3. b&w Stedelijke regio WBW
Tekst van het document
Gemeenteraad Rucphen Postbus 9 4715 ZG RUCPHEN
Onze referentie:
Z21/058125-D24/1215830
Uw referentie:
Rucphen,
Behandelaar:
D. Santbergen
Telefoonnummer:
+31165349722
2 9 MEI 2024
Onderwerp:
Raadsinformatiebrief Stedelijke regio WBW
Beste raad, Sinds december 2021 vormen Moerdijk, Halderberge, Steenbergen, Bergen op Zoom, Roosendaal, Rucphen en Woensdrecht samen met het Waterschap Brabantse Delta de Stedelijke Regio West Brabant West (SRWBW). Roosendaal en Bergen op Zoom zijn de stedelijke trekkers in dit gebied. Het samenwerkingsverband richt zich met name op de regionale opgaven in het ruimtelijk en economisch domein. Er worden mooie stappen gezet in het verder vormgeven van deze samenwerking. We willen u graag informeren over deze ontwikkelingen. Hierbij gaan we in op: De regionale Investeringsagenda (RIA) en het Pact van Moerdijk. Daarnaast willen we u uitnodigen om een inhoudelijke reactie te geven op de concept-RIA middels de zienswijze procedure. De opgaven in het ruimtelijk/economisch domein zijn op landelijk en lokaal niveau groot en complex. Denk hierbij aan de woningbouwopgave, de duurzaamheidsopgave en de economische transities. Om antwoord te kunnen geven op deze opgaven en om richting te kunnen geven binnen het ruimtelijk beleid is samenwerking op regionaal niveau van groot belang. Daarnaast hebben Rijk en provincie gekozen voor een nieuw sturingsconcept waarin de stedelijke regio's een prominente rol spelen als samenwerkings- en gesprekspartner.
Dit maakt het van groot belang om de SRWBW vorm en inhoud te geven: Wat zijn onze ambities en hoe gaan we die gezamenlijk verwezenlijken? De ambitie en strategie voor SRWBW is eerder vastgelegd in de regionale verstedelijkingsstrategie (RVS) en vervolgens doorvertaald naar een vastgestelde hoofdlijnen RIA. In het besluitvormingsproces met betrekking tot de RVS is de mogelijkheid geboden aan de betrokken gemeenteraden om haar input te geven middels een zienswijze. De RVS is door het college, met inachtneming van zienswijzen van de verschillende gemeenteraden, vastgesteld in mei 2022. De hoofdlijnen RIA is door het college vastgesteld in mei 2023. Hierover bent u geïnformeerd op 8 mei 2023 (Z21/058125-D23/1195689). De regionale Investeringsagenda (RIA) De SRWBW wil zich in de periode tot 2040 duurzaam ontwikkelen. Om richting te geven aan deze ontwikkeling is de afgelopen periode door de betrokken gemeenten en het Waterschap gewerkt Binnentuin 1 Postbus 9 4715 ZG Rucphen T: 0165 34 95 00 F: 0165 34 13 75 Banknummer: 2850 07 319 IBAN: NL37BNGH0285007319 KvK-nr. 20164997 Gemeente Rucphen
Rucphen
Schijf
Sprundel
St. Willebrord
Zegge
gemeente@rucphen.nl www.rucphen.nl
2
De regionale Investeringsagenda (RIA) De SRWBW wil zich in de periode tot 2040 duurzaam ontwikkelen. Om richting te geven aan deze ontwikkeling is de afgelopen periode door de betrokken gemeenten en het Waterschap gewerkt aan het bijgevoegde document de RIA. Hierin staat omschreven welke projecten, interventies en investeringen nodig zijn op regionale schaal, om de gewenste duurzame ontwikkeling mogelijk te maken. De RIA is adaptief. Nieuwe projecten moeten kunnen worden toegevoegd als daar noodzaak voor is. De RIA richt zich op de 5 domeinen economie, energie, wonen, mobiliteit en klimaatadaptatie/water/natuur/landschap. Afgesproken is dat in de volgende versie van de RIA het thema brede welvaart wordt toegevoegd. Deze l e versie van de RIA vormt de basis voor het Pact van Moerdijk. Met het Pact van Moerdijk wordt het fundament gelegd voor de regionale samenwerking. Zo moet u de RIA ook lezen. Het is een start. De RIA moet gezien worden als een adaptief document, een groeidocument. We werken toe naar een 2e versie eind 2024. De komende periode wordt gebruikt om de mogelijke zienswijzen van de colleges en gemeenteraden te verwerken. Maar ook om de verschillende inhoudelijke programma's verder uit te diepen en het thema brede welvaart als toevoeging te verkennen. Het Pact van Moerdijk Op 5 juni wordt de vaststelling van de eerste RIA officieel bekrachtigd tijdens de regiodag.
De colleges van de 7 gemeenten en het dagelijks bestuur van het Waterschap zijn hier naast de gedeputeerden van de Provincie aanwezig. De officiële vaststelling wordt het Pact van Moerdijk genoemd. Reactie RIA Uw reactie op deze conceptversie van de RIA is zeer welkom. We nodigen u uit om uw reactie te geven op de RIA. Deze reactie wordt verwerkt in de volgende versie van de RIA, welke eind 2024 wordt vastgesteld door de verschillende colleges. U kunt desgewenst uw reactie kenbaar maken bij de regionale projectgroep (w.wille@roosendaal.nl). Uw mening wordt dan betrokken bij de volgende versie van de RIA. Wij denken u hiermee afdoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Rucphen, de secretaris, de burgemeester,
Edwin Kolen
Bijlagen: Bijlage 1.
Marjolein,van der Meer Mohr
Concept Regionale Investeringsagenda (RIA) mei 2024
)it \4it, Regionale investeringsagenda Stedelijke Regio West-Brabant West
Stedelijke Regio West-Brabant West We zetten voor de komende jaren stevig in op: • Regionale systeemvisie voor het landelijk gebied, met perspectief voor de agrarische sector, robuustere natuur en natuurlijke systemen • Hoogwaardig woon- en leeflandschap als robuuste tegenhanger van het
De Stedelijke Regio West Brabant West is, als grensregio, een internationaal goed verbonden regio met water-, spoor-, weg-, -lucht en buisverbindingen van- en naar de wereldsteden Rotterdam en Antwerpen, de provincies Zeeland en Zuid-Holland en het overige deel van Stedelijk Brabant. WestBrabant-West bevindt zich daarmee op een belangrijk knooppunt van
industriële landschap
luchthaven, hoogspanningsleidingen, waterstof) tussen drie aanpalende
Stevige economische samenwerking met onze Triple Helixpartners; sterke economische knopen in Bergen op Zoom, Roosendaal,
industriegebieden (Rotterdam, Antwerpen en Zeeland). Om richting de toekomst als regio vitaal te blijven is het van belang dat de wereld niet
Woensdrecht, Moerdijk en Steenbergen Een integraal ontwikkelperspectief voor de ontwikkling van Powerport
infrastructuren (snelwegen, buisleidingen, waterwegen, spoorwegen,
•
•
meedogenloos door ons heen raast, maar dat we de vruchten plukken van onze unieke ligging. Dat vraagt om een omslag van 'transito'naar 'plek' en
•
van 'snel doorvoeren'naar 'meerwaarde creëren', waarbij we streven naar een ontspannen woonklimaat tussen alle drukte om de regio heen. Dit in relatie tot de grote transitievraagstukken waar we ons voor gesteld zien staan.
•
3
Moerdijk Focus op revitalisering en herstructurering om kwalitatieve toevoegingen ten opzichte van het bestaande mogelijk te maken (wonen en werken) Kwalitatief hoogwaardige spoorzones als onderdeel van het nationaal stedelijk netwerk (Roosendaal en Bergen op Zoom, maar ook
•
Oudenbosch, Zevenbergen) Een hoogwaardige OV-verbinding tussen Moerdijk/Zevenbergen, Steenbergen/Dinteloord, Bergen op Zoom, Woensdrecht en Antwerpen.
• •
Een energiesysteem met lokale meerwaarde Vitaliteit en leefbaarheid van onze (dorps)kernen
1.
Aanleiding en context
6
2.
DNA van West-Brabant West
11
3.
Ambitie 2040: hoogproductieve leef- en transitielandschappen
16
3.1.
Zelfs als we niks doen gaat onze regio veranderen
16
3.2.
Ambitie: Een nieuw toekomstperspectief voor West-Brabant West.
19
4.
Investeringsagenda
22
4.1.
Klimaatadaptatie, water, natuur en landschap
28
4.2.
Economie
38
4.3.
Energie
46
4.4.
Wonen
54
4.5.
Mobiliteit
62
5.
Investeringsraming en prioritering
71
I.
Bijlage
73
REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST
1. Aanleiding en context Stedelijke Regio West Brabant West (SRWBW) wil zich in de periode tot 2040
is immers schaars. Bovendien is de verwachting dat de volgende en
duurzaam ontwikkelen. Om richting te geven aan deze ontwikkeling zijn er
mogelijk laatste grote bouwopgave het komend decennium zal plaatsvinden
afgelopen tijd belangrijke stappen gezet, leidend tot voorliggend document:
(volgens de prognoses zal de bevolking daarna afnemen). Daarmee is het
de Regionale Investeringsagenda (RIA). Hierin staat welke investeringen
des te belangrijker om de bouwopgave(n) als hefboom te gebruiken voor de
(interventies) nodig zijn op regionale schaal om de gewenste duurzame
noodzakelijke ruimtelijk-economisch- en maatschappelijke opgaven.
ontwikkeling mogelijk te maken. Verder omvat de verstedelijkingsstrategie ook de nodige relaties over en weer
Aanleiding
met opgaven in het landelijke gebied en de agrarische sector (o.a. BPLG) en
In de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) van het Rijk, zijn ideeën uitgewerkt
energie (o.a. provinciale MIEK), inclusief de opgaven die daar liggen (zoals
over de toekomstige ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland.
natuurontwikkeling en natuurbehoud). Deze investeringsagenda is geen
Een belangrijk onderdeel van die NOVI gaat over 'verstedelijking en
regionale invulling van het Nationaal Programma Landelijk Gebied, maar
verstedelijkingsopgaven'. Dit betreft alles wat te maken heeft met wonen,
er liggen wel duidelijke verbanden. In de uitwerking is het belangrijk hier de
werken, bereikbaarheid, klimaatadaptatie, economische ontwikkeling,
koppeling te blijven leggen, zodat daardoor de integraliteit van opgaven én
landschap, energietransitie, recreatie, duurzaamheid, gezondheid en de
aanpak geborgd is. Dit geldt ook voor het vastgestelde Ruimtelijk Voorstel,
groene omgeving, waarbij een groot deel van Nederland functioneert als een
waar sterke koppeling ligt met voorliggende RIA.
stedelijk netwerk. De verstedelijkingsstrategie sluit aan bij de economische agenda van De NOVI is op provinciaal niveau doorvertaald naar een "Brabantse
de Economic Board West-Brabant. Daarin wordt gekozen om onze
Verstedelijkingsstrategie". In deze Brabantbrede Verstedelijkingsstrategie
procesindustrie te transformeren naar plantbased en circulaire grondstoofen
is aangegeven hoe Noord-Brabant kan bijdragen en wil omgaan met de
en daarnaast in te zetten op de ontwikkeling van hoogwaardige
duurzame verstedelijkingsopgave en de aanpalende vraagstukken. Parallel
luchtvaartindustrie rondom de vliegbasis Woensdrecht.
daarin is er ook op regionale schaal een verstedelijkingsstrategie opgesteld:
In de verstedelijkingsstrategie en de voorliggende Regionale
'De Regionale Verstedelijkingsstrategie West-Brabant West' (vastgesteld
Investeringsagenda (RIA) gaan we uit van een integrale aanpak en een
door de colleges met inachtneming van zienswijzen). Er liggen grote bouw-,
integrale afweging van belangen op het gebied van economie, wonen,
transformatie- en herstructureringsopgaven en volop kansen in het verschiet.
mobiliteit, natuur, landschap, water, sociaal domein en duurzaamheid (o.a
Een goede integrale strategie hiervoor is essentieel. De beschikbare ruimte
energie, stikstof/CO2, water, klimaatadaptatie en natuurontwikkeling).
6
Investering t Maatregel t Interventie — Wat is het verschil?
Van strategie naar Investeringsagenda Met bovenstaande strategieën als vertrekpunt wordt de volgende stap
In deze investeringsagenda wordt toegewerkt naar investeringen, waarmee
gezet: Welke interventies (maatregelen) zijn nodig op regionale schaal om
een volgende stap gezet kan worden in de duurzame ontwikkeling
de gewenste duurzame ontwikkeling mogelijk te maken? Als opmaat in
van Stedelijke Regio West-Brabant West. In deze agenda worden de
dit vraagstuk is de 'Hoofdlijnnotitie RIA SR West-Brabant West' opgesteld,
termen investering, maatregel en interventie door elkaar heen gebruikt:
waarin een aanzet gedaan is richting deze Investeringsagenda. Met deze
Dat verdient wat toelichting. We kennen de huidige situatie (zie ook
documenten als vertrekpunt, werkateliers en gesprek en expertise vanuit
verstedelijkingsstrategie voor uitgebreider beeld) en we hebben een
de regio als belangrijke sturingsmechanismen worden in dit document de
ambitie, of 'stip op de horizon'. Om vanuit de huidige situatie naar de
investeringen geschetst. De interventies in dit stuk hebben dus met name
gewenste situatie te komen hebben we interventies nodig. In sommige
betrekking op gezamenlijke maatregelen, welke als doel hebben een goed
gevallen geldt dat dat een heel concrete investering is, met een benodigd
leefklimaat en een duurzame productie te stimuleren. Interventies moeten
investeringsbedrag. In andere gevallen kan dat een maatregel of onderzoek
daarbij niet alleen gezamenlijk gedragen en besloten worden, het is ook een
zijn, of nog abstracter, zoals een aanzet tot intensievere samenwerking. In
gezamenlijke opdracht om deze interventies te financieren en uit te voeren,
alle gevallen geldt dat we toewerken naar zaken waar we als regio in willen
waarbij ook kan worden afgesproken dat de uitvoering plaatselijk wordt
investeren en waar samenwerkingspartners (zoals Rijk en provincie) vragen
geregeld. Als stedelijke regio werken we daarbij aan onder meer: (a) het
met ons mee te doen. Op basis van deze agenda willen we dat gesprek
begeleiden van projecten/programma die andere overheden draaien en (b)
voeren.
het zelf opzetten van projecten en programma's om de regio de versterken. Als regio vragen we daarbij ook expliciet hulp van onze partners, zoals Rijk, provincie en triple helix. De projecten in deze RIA en het Novex programma kunnen we niet alleen dragen, dat moet in gezamenlijkheid. Met de voorliggende investeringen in deze investeringsagenda kunnen we samen met onze partners de volgende stap zetten in de duurzame ontwikkeling van Stedelijke Regio West-Brabant West.
7
REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST
Perspectief 1: Perspectief voor landbouw en natuur
Perspectief 2: Ordenende netwerken voor energie en (circulaire) economie Startpakket nationale ruimtelijke opgaven (nieuwe Nota Ruimte incl. NOVEX & Mooi Nederland)
•
Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG)
Nationaal Programma Energiesysteem (NPE)
Programma Woningbouw en Afspraken Woondeals
Transitie fonds Stikstof
Nationaal Programma Energie Hooldstructuur (PEIS) en Rijkscoordmatieregeling (DDR)
Mobiliteitsvisie Mobiliteitsvisie 2050 • Toekomstvisie Sprogocderenvervoer • Actualisatie van Toekomstbeeld OV • Basisnel spoor
Programma Ons Landschap (Ruuntrieke kwekten. groenblauw dooradering en bossentsrategie)
nu Kn
Nationaal Programma Verduurzaming Industrie; Nationaal Programma Infrastructuur Duurzame Industrie (PI01) inclusief het Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie & Klimaat (MIEN)
Programma Erfgoed voor de Toekomst (Brabantse Zeekleipolders Biesbosch, Baronie. Langstraar)
0
CORRIDORS
Agenda Natuurinclusie( Programma Versterken Biodiversiteit (Q)
CAS
Perspectief 3: Leefbare steden en regio's
te
Nationaal Programma Water en Bodem storend • Maaltal Klimaat adaptief bouwen
Nationaal Programma Regionale Energiestrategieen (HP RES) Perspectief op de Economie van 2050
•
Mreijarenprogranuna Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT) Nationaal Milieuprogramma Programma Gezonde Leefomgeving Programma Ruimte voor Biobased bouwen
Programma Werklocaties en Grip op grootschalige bedrijfsvestigingen
Dellaprogramma • Hume, laatst:teak. ogen • Dellaprog”mnia /Moral« • Integraal/beet Management • kwee:programma Zeespiegel:nijging
Programma Circulaire Economie Nationale Agenda La3dinhastructuur (NAL)
Ruimtelijk Voorstel (RV) - Provincie Brabant -.— PERSPECTIEF
WERKKAART
•
Brabants Programma Landelijk gebied (BPLG) • Gebiedsgerichte aanpak (GGA)Brabantse Wal
Op te stellen energievisie pMIEK/ RE(K)S
1•Jit•fCT7fF L WERKKAART
) r
\r--
Ontwikkelperspectief stedelijk Brabant 2040 • uitvoeringsagenda Mobilitertspakkelten (op netwerkniveau) Bergen op Zoom-Roosendaal.Moerdijk
Lokaal
Regionaal
Regionale woondeals WOW d SRBT
Regionale lnvesterings Agenda West-Brabant-West Moerdijk pufte/peen ook in 'Ontodikelsbutegie Stedelijke regio (bed, Tilburg (SPUW
Gemeenten: (ontwerp) Omgevingsvisies
8
Context en speelveld
in beide stukken en vormen een belangrijke leidraad voor concretisering
Er wordt momenteel volop gewerkt aan de ontwikkeling van de regio, waarin
van wat er nodig is voor de regio. Maar er zit ook een verschil: Waar het
er meerdere parallelle projecten en processen tegelijkertijd lopen. Zo wordt
Ruimtelijk Voorstel is opgesteld vanuit de provincie, in goede samenwerking en
er vanuit de provincie, Rijk, gemeenten en andere samenwerkingspartners
afstemming met de regio, is de Regionale Investeringsagenda opgesteld vanuit
gewerkt aan de toekomst van de regio, bijvoorbeeld via de Ruimtelijke puzzel,
de regio, in goede samenwerking en afstemming met onder meer provincie.
het Brabants Programma Landelijk Gebied (BPLG), de Gebiedsgerichte
De opgaven en rode draad zijn daarmee sterk verweven, maar tegelijkertijd
Aanpak (GGA), provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en
kunnen er ook verschillen ontstaan door aard, vorm en totstandkoming van de
Klimaat (PMIEK) en Powerport Moerdijk. Ook wordt er momenteel gewerkt
twee stukken. De gedachte daarbij is om te werken als één overheid, waarbij we
aan het opstellen van een regionaal mobiliteitspakket als uitwerking van
parallel werken aan de vier 'schuivende lagen'(Nota Ruimte incl. Novex en Mooi
de verstedelijkingsstrategie (waarover in Ontwikkelperspectief NOVEX
Nederland; Ruimtelijk Voorstel; Regionale Investeringsagenda en (ontwerp)
Stedelijk Brabant en in BO MIRT/BO Leefomgeving afspraken zijn gemaakt).
omgevingsvisies). Dat kan en mag wat schuren, maar uiteindelijk werken we
Om inzicht te krijgen in de relaties is in het figuur links de context en het
toe naar overeenstemming en een gedeeld beeld over waar we met elkaar qua
speelveld geschetst waarin deze RIA op is gesteld. Vanzelfsprekend is dit
ruimtelijke agenda naar toe willen.
overzicht niet compleet. Wel geeft dit inzicht in de verhoudingen tussen de verschillende processen, de schaalniveaus en de samenhang. In de
Relatie Ontwikkelperspectief stedelijke opgaven Brabant
totstandkoming van deze RIA is waar mogelijk geprobeerd de koppeling te
Als onderdeel van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI/NOVEX) en de
leggen met relevante programma's en processen. Juist ook in de verdere
provinciale Omgevingsvisie hebben provincie en Rijk als gelijkwaardige
uitwerking blijft het de uitdaging om vanuit integraliteit te werken aan een
partners samen met de Brabantse waterschappen en gemeenten aan de
duurzame verstedelijking van de regio.
realisatie van het ontwikkelperspectief voor de stedelijke opgaven van Brabant gewerkt. Dit ontwikkelperspectief voor de stedelijke opgaven
Relatie Ruimtelijk Voorstel
van Brabant is oktober 2023 vastgesteld. Momenteel werken de partners
De provincie Noord-Brabant heeft in opdracht van het Rijk en in samenwerking
gezamenlijk aan het opstellen van een uitvoeringsagenda en vertalen van het
met regio's, gemeenten en waterschappen gewerkt aan het Ruimtelijk
ontwikkelperspectief naar hun eigen beleid.
Voorstel. Dit ruimtelijk voorstel is opgeleverd en geeft een eerste inzicht in wat er ruimtelijk mogelijk is in de provincie. In december 2023 is het voorstel
Dit betekent dat er op meerdere schaalniveaus wordt gewerkt aan interventies
aangeboden aan het Rijk. Dit voorstel krijgt een vervolg in de Nota Ruimte, met
voor de regio. Zowel in deze RIA worden interventies benoemd (op regionale schaal) als in de uitvoeringsagenda Ontwikkelperspectief (waar ook
wellicht ook een ruimtelike arangement.
bovenregionale investeringen in staan, zoals het goederenvervoer). In deze Er is sterke samenhang tussen het Ruimtelijk Voorstel en deze Regionale Investeringsagenda. De verschillende opgaven op onder meer gebied van
RIA ligt de focus op interventies niet op gemeentelijke schaal en niet op
wonen, werken, mobiliteit, klimaat, energie, natuur en landbouw komen terug
elkaar als regio voor nodig hebben.
bovenregionale schaal, maar juist op de regioanle schaal: interventies waar we
9
2.
DNA van West-Brabant-West
Deels gevormd door de Zuidwestelijke Delta en zijn unieke (ontstaans-)
harten' wordt gewerkt aan de economische topsectoren agrofood
geschiedenis vormt de Stedelijke Regio West Brabant West (SRWBW -
(plantbased en eiwittransitie), groene chemie, circulaire economie,
Halderberge, Roosendaal, Woensdrecht, Steenbergen, Bergen op Zoom,
luchtvaartmaintenance en logistiek. We hebben een unieke economische
Moerdijk en Rucphen en het waterschap Brabantse Delta) een complex
propositie die een vruchtbare voedingsbodem is voor verdere innovatie en
en enigszins atypisch netwerk van wonen, werken, recreëren en innoveren
triple-helix samenwerkingen.
— we kennen de unieke samenkomst van stad en land, van goed leven en duurzaam produceren. In onze regio geven 24.000 bedrijven werk aan circa
•
Verscheidenheid aan functies in redelijke harmonie naast elkaar. Waar elders
125.000 mensen. Inwoners zijn hier tevreden over hun leefomgeving en de
wonen, werken, landbouw en natuur elkaar beconcurreren in ruimtevraag
sociale cohesie is hoog.
(functiedruk) is dat in grote delen van West Brabant West nog minder het
Door de strategische positie van de regio in de Schelde Rijn Delta, tussen
geval. De beschikbare ruimte maakt het mogelijk om voor de toekomst
de Zuidelijke Randstad en Antwerpen, Zeeland en de provincie Brabant
nog afwegingen te maken, waardoor die harmonie blijft bestaan. Er zijn
is de SRWBW sterk Noord-Zuid en Oost-West via diverse modaliteiten
hierbij wel plekken van aandacht: rondom Haven- en Industrieterrein
georiënteerd. Hiermee hebben de A4, de innovatieve campus- en
Moerdijk moeten systeemkeuzes worden gemaakt (onder meer tussen
industriegebieden langs de A4, het spoor, ontsluiting per lucht, de
industrie en ruimte voor energieprojecten, wonen en leefbaarheid - daar
buisleidingen en waterwegen een belangrijke rol om de regio als toekomstige
loopt de Ontwerptafel Powerport Moerdijk). De Natura2000-gebieden
koploper plantbased en circulaire industrie in een regionaal, nationaal en
op de Brabantse Wal vragen om verduurzaming van de lokale industrie
grensoverschrijdende context te profileren.
in Woensdrecht en Bergen op Zoom. Het Natuurnetwerk Brabant (NNB) vraagt om investeren in zaken als nieuwe groene 'overloopgebieden',
Een aantal karakteristieken van West-Brabant West: •
landschapsparken of een bossenstrategie.
Verschillende "kloppende harten", ook buiten de steden. In contrast
met andere stedelijke regio's kent West Brabant West niet één dominante
•
Grote bedrijven, maar niet lokaal verankerd. Door de aard van de
plaats waarin alle agglomeratie en innovatiekracht is geconcentreerd.
bedrijven betreft het in onze regio vaak grote dochterbedrijven van
De twee steden Roosendaal en Bergen op Zoom huisvesten veel van de
multinationals. Dit soort vestigingen levert veel werkgelegenheid
regionale voorzieningen en zijn goed verbonden via het spoorwegennet.
met name op technisch gebied op, maar besluiten over investeringen
Daarbuiten hebben we drie krachtige economische clusters: Haven- en
en desinvesteringen worden buiten de regio genomen (soms in
Industrieterrein/ Powerport Moerdijk, het Agro Food Cluster Dinteloord en
direct overleg met het Rijk). De regio heeft daar in directe zin weinig
Aviolanda Business Park Woensdrecht. Binnen en rondom deze 'kloppende
invloed op waardoor lokale belangen en meerwaarde kunnen
11
REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST
•
ondersneeuwen (uiteraard hebben we wel indirecte invloed via het
aanpalende industriegebieden (Rotterdam, Antwerpen en Zeeland) waarmee
economisch vestigingsklimaat, en realiseren van randvoorwaarden als
de regio internationaal feitelijk één cluster vormt en waarbinnen de regio zich
beschikbaarheid ruimte en woningbouw).
zou moeten profileren.
Divers netwerk van landschappen. De Stedelijke Regio West Brabant West
We zoomen op een zestal plekken die symbool staan voor de economische
maakt onderdeel uit van de Zuidwestelijke Delta en ligt daarmee op het
kracht van onze regio:
snijvlak van "zand", "klei" en "water. Deze 3 elementen vormen al eeuwenlang
•
Delta Agrifood Business en Green Chemistry Campus - Bergen op Zoom
benut, zowel in tijden van economische bloei als in de tijden van strijd en
•
Stedelijke spoorzone - Roosendaal
defensie. Het spel van water en land maakt onze regio zeer divers, met
•
Business Park Aviolanda - Woensdrecht
verschillende culturele en economische landschappen die onze geschiedenis
•
Haven en Industriegebied — Moerdijk
getekend hebben en dat nu nog doen. Voorbeelden zijn de Brabantse Wal,
•
Agro Food Cluster — Steenbergen
het Grenspark, het GeoPark, Dintelse Gorzen en Naad van Brabant. In het
•
Kleinschalig zandlandschap — Halderberge en Rucphen
kader van de Gebiedsgerichte Aanpak (GGA) Brabantse Wal en Brabants Programma Landelijk Gebied (BPLG) maken we ons sterk om de unieke
Bergen op Zoom — Matchmaker in plantbased en groene chemie
kwaliteiten van ons landschap te behouden en te versterken. Verder draagt
Bergen op Zoom heeft een lange geschiedenis in plantbased productie, met
een divers netwerk van landschappen bij aan de ontwikkeling van een sterk
activiteiten zoals het winnen van rode kleurstof uit Meekrap en het produceren
agrocluster, door verschillende sectoren die elkaar versterken.
van suiker uit suikerbieten sinds de negentiende eeuw. De Green Chemistry Campus, gestart op het terrein van SABIC, fungeert als een incubator voor
•
Op het snijvlak van landen en provincies. De Stedelijke Regio West Brabant
biobased circulaire innovaties, waarbij reststromen worden omgezet in nieuwe
West is, als grensregio, een internationaal goed verbonden regio met water-,
materialen en producten, zoals gerecyclede plastics voor biobased woningbouw.
spoor-, weg- en buisverbindingen met onder andere de wereldsteden
Het Delta Agrifood Business centrum richt zich op het vinden van innovatieve
Antwerpen, Rotterdam en de provincies Zeeland en Zuid-Holland en het
manieren om voedsel, grondstoffen en hulpstoffen te verbouwen. Bergen op
overige deel van Stedelijk Brabant. West-Brabant-West bevindt zich daarmee
Zoom staat voor de uitdaging om haar woon-, werk- en leefklimaat te verbeteren,
op een belangrijk knooppunt van infrastructuren (snelwegen, buisleidingen,
waarbij de vergroening van de industrie, herstructurering van de stad en
waterwegen, lucht, spoorwegen, hoogspanningsleidingen) tussen drie
ontwikkeling van biodiverse gebieden centraal staan, met plannen om 7.000 nieuwe woningen te bouwen op strategische locaties.
12
DNA VAN DE STEDELIJKE REGIO WEST-BRABANT-WEST
Roosendaal - Schaalsprong in stedelijke spoorzone
in de regio. Vanaf de jaren vijftig werd gesproken over de oprichting van een
Roosendaal ontwikkelde zich historisch gezien vanuit grootschalige
groot industrieterrein, wat uiteindelijk leidde tot de realisatie van het Haven-
turfwinning tot een stad, verheven tot stad in 1809 door Napoleon, en later een
en Industriegebied Moerdijk. Ondanks initiële uitdagingen groeide dit gebied
spoorknooppunt met diverse industrieën en religieuze complexen. Na de Tweede
geleidelijk uit tot een belangrijk economisch centrum, met diverse bedrijven
Wereldoorlog onderging Roosendaal een bevolkingsgroei en industrialisatie,
actief in onder andere chemie, logistiek en recycling.
met een verschuiving naar de dienstensector en de vestiging van diverse grote bedrijven zoals Philips en Liga. In latere decennia transformeerde Roosendaal
Steenbergen - Plantbased Agro Food Cluster
tot een transitostad door de aanleg van snelwegen en het bouwen van
Steenbergen, gelegen op een hoger gelegen uitloper van de Brabantse Wal,
distributiecentra en een designer outlet. Momenteel werkt de stad aan diverse
groeide uit tot een middeleeuws handelsstadje dankzij de zout- en turfwinning
projecten om de stad op te waarderen, waaronder het transformeren van opslag
en haar positie als doorvoerhaven. In de zeventiende eeuw werd Steenbergen
naar inspiratie en het toevoegen van duizenden nieuwe woningen.
een vestingstad. Na overstromingen ontstonden vruchtbare kleigronden die
Woensdrecht - Civiel-Militair cluster
ontstonden. Vanaf de negentiende eeuw bloeide Steenbergen op met sui-
Het dorp Woensdrecht kende een bloeiende periode tussen de vijftiende en
kerbieten, en tegenwoordig richt de stad zich op innovatieve agrofood en het
zestiende eeuw, maar werd zwaar getroffen tijdens de Tachtigjarige Oorlog,
aantrekken van nieuw talent, met uitdagingen zoals het behouden van lokaal
waarna het economisch zwaartepunt verschoven is van Antwerpen naar
opgeleide jongeren en het verbeteren van de OV-bereikbaarheid.
werden ingepolderd, waar agrarische dorpen zoals Dinteloord en Stampersgat
Amsterdam. In de negentiende eeuw revancheerde Woensdrecht zich met Woensdrecht, en de ontwikkeling van nieuw land voor houtproductie en
Halderberge en Rucphen - Vitale dorpen in een kleinschalig zandlandschap
landbouw. De vliegbasis trok diverse bedrijven aan, waaronder Fokker, en groeide
Aan de oostkant van de regio liggen de dorpen van gemeenten Halderberge
uit tot het op een na grootste onderhoudscentrum voor vliegtuigen in Nederland,
en Rucphen, met Stampersgat aan de Dintel op kleigrond, Oudenbosch en
met plannen voor verdere uitbreiding en het streven om een expertisecentrum te
Oud-Gastel op de overgang van klei naar zand, en verder naar het zuiden Sint
worden voor onderhoud in composieten.
Willebrord, Hoeven, Sprundel, Rucphen, Bosschenhoofd, Zegge en Schijf.
de aanleg van een zweefvlieg- en oefenveld, dat later uitgroeide tot Vliegbasis
De regio kende een geschiedenis van turfwinning en ontginning van woeste
Moerdijk - Balans tussen industrie en omgeving
gronden, gevolgd door landbouwactiviteiten en de opkomst van industrie na
Zevenbergen heeft een lange geschiedenis die teruggaat tot de dertiende
de Tweede Wereldoorlog. Oudenbosch kenmerkt zich door haar religieus erf-
eeuw, toen het dorp ontstond aan de (Oude) Mark op een hoger gelegen donk
goed, en had vroeger een onderwijsfunctie voor de regio. Tegenwoordig zijn er
in een moerassig veengebied. In latere eeuwen ontwikkelde Zevenbergen zich
uitdagingen op het gebied van mobiliteit, behoud van lokale voorzieningen en
tot een belangrijke suikerstad, met meerdere suikerfabrieken en regionale
het vinden van een balans tussen landbouw, recreatie en wonen, waarbij een
tramlijnen voor het vervoer van suikerbieten. De aanleg van spoorlijnen en
regionale dorpenstrategie kan helpen om nieuwe inspiratie op te doen voor
verkeersbruggen zorgde voor verdere bereikbaarheid en economische groei
een duurzame toekomst.
13
DNA VAN DE STEDELIJKE REGIO WEST-BRABANT-WEST
III
CE
15
7lfl I IN
Wil 1►1f
3.
Ambitie 2040: hoogproductieve leef- en transitielandschappen
West-Brabant West is in vele opzichten een transitielandschap. Dat begint
bodem- water en natuursysteem.
al bij de ondergrond met dynamische overgangen tussen nat en droog, zand
Energietransitie - De nationale doelstelling om klimaatverandering tegen te
en klei, hoog en laag, zoet en zout. West-Brabant West is ook een landschap
gaan is om in 2050 (bijna) energie- en CO2 neutraal te zijn. Makkelijk is deze
van stromen, sporen, buizen en wegen waarlangs mensen, energie, goederen en
transitie niet. Er is transportschaarste op het elektriciteitsnetwerk. Dat vormt
grondstoffen onderweg zijn tussen Rotterdam, Antwerpen, Zeeland en Brabant.
een groot risico voor de verdere ruimtelijk-economische ontwikkeling van
Het open landschap veranderde in de afgelopen decennia van kleur. Ze werd
onze regio, maar ook voor de toekomst van onze bestaande bedrijven. De
geschikt gemaakt voor suikerbieten, aardappelen, chemie, logistiek, energie
energietransitie vraagt om een andere benadering van energienetwerken in
en glastuinbouw. Opnieuw staan we aan de vooravond van grote transities.
relatie tot ruimtelijke ontwikkeling. En komen veel nieuwe ruimteclaims op ons
Het stedelijk gebied, de dorpen, onze landbouw, de economie, industrie en
af. Met nieuwe aanlandingen van wind op zee, nieuwe hoogspanningsmasten,
het energie-, natuur- en watersysteem, allemaal staan ze voor een grote
converterstations, waterstofcorridors, warmteleidingen, geothermieparken,
verandering. Tijden van transitie vragen om reflectie van wat we hebben in
windmolens, zonneparken, elektrolysers, grootschalige batterijopslag en
het heden en om het uitzetten van een duurzame koers richting een betere
waterstofcentrales. Dit vraagt om additionele afspraken om leefbaarheid en
toekomst.
ruimtelijke kwaliteit toekomstbestendig te borgen.
3.1. Zelfs als we niks doen gaat onze regio veranderen
Transitie van de economie - West-Brabantse ondernemers,
Meebewegen en anticiperen op de klimaattransitie - Het klimaat verandert. De
onderwijsinstellingen en overheden zetten brede welvaart (gezondheid,
effecten hiervan zijn steeds vaker en heviger zichtbaar. Het wordt warmer,
persoonlijke ontwikkeling, sociale cohesie, maatschappelijke betrokkenheid,
natter en droger en de zeespiegel stijgt. En dat zorgt voor nieuwe uitdagingen
tevredenheid over het leven en huisvesting, veiligheid en milieukwaliteit)
(onder meer versterkt door versteningsdruk en gemaakte keuzes in het
voorop als doel voor regionaal-economische ontwikkeling (Raboresearch,
watersysteem). Zo hebben de extreem warme en droge zomers van de
2023). Dat vraagt om meer samenwerking en netwerkvorming voorbij de
afgelopen jaren geleid tot watertekorten in de agrarische gebieden, verzilting,
grenzen van sectoren, streken, regio's en landen. Verbindingen moeten
verdroging van natuur en bossen en hittestress voor bewoners en bezoekers
volgens Pieter Tordoir (Economische Hub West-Brabant, 2018) worden
van de steden en dorpskernen. We moeten in betere balans komen met ons
gelegd met kennis, innovaties en specialisten van buiten (Breda-Tilburg,
16
Brainportregio Eindhoven, TU Delft, Wageningen en Vlaanderen). En het
geworden, om aantrekkelijk te zijn voor jong talent en hoogopgeleid
lokale onderwijs moet nauw aansluiten bij de specialisaties en behoeften
personeel. Er wordt in de regio nog onvoldoende gebruik gemaakt van de
in het regionale bedrijfsleven. Vanzelfsprekend is regio-overstijgende
bestaande spoorverbindingen. Het voor- en natransport van de treinstations naar de ker'nen en topsectoren (in Woensdrecht, Moerdijk en Dinteloord)
samenwerking niet. West-Brabant West heeft als grensregio te maken met de barrièrewerking vanuit culturele en bureaucratische verschillen tussen
is onvoldoende, mede omdat hoogwaardig openbaar vervoer buiten onze
twee landen en meerdere provincies. Om aantrekkelijk te zijn voor de
twee grootste steden nagenoeg ontbreekt. Om te komen tot rendabel en
beroepsbevolking is volgens Tordoir een goed bereikbaar en hoogwaardig
goed OV zijn massa en slimme bundeling een belangrijke randvoorwaarde.
vestigings- en woonklimaat nodig. Met meer strategische bundeling en
Voor kleinere kernen is maatwerk (zoals vormen van flexibel, vraaggerichte
massa in de stedelijke centra en intergemeentelijke afstemming op het vlak
deelmobiliteit) een belangrijke randvoorwaarde om tot een fijnmazig
van bereikbaarheid, bedrijven, kantoren, wonen en voorzieningen.
vervoersoplossing te komen.
Doorontwikkeling bestaande kracht - Onze bestaande sterktes koesteren we.
De duurzame uitwisseling van goederen is cruciaal voor onze regionale
We zorgen voor een doorontwikkeling van sectoren die sterk zijn, zoals
economie. Goederenvervoer over spoor gaat naar verwachting dan ook
agrofood, groene chemie, circulaire economie, aerospace maintenance en
toenemen, evenals het vervoer per buis. Nu al zijn er plannen voor uitbreiding
logistiek. De logistieke sector ontwikkelt zich door in de algehele lijn van deze
van de spooremplacementen in Roosendaal en Lage Zwaluwe. Deze
RIA, waarbij we synergie zoeken met onze topsectoren.
realiteit dreigt te botsen met ambities voor verhoging van treinfrequenties
Landbouw- en grondstoffentransitie - De traditionele landbouw die voorheen
potentie van binnenstedelijk verdichten). Een duurzame visie van Rijk,
succesvol was, heeft het moeilijk op de mondiale markt. Boeren zoeken
provincie en regio gezamenlijk is nodig op de relatie tussen lokale
naar een nieuw en volhoudbaar toekomstperspectief. Dat perspectief komt
leefbaarheid en de toename van goederenvervoer over rails.
(personenvervoer) en het beter benutten van onze spoorzones (inclusief
er vanuit de vraag van een andere sector. Niet alleen fossiele brandstoffen, maar ook fossiele grondstoffen worden schaarser. De petrochemische
Transitie tussen de gevels - Hoe binnendorps en binnenstedelijk te reageren
industrie is daarom naarstig op zoek naar plantaardige grondstoffen die op
op vergrijzing, huishoudensverdunning, klimaatverandering en hittestress?
termijn fossiele grondstoffen kunnen vervangen. Op veel plaatsen in de regio
En hoe om te gaan met de 15.000 woningen in kwetsbare buurten? (12% van
doet zich een stikstofprobleem voor (voor een groot gedeelte veroorzaakt
de totale regionale woonvoorraad). Als we blijven doen wat we deden zet de
door het Antwerpse Havengebied), waarbij de oplossing zowel van de (deels
uitholling van onze steden en dorpen verder door (ter illustratie: in 1930 kende
buitenlandse) industrie als de landbouw moet komen.
het stedelijk gebied van Bergen op Zoom 150 inwoners per hectare, in 1960 was dit nog maar 90 en in 2020 was het gedaald tot 40 inw/ha). Waar in 2000
Mobiliteitstransitie - Goed aangesloten zijn op het stedelijk netwerk van
een kwart van alle huishoudens uit 1 persoon bestond is de verwachting
OV en fiets is in de afgelopen decennia een cruciale vestigingsvoorwaarde
dat dit in 2040 gegroeid is tot 40%. Resultaat hiervan is dat het bestaand
17
REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST
verstedelijkt gebied feitelijk een doorgaande inwonerskrimp kent. Het aantal
maar er werd tegelijkertijd een aanslag gepleegd op de waterkwaliteit en
inwoners per hectare daalt omdat er steeds minder mensen in dezelfde
ecologische waarden. Ook de landschappelijke en historische waarden in
huizen wonen. Verhuisalternatieven zijn er nauwelijks omdat 80% van de
de regio kwamen onder druk te staan. Historische stadskernen verloren
regionale woonvoorraad bestaat uit dorpse/ suburbane rijtjeswoning-milieus. Als gevolg van de krimp daalt zowel het draagvlak voor voorzieningen, als het draagvlak voor infrastructuur.
hun verbinding met het water en oude vestingen liggen geïsoleerd in het landschap. Schaalvergrotingen in de landbouw leidden tot herinrichting van het buitengebied. Onzorgvuldige inpassing van logistiek, energie en infra leidt tot verdozing en verrommeling. Uitdaging is om de kwaliteit van onze leeflandschappen te versterken en om te komen tot natuurherstel.
Ruimtelijke transitie - Grote delen van de regio zijn door de Deltawerken de directe verbindingen met zee kwijtgeraakt. Het bracht veiligheid
IffitiiiiMr-
1
It OIO! '
I
s
18
AMBITIE 2040: HOOGPRODUCTIEVE LEEF- EN TRANSITIELANDSCHAPPEN
3.2. Ambitie: Een nieuw toekomstperspectief voor West-Brabant West. Hoogwaardig robuust landschap van wereldklasse in balans met een vitale regio.
dat we de vruchten plukken van onze unieke ligging. Dat vraagt om een omslag van 'transito'naar plek'en van 'snel doorvoeren'naar 'meerwaarde creëren'. Dit in relatie tot de grote transitievraagstukken waar we ons voor gesteld zien staan.
De Stedelijke Regio West Brabant West is, als grensregio, een internationaal goed verbonden regio met water-, spoor-, weg-, -lucht en buisverbindingen
Economisch onderscheidend - Juist West-Brabant West biedt goede
van- en naar de wereldsteden Rotterdam en Antwerpen, de provincies Zeeland
randvoorwaarden om richting de toekomst koploper te worden in circulaire
en Zuid-Holland en het overige deel van Stedelijk Brabant. West-Brabant-
ketens. De chemische industrie en agrosector vervullen op Europees
West bevindt zich daarmee op een belangrijk knooppunt van infrastructuren
niveau een voortrekkersrol in de transitie naar een biobased economie. Dit
(snelwegen, buisleidingen, waterwegen, spoorwegen, luchthaven,
mede dankzij de unieke samenkomst van zowel organische grondstoffen
hoogspanningsleidingen, waterstof) tussen drie aanpalende industriegebieden
(uit de land- en tuinbouw) als de verwerkende (chemische) industrie.
(Rotterdam, Antwerpen en Zeeland). Om richting de toekomst als regio vitaal te
Voorbeelden zijn er eindeloos. In Bergen op Zoom zijn meerdere bedrijven
blijven is het van belang dat de wereld niet meedogenloos door ons heen raast, maar
gevestigd die werken aan de vergroening van de productielijnen. Het gaat
AMBITIE 2040: HOOGPRODUCTIEVE LEEF- EN TRANSITIELANDSCHAPPEN
dan bijvoorbeeld om het gebruik van groene plastics of verf op basis van
van het benodigde menselijk kapitaal niet zonder een aantrekkelijke leef-
plantaardig materiaal. De aanwezigheid van campussen, zoals Green
, woon- en werkomgeving. Om weerstand te bieden tegen grootschalige
Chemistry Campus en DAB, dragen bij aan de ontwikkeling van innovatieve
bedrijvenclusters, windparken en bietenvelden, moet de groene contramal
methoden. Op de Green Chemistry Campus ontwikkelt innovatief MKB,
(het leeflandschap) minstens van eenzelfde robuuste orde — en even zicht-/
samen met universiteiten en kennisinstellingen nieuwe methoden voor de
herkenbaar zijn als het industriële landschap. We moeten vandaag beginnen
valorisatie van organisch restmateriaal (zoals bietenpulp). Bij Protix (op DAB)
te werken aan de hoogproductieve leef- en transitielandschappen van morgen.
wordt gewerkt aan de eiwittransitie door eiwitten en vetten te produceren
Onze vestingsteden, de voorzieningen van Roosendaal en Bergen op Zoom en
uit insecten (geschikt voor diervoeding). Shell bouwt in Moerdijk aan
het omringende landschap (Zuiderwaterlinie, Vliet, Dintel, Mark, de turfvaarten,
pyrolyse-installaties die 'problematische' afvalplastics chemisch recyclen
Brabantse Wal, Grenspark Kalmthoutse Heide, GeoPark Schelde Delta, het
tot nieuwe grondstof voor de chemie. Business Park Aviolanda is het op
Volkerak, Naad van Brabant, Rucphense Bossen en de Dintelse Gorssen) spelen
een na grootste onderhoudscentrum voor vliegtuigen in Nederland en heeft
in dit opzicht een cruciale rol. Om uit te groeien tot een leeflandschap van
de ingrediënten in huis om hét mondiale expertisecentrum te worden voor
wereldklasse moeten we onze kwaliteiten borgen waarin we de groene parels
onderhoud in composieten. In het Cosun Innovation Center (Dinteloord)
versterken en vergroten en nieuwe groene robuuste structuren binnen- en
wordt onderzoek gedaan naar het gebruik van suiker, cellulose, vezels
rondom onze regio met elkaar verbonden worden.
en andere nuttige stoffen uit suikerbiet, bietenblad en vezelgewassen. Veelbelovende ingrediënten zijn er dus al in de regio maar om koploper te
(Inter)nationaal goed verbonden - Om onze centrale ligging tussen Vlaanderen,
worden moeten we actie ondernemen. We koesteren onze campussen: Deze
Zeeland, Randstad en Brabantstad beter uit te nutten transformeren
stelsels van samenhangende economische en maatschappelijke functies die
we Bergen op Zoom en Roosendaal van pleisterplaats langs de A4/A17
gemeentegrens-overschrijdend zijn bieden ons economisch perspectief. We
naar integraal onderdeel van het Stedelijk Netwerk Nederland, inclusief
gaan rondom deze veelbelovende clusters in Roosendaal, Bergen op Zoom,
een connectiviteit naar Antwerpen en de rest van Vlaanderen. Dankzij
Moerdijk, en Woensdrecht een agenda voeren met focus op human capital
ontwikkelingen in de Spoorzone van Roosendaal en binnenstedelijke
(behoud en aantrekken van talent) — en met triple helix samenwerking tussen
sleutellocaties in Bergen op Zoom worden we integraal onderdeel van deze
overheid, opleidingsinstituten en het bedrijfsleven.
krachtige netwerkstructuur van stedelijke en landelijke regio's, waarbij we onze eigen positie versterken en bijdragen aan geheel van het netwerk. Onze
Leeflandschap van wereldklasse - Werken aan vernieuwing binnen de agrofood,
economische clusters in Moerdijk, Dinteloord en Woensdrecht krijgen een
groene chemie, circulaire economie, maintenance en logistiek vraagt ruimte. De
stevige OV-aantakking op het Stedelijk Netwerk Nederland (met verbindingen
optelsom van fabrieken met milieu- en veiligheidscontouren, converterstations,
richting Antwerpen, Breda en Rotterdam).
industrieterreinen, glazen complexen, silo's, koeltorens, hoogspanningsmasten, zonneweides, windmolens, batterijen en waterstofcentrales levert zonder sturing geen lokale meerwaarde op. Tegelijkertijd kunnen we bij het aantrekken
21
4. Investeringsagenda
rl
P)":,..
•
- • lalkiliwir •
..
aik ".4"o..•
"
, at."
11
Van ambitie naar realisatie De opgave en ambitie is geschetst. Maar wat is er nodig om de ambitie te verwezenlijken? In dit hoofdstuk worden de investeringen geschetst, waarmee we als Stedelijke Regio de goede stappen kunnen zetten om onze gedeelde ambitie voor 2040 waar te maken. Dat gebeurt in twee stappen: Allereerst wordt er per thema een 'stip op de horizon'geschetst, volgend op het eerder beschreven DNA en ambitie (deel A), vervolgens worden daar investeringen aan gekoppeld (deel B). Met deze investeringen kunnen we de volgende stap zetten in de duurzame ontwikkeling van Stedelijke Regio WestBrabant West.
-
-
•
..••••
-
-
.
....m•••••
. -
^•^-
.
1:7
_
-
,•
onimorwirá.7
REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST
Opbouw en structuur investeringsagenda
geprobeerd projecten en doelen slechts eenmaal te
Welke interventies (maatregelen) zijn nodig op regionale
noemen, om verwarring te voorkomen. Wel zijn er
schaal om de gewenste duurzame ontwikkeling
regelmatig koppelingen gelegd via bijvoorbeeld witte
mogelijk te maken? Dit hoofdstuk beschrijft de
blokken en koppelingen tussen (sub)doelen.
Brede ambitie RIA
Thema
concrete investeringen. De investeringen volgen uit de Regionale Verstedelijkingsstrategie en voorliggende
Prioritering
hoofdstukken. De investeringen zijn opgebouwd in een
Er is een prioritering in de projecten toegekend. Voor
'boomstructuur': Van hogere ambitie naar concreet
de dikgedrukte, onderlijnde projecten geldt dat we
investeringsproject. Dit geeft inzicht in de verschillende
deze prioritair aan willen pakken. Prioritering is daarbij
investeringen, de samenhang, en de koppeling aan de
een lopend proces: Ontwikkelingen van buiten maar
hogere doelen uit de RIA.
ook een periodieke herijking van nut en noodzaak kan
Subambitie
leiden tot herprioritering van projecten. De prioriteit gaat Van ambitie naar doel naar project
vooralsnog vooral toe naar (A) het ontwikkelen van
De boom is vanuit twee kanten opgebouwd. Van
de economische campussen en (B) het uitvoeren van
bovenaf via de hogere ambitie vanuit verstedelijking/
lopende processen (MMMP, Regiodeal Wonen, BPLG
de RIA, van onderaf via concrete projecten. Van
e.d. en Uitvoeringsagenda NOVEX Stedelijk Brabant.
boven gezien is allereerst de brede ambitie vanuit de RIA opgenomen. Vervolgens is voor elk van de vijf
Roltoedeling en taken
hoofdthema's uit de RIA de subambitie beschreven.
Ook is er een roltoedeling bepaald. Op basis van hiervan
Daarna is de ambitie van elk van die thema's
wordt duidelijk wat de SRWBW precies voor een project
geconcretiseerd in doelen ), gevolgd door een nog
gaat doen en welke inzet er voor gepleegd moet gaan
concretere laag. Als laatst vallen er concrete projecten
worden.
onder deze subdoelen.
•
1
Project (investering)
Project (investering)
Project (investering)
Ingrediënten (zie bijlage)
Ingrediënten (zie bijlage)
Ingrediënten (zie bijlage)
N Projecten in samenwerking in het NOVEXprogramma uitvoeren
Samenhang en integraliteit
R Deelnemen en regionaal verbinden op inhoud
In deze strategie wordt uitgegaan van een integrale
in die gevallen waar een andere partij primair
aanpak en een integrale afweging van belangen op
verantwoordelijk is
het gebied van economie, wonen, mobiliteit, natuur,
•
0 Onderzoeken vanuit de SRWBW
landschap, water, sociaal domein en duurzaamheid
•
ti Uitvoeren als SRWBW
(o.a energie, stikstof/CO2, water, klimaatadaptatie en
•
K Kennisdeling
natuurontwikkeling). Soms zorgt dat voor dubbelingen
•
F (mee) Financieren of lobbyen
en/of doelen die onder meer ambities vallen. Er is altijd 24
REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST
Een nieuw toekomstperspectief voor West-Brabant West: Hoogwaardig robuust landschap van wereldklasse in balans met een vitale regio.
1
w niaboo
lardtchy
larottowe
q...huw. ere Moilers.en
VOO« en toséerre at. wennagg
Cootroel recu10.1, tutu,
Somp.brd■ne tomen,. ladroallgoln Reoutladl ok Mep. CO ZO., iwhhaI«.«)
~pok kelretweeg •~4 Owne
Vaettedaq benslinált•awarm
ámlantelgpat molm, eConarim. bachtovIonarnanur mord.»
lbenh.
nam»0~4
••••••,» lire.•••••••••• •••••••••••••••••••••
111.147'.9.1.~1
laai
Mw.
ron i
earrinwq..~
PP~MO
11~~
~Au
Immi.imo••••Ima •
••••••••••••••••••
•••.••••••
•••••••••....*•••••••••••••••••••••••••
11~I~PRIPIP
IMMIL.M.Y.11111 ••••••••••••..
INVESTERINGSAGENDA
Een nieuw toekomstperspectief voor West-Brabant West: Hoogwaardig robuust landschap van wereldklasse in balans met een vitale regio.
Inee,m+,• nemen.« en enlenn,e.
Inn:Q++, J1 nnabate ..... K.Gewurkley.bcpperld , a11 ...J+.n en ...nem
+been
•
Reel torn Onoteken• co «ww.,. ren Inpent.. ro.nn li.enern~n" auawan ,nenn treelateen en erc ,+3.0, . nvee.i.n bonen++ ende.)
•
traegmansn• vetV.edelkid pet40 nemen+
ween++ mcf.pelya nl te NF pM en HM
' Insengnew ..oe>
da wc. +Cd Ce opg.. e>le~ dranen
i n.elnenn onemehnnnl
teme••••• e.,•4
nen++++ •
- •n+.1.
-
wegdek.,
-•\ M.m.. Innen>. reeken pekemnel +n n....,.ntalageenle kent bennen+ eecemeenon
neenneeerrei teneaede nmennennend
•
Venni+ noapnenn:\ opyre
.aelon en .atee n..., ne onnmennanne , ,,,,,de,...nee manen Camel anndal en ...mliES
Bette bennen -"\ Kween., en Ileneen Zo...-Ce rh, pon. nam ten++ en lenen
icennesthMereng.;\ frobillensayelten,
.enegmeeng eo. el•
...Wende *n de re, • nnuMenertenencaten
waMvrraa
t:
n.* manden..
Meel ~memo« over
eamonteenan
edinikes.blettalers~e.
nek..
Vonotoren ban,
nel+.•
eMr •
he..
neer
...ne++. .....••••••••••
..••••••••
27
•
Se.ter1.2,7 ,
4.
•
Wk
aM••••
WE/ik -
,
•
14, 4.1. Klimaatadaptatie, water, natuur en landschap -mliewrini". 3
Water Zandgronden Kleigronden Naad van Brabant Natuur netwerk Kreken Beken Bebouwd gebied Becirijventerrein Landschapsparken Spoor Goederenspoor
Sxlweg Treinstation Vliegveld Kloppende harten
0 0
Vestingsteden
Watersporten Natuurbruggen
4--t ,
Stad-landverbindingen
Een nieuw toekomstperspectief voor West-Brabant West: Hoogwaardig robuust landschap van wereldklasse in balans met een vitale regio. r
Klimaatadaptatie, water, natuur en landschap Ambitie: Goed wonen, leven, werken Leeflandschap van wereldklasse
Versterken/ beschermen natuur en landschap
Verbeteren klimaatadaptief woon- en leef systeem
/"«
Transitie landbouw
Regionale systeemstrategie voor het landelijk gebied (gekoppeld aan bodem/water-sturend, kloppende harten-economische ambitie regio, en in samenhang andere thema's)
Strategie voor een hoogwaardig leeflandschap
Projecten
Projecten
Roltoedebng en teken N R
O ▪ F
PIJI.(1.0 samenvverlang er hel NOVEX-programma onee.en Deelnemer, ni rewnear vertrekken op inhoud is dee gevallen waar een vndere pari omnaait ettantwootektbk %Jeu... Van. de SiewBvir lretowers als SKsvbirt venauldarg reitellfrownciwen of Messen
Water en bodem sturend als voorwaarde
• Suleemvlalellirnattrobuuste Liagnielegenarrekleipotders (0) • Syeltemvielewatee Yiegattabeattriest(0) • U.limeringspian ',erelinten. Verkoelen stad vanuit buiten. gebied en 'Metra! hemelwater (0) • Systeemvisie hogere zandgronden en overgangsgebieden (0) • Onderzoeken opzetten atikstolhank (0) • Plots duurzaam agransch perspectief (0) • Uitwerking BPLG Wesr.Brabant West (R) • GGA )
• Groenblauwe dooradering, oa versterking van de groen/blauwe dooradering van Bergen op Zoom en Roosendaal (0) • Opzetten Bossenstraregie (0)
Korea re projecren 1.,, drkgedruhtlondestrcept.
29
Continueren GGA, BPLG, ontwikkelperspectief Brabant, omgevingsvisies
Borgen en verankeren principes
Projecten • Uitwerken aanpak klimnel. bestendig mistelden (zie 00505 med. Oib. ambitieladder). uttwerkIng Waterbodem-sturend voce inbrelding (0) • Verankering in omgevingsvisie, -plannen en waterschapsprogt en verordeningen inclusief kwaliteitsprincipes: opzetten cengevingstalel (B)
Ontwikkelen landschapsparken en groene corridors
Projecten • Groene landschapscorridor AFC/I•loerdgl, en Rcosendaal/Ruchen/Slalderber. F. ge • Opstellen plan groene condor Woensdrecht/Roosendaal/Rucohen In samenhang rnet plannen van defensie (NPRO) • Plan dourontvekkeling landschapscorridor Brabantse Wal E Geopatk Scheldedelta (R F)
REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST
A. Stip op de horizon (
Toelichting opbouw/ structuur: De investeringen in de RIA zijn opgebouwd als doelenboom. Startend met de brede ambitie vanuit de RIA volgt vervolgens de subambitie per thema. Vervolgens is deze ambitie geconcretiseerd in doelen, gevolgd door subdoelen. Als laatst worden de concrete projecten onder deze subdoelen benoemd, het zogenaamde 'middel'op het doel te bereiken.
Versterken/ \ beschermen natuur en landschap
/
Verbeteren \ klimaatadaptief woon- en leefsysteem 2
(-
\_
Transitie landbouw
\
/-
Water en \ bodem sturend als voorwaarde
..I
2
De geformuleerde doelen onder dit thema hangen sterk met elkaar samen, waarbij ze ook niet zonder elkaar gerealiseerd kunnen worden. Zo heeft het verbeteren van een klimaatadaptief woon-en leefsysteem sterke samenhang
Ambitie Subambitie (Thema)
met hoe we het landschap gebruiken en willen ontwikkelen. Ook voor de landbouwtransitie geldt dat deze direct verbonden is met de andere thema's. Daarnaast hangt de uitwerking van deze doelen sterk samen met de
Doel Subdoel
gebiedsspecifieke kenmerken (een landbouwtransitie ziet er anders uit op kleidan op zandgrond). Daarom werken we deze doelen gebiedsgericht uit:
Project
Ontwikkeling van biobased agro op de kleipolders (Cluster Steenbergen-Moerdijk) •
Aan de noord- (Steenbergen, Moerdijk) en westzijde (Bergen op Zoom, Woensdrecht) van de regio ligt het zeekleigebied. De land- en tuinbouw ontwikkelt zich op deze kleipolders naar een steeds meer
Eerst schetsen we de subambitie voor dit thema:
hoogproductieve, innovatieve hightech branche die zich richt op biobased circulaire economie. Daar hoort de transitie bij van de teelt van consumptiegewassen (zoals aardappelen en suikerbieten) naar nieuwe gewassen en teelten (bijv. vezels en grondstoffen voor agrochemie en biobased bouwen). AgroFood cluster (AFC), Cosun, Green Chemestry
Klimaatadaptatie, water, natuur en landschap Ambitie'Goed wonen, leven. werken - Leeflandschap van wereldklasse
De hogere RIA-ambitie specificeren we voor het thema klimaatadaptatie, water, natuur en landschap. De twee belangrijkste elementen hierin zijn enerzijds het toewerken naar een systeem waar bodem en water sturend zijn. Op systeemniveau ambiëren we een goed functionerend en duurzaam/ toekomstbestendig groen-blauw systeem. Anderzijds leven en wonen we in dit systeem: Daarom zetten ook in op leeflandschap van wereldklasse.
• •
30
Campus (GCC) en DAB-lab (Delta Agro Business laboratorium) ontwikkelen zich tot de (kennis)centra van deze innovatieve land- en tuinbouw. Er ligt al een opgave met betrekking tot KRW, NNB en NNP die voor 2027 gerealiseerd moet zijn. In de contramal van het hoogproductieve landschap investeren we in (recreatieve) kwaliteiten langs het Volkerak, de kreken, Zuiderwaterlinie, de Vliet, Dintel en Mark (mooi voorbeeld: Dintelse Gorzen)
INVESTERINGSAGENDA
•
•
Voorliggende uitdaging is het samen met onze (grensoverschrijdende)
Vanuit het kader 'bodem en water sturend'is de ambitie voor
partners toewerken naar een bodem- watersysteem dat voldoende
het watersysteem herstel van de sponswerking van de bodem,
zoetwaterbeschikbaarheid kan bieden om de gewenste teelten van
het bereiken van een robuust grondwatersysteem, beekherstel
voldoende gezond zoet water te voorzien in tijden van droogte en
en groenblauwe dooradering als onderdeel van het robuuste
moet robuust genoeg zijn om (lokaal) extra water te kunnen bergen in
landschap. Om dit te bereiken is het zaak water vast te houden op de
natte periodes (robuuste natuurlijke buffers). Dit moet ook zorgen voor
wal en minder af te voeren (zie ook traject Gebieds Gerichte Aanpak
'tegendruk' om verzilting tegen te gaan. Aanzet hiertoe wordt voorzien
Brabantse Wal). Om verdroging te bestrijden zal in de toekomst het
in het Brabants Programma Landelijk Gebied (BPLG) en Brabantse
grondwaterpeil omhoog moeten. Daardoor zal de landbouwkundige
Groenblauwe Gebiedsgerichte aanpak (GGA) De eerste investeringen zijn
geschiktheid op de flanken van de zandgronden fors verbeteren (die
al gedaan (Roode Vaart Zevenbergen en de krekenvisie).
worden minder droogtegevoelig. In de regio speelt landbouw een
De campussen van DAB/ Green Chemistry in Bergen op Zoom en Cosun
belangrijke rol, waarbij hoogwaardig voedsel wordt geteelt. Dit biedt goede kansen voor hoogproductieve grondgebonden landbouw, met
in Dinteloord ontwikkelen we verder om deze transitie te versnellen.
aandacht voor de juiste teelt op de juiste plek en voor het voorkomen/ •
•
Kringlooplandbouw in het kleinschalig zandlandschap
verminderen van emissies naar grond- en oppervlaktewater.
Aan de zuidzijde van de regio bevinden zich de hoge zandgronden met
De grondgebonden landbouw op de hoge gronden(ruggen) zal
aan de westzijde daarvan een uitgestrekte zandrug met steilranden (de
rekening moeten houden met droge omstandigheden en minder
Brabantse Wal). De zandgronden worden benut als stedelijk uitloopgebied
mogelijkheden voor beregening. Hier liggen voor agrarische
voor inwoners uit o.a. Bergen op Zoom, Roosendaal, Etten-Leur, Breda
ondernemers vooral kansen voor niet-grondgebonden circulaire
en Antwerpen en omstreken (denk o.a. aan Brabantse Wal, Rucphense
teelten (zoals substraatteelt, met behoud van waterinfiltratie en als
bossen, Pagnevaartbos, Grenspark Kalmthoutse Heide)
dit landschappelijk inpasbaar is), en verbreding van activiteiten zoals
Ambitie voor de zandgronden is om te komen tot een onderscheidend
zonne-energie, bosbouw en strokenlandbouw. Ook in de ring rondom
landschap (met aantrekkingskracht tot aan Antwerpen, Rotterdam
Natura2000-gebied de Brabantse Wal is ruimte voor nieuwe natuur en
en verder) waarin recreatie, natuur, water, economie, landbouw en
nieuw bos en worden grondwateronttrekkingen beperkt om verdroging
wonen samenkomen. Dat gaat in samenhang met de opgaven in de
van de natuur tegen te gaan. De veehouderij en plantaardige sectoren
Bossenstrategie en het benutten van logische plekken die uitermate
kunnen elkaar versterken in deze kringloop.
geschikt zijn als spons. Bijvoorbeeld door de ontwikkeling van nieuwe landschapselementen (zoals laanbeplanting, houtwallen, heggen en
Cluster Bergen op Zoom en cluster Woensdrecht-Brabantse Wal
bosjes), behoud van grootschaligheid op de hoge open delen (rondom
•
In dit deel van het zandgebied gaat het om het beter organiseren van
Wouw), ecologische verbindingszones, vloeiende groene overgangen
infiltratie van water op de hoge gronden, vasthouden van gezond
tussen de dorpskernen en het buitengebied, voorzieningen die zowel door
wal-water onderaan de Brabantse Wal en robuuster maken van de
bewoners als recreanten worden gebruikt, voedselbossen, recreatieve
beekstructuren. Voor een gezonde waterkwaliteit, samen met onze
natuurpoorten icm aantrekkelijke wandel- en fietsroutes.
Vlaamse buren, is een grensoverschrijvende samenwerking van 31
REGIONALE INVESTERINGSAGENDA REGIO WEST-BRABANT WEST
Transitie van het zandgebied: Dal van de Molenbeek. In stedelijk Roosendaal wordt de beweging ingezet naar meer ruimte voor de beek. Uitdaging is om het gehele tracé van de Molenbeek als 1 opgave op te pakken — in verbinding met de Rucphense Bossen en het Grenspark Kalmthoutse Heide. Niet sectoraal vanuit het halen van de Kaderrichtlijn Water maar vanuit het toekomstperspectief voor het hele aanliggende gebied. Ingrediënten zijn: • Stedelijke transformatie en kwaliteitsverbetering binnen de stad (o.a. aanpak centrum en kwetsbare buurten) • Stad-landverbinding / recreatief-stedelijk uitloopgebied aan de zuidkant van Roosendaal • Ruimte voor beek, bos en natuur • Toekomstperspectief voor de landbouw
belang. Hierbij gaat het vooral om de Brabantse wal en het toevoegen van buffers romdom het Natura 2000-gebied. Daarnaast is een betere recreatieve zonering van belang. Zo moeten robuuste natuurlijke structuren en -verbindingen doorheen de regio gecreëerd worden. Dit kan door middel van bijvoorbeeld ecoducten over infrastructuur en robuuste landschapsverbindingen langs beekdalen om natuurgebieden met elkaar te verbinden. Zo wordt de kwaliteit van de steden verbeterd met meer stedelijke uitloopgebieden. De recreatiebehoefte vanuit de steden kan dan meer afgeleid worden van de meest waardevolle natuurgebieden.
Cluster Roosendaal en cluster Halderberge en Rucphen
Met het toevoegen van extra natuur verhoogt het gewenste stedelijke
•
In dit cluster gaat het eveneens om het beter organiseren van infiltratie