22 VNG Vergaderstukken extra ALV 13 januari 2022

AGENDA digitale Extra Algemene Ledenvergadering VNG Donderdag 13 januari 2022 van 13.30 tot 15.30 uur, vanuit de studio in IJsselstein. NB: moties/amendementen worden steeds bij het betreffende agendapunt behandeld. 1.

Opening

2.

Mededelingen

3.

Benoeming notulencommissie Extra ALV 13 januari 2022

4.

Vaststelling notulen ALV 16 juni 2021

Bijlage

5.

VNG Jaarplan 2022 (inclusief GGU)

Bijlage

6.

Regeerakkoord

Bijlage

7.

Herijking gemeentefonds

Bijlage

8a.

Stand van zaken lopende trajecten

Bijlagen

1. Uitvoering Klimaatakkoord 2. Hervormingsagenda jeugd 3. Versterking integrale dienstverlening gemeenten 4. Raadsverkiezingen 5. Werving nieuwe leden VNG bestuur en commissies na de raadsverkiezingen 6. VNG Visie 2030 8b.

Verantwoording bestuur over uitvoering moties eerdere ledenvergaderingen

9.

Wat verder ter tafel komt en rondvraag

Bijlagen

Inclusief moties die niet bij eerdere agendapunten zijn behandeld.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

vng.nl

CONCEPT NOTULEN ALGEMENE LEDENVERGADERING 16 JUNI 2021 Notulen van de algemene ledenvergadering van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, op woensdag 16 juni 2021. De vergadering heeft digitaal plaatsgevonden. De ALV van de VNG is opgenomen en terug te vinden op YouTube via deze link. In de notulen staat de link naar het betreffende agendapunt in YouTube in de titel van het agendapunt. Aanwezig zijn bestuursleden – met Jan van Zanen (burgemeester van Den Haag) als voorzitter, tevens voorzitter van de vergadering – en de algemene directie van de Vereniging, alsmede, blijkens de ingeleverde presentiekaarten de volgende gemeenten: a. Gemeenten Aa en Hunze Aalsmeer Aalten Achtkarspelen Alblasserdam Albrandswaard Alkmaar Almelo Almere Alphen aan den Rijn Alphen-Chaam Altena Ameland Amersfoort Amstelveen Amsterdam Apeldoorn Arnhem Assen Asten Baarle-Nassau Baarn Barendrecht Barneveld Beek (L.) Beemster Beesel Berg en Dal Bergeijk Bergen (L.) Bergen op Zoom Berkelland Bernheze Best Beverwijk Bladel Blaricum Bloemendaal Bodegraven-Reeuwijk Boekel Borne

Borsele Boxmeer Breda Brielle Bronckhorst Brummen Bunnik Bunschoten Buren Capelle aan den IJssel Castricum Coevorden Cranendonck Cuijk Culemborg Dalfsen De Bilt De Fryske Marren De Ronde Venen De Wolden Delft Den Helder Deurne Deventer Diemen Dinkelland Doesburg Dongen Dordrecht Drechterland Drimmelen Dronten Druten Duiven Echt-Susteren Ede Eemnes Eemsdelta Eersel Eindhoven Elburg

Emmen Enkhuizen Enschede Epe Ermelo Etten-Leur Geertruidenberg Geldrop-Mierlo Gemert-Bakel Gilze en Rijen Goeree-Overflakkee Goes Goirle Gooise Meren Gorinchem Gouda Grave Groningen Gulpen-Wittem Haaksbergen Haarlem Haarlemmermeer Halderberge Hardenberg Harderwijk Hardinxveld-Giessendam Harlingen Hattem Heemskerk Heemstede Heerde Heerenveen Heerhugowaard Heerlen Heeze-Leende Heiloo Hellendoorn Hellevoetsluis Helmond Hengelo (O.) Het Hogeland

Heumen Heusden Hillegom Hilvarenbeek Hilversum Hoeksche Waard Hollands Kroon Hoogeveen Hoorn Horst aan de Maas Houten Huizen Hulst Kaag en Braassem Kampen Kapelle Katwijk Kerkrade Koggenland Krimpen aan den IJssel Krimpenerwaard Laarbeek Landerd Landgraaf Landsmeer Langedijk Lansingerland Laren (NH.) Leeuwarden Leiden Leiderdorp Leidschendam-Voorburg Lelystad Leudal Leusden Lingewaard Lisse Lochem Loon op Zand Lopik Losser Maasdriel Maasgouw Maassluis Maastricht Medemblik Meerssen Meierijstad Meppel Middelburg (Z.) Midden-Delfland Midden-Drenthe Midden-Groningen Moerdijk Molenlanden Montferland Montfoort Mook en Middelaar

Neder-Betuwe Nederweert Nieuwegein Nieuwkoop Nijkerk Nijmegen Nissewaard Noardeast-Fryslân Noord-Beveland Noordenveld Noordoostpolder Noordwijk Nuenen, Gerwen en Nederwetten Nunspeet Oegstgeest Oirschot Oisterwijk Oldambt Oldebroek Oldenzaal Olst-Wijhe Ommen Oost Gelre Ooststellingwerf Oostzaan Opmeer Opsterland Oss Oude IJsselstreek Ouder-Amstel Oudewater Overbetuwe Papendrecht Peel en Maas Pijnacker-Nootdorp Purmerend Putten Raalte Reimerswaal Renkum Renswoude Reusel-De Mierden Rheden Rhenen Ridderkerk Rijssen-Holten Rijswijk (ZH.) Roermond Roosendaal Rotterdam Rozendaal Rucphen Schagen Scherpenzeel Schiedam Schouwen-Duiveland s-Gravenhage 's-Hertogenbosch

Simpelveld Sint Anthonis Sint-Michielsgestel Sittard-Geleen Sliedrecht Sluis Smallingerland Soest Someren Son en Breugel Stadskanaal Staphorst Stede Broec Steenbergen Steenwijkerland Stein (L.) Stichtse Vecht Súdwest-Fryslân Terneuzen Terschelling Texel Teylingen Tholen Tilburg Tubbergen Twenterand Tynaarlo Tytsjerksteradiel Uden Uitgeest Utrecht Utrechtse Heuvelrug Vaals Valkenburg aan de Geul Valkenswaard Veendam Veenendaal Veldhoven Velsen Venlo Vijfheerenlanden Vlaardingen Vlissingen Voerendaal Voorschoten Voorst Vught Waadhoeke Waalre Waalwijk Waddinxveen Wageningen Wassenaar Waterland Weert Weesp West Betuwe West Maas en Waal

Westerkwartier Westerveld Westervoort Westerwolde Westland Weststellingwerf Westvoorne Wierden Wijchen Wijdemeren Wijk bij Duurstede Winterswijk Woensdrecht Woerden Wormerland Zaanstad Zaltbommel Zandvoort Zeewolde Zeist Zevenaar Zoetermeer Zoeterwoude Zuidplas Zundert Zutphen Zwijndrecht Zwolle

N201600961

PROD

01. Opening en Agenda De voorzitter heet de leden welkom en spreekt de hoop uit dat het internetstemmen goed verloopt. Daarnaast is er een antwoord van de majesteit waarin de uiting van gevoelens van eerbied en verbondenheid op prijs wordt gesteld en er een geslaagde bijeenkomst wordt toegewenst. De voorzitter geeft Marcia Luyten het woord om een toelichting te geven over de stemprocedure. Zoals gebruikelijk vindt er deze ALV besluitvorming plaats op basis van gewogen stemmen. Elke gemeente heeft per 1000 inwoners 1 stem, met een maximum van 75 stemmen per gemeente. De uitslagen zijn openbaar en het stemgedrag wordt na de vergadering via de VNG-website bekend gemaakt. Het systeem wordt getest met een proefstemming. Alleen vooraf aangemelde sprekers kunnen het woord voeren. Daarnaast kunnen stemgerechtigden van de gemeenten via de chatfunctie vragen stellen. Deze worden beantwoord door VNGmedewerkers en zijn voor iedereen zichtbaar. De voorzitter licht vervolgens de agenda en stukken van de ledenvergadering toe. De stukken zijn per ledenbrief op 19 mei verzonden met een toelichting op de aangepaste vergaderwijze. Op 10 en 14 juni zijn een aantal moties en preadviezen van het bestuur toegezonden. Om toe te zien op een juist verloop van de stemmingen is een commissie van stemopneming aangewezen. Deze staat onder voorzitterschap van Geert van Soest, raadsgriffier van Venlo.

02. Benoeming van de notulencommissie ALV 16 juni 2021 03. Vaststelling notulen Buitengewone ALV 12 februari 2021 Agendapunt 2 en 3 zijn samengevoegd in één stemming. Normaal gesproken wordt over de notulen en de samenstelling van de notulen besloten bij acclamatie, maar dat is in een digitale ALV niet mogelijk. 2. Voorstel notulencommissie Van deze vergadering zal het VNG-bureau een verslag uitwerken dat ter accordering op de eerstvolgende vergadering aan de leden wordt voorgelegd. Om toe te zien op een correcte weergave van de vergadering wordt statutair een notulencommissie ingesteld, bestaande uit ten minste drie personen. De voorzitter stelt voor om de volgende 3 personen te benoemen in de notulencommissie: • • •

Gerolf Bouwmeester, burgemeester Leusden Floor Bal, wethouder Velsen Ria Boere, wethouder Krimpenerwaard

3. Voorstel tot goedkeuring notulen BALV 12 februari 2021 Dan de vaststelling van de notulen van onze vorige vergadering, de BALV van 12 februari 2021. De leden van de notulencommissie voor deze vergadering werd gevormd door: • • •

Bob Vostermans, burgemeester van Beesel Chantal Broekhuis, wethouder van Utrechtse Heuvelrug Joost Nijhuis, raadslid van Enschede.

Zij hebben verklaard dat de notulen een getrouw beeld geven van wat tijdens de vergadering is besproken en besloten.

1

N201600961

PROD

Beide voorstellen worden in een enkele stemming aan de leden voorgelegd en zijn aangenomen met 100% van de stemmen.

04. Mededelingen • • •

De Groningse gemeenten Appingedam, Delfzijl en Loppersum zijn opgeheven en vormen de nieuwe gemeente Eemsdelta. De Brabantse gemeente Haaren is opgeheven en door grenswijzigingen toegevoegd aan de Brabantse gemeente Boxtel, Oisterwijk, Tilburg en Vught. Per 1 januari 2021 telt Nederland 352 gemeenten. In 2020 telde Nederland 355 gemeenten.

05. VNG Jaarverslag 2020 Het jaarverslag 2020 bestaat uit een online bestuurlijk verslag en een financieel verslag. De verantwoording van het fonds Gemeenschappelijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU) is opgenomen in beide verslagen. Er hebben zich bij dit agendapunt geen sprekers aangemeld. Het bestuurlijk verslag is ter kennisname aan de leden voorgelegd. De voorzitter stelt voor om het financieel jaarverslag vast te stellen en het bestuur décharge te verlenen. Dit voorstel wordt in een stemming aan de leden voorgelegd en aangenomen met 100% van de stemmen.

06. VNG-voorstellen 2022 6A. VNG Kadernota 2022 In de jaarlijkse Kadernota stelt de ALV de inhoudelijke en financiële kaders voor de VNG-inzet in het komend jaar vast. De Verenigingsstrategie Gemeenten 2024 is daarvoor richtinggevend. Voor dit agendapunt hebben zich geen sprekers aangemeld. Het voorstel: vaststelling van de VNG Kadernota voor 2022 wordt in een stemming aan de leden voorgelegd. De voorzitter stelt vast dat het voorstel is aangenomen met 100% van de stemmen 6B. Contributievoorstel VNG 2022 Eerder is door de ALV de meerjarige contributiesystematiek vastgesteld. Vanwege de moeilijke financiële situatie van gemeenten is dit jaar afgezien van de 1% ingroei naar dekking van de kosten voor de kernorganisatie. Er wordt over gegaan tot de stemming van het voorstel: vaststelling van het VNGcontributievoorstel voor 2022. Het voorstel wordt aangenomen met 99.61% van de stemmen.

07. Kadernota GGU 2022 Bij de voorstellen voor Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU) gaat het om twee pakketten van voorstellen: a. Voorstellen voor lopende activiteiten GGU en de Kadernota GGU 2022 b. Voorstellen voor nieuwe investeringen Er zijn bij deze voorstellen geen moties of amendementen ingediend. De voorzitter stelt voor om twee stemmingen te houden:

2

N201600961

-

PROD

Eerst een stemming over de drie voorstellen voor lopende activiteiten GGU en de Kadernota GGU 2022. Vervolgens een stemming over de vier voorstellen voor nieuwe investeringen.

Op dit agendapunt heeft zich een spreker aangemeld. De voorzitter geeft het woord aan Frits Naafs, burgemeester van Utrechtse Heuvelrug. Burgemeester Naafs vraagt aandacht voor de governance van de GGU. De democratische legitimiteit en de sturing daarop door de gemeente mag hier niet onder lijden. De wijze waarop de GGU-voorstellen gestuurd zijn naar de leden via de ALV met daarbij een extra budget aanvraag voor de nieuwe GGU-voorstellen of belangrijke opgaven geven gemeenten geen ruimte om dat ook aan de gemeenteraad voor te leggen. De vraag aan de voorzitter is om volgend jaar het gesprek aan te gaan hoe de governance van de GGU op dat punt verbeterd kan worden. De GGU omvat namelijk steeds meer taken en krijgt meer budget toegewezen, waarop de governance aangepast zou moeten worden. De voorzitter bedankt de burgemeester en vraagt een reactie van Henri Lenferink, portefeuillehouder in het bestuur van VNG. Henri Lenferink stelt dat het een mooi voorstel is vanuit de Utrechtse Heuvelrug. De governance van de GGU is verankerd in de statuten van de VNG en het reglement van het Fonds GGU. Dit wordt breed besproken in ambtelijke en bestuurlijke gremia. De betrokkenheid van de gemeenteraad is een belangrijke vraag bij dit soort zaken, maar het moet wel werkbaar blijven.

Hij stelt voor om het gesprek over de governance goed voor te bereiden, en daar ook de commissie Raadsleden & Griffiers bij te betrekken om op die manier tot een goed voorstel te komen. De gemeente Utrechtse Heuvelrug zal hierbij ook betrokken worden. De voorzitter vat samen dat het bestuur met een voorstel komt, in afstemming met de gemeente Utrechtse Heuvelrug en de commissie Raadsleden & Griffiers. 7A. Voorstellen voor lopende activiteiten GGU en kadernota GGU 2022 Het gaat daarbij om: • Vaststelling van de kadernota GGU 2022 • Opbouw van het Fonds GGU • Budget neutrale omzetting van de financiering van structurele diensten. Deze voorstellen worden in een stemming aan de leden voorgelegd en worden aangenomen met 99.91% van de stemmen. 7B. Voorstellen voor nieuwe investeringen • Collectief structureel te investeren in de propositie Kwaliteit en rechtmatigheid zorg, via Fonds GGU • Collectief programmatisch te investeren in de propositie Publieke gezondheid, via Fonds GGU • Collectief programmatisch te investeren in de propositie Fysieke leefomgeving • Bij ontbreken zekerheid over compensatie rijk, bestuur te mandateren voor de propositie Fysieke leefomgeving een overbruggingsplan uit te werken om de ondersteuningsstructuur in stand te houden. Deze voorstellen worden in een stemming aan de leden voorgelegd en worden aangenomen met 97.97% van de stemmen.

3

N201600961

PROD

08. Stand van zaken lopende trajecten De voorzitter licht toe dat er op drie belangrijke lopende trajecten een stand van zaken is gegeven, zijnde: - Uitvoering Klimaatakkoord - Herijking gemeentefonds - Onderzoek jeugd Eerst wordt het woord gegeven aan de aangemelde sprekers, waarop de verantwoordelijke commissievoorzitters kunnen reageren. Verder licht de voorzitter toe dat de nieuwe ingediende moties die betrekking hebben op de arbitrage jeugd nauw samenhangen met de VNG inzet voor de kabinetsformatie. Deze nieuwe moties worden daarom straks behandeld bij agendapunt 10: VNG inzet voor de kabinetsformatie. 8A. Stand van zaken Uitvoering Klimaatakkoord Er hebben zich geen sprekers aangemeld voor dit agendapunt. Wel wordt hier de motie behandeld van de gemeente Velsen, Heemskerk, Beverwijk en Haarlemmermeer, getiteld “Ruimtelijke inpassing van de nationale energie-infrastructuur in de al overbelaste industrieclusters van Nederland”. Het bestuur adviseert de leden om deze motie over te nemen. Voor een toelichting op de motie geeft de voorzitter het woord aan Floor Bal, wethouder van Velsen. Wethouder Bal stelt dat de urgentie op het vraagstuk van de ondergrond vraagt om een integrale aanpak met gemeenten en met diverse overheden. Er is een mooie start gemaakt met het Basis Registratie Ondergrond, maar men moet door om de energietransitie te begeleiden.

De plannen van de klimaattafels moeten worden meegenomen. Vandaar het voorstel in deze motie om het vraagstuk van de ondergrond aan te pakken als één overheid. Namens het bestuur reageert Lot van Hooijdonk, voorzitter van de commissie Economie, Klimaat, Energie & Milieu, op de motie. De VNG is het met wethouder Bal eens en stelt voor om samen aan het onderwerp te gaan werken. Er volgt een stemming met en positief preadvies van het bestuur. De motie wordt met 97.96% van de stemmen aangenomen. 8B. Stand van zaken herijking gemeentefonds De voorzitter stelt dat er zich geen sprekers hebben aangemeld voor dit agendapunt. De stand van zaken wordt ter kennisgeving aangenomen. 8C. Stand van zaken onderzoek jeugd Er is op dit punt een motie ontvangen van de gemeente Krimpenerwaard, getiteld “Verwerking arbitrage uitspraak jeugd in meerjarenbegroting”. De voorzitter geeft het woord aan Ria Boere, wethouder van Krimpenerwaard, voor een toelichting op de motie. Wethouder Boere stelt dat de uitspraak van de Commissie van Wijzen goed nieuws is, maar dat men niet te vroeg moet juichen. De ingediende motie vraagt om de uitspraak van de Commissie van Wijzen te verwerken in richtlijnen van de provinciaal toezichthouders.

Het VNG bestuur moet zich inspannen om te zorgen dat gemeenten hun begroting mogen baseren op het uitgangspunt dat het Rijk zich gaat committeren aan de uitspraak van de Commissie van Wijzen, vooruitlopend op een nieuw regeerakkoord. De motie roept de VNG op om de gemeenten te vragen deze werkwijze te volgen, ondanks dat het Rijk nog geen definitieve uitspraak heeft gedaan.

4

N201600961

PROD

De voorzitter stelt dat het bestuur de motie met een positief preadvies aan de leden voorlegt. De motie wordt aangenomen met 97.63% van de stemmen.

09. Verantwoording VNG bestuur over uitvoering moties eerdere ledenvergaderingen De voorzitter: in de Buitengewone ALV van 12 februari 2021 is opnieuw een aantal moties aangenomen. Daarnaast is een aantal moties uit eerdere ledenvergaderingen aangehouden. Gelet op de samenhang en overlapping van deze moties heeft het bestuur zijn verantwoording over de uitvoering van deze moties in een aantal gevallen geclusterd. Aan de verantwoording over de uitvoering is steeds een voorstel gekoppeld om de motie aan te houden of als uitgevoerd te beschouwen. Dat een motie is uitgevoerd betekent nadrukkelijk niet dat de VNG-inzet op het betreffende thema stopt. De inzet van de motie is in de meeste gevallen onderdeel geworden/gebleven van de reguliere VNG-inzet. De gemeente Utrechtse Heuvelrug heeft gevraagd om haar motie over Nationale parken niet af te doen, maar aan te houden. Gelet hierop past het bestuur zijn voorstel voor verantwoording over uitvoering moties in deze zin aan. De gemeente Amersfoort heeft het verzoek gedaan om haar motie over de RES, aangehouden in de BALV van 2019, niet af te doen maar langer aan te houden. Lot van Hooijdonk heeft aangegeven dat er geen bezwaar bestaat tegen het voldoen aan dit verzoek. De voorzitter stelt voor de motie aan te houden en dit mee te nemen in de stemming die straks volgt.

Er is een schriftelijke reactie van de gemeente Noordoostpolder ontvangen op de verantwoording van het bestuur over de uitvoering van de motie Noordoostpolder over budgetneutrale overgang Omgevingswet, ingediend op 25 september 2020. Bij dit agendapunt hebben zich twee sprekers gemeld: - Jeroen Ooijevaar, wethouder Schiedam, over de motie van Schiedam over afval - Ron König, burgemeester Deventer, over de motie van Deventer over de Warmtewet. Schriftelijke reactie gemeente Noordoostpolder Eerst reageert Harriët Tiemens, voorzitter van de commissie Ruimte, Wonen & Mobiliteit, op de schriftelijke reactie van Noordoostpolder. Harriët Tiemens stelt de reactie (de wens voor complete compensatie van de structurele effecten van de invoering van de Omgevingswet) van Noordoostpolder te begrijpen. Dit is aan de minister voorgelegd en wordt meegenomen in de formatie, maar door de demissionaire status kan er momenteel niks toegezegd worden. Het tweede punt van Noordoostpolder is de wens op vergoeding van de totale implementatielasten voor 2022. Tot dusver heeft de VNG gepleit bij de minister om 150 miljoen te reserveren voor 2022 om de implementatielasten te vergoeden. De minister heeft toegezegd dit op de onderhandelingstafel voor de rijksbegroting van 2022 in te brengen. Motie Schiedam over afval De voorzitter geeft het woord aan wethouder Ooijevaar.

Jeroen Ooijevaar uit zijn teleurstelling over de uitvoering van de motie van Schiedam over de “Raamovereenkomst verpakkingen”. Ondanks de brede aanvaarding in de ALV van 20 november 2019 kan de motie niet geheel worden uitgevoerd en stelt het bestuur de motie als afgedaan te beschouwen. Schiedam wordt nu financieel gedwongen een stap terug te zetten in het behalen van de VANG-doelstellingen. Lot van Hooijdonk verklaart de teleurstelling te begrijpen. De door de leden vastgestelde Ketenovereenkomst Verpakkingen biedt mogelijkheden om bron- en nascheiding van verpakkingsafval

5

N201600961

PROD

onder bepaalde voorwaarden te combineren. Gesprekken met het verpakkende bedrijfsleven hebben geleid tot een verruiming van deze mogelijkheid, maar kent z’n grenzen vanwege de onderliggende overeenkomst. Wethouder Ooijevaar realiseert zich dat dit een onderhandelingsresultaat is, maar wil graag zijn teleurstelling duidelijk maken. Motie Deventer over Warmtewet De voorzitter geeft het woord aan Ron König, burgemeester van Deventer, voor een toelichting. Burgemeester König verklaart dat de warmtetransitie een van de meest complexe opgaven is binnen de totale energietransitie. Het is daarom van groot belang dat gemeenten daarin een regiefunctie krijgen. Dit vraagt om een Warmtewet waarin die regiefunctie goed geborgd en geregeld is en waarbij gemeenten ook financieel in staat worden gesteld om die taak op zich te nemen. Lot van Hooijdonk laat weten dat het voorstel is de motie aan te houden. Het gesprek met EZK wordt momenteel in een hogere versnelling gevoerd om voortgang te kunnen boeken. Voorstel verantwoording uitvoering moties De voorzitter stelt voor om in te stemmen met: • De verantwoording over de uitvoering van de moties • De voorstellen om moties aan te houden of te beschouwen als uitgevoerd. Daarbij worden op verzoek van de indienende gemeenten twee moties alsnog aangehouden.

Dat zijn de motie van de gemeente Amersfoort over de RES en de motie van Utrechtse Heuvelrug over nationale parken. Het voorstel wordt aangenomen met 98.97% van de stemmen.

09A. Nieuwe moties De voorzitter geeft aan dat bij dit agendapunt een aantal nieuwe moties wordt behandeld. Veel van deze moties worden door meer gemeenten ondersteund. Op de ALV-pagina van de VNG-website kan men deze terugvinden. De moties en de preadviezen van het VNG bestuur hebben de leden donderdag en maandag voorafgaand aan deze ALV in twee etappes ontvangen. De volgorde van behandeling is als volgt: • Motie Boxmeer e.a.: “Bezwaarschriften WOZ via no-cure-no-pay kosten de gemeenten veel tijd en geld!” • Motie Hilversum: “Stop met sturen aan de achterkant” • Motie Gooise Meren en Blaricum: “Stel circulariteit centraal, niet de inzameling van PMD!” • Motie Wierden en Losser: “Voorkomen massale afkeur van verpakkingsmateriaal” • Motie Leusden: “Geen (duurzaamheids-) doelen bereiken met dwangarbeid of kinderarbeid” • Motie Goeree Overflakkee en Schouwen-Duiveland: “Blijf energie uit water stimuleren” • Motie Moerdijk: “Betrouwbaarheid datum inwerkingtreding en compensatie kosten uitstel Omgevingswet” • Motie Rotterdam: “Lachgasverbod in model-APV” • Motie Hengelo: “Doorbraak forceren voor het bevorderen van kansengelijkheid, leefbaarheid en veiligheid in onze gemeenten” Motie Boxmeer e.a.: “Bezwaarschriften WOZ via no-cure-no-pay kosten de gemeenten veel tijd en geld!” De gemeente maakt geen gebruik van de mogelijkheid om de motie toe te lichten.

Het bestuur legt de motie met een positief preadvies aan de leden voor.

6

N201600961

PROD

De motie wordt aangenomen met 98.46% van de stemmen. Motie Hilversum: “Stop met sturen aan de achterkant” Voor een toelichting op de motie geeft de voorzitter het woord aan Bart Heller, wethouder van Hilversum. Wethouder Heller vraagt om uitbreiding van de producentenverantwoordelijkheid voor consumptiegoederen en verpakkingen. Dit moet uitgewerkt worden voor elke afvalstroom en elke sector met alle betrokkenen. De motie is een nadrukkelijke eerste stap om te komen tot een beter stelsel. Lot van Hooijdonk stelt dat er een zichtbare worsteling is van gemeenten met het scheiden van afval en de verhoudingen in dit proces. De motie komt tot de kern van dit probleem en roept op om een eerlijker verdeling van de rekening. Het bestuur legt de motie met een positief preadvies aan de leden voor. De motie wordt aangenomen met 99.36% van de stemmen. Motie Gooise Meren en Blaricum: “Stel circulariteit centraal, niet de inzameling van PMD!” De voorzitter geeft voor een toelichting op de motie het woord aan Hugo Bellaart, raadslid van Gooise Meren. Hugo Bellaart stelt dat deze motie vraagt de VANG-doelstellingen los te laten vanwege stijgende kosten en afnemende kwaliteit. Ook vraagt de motie alleen gescheiden inzameling aan te moedigen wanneer aangetoond is dat het ook zinvol is. Het VNG bestuur wordt opgeroepen om met een rationele blik de circulaire uitdaging aan te gaan.

Doorgaan met het oude beleid wordt een drama voor gemeenten, inwoners en het milieu. Er is via de chatfunctie door de gemeente Weert een vraag gesteld over punt vier van de motie “dat de VNG gepaste afstand moet bewaren tot de NVRD”. Weert vraagt om een toelichting. Hugo Bellaart wijst op een zeer nauwe band tussen de VNG en de NVRD, terwijl de NVRD volgens Bellaart andere belangen heeft dan de VNG. Lot van Hooijdonk stelt dat de VNG zich als dienstverlener voegt naar de praktijk van gemeenten. De NVRD is immers uitvoerder van het gemeentelijke beleid. Een groot deel van de gemeenten is aangesloten bij de NVRD, waardoor het logisch is dat er op een aantal vlakken wordt samengewerkt met deze vereniging. De voorzitter stelt voor over te gaan tot de stemming waarbij het bestuur deze motie ontraadt. De motie wordt verworpen met 90.31% van de stemmen. Motie Wierden en Losser: “Voorkomen massale afkeur van verpakkingsmateriaal” Het bestuur heeft in zijn preadvies geadviseerd om deze motie aan te houden. Voor een toelichting op de motie geeft de voorzitter het woord aan Jaimi van Essen, wethouder van Losser en Richard Kortenhoeven, wethouder van Wierden. Wethouder van Essen roept op om het beoordelings- en monitoringsprotocol aan te passen waarbij de VNG het voor de gemeenten opneemt. Wethouder Kortenhoeven sluit zich hierbij aan.

Lot van Hooijdonk stelt dat voor zover bekend dit een specifiek Twents vraagstuk is. Met het Afvalfonds Verpakkingen zijn afspraken gemaakt voor een tussenperiode. Op basis van onder meer een evaluatie moet besproken worden in hoeverre het wenselijk is de huidige protocollen op landelijk niveau aan te passen.

7

N201600961

PROD

De voorzitter stelt voor om te stemmen over het preadvies van het bestuur. Het preadvies steunen houdt in dat de leden instemmen met het voorstel van het bestuur om deze motie aan te houden. Indien de leden niet instemmen met het preadvies van het bestuur dan wordt de motie niet aangehouden en wordt er direct over gestemd. De leden stemmen in met het preadvies om de motie aan te houden met 88.49% van de stemmen. Motie Leusden: “Geen (duurzaamheids-) doelen bereiken met dwangarbeid of kinderarbeid” De voorzitter geeft aan dat het bestuur adviseert om deze motie over te nemen. Voor een toelichting op de motie geeft de voorzitter het woord aan Gerolf Bouwmeester, burgemeester van Leusden. Burgemeester Bouwmeester stelt dat deze motie oproept alle vormen van dwangarbeid en kinderarbeid aan te pakken. Daarnaast wordt de VNG gevraagd bij het Rijk aan te dringen om in Europees verband meer fairtrade productieketens te creëren. Wethouder Irma van de Scheur uit Berg en Dal steunt deze motie en roept op om zelf ook iets te doen aan arbeidsomstandigheden van arbeidsmigranten in ons land. Lot van Hooijdonk bevestigt het belang van dit onderwerp. Er wordt over gegaan tot een stemming en de motie wordt met 100% van de stemmen unaniem aanvaard. Motie Goeree Overflakkee en Schouwen-Duiveland: “Blijf energie uit water stimuleren” Het bestuur adviseert de leden om deze motie over te nemen.

De gemeente maakt geen gebruik van de mogelijkheid om de motie toe te lichten en daarom wordt er meteen tot stemming overgegaan. De motie wordt met 99.09% van de stemmen aangenomen. Motie Moerdijk: “Betrouwbaarheid datum inwerkingtreding en compensatie kosten uitstel Omgevingswet” Het bestuur adviseert de leden om deze motie over te nemen. Voor een toelichting op de motie geeft de voorzitter het woord aan Désirée Brummans, wethouder van Moerdijk. Wethouder Brummans stelt dat gemeenten zich zorgen maken over de uitvoerbaarheid en de invoeringskosten van de Omgevingswet. De motie roept op om de invoeringsdatum niet meer uit te stellen en compensatie te vragen voor de stijgende invoeringskosten. Harriët Tiemens stelt dat het VNG bestuur deze motie als een steun in de rug ziet. Echter kan niet worden gegarandeerd dat op 1 juli 2022 aan alle randvoorwaarden is voldaan. De motie wordt met positief preadvies van het bestuur in stemming gebracht en vervolgens aangenomen met 99.35% van de stemmen. Motie Rotterdam: “Lachgasverbod in Model-APV” Een toelichting op de motie komt van Jos Wienen, burgemeester van Haarlem. Burgemeester Wienen roept de VNG op om zorg te dragen dat vóór 1 juli 2021 in de model-APV een artikel over het verbod op het gebruik van lachgas wordt opgenomen. De gemeente Schiedam reageert in de chat deze motie te ondersteunen.

8

N201600961

PROD

Theo Weterings, voorzitter van de commissie Bestuur & Veiligheid, stelt dat de VNG het eens is dat het gebruik van lachgas moet worden bestreden maar ontraadt deze motie in verband met bestaande afspraken met het Rijk. Burgemeester Wienen stelt dat die in de praktijk niet goed werkbaar zijn. De motie wordt gehandhaafd. Loon op Zand vraagt zich af via de chat of de motie reeds is uitgevoerd en zodoende overbodig is? Theo Weterings stelt dat de VNG een standaard bepaling aan de leden adviseert die recht doet aan de mogelijkheden op handhaving en bovendien door het OM gefaciliteerd wordt met een feitcode. De aanpak van lachgas dient overigens door het Rijk te worden geregeld, omdat de handhaving via de APV niet optimaal werkt. Het bestuur ontraadt deze motie. De motie wordt in stemming gebracht en wordt aanvaard met 53.80% van de stemmen. Motie Hengelo: “Doorbraak forceren voor het bevorderen van kansengelijkheid, leefbaarheid en veiligheid in onze gemeenten” Het bestuur adviseert de leden om deze motie over te nemen. Voor een toelichting op de motie geeft de voorzitter het woord aan Sander Schelberg, burgemeester van Hengelo. Daarna geeft de voorzitter het woord aan Floor Kist, wethouder van Leidschendam-Voorburg.

Burgemeester Schelberg stelt dat de motie oproept om prioriteit te geven aan kansengelijkheid, leefbaarheid en veiligheid in alle gemeenten en tot een integrale langjarige aanpak te komen. Wethouder Kist steunt deze motie en roept op tot een brede aanpak. Wethouder Tiemens onderstreept het belang van dit onderwerp. Het bestuur steunt deze motie. De motie wordt in stemming gebracht en aangenomen met 98.07% van de stemmen.

10. VNG inzet kabinetsfunctie De voorzitter gaat verder met de stand van zaken rond de VNG-inzet voor de kabinetsformatie. De leden hebben daarvoor op 19 mei de volgende stukken ontvangen: a. Stand van zaken VNG-inzet kabinetsformatie b. Motie Zoetermeer “Zonder geld geen gemeenten” (initiatief Raden in Verzet) Bij dit agendapunt zullen ook de later ingediende moties hierover behandeld worden. 10A. Stand van zaken VNG-inzet kabinetsformatie De leden hebben ter kennisname een notitie ontvangen met de toenmalige stand van zaken. Naar aanleiding van deze notitie hebben zich geen sprekers aangemeld. 10B. Motie Zoetermeer “Zonder geld geen gemeenten” De motie is een initiatief van “Raden in Verzet”. Een groot aantal gemeenten steunt deze motie. Het VNG bestuur heeft een positief preadvies op de motie uitgebracht. Voor een toelichting op de motie Zoetermeer geeft de voorzitter eerst het woord aan Marijke van der Meer, raadslid van Zoetermeer. Daarna is het woord aan twee sprekers: Bert Jongen, wethouder van Maastricht, en Hans Bouma, wethouder van Uithoorn.

9

N201600961

PROD

Mevrouw van der Meer stelt dat de motie de VNG een steun in de rug geeft om tegen het Rijk te zeggen ‘tot hier en niet verder’. Het einddoel moet zijn dat alle gemeenten voldoende financiële en bestuurlijke middelen hebben om het beste te doen voor hun inwoners. Wethouder Jongen steunt deze motie, maar maakt zich zorgen over de eisen die de Rijksoverheid stelt bij de verdeling van de middelen en vraagt daarbij sturingsvrijheid voor de gemeenten. Wethouder Bouma stelt dat de gemeente Uithoorn zich kan vinden in de hoofdboodschap van de motie, maar kan zich niet vinden in punt 2 en 3 van de motie. De gemeente steunt daarom de motie niet. Sven de Langen beaamt dat we er nog lang niet zijn op het gebied van financiën voor de jeugdzorg en daarom ondersteunt het VNG bestuur de motie. In de stemming wordt de motie met 97.55% van de stemmen aangenomen.

11. Landelijke coördinatie begeleiding nieuwkomers met zintuigelijke beperking Gemeenten hebben in de nieuwe Wet inburgering een belangrijke rol bij de begeleiding van nieuwkomers. Het bestuur vraagt de leden mandaat om de begeleiding van de kleine groep nieuwkomers met een zintuigelijke beperking landelijk te coördineren. Voor dit agendapunt hebben zich geen sprekers aangemeld. Ook zijn er geen moties of amendementen ingediend. Het voorstel wordt met 98.49% van de stemmen aangenomen.

12. Invulling vacatures VNG bestuur en commissies De voordrachtscommissie heeft in totaal 14 kandidaten voorgedragen. Er zijn daarna geen andere kandidaten gesteld. Gelet hierop legt de voorzitter het voorstel tot benoeming van deze 14 kandidaten in één stemming aan de leden voor. Het voorstel wordt unaniem aangenomen. De voorzitter wenst alle kandidaten heel veel succes en dankt de leden voor hun bereidheid zich in te zetten voor de VNG.

13. Wat verder ter tafel komt en rondvraag (inclusief moties die niet bij eerdere agendapunten zijn behandeld) De voorzitter stelt dat er een vraag is van de gemeente Aalten over de tekorten in de jeugdzorg die er waren voor 2021 en of dit eventueel nog gecompenseerd zal worden door het Rijk. Sven de Langen stelt dat dit niet het geval is. Marcia Luyten geeft aan dat er in de chat geen vragen meer zijn.

10

N201600961

PROD

14. Sluiting De voorzitter bedankt mevrouw Luyten voor haar hulp bij de ledenvergadering. Daarnaast dankt de voorzitter de organisatie en de deelnemers voor deze ALV en de actieve bijdrage en inbreng van de deelnemers. Meer dan 300 gemeenten hebben meegedaan aan het digitale congres van 2021. De voorzitter spreekt zijn hoop uit dat het VNG Jaarcongres VNG Congres volgend jaar weer fysiek kan worden gehouden in West-Friesland.

11

VNG Jaarplan 2022 Beleidsinzet & Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering

97

Over de VNG De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) werkt aan een krachtige lokale overheid. We zetten voor gemeenten relevante vraagstukken op de agenda en zetten de uitvoering in gemeenten centraal. De VNG is een lerende organisatie; we stellen ons continu de vraag waar we staan en wat we kunnen verbeteren. We zijn trots op de bevlogenheid en de betrokkenheid van onze medewerkers. Zij zijn in staat snel en goed in te spelen op urgente vraagstukken. Wendbaar, dienstbaar en gericht op maatschappelijke meerwaarde. De VNG heeft drie pijlers: • Behartigen van de belangen van gemeenten. • Platformfunctie: gemeenten leren met en van elkaar. • Ondersteunen van de uitvoering in gemeenten.

1

Voorwoord

Geachte leden, In 2019 stelden de leden van de VNG de verenigingsstrategie Gemeenten 2024 vast. Deze strategie schetst een beeld van de grote en talrijke ontwikkelingen en opgaven die men zag afkomen op gemeenten. Die opgaven zijn er nog steeds. Tegelijkertijd stond het maatschappelijk debat niet stil. Milieumaatregelen, duurzaamheid, schuldenproblematiek, een toenemende tweedeling in de samenleving; maar ook de aanpak van de coronapandemie, een oververhitte woningmarkt en verhoogde asielinstroom. Ontwikkelingen met een grote impact op het werk van gemeenten. Gemeenten hebben de afgelopen tijd opnieuw laten zien onmisbaar te zijn voor een goed functionerende overheid. Dat gaat niet vanzelf maar vraagt keer op keer een stevige krachtsinspanning van gemeentelijke medewerkers en bestuurders. De VNG ondersteunt haar leden daarbij door relevante vraagstukken voor gemeenten op de agenda te zetten waarbij de uitvoering in gemeenten centraal staat. Voor de inzet van de VNG is de verenigingsstrategie daarbij richtinggevend. Om de opgaven in de verenigingsstrategie actueel te houden, hebben de leden op de jaarvergadering op 16 juni jl. de Kadernota 2022 vastgesteld. In die kadernota is ook een vertaling van de gemeentelijke opgaven naar de inzet van de VNG gemaakt. Deze kadernota is verder uitgewerkt en geconcretiseerd in dit Jaarplan 2022.

Naast de platformfunctie vormen beleidsinzet en uitvoering twee belangrijke pijlers in het werk van gemeenten en daarmee in dat van de VNG. Vanwege de wisselwerking tussen beide pijlers werken we vanaf 2022 met een geïntegreerd Jaarplan voor beleid en Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU). Een belangrijke stap in de verdere ontwikkeling van onze vereniging. In dit VNG Jaarplan zetten we eerst de belangrijkste lijnen voor 2022 uit. Vervolgens gaan we dieper in op de inzet op de verschillende thema’s. We realiseren ons dat de gekozen inzet ambitieus is en de realisatie ervan mede afhangt van de impact van corona, de plannen van het nieuwe kabinet en het verloop van de gemeenteraadsverkiezingen en de daarop volgende collegevorming. Maar met elkaar kunnen we zeker goede stappen zetten. Jan van Zanen Voorzitter Vereniging van Nederlandse Gemeenten

2

Inhoud

Voorwoord 1. Inleiding

5

2. Inclusieve Samenleving

9

Interview met Ali Rabarison, directeur Inclusieve Samenleving Kansengelijkheid Bestaanszekerheid Gezond leven

3. Leefomgeving Interview met Albert Vermuë, directeur Leefomgeving Leefomgeving Omgevingswet Energie en klimaat Regionale economie

4. Democratisch besturen Interview met Pieter Jeroense, plaatsvervangend algemeen directeur VNG Vitale lokale democratie Optimaal lokaal bestuur De veilige gemeente

5. Informatiesamenleving Interview met Nathan Ducastel, directeur Informatiesamenleving en VNG Realisatie Digitale transitie Digitale overheid Digitale veiligheid Verantwoord datagestuurd werken Ethiek, digitale grondrechten en innovatie

6. Uitvoering Interview met Nathan Ducastel , directeur VNG Realisatie Inclusieve dienstverlening Uitvoerbare wetgeving Gemeentelijke bedrijfsvoering: collectieve inkoop en beheer Gezamenlijke inkoop

3

10 11 15 19

21 22 23 27 29 32

33 34 35 37 39

41 42 43 48 52 55 58

61 62 63 65 66 66

7. Actieve Leden Organisatie Interview met Leonard Geluk, algemeen directeur VNG, en Pieter Jeroense, plaatsvervangend algemeen directeur VNG Gemeenteraadsverkiezingen, IBP2, Strategie 28 Programma Visie 2030 Netwerkorganisatie Werkgeversfunctie Financiële en juridische dienstverlening Europa en internationaal

8. Ondersteuning organisatie Bedrijfsvoering Communicatie Fondsbeheer, planning & control, en quality assurance Governance-ondersteuning extern

Bijlagen VNG Begroting 2022 GGU Begroting 2022

4

69 70 71 71 71 72 72 73

74 75 76 78 80

82 83 96

Inleiding

Werken aan Nederland na corona Het jaar 2022 staat voor gemeenten in het teken van verkiezingen en de start van nieuwe raden en colleges. Een start die gepaard gaat met beleidskeuzes en plannen. Soms door nieuwe accenten te leggen op bestaand beleid en uitvoering, maar ook door nieuwe prioriteiten. Maar wat de keuzes binnen de gemeente ook zullen zijn, ze worden allemaal gevoed door de vele opgaven die voortkomen uit lokale, nationale en internationale ontwikkelingen. En die opgaven zijn enorm – of het nu gaat om woningbouw, de Omgevingswet, de energietransitie of de jeugdzorg. Voor gemeenten staat er de komende jaren veel op het spel. De VNG zet zich in 2022 ervoor in dat gemeenten deze keuzes goed voorbereid en goed ondersteund kunnen maken. Richting het Rijk richt de VNG zich daarbij op het versterken van de financiële positie van gemeenten en het versterken van de interbestuurlijke verhoudingen. Op basis daarvan zijn gemeenten in staat om een inhoudelijk aanbod te doen voor de maatschappelijke opgaven waar Nederland voor staat, en om de focus te richten op de uitvoering. Maar als vereniging van gemeenten zetten we ons in 2022 ook in voor het versterken van de onderlinge verbondenheid en samenwerking, mede door het uitwisselen van kennis en ervaring. Binnen de brede scoop aan opgaven stelt de VNG voor 2022 de hierna volgende prioriteiten.

Gemeenteraadsverkiezingen De organisatie van de verkiezingen is bij gemeenten in vertrouwde handen. Tegelijkertijd stellen de naweeën van de coronapandemie, en een groeiende achterdocht wat betreft de overheid, extra eisen aan een zorgvuldig verloop. De advisering en ondersteuning van de VNG richt zich daarbij op uitvoerbare en controleerbare processen, en aldus op betrouwbare uitslagen. Vanuit de VNG besteden we daarbij, samen met de gemeenten, extra aandacht aan de bestrijding van desinformatie. De verkiezingen brengen ook voor de vereniging zelf veranderingen mee, doordat het bestuur en de commissies van de VNG opnieuw worden samengesteld. Voor een herkenbare vereniging is het belangrijk dat de invulling van de vacatures recht doet aan de rijke diversiteit van de leden. Het bestuur zal daarop samen met de voordrachtscommissie actief inzetten. Daarnaast maken we een begin met de vertaling van de college- en coalitieakkoorden naar de meerjarenvisie van de VNG. Daarbij kijken we niet alleen naar de inhoudelijke opgaven (Verenigingsstrategie Gemeenten 2028), maar ook naar het type vereniging dat daarbij past (Visie 2030).

Inclusieve samenleving Kansengelijkheid, bestaanszekerheid en gezond leven zijn belangrijke pijlers onder een samenleving waarbij iedereen mee kan doen. De gemeenten hebben daarvoor de afgelopen jaren veel inspanningen geleverd rond de jeugdzorg, arbeidsparticipatie en maatschappelijke ondersteuning. Daarbij zijn de knelpunten en aandachtsgebieden naar voren gekomen die om bijstelling van beleid en uitvoering vragen. Voor de VNG is daarbij, in 2022, de Hervormingsagenda Jeugd een belangrijke prioriteit.

5

1 – Inleiding

De kindertoeslagaffaire heeft de gevolgen van een strikte uitvoering van de rigide wet- en regelgeving pijnlijk zichtbaar gemaakt. Maar er zijn meer terreinen waarbij dit speelt. De VNG zal daarom in 2022 inzetten op een herziening van de Participatiewet om zo inkomensonzekerheid bij de ontwikkelstappen naar werk weg te nemen via soepele overgangen tussen de verschillende wetten. (Participatiewet, Wet educatie en beroepsonderwijs, en Wet Inburgering).

Woningbouw, energietransitie en klimaat Afgelopen jaar is de druk op de woningmarkt pijnlijk zichtbaar geworden. Onder meer door de milieueisen, en het grondstoffen- en personeelstekort worden er te weinig woningen gebouwd. Tegelijkertijd vergen klimaatverandering en energietransitie aanpassingen aan de bestaande bouw. Dit leidt tot een overspannen woningmarkt en de uitsluiting van een groeiende groep kopers en huurders. Voor gemeenten brengt dit daarnaast problemen met zich mee bij de huisvesting van specifieke groepen, zoals jongeren, statushouders, studenten en dak- en thuislozen. De ambitie van gemeenten om te bouwen aan een mooier Nederland, vraagt om een interbestuurlijke aanpak met de daarbij behorende voorwaarden. Alleen als aan die voorwaarden is voldaan, kunnen de gemeenten ook de verantwoordelijkheid nemen voor hun deel van de oplossing. Daarvoor zijn er afspraken nodig met het Rijk en met de koepels van provincies en waterschappen. De VNG wil die in 2022 vastleggen, zodat de eerste stappen kunnen worden gezet van de aanpak. Het gaat daarbij om afspraken voor: a. de aanpak van woningbouw en woningaanpassing. b. de versterking van de regionale economie, als bijdrage aan de economische herstelagenda voor Nederland. c. de uitvoering van het klimaatakkoord, om vaart te kunnen maken op de ingeslagen wegen.

Werken aan uitvoering Recente ervaringen met bijvoorbeeld de kinderopvangtoeslagen hebben ons geleerd dat rigide toepassing van wet- en regelgeving grote gevolgen voor betrokkenen kunnen hebben. Het is daarom van belang dat, in de uitvoering van massale processen, het perspectief van onze inwoners en ondernemers centraal komt te staan in de dienstverlening. Ook in 2022 is het versterken van de kwaliteit van de uitvoering een belangrijk landelijk, interbestuurlijk thema. Beleidsvoornemens zijn immers alleen realiseerbaar als de uitvoering ervan goed is ingericht, met aandacht voor de uitvoerbaarheid, de menselijke maat en de uitvoeringskracht. Aangejaagd door Samen organiseren ondersteunt de VNG vanuit het Fonds GGU met concrete diensten, om zo te komen tot een krachtige gemeentelijke uitvoering. Hiermee leggen de VNG en gemeenten een gezamenlijke basis voor de toekomstige continuïteit en betrouwbaarheid bij de transformatie in de domeinen, en bij generieke ondersteunende activiteiten. Het ondersteunen van gemeenten bij de implementatie van de nieuwe Omgevingswet, bij vraagstukken rondom digitale veiligheid en bij het verbeteren van hun (digitale) dienstverlening, zijn slechts enkele voorbeelden hiervan. Zoals vermeld in de GGU Kadernota 2022 zet de VNG in 2022 in op de nieuwe proposities Kwaliteit en rechtmatigheid zorg, Publieke gezondheid en Fysieke leefomgeving.

6

1 – Inleiding

Structurele Financiën De vele opgaven voor de gemeenten moeten worden gefinancierd. Het heeft daarom absolute prioriteit om de financiën van gemeenten structureel op orde te brengen. In 2021 zijn er met het Rijk al belangrijke stappen gezet, maar met veelal incidentele afspraken. De VNG wil daarom in 2022 met het kabinet structurele afspraken gaan maken over de financiën. De grote onderwerpen daarbij zijn een structurele aanpak van de tekorten in het sociaal domein op basis van de uitkomst van de arbitrage, de definitieve afschaffing van de opschalingskorting, en beheersing van het abonnementstarief. Maar ook zijn er structurele afspraken nodig over de financiering van de energietransitie, de gevolgen van de klimaatverandering, de aanpak van ondermijning en over een betrouwbare uitvoering. Daarnaast moet in 2022 de herijking van het Gemeentefonds zijn afgerond, zodat gemeenten zekerheid hebben over hun financiële positie.

Sterk decentraal bestuur De opgaven die op de gemeenten afkomen zijn groot. De tijd dat ze hun opgaven uitsluitend lokaal oppakten, ontwikkelden en uitvoerden maakt steeds vaker plaats voor regionale samenwerking. Het is van belang dat gemeenten daarbij zelf de regie voeren, en dat ze geen samenwerkingsvormen en samenwerkingsverbanden krijgen opgedrongen. Dat laatste zou de efficiëntie en transparantie (voor bijvoorbeeld de raad) niet ten goede komen. De VNG gaat hierover in 2022 het gesprek aan met de leden om zo te komen tot een gedeelde visie op de regionale samenwerking. Gemeenten opereren niet op zich, maar veelal in samenspel met het Rijk, de provincies en de waterschappen. De interbestuurlijke verhoudingen staan daarbij uit het lood. In de aanloop naar de Kamerverkiezingen van 2021 heeft de VNG een voorstel gedaan voor een wet die de interbestuurlijke verhoudingen moet verbeteren. Dit voorstel is goed ontvangen. Met het nieuwe kabinet willen we daarom in 2022 tot een invoering van dat voorstel komen.

Europees en internationaal perspectief De vele ontwikkelingen die op de gemeenten afkomen, staan niet alleen in een lokaal of nationaal perspectief. De Europese regelgeving heeft steeds vaker invloed op lokale keuzes qua beleid en uitvoering. Internationale en mondiale ontwikkelingen stellen ook de gemeenten voor uitdagingen. Soms op de lange termijn, zoals bij de klimaatverandering, soms acuut door een verhoogde asielinstroom. De VNG vertegenwoordigt daarom alle gemeenten ook in Europa, biedt hun een platform aan in Brussel en Straatsburg, en staat zo voor de lokale dimensie in Europees beleid en wetgeving. De VNG geeft daarin prioriteit aan de twee grote transities rond energie en digitalisering, en de verdere ontwikkeling van de Europese stedelijke agenda en een Europese plattelandsagenda. Dit doen we nadrukkelijk in samenwerking met het Rijk, de provincies en de waterschappen. Zo werken we aan een goed uitvoerbaar en voorspelbaar beleid, met zo min mogelijk administratieve lasten voor het lokale bestuur. Tevens zet de VNG in op de inzet van EU-fondsen, zoals het Europees Herstelfonds (RRF), voor de transities op lokaal niveau. Via ons lidmaatschap van United Cities and Local Governments, de wereldkoepel van de lokale overheden, is de VNG ook mondiaal vertegenwoordigd. Zo brengen wij ook in 2022 goede voorbeelden uit het Nederlandse lokale bestuur naar voren.

Daarnaast ontsluiten we

7

1 – Inleiding

voor onze leden de kennis en ervaringen uit andere landen aangaande dossiers die hoog op onze agenda staan. De Sustainable Development Goals (SDGs) van de Verenigde Naties zijn de verbindende taal tussen overheden wereldwijd, die de sociale, economische en ecologische aspecten van duurzaamheid integreren. Veel gemeenten sluiten met hun inzet aan op de SDGs, en de VNG sluit zich hierbij aan. In 2022 zal de VNG zich verder ontwikkelen als Global Goal 11-huis (Duurzame steden en gemeenschappen).

Visie 2030 De opgaven waar de gemeenten de komende jaren voor staan, beïnvloeden ook de VNG. In 2022 maken we de strategische visie bekend van de VNG, die in de ALV in het voorjaar van 2023 zal worden vastgesteld. In deze visie wordt uitgewerkt hoe de VNG zich verder zal gaan ontwikkelen tot netwerk van netwerken, hoe de relatie met gemeenten zal intensiveren, en zich verder ontwikkelt als een ‘vereniging van regio’s’, en zo verdere stappen zet met betrekking tot kennis, scholing, en het gebruik van data en visitaties.

8

2 Inclusieve samenleving 2.1 2.2 2.3

Kansengelijkheid Bestaanszekerheid Gezond leven

9

Ali Rabarison Directeur Inclusieve Samenleving

A

ls je investeert in het sociaal domein dan levert dat veel op, want als je problemen vooraf kan voorkomen hoef je die naderhand niet meer op te lossen. Daarom hebben we in de propositie ‘De winst van het sociaal domein’ samen met gemeenten aandacht gevraagd voor drie opgaven: het herstellen van bestaanszekerheid, het vergroten van kansengelijkheid en het makkelijker maken van gezond leven. Tijdens de coronacrisis is er snel veel nieuwe ondersteuning tot stand gebracht, zoals de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (TOZO). Daarmee hebben we gedeeltelijk kunnen voorkomen dat inwoners onzeker zijn geworden over hun werk of inkomen. Ook zagen we afgelopen jaar tijdens de coronapandemie dat vooral inwoners met overgewicht meer risico liepen om ziek te worden. Door gebruik te maken van data, weten we nu steeds beter in welke wijken er meer overgewicht voorkomt, en kunnen gemeenten samen met de GGD de gezondheid en het welbevinden van de mensen aldaar bevorderen, vooral onder de jeugd. Daarnaast vragen demografische ontwikkelingen zoals vergrijzing om een onderzoek naar de houdbaarheid van de WMO, zowel in financieel opzicht als ook ten aanzien van de beschikbaarheid van zorgpersoneel. Om gelijke kansen voor iedereen te creëren, is de Hervormingsagenda Jeugd de komende periode het grootste dossier.

Het huidige kabinet heeft gemeenten voor 2022 1,3 miljard euro gegeven – en dat biedt dus kansen, maar stelt ook nieuwe eisen aan de gemeentelijke uitvoering. We moeten strakker naar de jeugdhulp kijken, en we kunnen bezuinigen op administratieve lasten als we eenduidiger werken en standaarden gebruiken. We gaan met elkaar het

10

systeem slimmer regelen, en daarover zijn we volop in gesprek met gemeenten en aanbieders. Door de kinderopvangtoeslagaffaire hebben we kunnen zien hoe onzeker de bestaanszekerheid van sommige groepen kan worden door complexe regelingen van de overheid. We zullen de komende jaren inwoners moeten helpen met zowel financieel als emotioneel herstel. Dat geldt trouwens ook voor hulpvragen aangaande alle toeslagen en leefgebieden, zoals wonen en zorg. We moeten structureel inzetten op fundamentele verandering van het toeslagensysteem, het sociaal minimum en de Participatiewet. Gemeenten gaan de nieuwe Wet inburgering komend jaar uitvoeren waardoor zij beter in staat zijn om statushouders sneller leer- en werktrajecten aan te bieden, zodat ze zichzelf zo gauw mogelijk in Nederland kunnen redden. Om de uitstroom van statushouders naar de reguliere huisvesting te verbeteren, is de inventarisatie van rijks-, zorgen maatschappelijk vastgoed een goed initiatief, omdat we dit dan sneller kunnen ombouwen tot een tijdelijke huisvesting voor bijzondere doelgroepen. Ten slotte verwachten we van een nieuw kabinet dat het de samenwerking met gemeenten zal versterken, en zo de uitvoeringskracht van gemeenten zal vergroten. Een duurzame relatie tussen gemeenten en Rijk blijft noodzakelijk om knelpunten op te sporen en barrières weg te nemen.

Gemeenten kunnen naar behoefte hun kennis inbrengen, en daarmee de feedback loop voor bestaand en nieuw beleid versterken, zodat wetten en beleid uitvoerbaar zijn en blijven.

2.2.1

2.1 Kansengelijkheid Niet iedereen heeft ondersteuning vanuit de overheid nodig voor een goede startpositie in de samenleving. Om kansengelijkheid te vergroten, leggen gemeenten daarom de focus op die (groepen) inwoners die de ondersteuning het hardst nodig hebben. Vooral het versterken van de startpositie van jongeren is daarbij van belang. Door te investeren in kansengelijkheid versterken we hun kansen op het gebied van gezondheid, talentontwikkeling en inzet op de arbeidsmarkt. Investeren in kansengelijkheid is ook investeren in de prestatiekwalificaties en de sociaal-maatschappelijke rol van het onderwijs. Om zo kinderen en jongeren te kunnen bieden wat zij nodig hebben om hun weg te vinden in onze samenleving.

Beleidsinzet > In 2022 zetten wij ons in voor investeringen in een kansrijke start. Daardoor kunnen signalen van de zorg snel worden opgepakt, en wordt versterking van de kwaliteit van voorschoolse educatie en van onderwijsachterstandsprogramma’s door gemeenten mogelijk gemaakt. We verzorgen het voorwerk om van kinderopvang een basisvoorziening te maken, doen een landelijk onderzoek naar mogelijkheden om kansen te vergroten in het onderwijs, en we creëren een gemeenschappelijk beeld van prikkels voor scholen om leraren aan te trekken. > In 2022 streven we ernaar dat er structureel extra middelen beschikbaar zijn voor jeugdhulp en -zorg om passende ondersteuning en begeleiding van jongeren mogelijk te maken. Daarbij is de uitspraak van de Commissie van Wijzen leidend en stellen we samen met onze partners een hervormingsagenda op om de kosten op langere termijn beheersbaar te houden. Om extra aandacht te kunnen geven aan inwoners voor wie het benutten van kansen niet vanzelfsprekend is, bieden we gemeenten meer mogelijkheden om middelen te besteden aan digitale inclusie en ondersteunen we hen bij de uitvoering van het nieuwe inburgeringsstelsel dat in 2022 wordt ingevoerd.

11

2 – Inclusieve Samenleving

Landelijke inkoop Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

Gemeenten willen hun opdrachtgevende rol in het sociaal domein zo goed mogelijk invullen. Door de landelijke inkoop Jeugd en Wmo (LTA) wordt er gegarandeerd dat hoogspecialistische jeugdhulp en Wmo beschikbaar zijn. > In 2022 beheren we veertig contracten Jeugd en Wmo met een omvang van ongeveer 130 miljoen euro, en verzorgen we de afstemming met gemeenten hierover. Daarnaast bereiden we ons voor op de nieuwe contracten die voor 2023 worden afgesloten.

Kennispositie sociaal domein en de jeugdbescherming Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

Gemeenten willen tijdig worden betrokken bij de uitwerking van de nieuwe wet- en regelgeving om de uitvoerbaarheid en kosteneffectiviteit ervan te kunnen beoordelen. Daarvoor is een betere gemeentelijke informatiepositie noodzakelijk. > In 2022 betrekken we meer gemeenten bij onze proactieve kennispositie zodat we gezamenlijk beter kunnen anticiperen op de toekomstige wet- en regelgeving van het Ministerie van VWS.

Ketenbureau i-Sociaal Domein Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

Het Ketenbureau i-Sociaal Domein vervult een regiefunctie op het vlak van standaarden en inhoudelijke ondersteuning om de administratieve lasten te verminderen en kosten te besparen. Via het Gemeentelijk Gegevensknooppunt (GGk) hebben gemeenten stabiele en betrouwbare toegang tot het berichtenverkeer aangaande de Wmo en de Jeugdwet, de signalen met betrekking tot de Wet langdurige zorg (Wlz) en de berichten over de Persoonsgebonden Budgetten (PGB). > In 2022 organiseren we contractmanagement voor het infrastructuurbeheer van de gegevensuitwisseling binnen de keten Wmo en de keten Jeugdwet. Daarnaast bieden we implementatieondersteuning en voeren we de regie op het change- en releaseproces in de keten op basis van de behoeften van gemeenten en aanbieders. > In 2022 brengen we meer uniformiteit aan in contracten waardoor de administratieve lasten bij gemeenten afnemen. Het is daarbij onze ambitie om per gemeente maximaal drie soorten contracten in het kader van de Wmo en de Jeugdwet te gebruiken. Ook ondersteunen we gemeenten en aanbieders met uniforme data vanuit het berichtenverkeer, en vergroten we de inzage in de eigen inkoop- en beleidsprocessen in relatie tot de gemaakte kosten. Verder passen we het Wmo-berichtenverkeer aan om de elektronische verstrekking van hulpmiddelen mogelijk te maken.

Ook wordt de huidige afsprakenkaart-applicatie vernieuwd, of zodanig aangepast dat deze kan worden ingezet als ‘contractgenerator’. Om het financieel-administratieve berichtenverkeer efficiënter af te handelen, doen we onderzoek naar ongestructureerd berichtenverkeer, en verbeteren we het abonnementstarief voor de inning eigen bijdragen, bijvoorbeeld bij het woonplaatsbeginsel Beschermd Wonen. Ook stellen we een procesbeschrijving op voor het gebruik van berichtenverkeer door gecertificeerde instellingen, en passen we het accountantsprotocol en de productieverantwoording aan om afhandeling van de jaarrekening door de accountant voor de Jeugdwet en de Wmo te versnellen. Tot slot ondersteunen we gemeenten bij de resterende effecten van de corona-pandemie op het gebied van meerkosten en continuïteitsbijdragen.

12

2 – Inclusieve Samenleving

Voorziening Vroegtijdig Aanmelden MBO Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

Gemeenten ondersteunen scholen met de Voorziening Vroegtijdig Aanmelden MBO (VVA), zodat ze veilig en digitaal aanmeldinformatie van potentiële mbo-leerlingen kunnen uitwisselen. Door gebruik te maken van deze collectieve voorziening besparen gemeenten kosten. > In 2022 leveren we een financiële bijdrage aan het Inlichtingenbureau om het berichtenverkeer VVA te kunnen voortzetten.

Toezicht en handhaving kinderopvang Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor handhaving en toezicht in het kader van de Wet kinderopvang. Zij voeren de handhaving uit bij commerciële kinderopvanginstellingen en gastouders op basis van inspectierapporten die door de GGD’s worden opgesteld. We verbeteren de transparantie en kwaliteit van toezicht en de handhaving door standaardisatie van afspraken en bundeling van expertise. > In 2022 ontwikkelen we gemeentelijke modellen en handreikingen. Daarnaast maken we en volgen we uitvoeringsgerichte ketenafspraken op met GGD, GHOR NL, Inspectie van het Onderwijs, en brancheorganisaties uit de kinderopvang, om meer duidelijkheid te creëren over de medewerking van ketenpartners binnen de gemeentelijke uitvoering. Tot slot werken we samen met DUO aan het verbeteren van registraties.

Zorg voor Jeugd Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Gemeenten zoeken naar mogelijkheden om van elkaar te leren in de financiële en inhoudelijke sturing op de jeugdhulp. Daarom bieden we ondersteuning bij ingewikkelde vraagstukken en bijstand bij acute problematiek. Door de regionale samenwerking te versterken, krijgen gemeenten meer grip op het sociaal domein in het algemeen, en de jeugdhulp in het bijzonder. > In 2022 faciliteren we het bestuurlijk (BJ42) en ambtelijk (J42) netwerk van gemeenten voor jeugd om gemeenten te betrekken bij de hervormingsagenda. Hierdoor kunnen gemeenten van elkaar leren en een gezamenlijke koers bepalen binnen het sociaal domein. Ook ondersteunen we regio’s, in aansluiting op het Ondersteuningsteam Zorg voor de Jeugd (OZJ), bij de aanpak van complexe casuïstiek, wachttijden, regionale samenwerking en de beschikbaarheid van complexe zorg. Daarnaast verbeteren we als onderdeel van de Hervormingsagenda Jeugd het gezamenlijke gemeentelijk opdrachtgeverschap in de regio’s op basis van de Norm voor Opdrachtgeverschap Jeugd (NvO Jeugd). Tot slot werken we een voorstel uit om de onafhankelijkheid van de geschillencommissie te versterken en zetten we bestuurlijke ambassadeurs in bij acute problematiek, zoals omvallende instellingen en haperende regionale samenwerking.

Ketenregie in het sociaal domein en de jeugdbescherming Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Gemeenten willen dienstverlening aan groepen kwetsbare burgers kosteneffectief uitvoeren. Bijvoorbeeld door gebruik te maken van collectieve voorzieningen en gezamenlijke contracten. Want meer uniformiteit in contracten leidt tot minder doorbelasting van tarieven. Daarbij zetten we in op digitalisering, en maken we afspraken met ketenpartners over de governance en de financiering.