijk wordt gewerkt aan de herijking van
We werken aan de economische doorontwikkeling van onze kloppende harten. We zetten zoveel mogelijk in op campusontwikkelingen waarbij kwaliteit van leven en werken, kennisdeling, interactie en samenwerking
de Havenstrategie 2030. Daarnaast zetten we in op ontwikkeling van innovatie gericht op circulaire economie en vergroening van de chemische industrie, versterken van de innovatiekracht MKB en verbeterde aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt.
centraal staan. We werken aan een transitie naar plantbased en huisvesten kennis en innovatie binnen de agrofood sector, waarbij we als kennis- en expertisecentrum gaan functioneren op het gebied van productontwikkeling, procestechnologie, analyse en onderzoek.
De projecten die hieronder hangen: •
Opzetten géintegreerde regionale (Brabantse) Havenstrategie, met
De projecten die hieronder hangen:
toekomst- perspectieven van de havens in Moerdijk en Bergen op Zoom (N, F) •
• • •
Verdere ingrediënten voor bovenstaande projecten zijn te vinden in de bijlage.
Doorontwikkelingsplan DAB (H) Ontwikkelplan Green Chemistry Campus (U) Doorontwikkeling Campus AFC Nieuw Prinsenland-Cosun innovation Lab (0,F)
43
•
Stimuleringsprogramma grondstoftransitie industrie &
•
landbouwtransitie (R) (RWB/REWIN) Verdere ingrediënten voor bovenstaande projecten zijn te vinden in de bijlage.
REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST
Opstellen economische regiovisie/ ontwikkelstrategie incl. Human Capital Agenda
Versterken militair civiel aerospace cluster
•
Versterken militair civiel aerospace cluster
Opstellen economische regiovisie/ ontwikkelstrategie incl. Human Capital Agenda
We werken aan de economische doorontwikkeling van onze kloppende
Om onze economie op de juiste manier te stimuleren en koploper te
harten. We zetten zoveel mogelijk in op campusontwikkelingen waarbij
kunnen worden/blijven binnen onze topsectoren, zorgen we dat we helder
kwaliteit van leven en werken, kennisdeling, interactie en samenwerking
beeld hebben hoe de nationale en mondiale economie zich ontwikkelt
centraal staan. Doel is om hét mondiale expertisecentrum te worden voor
en welke rol West-Brabant daarin speelt/kan spelen. Hierdoor blijven we
onderhoud in composieten en dé partner voor vliegtuigonderhoud en
ontwikkelingen, uitdagingen en opgaves voor, en zorgen voor een robuuste
aanverwante kennis.
economie. Onderdeel hiervan is een Human Capital Agenda, zodat we vroegtijdig sturen op aantrekken en behouden van passende werknemers.
De projecten die hieronder hangen:
• •
Programma doorontwikkeling Aerospace cluster (R) Campusontwikkeling Aviolanda (0, F)
•
Ontwikkeling defensiecluster Woensdrecht, Roosendaal, Rucphen
•
Verdere ingrediënten voor bovenstaande projecten zijn te vinden in de
•
bijlage.
•
De projecten die hieronder hangen: •
Opstellen economische regiovisie op basis van de kloppende harten van WBW ontwikkelstrategie (0) Opstellen Human Capital Agenda (R (RWB/Rewin) Verdere ingrediënten voor bovenstaande projecten zijn te vinden in de bijlage.
44
INVESTERINGSAGENDA
Doorontwikkeling Vrijetijdseconomie
Intensivering, profilering, toekomstbestendige bestaande terreinen & uitbreiding
•
•
Intensivering, profilering, toekomstbestendige bestaande terreinen & uitbreiding
Doorontwikkeling Vrijetijdseconomie
Nieuwe bedrijventerreinen stellen we in dienste van intensivering,
De vrijetijdseconomie speelt een belangrijke rol in de regio. Daarom
profilering, het toekomstbestendiger en hoogwaardiger maken van onze bestaande bedrijventerreinen. Nieuw en oud worden daarom hand in hand
ontwikkelen we deze economie door. Dat betekent gezamenlijke inzet op versterking van het toeristisch product.
ontwikkeld. De projecten die hieronder hangen: De projecten die hieronder hangen: •
Opstellen behoefteraming bedrijventerreinen en ontwikkelstrategie werklocaties WBW 2040 Kin
•
Regionale agenda vrijetijdseconomie (O)
•
Verdere ingrediënten voor bovenstaande projecten zijn te vinden in de bijlage.
Opstellen integraal duurzaam doorontwikkelingsplan voor bestaande bedrijventerreinen (0)
•
•
Verdere ingrediënten voor bovenstaande projecten zijn te vinden in de bijlage.
45
ERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST
4.3. Energie
Water Zandgronden Kleigronden Naad van Brabant Natuur netwerk Kreken Beken Beddjventerrein Bebouwd gebied Spoor Goederenspoor Snelweg a
O -
Treinstation Vaarwegen Haven
42) :,10:7
Vliegveld Kloppende harten Warmtenet 380 kV station 150 kV station 380 kV net wer k
' ik
150 kV netwerk
t
Delta Rhine corridor Buisleidingen Opgave zon op dak
•
46
( ,42.1
Generatie duurzaam energie koppelen aan belangrijk industriele locaties
0
Innovatieve energie-oplossingen norkg om vraag te voldoen in zones die ver van het energienetwerk liggen
INVESTERINGSAGENDA
Een nieuw toekomstperspectief voor West-Brabant West: Hoogwaardig robuust landschap van wereldklasse in balans met een vitale regio.
Energie Ambitie: Energietransitie als versneller en aanjager regio met positieve impact brede welvaart
( Energietransitie (o.a. waterstof, groene elektriciteit, circulariteit) met positieve impact op de brede welvaart (realiseren lokale meerwaarde, ook bij nieuwe energie-infrastructuur)
Realiseren duurzame energie op energieknopen Bergen op Zoom, Roosendaal, Moerdijk, Dinteloord en Woensdrecht om economie en wonen mogelijk te maken (als transitieversneller)
Energietransitie in het verstedelijkt gebied versterken
Continueren energietransitie in RES, pMIEK en Pilot Miek Moerdijk
J 1 Energietranmee in het verstedelijkt en niet-verstedelijkt gebied versterken
OnekakelperSpeette( Powerport Moerdijk
Opwekken van energie (aan de
Ontwikkelen van Opslag
Versterken van de infrastructuur
Ontwikkelen van lokale Energiehubs
bron)
Ontwikkelen van int egtrale energiehubs
Burgen en verankeren principes
Projecten
Projecten
Projecten
Projecten
Projecten
Projecten
Projecten
Projecten
• Kenntsutvesselreg opzetten (K)
• QIntetten Integraal ~dm, W stiet en alwralten Elettigert Maai* (N) • ElfretmPentrporl MOtoltzkeepalen (0.0)
• Dekt/tatert. Auvergnepolder Bergen op Zoom zowel repowenng (sveangen) als rv le plaatsen nieuw windmolens (R) • Elektriaters Volkmakskeen Moasekcepoiveeng (R) Elektriseer, • onderzoek naar zockgebied (*week Zundertiflushpen na 2030 (R) • IVarnite SCAN onderzoek potentie geothermie Moodtk • Verkenning Men:over:eistedend benutten von restwarmte van indusule Antwerpen (Faxles) (project loopa) • Onderzoeken Snowi wond restwarmtenet (0)
• Uitwerken Grootschalie° banen,opslag (verkenning jun, as afgerond) (R, 0) • Inmeten Walerstaffaimick AL:vager-polder (R.F)
• Elektriseert. Realisatie 300/150/20W stalion Atoerdijk • Elektriseert Realisatie 380/ISOr2Okkr station Halsteren • Warmtetransportled ng Atoerdsk naar Anernet (PATJEK-pracet) • Publiek warmtebedrijf regio Bergen op Zoom • leteretsfing wo:racete Roosendaal • Warmtenet Osins De:Moord en Meenemen • Verkerningsproheet naar de regionale dambul e van waterstof vla 0a.Slerd,V,
• Elektricien. MajoppeveldRoosendaal (R) • Groen gas. Circus-project Roosendaal (R) • Grom gas: Ciremsproject Ellen-Leur (R) • Groengas. Grasproject Zurotivikoprien in) • Waterstorknooppunt regionale Industrie Moerdijk (ti F) • Waterstofknoop punt regonale industrie Awdanda (ik F)
• OH grid oplossing energlecluster Anolanda/vllegbaF) sis • TheoelmushavenHoordlandOe Poort (Bergen op Zoon, Grote Oazst proleet) (R) • Eurovast•Cosun. Steentergen
• Opstellen integrale Onlvotfp«Itena VOO( entegIeInfrastructuv, (0)
47
Rottoedeling no laken N Pna,len at ,an,«Ibaolutvj 1,a. ', P.P.... ti,anaa. R 0.-cIncencn ni teg,naal aho.1 cle gc.aucn r.31, en,, andea e pad, regmanatcki,I. 0 0. alataorl et I ,arnal SRWBW U als 5K55B e/ serwirdeing F berm Eric rat of lobbyen
REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST
A. Stip op de horizon
Toelichting opbouw/ structuur: De investeringen in de RIA zijn opgebouwd als doelenboom. Startend met de brede ambitie vanuit de RIA volgt vervolgens de subambitie per thema. Vervolgens is deze ambitie geconcretiseerd in doelen, gevolgd door subdoelen. Als laatst worden de concrete projecten onder deze subdoelen benoemd, het zogenaamde 'middel'op het doel te bereiken.
Energietransitie (o.a. waterstof, groene elektriciteit, circulariteit) met positieve impact op de brede welvaart (realiseren lokale meerwaarde, ook bij nieuwe energie-infrastructuur)
Energietransitie (o.a. waterstof, groene elektriciteit, circulariteit) met positieve Ambitie
impact op de brede welvaart (realiseren lokale meerwaarde, ook bij nieuwe energieinfrastructuur)
Subambitie (Thema)
T
•
Doel
We stimuleren de transitie naar waterstof, groene elektriciteit en circulaire grondstoffen en het hergebruik van warmte uit de industrie. Het flink
Subdoel
minder uitstoten van C02 is een tussenstap op weg naar volledig
Project
duurzame samenleving. Aardgas wordt vervangen door duurzame elektriciteit, aardwarmte, restwarmte of groene waterstof. Industrieën zullen niet alleen energie consumeren, maar ook energie bufferen en produceren. •
De (nationale) energietransitie maakt dat er veel nieuwe ruimteclaims op onze regio afkomen. Denk aan nieuwe aanlandingen van wind op zee,
Eerst schetsen we de subambitie voor dit thema:
nieuwe hoogspanningstracés , converterstations, waterstofcorridors, warmteleidingen, geothermieparken, windmolens, zonneparken,
Energie
elektrolysers, grootschalige batterijopslag en waterstofcentrales.
Ambitie: Energietransitie is versneller en aanjager verstedelijkingsstrategie met een nadrukkelijk positieve impact op brede welvaart
Bovengronds en ondergronds neemt de druk toe. Niet alleen voor onszelf maar ook om het energiesysteem van aangrenzende regio's en het
Er ligt een grote opgave op gebied van energie. De energietransitie gebruiken
nationale belang te dienen. Zorgvuldige inpassing van energie (concreet
we als een versneller en aanjager van de verstedelijkingsstrategie. Juist door
bijvoorbeeld in de Auvergnepolder Halsteren en in Moerdijk) vraagt om
op een slimme manier om te gaan met deze transitie creëren we kansen
het evenwichtig meenemen van de lokale ruimtelijke impact en brede
op de regio verder te brengen. We doen dit met een nadrukkelijk positieve
welvaart. We willen dat de introductie van nieuwe energie-infrastructuur
impact op brede welvaart. Het energie-vraagstuk gaat ook qua ruimte veel
in balans gaat met de omgeving waarbij realisatie van lokale meerwaarde
van ons vragen. We faciliteren graag de omschakeling naar schonere energie
en behoud van leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit randvoorwaardelijk is.
voor zowel onze regio als daarbuiten, maar die zien we wel graag hand in hand met een positieve impact op onze brede welvaart.
48
INVESTERINGSAGENDA
o Realiseren duurzame energie op energieknopen Bergen op Zoom, Roosendaal, Moerdijk, Dinteloord en Woensdrecht om economie en wonen mogelijk te maken (als transitieversneller)
Energietransitie in het verstedelijkt gebied
Realiseren duurzame energie op energieknopen Bergen op Zoom, Roosendaal,
Energietransitie in het verstedelijkt gebied
Moerdijk, Dinteloord en Woensdrecht • De energietransitie stelt nieuwe en zwaardere eisen aan de energie-
•
infrastructuur: om beschikbaarheid van de juiste soorten energie op
en opslag (denk aan transformatorhuisjes, nieuwe kabels en leidingen - in
de juiste plaatsen en in de juiste hoeveelheden. Grote energievragers zullen we moeten alloceren op plekken waar energie beschikbaar is.
de komende jaren moet 50% van de straten open voor nieuwe kabels). Nieuwbouw valt met de huidige stand van techniek energieneutraal- of
Potentie voor nieuwe energie-infrastructuur met regionale meerwaarde ligt op multimodale knooppunten van elektriciteit, water, buisleidingen, en logistiek. De grootste energieknopen binnen de regio liggen bij de
zelfs energieleverend te maken. Bestaande bouw is daarentegen slecht geïsoleerd en heeft een hoge temperatuur verwarmingsvraag. Deze verwarming is te verkrijgen via geothermie of via restwarmtenetten uit
hoofdknopen in het netwerk (Bergen op Zoom, Roosendaal, Moerdijk,
industrie, afvalverwerking en rioolwaterzuivering. Voor de regio ligt er
Dinteloord en Woensdrecht). Hier zijn ook grote industrieën gevestigd
de ambitie om tot een warmtenet te komen die de stedelijke gebieden
als Cosun en glastuinbouw Rijk Zwaan (Dinteloord ), Shell en Aterro (Moerdijk), PreZero Energy (Roosendaal) en SABIC, Cargill en Lamb
van Bergen op Zoom, Roosendaal, Breda en Tilburg aantakt op de Amercentrale, Moerdijk, PreZero, Sabic en de industrie rond Antwerpen.
Weston (Bergen op Zoom). De plekken met een grotere warmtevraag dan •
Een andere grote uitdaging voor de energietransitie ligt in bestaand stedelijk gebied. Binnen de wijken moet ruimte worden gereserveerd voor buffer
aanbod moeten we matchen met plekken waar een warmte-behoefte is. Om onze industrie en de logistiek te kunnen laten verduurzamen zijn er infrastructurele investeringen nodig, om zo werkgelegenheid en economische meerwaarde voor de toekomst te kunnen behouden. Een van de mogelijkheden daarvoor zijn extra 380+150 kV stations (Auvergnepolder, Moerdijk), om zo de elektrificatie van de lokale industrie tot 2040 te kunnen bedienen. Andere kansen op het gebied van energieinfrastructuur liggen in de Delta Corridor, door het aan aankoppelen op de waterstof- en 002-leiding en aankoppeling op restwarmte vanuit Antwerpen. Idealiter via directe aankoppeling op deze infrastructuur, maar in ieder geval door het verzilveren van meekoppelkansen voor de verduurzaming van de regionale industrie bij de realisatie van dergelijke (inter) nationale infrastructuurprojecten. 49
REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST
B. Investeringen
Ontwikkelperspectief Powerport Moerdijk
Energietransitie in het verstedelijkt gebied versterken
•
•
Energietransitie in het verstedelijkt gebied versterken
Ontwikkelperspectief Powerport Moerdijk
veranderingen om deze energietransitie te versnellen.
We werken aan een integraal ontwikkelperspectief en afspraken voor de ontwikkeling van Powerport Moerdijk. Moerdijk en Geertruidenberg vormen twee samenhangende knooppunten van (inter)nationale energienetwerken, die van groot belang zijn voor de energietransitie
De projecten die hieronder hangen:
in de regio en ver daarbuiten. Vanwege de dubbeloriëntatie en het regio- overschrijdende karakter gaat deze ontwerptafel zowel WBW
We bevorderen duurzame energiebronnen, en verminderen de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen in het verstedelijkte gebied. Daarbij implementeren we technologische en beleidsmatige
•
Kennisuitwisseling opzetten (K)
•
Ingrediënten voor bovenstaande projecten: Zie bijlage.
als SRBT aan. In dit gebied staan diverse grote energie-infrastructuur ontwikkelingen op stapel, waarmee een sterke bijdrage geleverd kan worden aan de (inter) nationale, provinciale en regionale klimaatdoelen (zoals vergaande CO2- reductie van de industrie), de energietransitie (in de gebouwde omgeving) en de aanvoer van biobased en circulaire feedstock voor de industrie. De projecten die hieronder hangen: •
Opstellen Integraal ontwikkelperspectief en afspraken Powerport Moerdijk (N)
50
•
Effecten Powerport Moerdijk bepalen (0.R)
•
Ingrediënten voor bovenstaande projecten: Zie bijlage.
INVESTERINGSAGENDA
Ontwikkelen van Opslag
Opwekken van energie (aan de bron)
•
•
Opwekken van energie (aan de bron) We zetten in op productie van energie op de plaats waar de energiebron zich bevindt. Dit kan bijvoorbeeld zonne-energie betreffen die
Ontwikkelen van Opslag We verbeteren en innoveren de technologieën en systemen die worden gebruikt om energie op te slaan voor toekomstig gebruik. Dit
zee dichtbij onze grote energieknopen- en verbruikers. We genereren energie zo dicht mogelijk bij de bron, wat efficiëntie kan vergroten en de
omvat bijvoorbeeld batterijopslag. Het doel van deze ontwikkeling is om de betrouwbaarheid en efficiëntie van energieopslag te vergroten, wat essentieel is voor het ondersteunen van een groeiend aandeel van hernieuwbare energiebronnen en het stabiliseren van
noodzaak van langeafstandstransport van energie kan verminderen.
energievoorzieningssystemen.
De projecten die hieronder hangen: • Elektriciteit: Auvergnepolder Bergen op Zoom: zowel repowering (=vervangen) als nieuw te plaatsen windmolens (R)
De projecten die hieronder hangen: • Uitwerken Groot- schalige batterijopslag (verkenning juni a.s.
wordt opgewekt door zonnepanelen op het dak van een gebouw, of windenergie die wordt opgewekt door windturbines op land of op
afgerond) (R, 0)
•
Elektriciteit: Volkeraksluizen Moerdijk-repowering (R )
•
Initieren Waterstoffabriek Auvergnepolder (R,F)
•
Elektriciteit: onderzoek naar zoekgebied opweek Zundert/
•
Ingrediënten voor bovenstaande projecten: Zie bijlage.
Ruchpen na 2030 (R) • • •
Warmte: SCAN onderzoek potentie geothermie Moerdijk Verkenning Grensoverschrij- dend benutten van restwarmte van industrie Antwerpen. (Facilex) (project loopa) Onderzoeken Snowworld restwarmtenet (0)
•
Ingrediënten voor bovenstaande projecten: Zie bijlage.
51
REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST
Ontwikkelen van lokale Energiehubs
Versterken van de infrastructuur
•
•
Versterken van de infrastructuur
Ontwikkelen van lokale Energiehubs
We zetten in op verbetering, uitbreiding en modernisering van de fysieke
We creëren lokale energiehubs die een belangrijke bijdrage kunnen
systemen en netwerken die nodig zijn voor de distributie en levering van
leveren aan de vraag naar energie, zowel als het gaat om opwek van
energie. Dit omvat bijvoorbeeld het upgraden van elektriciteitsnetwerken,
energie als distributie.
het verbeteren van de transportinfrastructuur voor hernieuwbare De projecten die hieronder hangen:
energiebronnen zoals wind- en zonne-energie, het implementeren van slimme netwerken voor efficiënt energiebeheer en het versterken van
•
Elektriciteit: Majoppeveld- Roosendaal (R)
de veerkracht van de infrastructuur tegen natuurrampen en andere
•
Groen gas: Circus-project Roosendaal (R)
verstoringen. Het doel is om een robuuste en betrouwbare energie-
•
Groen gas: Circus-project Etten-Leur (R)
infrastructuur te creëren die in staat is om te voldoen aan de groeiende
•
Groen gas: Circus-project Zundert/Rucphen (R)
vraag naar energie, terwijl tegelijkertijd de overgang naar duurzame
•
Waterstofknooppunt regionale industrie Moerdijk (R, F)
energiebronnen wordt ondersteund.
•
Waterstof knooppunt regionale industrie Aviolanda (R, F) Ingrediënten voor bovenstaande projecten: Zie bijlage.
De projecten die hieronder hangen: •
Elektriciteit: Realisatie 380/150/20kV station Moerdijk
•
Elektriciteit: Realisatie 380/150/20kV station Halsteren
•
Warmtetransport- leiding Moerdijk naar Amernet (PMIEKproject)
•
Publiek warmte- bedrijf regio Bergen op Zoom
•
Uitbreiding warmtenet Roosendaal
•
Warmtenet Osiris - Dinteloord en Steenbergen
•
Verkenningsproject naar de regionale distributie van waterstof
•
Ingrediënten voor bovenstaande projecten: Zie bijlage.
via buisleidingen
52
INVESTERINGSAGENDA
Borgen en verankeren principes
Ontwikkelen van integrale energiehubs
Ontwikkelen van integrale energiehubs
Borgen en verankeren principes
We creëren géiiitegreerde systemen op lokaal niveau waarbij
In de Verstedelijkingsstrategie zijn principes naar voren gekomen over
energieproductie, -opslag en -distributie worden gecentraliseerd.
de manier waarop we als regio met onze energie(voorziening) om willen
Deze energiehubs kunnen verschillende bronnen van energie, zoals
gaan. We borgen deze principes zodat ook komende jaren vanuit deze
zonne-energie, windenergie, en energie uit biomassa, combineren met
principes ontworpen wordt.
opslagfaciliteiten zoals batterijen of waterstofopslag. De projecten die hieronder hangen: De projecten die hieronder hangen: •
Off grid oplossing energiecluster Aviolanda/vliegbasis (R, F)
•
Theodorushaven-Noordland-De Poort (Bergen op Zoom- Grote Eurovast-Cosun, Steenbergen (R)
•
Ingrediënten voor bovenstaande projecten: Zie bijlage.
Opstellen integrale ontwerperiteria voor energie- infrastructuur
•
Ingrediënten voor bovenstaande projecten: Zie bijlage.
(0)
Oogst project) (R) •
•
53
REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST
4.4. Wonen
IM
Water Zandgronden Kleigronden Naad van Brabant Natuur netwerk Kreken Beken Bebouwd gebied Spoor Goederenspoor Snelweg Treinstation Vaarwegen
(11)
Haven
(2)
Vliegveld Kloppende hanen
•
Vestingsteden Watersporten Natuurbtuggen O
Rijksprojecten woningbouw
1—.1,
Stads-landverbindingen
•
Woondeal
INVESTERINGSAGENDA
Een nieuw toekomstperspectief voor West-Brabant West: Hoogwaardig robuust landschap van wereldklasse in balans met een vitale regio. Wonen Ambitie: Hoogwaardig woon- en leefmilieu
Woningbouw gebruiken als motor voor de opgaven van wijken en dorpen
1
1
1,
1
.1.
Realiseren schaalsprong verstedelijking
Verduurzaming bestaande woningvoorraad
Woonpalet kleurrijker maken, gekoppeld aan Human Capital agenda, lokale kwaliteiten accentuerend
Versnellen woningbouwopgave
Bodem en water sturend als randvoorwaarde Koppeling economie (Human Capital agenda) en energie/RES
2
Regionale Woondeal en bestuursopdrachten
Pro colon • Overleg en kenn's ia lel economie (K) • Opstellen dorpe strategie. Vitaal Platteland (0) • Koppelkansenk art (0) • Unvoenng Natio aal Programma Leefbaarheid en Vetl.gheld Roosendaal (R)
Pro eden • Pildsterplan Spoorzones en woningbouwprogranvnenng Roosendaal en Bergen op Zoom, rn sprInterstationzones Zevenbergen en Oudenboach (R ) • Onderzoek mogelskheden voormalige zekenhuisterremen Bergen op Zoom en Roosendaal
Pro oden
Pro eden • Wonen, zorg en welzijn (U) • Duurzame en toekomstbestendk ye woningvoorraad en botuit (U )
Riantaue p‘olecten O,n flálgtOILIWPROCIOlfeePL
55
• Wonen, :mg en welzijn (U) • Regionaal woonwagenbeleid (U) • Betaalbaarheid (U) • Regionaal woningmannonderi zoek (U) • Hursvesting stokt shouders (U) • Mw.:ring arbeidsmigranten (U)
Pro rotte • Unvocerngsagenda Wonen (U) • Woningbouwmonitor (IJ) • Fleawonen (U)
Renner/ding en laken N R,coicten in samerrnedng en hel frovf,ptur.mil.net.Utlel, th.dlISMNI en lrypcna4 ~den op «nood n do, gevallen nam een .indei e parol Wn.,' vetoot...04,A n 0 OnJeaoekon .ankot Oe 5R*11,4 Udroe/en Mr. SPVieW Kanu.delary proef kuunt..en
REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST
A. Stip op de horizon Versnellen woningbouwopgave Toelichting opbouw/ structuur: De investeringen in de RIA zijn opgebouwd als doelenboom. Startend met de brede ambitie vanuit de RIA volgt vervolgens de subambitie per thema. Vervolgens is deze ambitie geconcretiseerd in doelen, gevolgd door subdoelen. Als laatst worden de concrete projecten onder deze subdoelen
Versnellen van de woningbouwopgave De opgave is om de woningbouw te versnellen en in de breedte van • de woningbouwopgave te zorgen voor aansluiting van het aanbod bij de vraag. In maart 2023 is de Woondeal voor West-Brabant-West
benoemd, het zogenaamde 'middel'op het doel te bereiken.
Ambitie Subambitie (Thema)
afgesloten met afspraken om tot 2030 netto 8.630 woningen toe te voegen aan de regionale voorraad. De sleutellocaties Spaense Scharen (Bergen op Zoom), Zevenbergen-Oost (Moerdijk) en Rondje Roosendaal (Roosendaal) hebben een financiële bijdrage van het Rijk toegewezen
Doel Subdoel Project
gekregen. In de regionale woondeal zitten daarnaast volop plannen om in
uoltegilt~(~)
alle regiogemeenten de komende jaren bij te bouwen. Ook heeft de regio in de woondeal gezamenlijk de ambitie afgesproken om voor de periode 2022-2030 met 3.300 flexwoningen een forse bijdrage te leveren aan de woningbouwversnelling. Hierbij geldt dat flexwoningen wordt gezien als instrument om te versnellen, het bouwen van flexwoningen is geen doel op zich. De ambitie voor flexwoningen kan zowel door woningcorporaties als door marktpartijen (ontwikkelaars en bouwers) worden opgepakt.
Eerst schetsen we de subambitie voor dit thema: Wonen Ambitie: Hoogwaardig woon- en leefmilieu
Als hogere ambitie wordt een hoogwaardig woon- en leefmilieu nagestreefd. Vanuit het kader van brede welvaart streven we naar goed wonen en leven voor onze inwoners, maar ook voor nieuwe inwoners van buiten de regio, om zo ook voldoende arbeidskracht de regio binnen te halen. Er wordt hierbij onder meer gestreefd naar het realiseren van een gevarieerd woonen leefmilieu, verduurzaming van de woningvoorraad, voldoende groen en ruimte voor bewegen en een goede aankoppeling op het omliggende landschap.
56
INVESTERINGSAGENDA
Verduurzaming bestaande woningvoorraad
Realiseren schaalsprong verstedelijking
Realiseren schaalsprong verstedelijking
Verduurzaming bestaande woningvoorraad
•
Bergen op Zoom en Roosendaal zetten in op stedelijke milieus passend
De bestaande woningvoorraad verduurzamen we, bijvoorbeeld door
bij de ligging in het Stedelijk Netwerk Brabant. Woningbouwopgave in
verbetering van isolatie, energie-efficiënte systemen en duurzame
stedelijke gebieden concentreren we op de 15-minuten locaties van het
energiebronnen. Dit vermindert niet alleen de 002-uitstoot, maar verlaagt ook
treinstation. Daarmee voegen we een nieuw (hoog-)stedelijk milieu toe
energiekosten en verbetert het binnenklimaat. Succes vereist samenwerking
aan onze woontypologieën.
tussen overheden, woningcorporaties, inwoners en de bouwsector, ondersteund door beleidsmaatregelen en bewustwording.
WONEN EN REIZEN IN GROEN STATIONSGEBIED
WACHTEN WORDT VERMAVEN
57
k:
REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST
( Woningbouw gebruiken als motor " voor de opgaven van wijken en dorpen
verduurzamen en het voorzieningendraagvlak te vergroten.
Woningbouw Woningbouw gebruiken als motor voor de opgaven van wijken en •
dorpen •
We stellen onszelf als opgave om te bouwen voor de veranderende
Tot 2040 wordt volgens de provinciale prognose een autonome groei van
behoefte en in te zetten op bouwen voor de doorstroming. Daarom
bijna 12.000 woningen (+9%) verwacht. Deze groei wordt bijna volledig
leggen we de nadruk op bouwen voor kleinere huishoudens,
verklaard door vergrijzing, huishoudensverdunning en buitenlandse
nieuwe woonvormen, collectieve woonvormen, het realiseren van
migratie (waaronder asielzoekers, lage lonenarbeiders, kenniswerkers en
levensloopbestendige appartementen voor ouderen (die veelal in hun
specifiek voor deze regio ook Belgen uit de grensstreek).
dorp of wijk willen blijven wonen), zorgcombinaties en door betaalbare
Als gevolg van huishoudensverdunning (leefstijlvoorkeur) en vergrijzing
woningen voor starters en jongeren te realiseren (die zo in de regio
(demografie) stijgt het aandeel kleine huishoudens van 1 of 2 personen
kunnen blijven na hun studie). De opgave is om, door overwegend
(in 2040 is 40% van onze inwoners alleenstaand). Grofweg 80% van onze
te bouwen voor kleine huishoudens en ouderen, te zorgen dat in de
huidige woningvoorraad bestaat uit eengezinswoningen. Er is dus sprake
bestaande voorraad woningen beschikbaar komen voor gezinnen. Zo
van een mismatch tussen vraag en aanbod tussen 1 gezinswoningen
pakken we de kwalitatieve én kwantitatieve woningopgave op de meest
en een- en tweepersoonshuishoudens en dat verschil zal in de komende
duurzame en toekomstbestendige manier aan.
jaren sterk toenemen. We zien dat na de steden ook in de dorpen deze 'verdunning'in toenemende mate aan de orde is. Getalsmatig kan gesteld worden dat we voldoende woonruimte hebben voor gezinnen maar te weinig voor kleine huishoudens. Dit blokkeert de mobiliteit op de woningmarkt. Een tweede effect is dat deze huishoudensverdunning ook leidt tot verlies aan draagvlak voor voorzieningen in de stad en, steeds manifester, in de dorpen. Afgelopen 50 jaar hebben we onze steden en dorpen uitgebreid maar de bevolkingsdichtheid is fors verminderd. De hefboom van nieuwe woningen kan worden ingezet om mismatch op de woningmarkt te herstellen, de bestaande voorraad toekomstgericht te
58
INVESTERINGSAGENDA
Woonpallet kleurrijker maken, gekoppeld aan Human Capital agenda, lokale kwaliteiten accentuerend
Woonpallet kleurrijker maken, gekoppeld aan Human Capital agenda, lokale
•
samenhangende regio is; een daily urban system waarin gezamenlijk
hefboomwerking groot is. We zetten in op de leefbaarheid en vitaliteit van dorpen en kleine kernen (inclusief versterking sociale samenhang).
aan brede welvaart wordt gewerkt. Dit leidt tot de opstelling dat om in de veranderende behoeften en de regionale dynamiek te voorzien, alle kernen (dorps en stedelijk) een rol hebben en daarom programmatische ruimte hebben voor de duurzame, op een leefbare omgeving gerichte ontwikkeling. •
We zetten in op meer nabijheid rondom onze Sprinter-stations (en HOV-haltes) - dit speelt met name in Zevenbergen en Oudenbosch. We zetten in op revitalisering van de naoorlogse wijken omdat daar de
kwaliteiten accentuerend • We handelen vanuit de opvatting dat West-Brabant-West een
•
We hanteren hierbij het nabijheidsprincipe. Door de woningbouwopgave
•
Twaalf procent van de woningen uit onze regionale voorraad staat in kwetsbare buurten. We moeten hier werken aan de leefbaarheid. Met name in Roosendaal-stad (via het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid). We bouwen op locaties die veilig zijn en een gezonde omgeving
zoveel mogelijk te realiseren binnen het bestaand bebouwd gebied in
bieden, waarbij we in de afweging om opgaven te spreiden ook de
nabijheid van bestaande voorzieningen vergroten we het draagvlak voor
signaleringskaart gebruiken.
deze voorzieningen en maken we het mogelijk om andere opgaven gelijktijdig aan te pakken vanuit het principewerk-met-werk-maken'.
•
Na afronding van reeds vastgestelde grootschalige uitleglocaties, is er in de regio (in de logica van de NOVI) alleen ruimte voor grootschalige
Zo kunnen sociaal-maatschappelijke opgaven (kwetsbare buurten en
uitleglocaties, als er essentiële meekoppelopgaven zijn. Zo wordt
wijken) hand in hand gaan met vergroenen (gezonde leefomgeving, klimaatadaptatie), transitie van het energienetwerk, dragen ze bij aan de leefbaarheid van kernen draagvlak voor voorzieningen en aan de mobiliteitstransitie. Op deze manier dragen nieuwe woningen ook direct bij aan de verbetering van de bestaande woningvoorraad.
woningbouw benut als motor voor meerdere maatschappelijke doelen.