12b.2 Bijlagen bij toelichting

bestemmingsplan Buitengebied Rucphen 2020, Landgoed Jachthuis Schijf

Datum: 13 december 2023 Status: vastgesteld

Inhoudsopgave Bijlagen bij toelichting

5

Bijlage 1

Visie saldobenadering Natuur Netwerk Brabant

6

Bijlage 2

Ontwikkelingsrichting Landgoed Jachthuis Schijf

20

Bijlage 3

Impressies De Sneider

37

Bijlage 4

Impressies poortwoningen

51

Bijlage 5

Beeldkwaliteitsplan

60

Bijlage 6

Akoestisch onderzoek wegverkeerslawaai

77

Bijlage 7

Akoestisch onderzoek industrielawaai

152

Bijlage 8 Archeologisch bureauonderzoek De Sneider (Achtmaalsebaan)

246

Bijlage 9 (Hoeksestraat)

Archeologisch bureauonderzoek poortwoningen 282

Bijlage 10

Cultuurhistorisch onderzoek

318

Bijlage 11

Quickscan ecologie

397

Bijlage 12

Stikstofdepositieonderzoek

426

Bijlage 13

Watertoets

454

Bijlage 14

Nota van Beantwoording

476

bestemmingsplan Buitengebied Rucphen 2020, Landgoed Jachthuis Schijf 3

4 chthuis Schijf

bestemmingsplan Buitengebied Rucphen 2020, Landgoed Ja

Bijlagen bij toelichting

bestemmingsplan Buitengebied Rucphen 2020, Landgoed Jachthuis Schijf 5

Bijlage 1 Visie saldobenadering Natuur Netwerk Brabant

6 chthuis Schijf

bestemmingsplan Buitengebied Rucphen 2020, Landgoed Ja

Landgoed Jachthuis Schijf

Visie, saldobenadering

Landgoed Jachthuis Schijf Hoeksestraat 28 4721 Schijf

januari 2023

Inhoudsopgave

Inleiding

Het gebied

3

Doelen voor verbetering kwaliteit en kwan�teit NNB

5

Verbeteren kwan�teit NNB

7

Verbeteren kwaliteit NNB

8

Uitvoering

11

Conclusie

11

Inleiding Dit document is de visie saldobenadering als bedoeld in ar�kel 3.20, lid 2, IOV. In deze visie worden de ontwikkelingen in samenhang bezien en wordt toegelicht dat het geheel leidt tot een verbetering van de kwaliteit en kwan�teit van het NNB. In dit document worden eerst de omvang van het gebied en de doelen voor verbetering van de kwaliteit en kwan�teit van het NNB beschreven. Daarna komt aan de orde hoe de ontwikkelingen leiden tot een kwan�ta�eve verbetering van het NNB. Onderdeel daarvan is een toelich�ng op de fysieke compensa�e van de inbreuk als bedoeld in ar�kel 3.23 IOV. Vervolgens wordt uitgelegd dat het NNB ook in kwalita�ef opzicht wordt verbeterd. Tot slot komt de uitvoering en monitoring aan de orde. Doel van deze visie saldobenadering Het Landgoed Jachthuis Schijf is grotendeels onderdeel van het Natuur Netwerk Brabant (hierna: ‘NNB’). Op het landgoed worden een aantal ontwikkelingen mogelijk gemaakt die met elkaar samenhangen. Twee ontwikkelingen leiden tot een beperkte inbreuk op het NNB. Het geheel van de ontwikkelingen leidt echter tot een verbetering van de kwaliteit én kwan�teit van het NNB. Uit ar�kel 3.20, lid 1, van de IOV volgt dat een inbreuk op het NNB in dat geval is toegestaan. Dit betre� toepassing van de ‘saldobenadering’. Landgoed Jachthuis Schijf Landgoed Jachthuis Schijf is onderdeel van de Rucphense bossen.

Het landgoed ligt in het zuidwesten van de gemeente Rucphen en ten zuidwesten van de plaats Schijf. Aan de zuidzijde grenst het gebied aan de landsgrens met België. Ten westen en oosten wordt het landgoed begrensd door open landbouwgronden. Het gebied wordt afgebakend aan de noordzijde door de Nedereindsebaan en aan de zuidoostzijde door de Hoeksestraat. De Achtmaalsbaan doorkruist het landgoed aan de zuidwestzijde. Afbakening plangebied

1

Het landgoed kent een rijke geschiedenis, maar is in de periode van 1960 tot en met 2010 vrijwel onzichtbaar geweest. De toenmalige eigenaar, een Belgische familie, hanteerde geen ac�ef beheer waardoor het landgoed in een fase was beland van achterstallig onderhoud en zichtbare a�reuk van historie en biodiversiteit. Met name het jachthuis was sterk vervallen door lekkages en overgroeiend groen. De bossen en natuurterreinen waren sterk overwoekerd met Amerikaanse vogelkers. In 2012 is de huidige eigenaar gestart met de restaura�e van het jachthuis en zijn directe omgeving. Daarnaast is er een begin gemaakt met het herstel van de historische lanen en dreven, het herstellen van de heide en is er een begin gemaakt met de exploita�e van de bossen en het bestrijden van de Amerikaanse vogelkers. De nieuwe eigenaar hee� gezamenlijk met de gemeente Rucphen en de provincie Noord-Brabant gewerkt aan een voorstel tot inrich�ng met hernieuwde func�es en ruimtelijke bestemmingen binnen het landgoed. Deze voorzien in economische dragers waarmee het landgoed duurzaam in stand kan worden gehouden. Het beheer kan hiermee worden verbeterd en zo worden de cultuurhistorische en landschappelijke waarden van het landgoed versterkt.

2

1. Het gebied Het landgoed is onderdeel van de Rucphense bossen. Aan de zuidzijde grenst het gebied aan de landsgrens met België. Ten westen en oosten wordt het begrenst door een open landbouwgebied. Het gebied wordt afgebakend aan de noordzijde door de Nedereindsebaan en aan de zuidoostzijde door de Hoeksestraat. Aan de zuidwestzijde wordt het gebied doorsneden door de Achtmaalsebaan. Het landgoed maakt regionaal deel uit van de West-Brabantse venen. De West-Brabantse venen maken deel uit van het zwak golvende dekzandlandschap. Anders dan in Oost-Brabant waren hier geen beeklopen. Hierdoor ontstond op grote schaal veen. Stormvloeden hebben grote delen van het West-Brabantse veen weggeslagen. Grote delen van de resterende venen zijn door de mens afgegraven en ontgonnen. De natuurlijke basis van dit gebied bestaat daardoor weer uit dekzand. Geschiedenis In het gebied van de huidige gemeente Rucphen en daarbij de gronden binnen het landgoed kwamen in het verleden grote oppervlakten hoogveen voor in de vorm van een op het dekzand gelegen pakket. Het veen (ook wel ‘moer’ genaamd) werd afgegraven, gedroogd, in turven gesneden en per boot afgevoerd. Ten westen en oosten van het landgoed lagen vroeger enkele turfvaarten. Toen het veen was weggestoken, kwamen er zand- en leemgronden tevoorschijn.

De boeren maakten er akkers en weilanden van, maar het kwam ook voor dat er helemaal niks mee gebeurde. Wat veel voorkwam, was dat de laagste delen van het landschap onder water liepen. Zulke plassen worden vennen genoemd. De Oude Zoek, ten oosten van het landgoed (nu droogmakerij) was zo’n ven, ontstaan na vervening. Nadat al het veen was afgegraven en de turf was verscheept bleef een verwoest landschap over. Tussen de veengronden lag op de hogere dek zandrug de Langendijksche heide en de Rucphense heide. Hier liepen belangrijke routes, zoals de Postbaan van Antwerpen naar Holland. De hoger en droger gelegen heide was beter begaanbaar dan het veenmoeras.

Kaart 1897 - 1908

3

Bij de grote ontginningsgolf van de tweede hel� van de 19e en de eerste hel� van de 20e eeuw speelde de overheid een grote rol. Deze verstrekte vanaf 1920 renteloze voorscho�en voor de bouw van boerderijen op woeste gronden en in de crisis�jd werd de werkverschaffing gekoppeld aan de ontginning van woeste grond. Er werden bossen aangelegd op de slechtste gronden, zoals stuifzanden. De aanleiding voor de grote ontginningsgolf was de opkomst van de mijnindustrie in Limburg. Hier was veel hout voor nodig. Grote delen van Brabant werden systema�sch bebost. Het bos dat werd aangeplant voor het stuthout van de Zuid-Limburgse steenkoolmijnen bestond voornamelijk uit: grove den, douglas en Europese lariks. Op het landgoed komt echter veel zeeden (Pinus pinaster) voor en dat is opvallend. Deze den gee� geen rechte stammen, maar een meer boch�ge stam. Deze boomsoort komt van oorsprong uit het Middellandse Zeegebied en hee� een hoogte van circa 30m. Deze boom wordt met name aangeplant als beschut�ng en om het zand van de duinen vast te houden. Het vermoeden is dat deze boom per ongeluk is op het landgoed is terechtgekomen, doordat er een verkeerd zaadmengsel is gebruikt.

Binnen het boscomplex en aan de randen komen overgangen (zones) voor naar een meer open structuur in de vorm van kruidenrijke graslanden en heide. Deze open structuren kennen daarbij solitaire boomgroepen en bomen in de vorm van inlandse eik en grove den (vliegden). Binnen deze zones zijn specifieke habitats ontstaan voor nachtzwaluw, boomleeuwerik,

De ontginning van de woeste gronden en de bebossing met naaldhout gaat binnen het landgoed in een rap tempo. Op de kaart van 1897-1908 zien we dat een groot deel van de Langendijksche heide is bebost. Opvallend is de ra�onele verdeling in stroken van de bospercelen en de daarbij gevormde drevenstructuren. Deze structuren vormen de verkavelingen en de afvoerroutes binnen het landgoed Ook worden er structuren gevormd in de vorm van lanen en loo�out stroken. Dit om mogelijke bosbranden in toom te houden en te kunnen insluiten. Vanaf 1937 zien we het jachthuis als rode s�p op de kaarten verschijnen. De Holle Laagte wordt als landbouw/akkerperceel aangeduid, idem voor De Sneider (19481960; later als combina�e en weer later als voornamelijk weidegrond) en enkele kleine akkerpercelen in het bos. Aan de randen van de bossen liggen heiderestanten die de begrenzing met de uitbreidende landbouwgronden vormt. Huidige situa�e van natuur op het landgoed Het landgoed bestaat voornamelijk uit bos met een produc�edoelstelling. Binnen het boscomplex wordt gestreefd naar een mate van diversiteit. Dit wordt mede bereikt door dunningen van de houtopstanden in de vorm van structuurdunningen. Door deze dunningen hebben de bossen een mate van gelaagdheid, dit zowel in de horizontale als de ver�cale lagen. Door de gelaagdheden kent het bos een hoge mate van natuurwaarden.

In het boscomplex komen verschillende soorten broedvogels, zoogdieren, vleermuizen, amfibieën, libellen en overige ongewervelden voor. Bijzonder voorkomende soorten in het boscomplex zijn, havik, raaf en zwarte specht.

4

2. Doelen voor verbetering kwaliteit en kwan�teit NNB De provincie Noord-Brabant hee� het algemene beleid neergelegd in het beleidskader Natuur 2030. Voor het NNB zijn hierin de volgende doelen geformuleerd - Versnellen realisatie Natuurnetwerk Brabant Uitvoeren van de resterende inrichting van het Natuurnetwerk Brabant (ruim 9.000 hectare) via aankoop en functieverandering van gronden. De inzet is om tijdig zoveel mogelijk gronden beschikbaar te hebben voor de voltooiing van het Natuurnetwerk Brabant. Daarvoor gaan we door met de bestaande aanpak, zoals via het Groen Ontwikkelfonds Brabant (GOB). Tegelijkertijd zetten we in op een versnelling van de realisatie door gebruik te maken van alle beschikbare instrumenten uit de GGA-instrumentenkoffer. Waar het kan is het zaak snelheid te maken en door te pakken, bijvoorbeeld als er kansen liggen via kavelruil en andere kleine landinrichtingsprojecten. De gemeenten dagen wij uit eindbeheerder te worden. In 2027 zijn de belangrijkste delen van het Natuurnetwerk Brabant gerealiseerd en is voor het hele Natuurnetwerk Brabant de inrichting vastgelegd. Ook is duidelijk wie de eindbeheerder wordt. - Realisatie ecologische verbindingszones Uitvoeren van de resterende inrichting van de EVZ’s via aankoop en functieverandering van gronden. De inzet is om tijdig zoveel mogelijk gronden beschikbaar te hebben voor de voltooiing van de EVZ’s.

Daarvoor gaan we door met de bestaande aanpak zoals via het Groen Ontwikkelfonds Brabant (GOB). Ook gaan we actief gemeenten benaderen en ondersteunen om EVZ’s te realiseren en de gemeenten uitdagen om eindbeheerder te worden. - Ontsnippering, landschappelijke inrichting en ecologisch bermbeheer We leggen faunapassages aan bij het reguliere onderhoud van onze provinciale (vaar)wegen. Gemeenten en Rijk stimuleren we maximaal om hetzelfde te doen. Bij de aanleg van nieuwe infrastructuur worden ontsnipperingsmaatregelen, landschappelijke inrichting en ecologisch bermbeheer als ontwerpopgave meegenomen en gefinancierd. De wegbeheerder heft in principe de resterende ontsnipperingsknelpunten op.

- Combineren van natuur met andere functies in een deel van het Natuurnetwerk Brabant Het Natuurnetwerk Brabant is onderverdeeld in een rijks- en een provinciaal deel. Een deel van het (provinciale) natuurnetwerk wordt gerealiseerd door natuur te combineren met andere extensieve en kleinschalige functies. Hierbij is het vooral van belang om in de randen van natte, voedselarme natuur de negatieve effecten van het huidige, intensieve landgebruik te verminderen. Ook kan het een impuls betekenen en biedt het mogelijkheden voor andere laag dynamische functies. Die vormen een versterking van de gebiedskwaliteit. De provincie vindt dat belangrijk en wil daarom de ruimte geven aan die laagdynamische functies. In het Natuurbeheerplan Noord-Brabant 2023 is onder meer het volgende opgenomen. We beogen het realiseren van het volledige Natuurnetwerk Brabant. We doen dit vanuit een aantal overwegingen. We streven naar een goed leef- en ves�gingsklimaat in onze provincie. Eén van de speerpunten hierbij is robuuste en veerkrach�ge natuur. Ook is maatschappelijk draagvlak essen�eel. Dit is nodig voor het op peil houden van de natuur en landschapsambi�e voor de langere termijn. (…) Verder uiteraard behoud van biodiversiteit. Hiervoor is een robuust Natuurnetwerk noodzakelijk.

Niet alleen sterke natuurgebieden met het op orde brengen van de fysieke omstandigheden, maar ook de verbindingen met elkaar bepalen de robuustheid. Het Brabantse Waterbeleid is gebaseerd op en volgend op het Natuurbeleid. Door het herstellen van verdroogde gebieden en het uitvoeren van beek- en kreekherstel krijgt dit vorm. De geformuleerde doelstellingen voor natuur bepalen de hydrologsiche eisen. Milieueisen zoals s�kstof en fosfaat zijn eveneens sterk bepalend. Het natuurnnetwerk wint aan kracht als er meer ruimte komt voor natuurlijke processen, zoals preda�e, begrazing en het herstellen van kringlopen door toestaan van successie. Dit zogenaamde procesbeheer krijgt ruimte in een aantal gebieden. De klimaatbestendigheid neemt hierdoor toe. Andere gebieden hebben natuurwaarden als gevolg van specifiek beheer. Dit zogenaamde patroonbeheer ze�en wij voort.

5

De doelen voor de verbetering van de kwaliteit en kwan�teit van het NNB kunnen als volgt worden samengevat. Uitgangspunt is het NNB volledig te realiseren en in ieder geval in 2027 de belangrijkste delen te hebben gerealiseerd. Het NNB dient robuust te zijn en zoveel mogelijk door ecologische verbindingszones met elkaar verbonden. Er wordt ingezet op de biodiversiteit. Het NNB wint aan kracht als er meer ruimte komt voor natuurlijke processen, zoals preda�e, begrazing en het herstellen van kringlopen door toestaan van successie. Natuur kan gecombineerd worden met andere extensieve en kleinschalige func�es. Die vormen een versterking van de gebiedskwaliteit.

Kaart: NNB landgoed en haar omgeving

6

3. Verbeteren kwan�teit van het NNB Inbreuk op twee loca�es De inbreuk in het NNB wordt gedaan op twee plekken van het landgoed. De totale inbreuk op het NNB is hiermee: 8330 m2. De twee loca�es van de inbreuk bevinden zich in een gemengd bos dat voornamelijk bestaat uit Amerikaanse eik in combina�e met zwarte den. De ambi�e van de provincie middels de ambi�ekaart bestaat uit een droogbos met een produc�edoelstelling. Het bos zal hoogstwaarschijnlijk een lee�ijd hebben van ongeveer 60-80 jaar. Vereiste compensa�e Uit ar�kel 3.22, lid 2, onder c, volgt dat natuur met een ontwikkel�jd van 25 tot 100 jaar moet worden gecompenseerd met een toeslag van 2/3 in oppervlak. Er moet daarom gecompenseerd worden met een oppervlakte van 13.884 m2. Toevoeging van ruim tweemaal de vereiste oppervlakte Aan de zuidoostzijde van de landbouw enclave De Sneider is een deel van het landgoed niet opgenomen binnen het Natuur Netwerk Brabant. Het terrein bestaat voornamelijk uit opslag van Amerikaanse vogelkers, een overjarige boomkwekerij en Amerikaanse eik. Op dit gedeelte van het landgoed zal de compensa�e worden gerealiseerd. Dit deel zal bij het Natuur Netwerk Brabant worden toegevoegd. Het gaat om een toevoeging van ongeveer 28.000 m2. Hiermee wordt ruimschoots voldaan aan de vereiste 13.884 m2 en wordt zelfs tweemaal de vereiste oppervlakte toegevoegd.

Het aan het Natuur Netwerk Brabant toe te voegen areaal zal worden ingericht met een hoogwaardig natuurdoeltype dat past bij de omgeving. Het gaat hierbij om droge heide in combina�e met droog bos met natuurwaarden. Het geheel zal daarbij aansluiten op de omgeving en worden toegevoegd aan de habitat van de gladde slang, hazelworm en nachtzwaluw. Omdat er tweemaal zoveel wordt toegevoegd als verplicht is, leiden de ontwikkelingen tot een uitbreiding van het NNB en dus een verbetering van de kwan�teit

A�eelding: loca�es inbreuk op het NNN

A�eelding: loca�e toevoeging NNB 7

4. Verbeteren kwaliteit van het NNB Versterken zone met bijzondere ecologische kwaliteit Het landgoed bestaat voornamelijk uit bos met een produc�edoelstelling. Binnen het boscomplex wordt gestreefd naar een mate van diversiteit. Binnen het boscomplex en aan de randen komen overgangen (zones) voor naar een meer open structuur in de vorm van kruidenrijke graslanden en heide. Deze open structuren kennen daarbij solitaire boomgroepen en bomen in de vorm van inlandse eik en grove den (vliegden). Binnen deze zones zijn specifieke habitats ontstaan voor nachtzwaluw, boomleeuwerik, gladde slang en hazelworm. Op onderstaande kaart is een overzicht ingetekend van de verschillende zones binnen het boscomplex van het landgoed. Deze zones laten ook zien de samenwerking van de verschillende func�es op het landgoed als het gaat om de func�es, landbouw, bosbouw en natuur. Deze func�es gaan in elkaar over en versterken elkaar. De inbreuk van de woningen op de twee loca�es binnen het NNB op het landgoed doen geen a�reuk aan de specifieke en bijzondere zones. Hierbij is er geen kwaliteitsa�reuk van de ecologische kwaliteiten op het landgoed. De ecologische verbindingszone tussen het landgoed en het gebied aan de noordzijde van de Oude Zoek wordt niet aangetast binnen het voorliggende plan. Deze zone blij� bestaan en zal naar de toekomst toe worden versterkt door de inzet van het grazende vee.

De voorgestelde compensa�e aan de zuidzijde van de Sneider zal bijdragen aan de ecologische versterking van zone 2. Het landgoed zet ter plaatse in op het verbreden van de natuurcomponent door ontwikkeling van hoogwaardige natuurdoeltype, droge heide. Hiermee ontstaat er een aaneenschakeling van open bos met heide en open kruidenrijk grasland. Een deel van deze omvorming wordt in samenwerking met de provincie Noord-Brabant uitgevoerd vanuit het subsidieprogramma “Soortenbenadering”. Dit is posi�ef voor de gladde slang, nachtzwaluw en hazelworm. Door de verhoging van de biodiversiteit middels het omvormen van het natuurdoeltype zal er een verhoging optreden van het func�oneren van het Natuur Netwerk Brabant

8

Geen a�reuk aan aaneengeslotenheid en robuustheid van het NNB De Rucphense Bossen kunnen, gelet op de groo�e, in de omgeving als kerngebied van de NNB worden gezien. Het geheel bestaat uit een aaneenschakeling van natuurgebieden en een landgoederen zone. De landgoederenzone ten oosten van de Rucphense Bossen bestaat uit een gevarieerd en natuurlijk landschap. Het gaat hierbij om, De Oude Buisse Heide, De Moeren, Kievitsmoeren, Ketelmeren, Lange Maten en Pannenhoef. Het gebied bestaat uit heide met vennen, natuurlijke graslanden, lanen en bossen. In het bos zijn er de typische kenmerken van de landgoedbossen zoals oude eiken en rode beuken. Op de heide groeien soorten als ronde zonnedauw, klokjesgen�aan en tormen�l. De landgoederenzone wordt beheerd door par�culieren, Brabants Landschap en Natuurmonumenten. Er zijn een aantal ecologische verbindingen rond de Rucphense Bossen.

Het gaat hierbij om de verbindingen: - Rucphense Bossen Visdonk; - Rucphense Bossen Noorden; - Rucphense Bossen Lange Maten; - Rucphense Bossen Oude Buisse Heide, Hoeksestraat rich�ng de Zoekse straat (via het landgoed Jachthuis Schijf); - Rucphense Bossen Oude Buisse Heide, Zoekse Dijk gepland - Wi�e Brugstraat; - Rucphense Bossen Oude Buisse Heide, Rozendaalsebaan; - Rucphense Bossen / Oude Buisse Heide, De Matjens Het landgoed als geheel binnen haar elementen bevat een totaal aaneengesloten gebied van ongeveer 325 hectare binnen het gebied van de Rucphense Bossen. Het gebied kent daarbij met de verbinding vanuit de Oude Zoek naar de Rucphense Bossen een robuust bossysteem met daarin de specifieke zones en overgangsgebieden. Het landgoed vormt daarbij een belangrijk onderdeel. Met de inbreuk op de twee beoogde loca�es wordt geen noemenswaardige inbreuk gedaan op de robuustheid van het totale gebied en het landgoed. Dit mede doordat de beoogde ontwikkelloca�es op de flanken van het landgoed zijn gesitueerd

Gelijke situa�e voor aanwezigheid bijzondere soorten Binnen het Natuurbeheerplan van de provincie worden voor het landgoed twee typen opgenomen. Het gaat hierbij om droogbos met produc�e en droge heide. De droge bossen met produc�e binnen het landgoed beslaan verreweg het grootste deel van de oppervlakte. Het uiterlijk van deze bossen varieert. Ze zijn eenvormig van aanleg, maar her en der ontstaat al een meer gevarieerde bosstructuur. Dit doordat in de laatste 10 beheerjaren structureel is gestuurd op deze structuren. De bossen hebben ook meer lee�ijdsstructuur gekregen door natuurlijke verjongingen en recente aanplant. De droge heide hee� overwegend een droog karakter. Op veel plaatsen zijn er structuurrijke overgangen van heide naar bos. Delen van de heide zijn kleinschalig geplagd. De meer bijzondere soorten die binnen het landgoed worden aangetroffen, zijn voor een groot deel a�ankelijk van de heide en de overgang van heide naar bos. De vogelsoorten nachtzwaluw, boomleeuwerik en roodbors�apuit zijn daar een goed voorbeeld van. Ook de levendbarende hagedis is een typische soort van de heide, maar komt ook binnen de open bossen voor. Als bijzondere bosvogel komt de zwarte specht voor. Als vrij zeldzame vlinders zijn het bont dikkopje en de bruine eikenpage bekend. Ze zijn a�ankelijk van de overgang tussen open ruimte en bos.

Als bijzondere libel is de venwitsnuitlibel waargenomen. Deze soort, die als habitat vennen en hoogveen hee�, komt met name voor rondom de poel nabij het jachthuis. Als aansprekende zoogdieren komen rode eekhoorn en ree voor in het gebied, maar natuurlijk komen ook haas, konijn, egel en verschillende kleinere zoogdieren in het gebied voor. Over het voorkomen van vleermuizen zijn geen gegevens bekend. De meeste bijzondere soorten die worden waargenomen zijn a�ankelijk van de zones 1 t/m 3. De overige soorten zijn a�ankelijk van het robuuste bossysteem met daarin de verschillende structuren. Met de inbreuk van de beoogde twee loca�es aan de Hoeksestraat en de noordzijde van de Sneider wordt voor deze soorten geen significante inbreuk gedaan op het habitat of biotoop van de genoemde soorten. Met name zal de compensa�e een posi�eve toevoeging zijn op de biotoop van de nachtzwaluw. Versterken natuurbeheer en waarborgen duurzame instandhouding Doelstelling van het landgoed is te komen naar een duurzaam vitaal landgoed, dat door komende genera�es in stand kan worden gehouden. Daarbij kan gericht worden op het versterken van de bestaande kwaliteiten. Het gaat daarbij om cultuurhistorische en natuurlijke kwaliteiten.

9

De landbouwenclave en werkomgeving de Sneider faciliteren het beheer van het landgoed. Het gaat daarbij onder meer om natuurbeheer met runderen en varkens. De runderen zullen door hun begrazing en verspreiding van zaden mede zorgdragen voor de instandhouding van de open structuren op het landgoed. Dit binnen de heide en de natuurlijke graslanden. De varkens worden in de bossen ingezet en zorgen voor een natuurlijke omzet van de strooisellaag. Door de varkens onderdeel te laten worden van de dunning cycli, wordt er onder andere gezorgd voor een natuurlijke bodemverwonding die plaats biedt voor natuurlijke processen als bosverjonging en het tegengaan van zaadkieming van onder andere de Amerikaanse vogelkers. De economische dragers zorgen ervoor dat het landgoed duurzaam in stand gehouden kan worden gehouden en de natuur kan worden versterkt. Dit zorgt voor een kwalita�eve verbetering Verbeteren van de kwaliteit van het NNB: - Versterken zone met bijzondere ecologische kwaliteit - Geen a�reuk aan aaneengeslotenheid en robuustheid Rucphense bossen - Gelijke situa�e voor aanwezigheid bijzondere soorten - Versterken natuurbeheer en waarborgen duurzame instandhouding

Kaart: ecologische verbindingen Rucphense bossen

10

5. Uitvoering

6. Conclussie

De provincie hee� een herbegrenzingsbesluit voor het NNB genomen. De natuurdoeltypen van de aan het NNB toe te voegen gronden zullen worden opgenomen in het Natuurbeheerplan van de provincie. Uitvoering en monitoring zijn op die manier verzekerd. Het landgoed zal na het gereedkomen van het bestemmingsplan het gebied gereedmaken volgens de nieuwe natuurdoeltypen. Hiervoor zal een deel van de het bos meer open worden gemaakt, waardoor er ruimte komt voor heideontwikkeling en ecologische aanslui�ng op de heide ten zuiden van het gebied.

Landgoed Jachthuis Schijf is grotendeels onderdeel van het NNB. Een groot deel van het landgoed bestaat uit bos met een produc�edoelstelling. Binnen het boscomplex en aan de randen komen overgangen (zones) voor naar een meer open structuur in de vorm van kruidenrijke graslanden en heide. De doelen voor de verbetering van de kwaliteit en kwan�teit van het NNB zijn onder meer om het NNB robuust en verbonden te laten zijn, in te ze�en op biodiversiteit en ruimte te geven voor natuurlijk processen. Met de voorziene ontwikkelingen op het Landgoed Jachthuis Schijf wordt een kleine inbreuk gemaakt op het NNB. Dit is toegestaan op grond van de saldobenadering als bedoeld in ar�kel 3.20 IOV. Het geheel van de ontwikkelingen leidt namelijk tot een verbetering van de kwaliteit en kwan�teit van het NNB.

In het bestemmingsplan zal een voorwaardelijke verplich�ng worden opgenomen. De gronden mogen alleen worden gebruikt voor het landbouwbedrijf en voor wonen, indien de gronden die aan het NNB worden toegevoegd binnen een jaar na inwerkingtreding van het plan zijn ingericht en worden gebruikt conform het toegestane gebruik op die gronden als Bos en Natuur, en zoals aangegeven in dit document. In een gesloten anterieure overeenkomst is de eigenaar van het landgoed met de gemeente overeengekomen dat de landschappelijke compensa�e volgens deze saldobenadering NNB wordt uitgevoerd. Ook is de eigenaar daarbij verplicht om het groen duurzaam te onderhouden te beheren conform het gestelde in deze saldobenadering. Bij niet nakoming van deze afspraken kan de gemeente een boete van 100 euro per dag opleggen. Verder is overeengekomen dat de verplich�ng tot onderhoud en beheer aan opvolgende eigenaren of beperkt gerech�gden wordt opgelegd, en dat bij wijze van derdenbeding ook die opvolgende eigenaren of beperkt gerech�gden verplicht worden de verplich�ng op te leggen aan rechtsopvolgers.

Het NNB zal groter worden in oppervlakte, omdat er tweemaal zoveel natuur wordt toegevoegd als voor fysieke compensa�e van de inbreuk noodzakelijk is. Er vindt ook een kwaliteitsverbetering plaats die past binnen de doelstelling van het NNB. De inbreuk op het NNB doet geen a�reuk aan aaneengeslotenheid en robuustheid en hee� geen nega�eve invloed op de habitat van bijzondere soorten. De voorgestelde toevoeging van natuur aan de zuidzijde van de Sneider zal bijdragen aan de ecologische versterking van de overgangszone. Hier zal het hoogwaardige natuurdoeltype, droge heide, worden gerealiseerd. Dit is posi�ef voor de gladde slang, nachtzwaluw en hazelworm. Door de verhoging van de biodiversiteit middels het omvormen van het natuurdoeltype zal er een kwalita�eve verbetering optreden van het func�oneren van het NNB. De ontwikkelingen dragen verder indirect bij aan de kwaliteit van het NNB. De ontwikkelingen faciliteren het beheer en zorgen ervoor dat het duurzaam kan worden voortgezet.

11

Bijlage 2 Ontwikkelingsrichting Landgoed Jachthuis Schijf

20 chthuis Schijf

bestemmingsplan Buitengebied Rucphen 2020, Landgoed Ja

Landgoed Jachthuis Schijf

Ontwikkelingsrichting

25 januari 2023 Landgoed Jachthuis Schijf BV Westerkade 3 3016 CL ROTTERDAM

Inhoudsopgave

Inleiding

Herkomstwaarde Gebruikswaarde Toekomstwaarde Economische dragers

2 8 12 13 14

Het landgoed Jachthuis Schijf dat bestaat uit een jachthuis met 325 hectare bos, heide, natuurterreinen , lanen, dreven en landbouwenclaves

Inleiding Samen met de provincie Noord Brabant en de gemeente Rucphen werkt het landgoed Jachthuis Schijf aan een nieuw aangepast bestemmingsplan voor het gehele landgoed. Het herziende bestemmingsplan moet een basis leggen voor een duurzame en sterke eenheid. Binnen het plan worden nieuwe func�es toegevoegd die bestaande func�es zullen verstevigen. Om het nieuwe bestemmingsplan mede mogelijk te maken is een ontwikkelingsrich�ng opgesteld die de oude en nieuwe func�es met elkaar verbindt. In bijgaande document wordt de ontwikkelingsrich�ng verwoord en verbeeld.

Landgoed Jachthuis Schijf Landgoed Jachthuis Schijf is onderdeel van de Rucphense bossen. Het landgoed ligt in het zuidwesten van de gemeente Rucphen en ten zuidwesten van de plaats Schijf. Aan de zuidzijde grenst het gebied aan de landsgrens met België. Ten westen en oosten wordt het landgoed begrensd door open landbouwgronden. Het gebied wordt afgebakend aan de noordzijde door de Nedereindsebaan en aan de zuidoostzijde door de Hoeksestraat. De Achtmaalsbaan doorkruist het landgoed aan de zuidwestzijde.

Doel van deze ontwikkelingsrich�ng De gemeente Rucphen hee� beleid over landgoederen. Dat is opgenomen in: “Landgoederen, vandaag en morgen. Beleidsuitgangspunten landgoederen gemeente Rucphen”. Deze ontwikkelingsrich�ng is een nadere uitwerking van dat beleid specifiek voor het Landgoed Jachthuis Schijf. Dit document is daarmee een ontwikkelingsrich�ng als bedoeld in ar�kel 3.77, lid 1, van de Interim Omgevingsverordening Brabant (hierna: ‘IOV’). Landgoed Jachthuis Schijf is gelegen in Cultuurhistorisch waardevol gebied en aangewezen als cultuurhistorisch complex. Hier is ves�ging van nieuwe func�es toegestaan als wordt voldaan aan de voorwaarden als gesteld in ar�kel 3.78, lid 1 en lid 2, onder d, IOV. Een van de voorwaarden is dat de ontwikkeling past binnen de gewenste ontwikkelingsrich�ng van het gebied, bedoeld in ar�kel 3.77. In dit document is die ontwikkelingsrich�ng opgenomen. Uit ar�kel 3.77 IOV volgt dat een ontwikkelingsrich�ng wordt opgesteld met toepassing van de basisprincipes als bedoeld in paragraaf 3.1.2. van de IOV. Het gaat om ontwikkeling en versterking van de omgevingskwaliteit. Dat wordt uitgewerkt door achtereenvolgens in te gaan op de herkomstwaarde, belevingswaarde, gebruikswaarde en de toekomstwaarde van het gebied.

Daarna komt aan de orde welke ac�viteiten en func�es passen in de omgeving en welke effecten de ontwikkeling van die ac�viteiten en func�es hee� op andere aspecten. Dit document is opgesteld in samenwerking met deskundigen op het gebied van omgevingskwaliteit, werkzaam bij de provincie Noord-Brabant en de gemeente Rucphen.

Ligging plangebied

Landgoed Jachthuis Schijf kent een rijke geschiedenis en vindt zijn oorsprong in de ontginningsperiode van de woeste zandgronden van West-Brabant. De ontginningsac�viteiten resulteerden in een aanzienlijke transforma�e van het landschap in de omgeving van het dorp Schijf, waarbij grote delen van de heide werden omgevormd tot landbouwgrond en produc�ebossen.

H

Het huidige Landgoed Jachthuis Schijf beslaat uit 325 hectare en bestaat grotendeels uit produc�ebos. In 2012 is de huidige eigenaar gestart met de restaura�e van het Rijks monumentale jachthuis en zijn directe omgeving. Daarnaast is er een begin gemaakt met het herstel van de historische lanen en dreven, het herstellen van de heide en is en een start gemaakt met de exploita�e van de bossen en het bestrijden van invasieve exoten. Landgoed Jachthuis Schijf hee�, gezamenlijk met de gemeente Rucphen en de provincie Noord-Brabant, deze ontwikkelingsrich�ng opgesteld ter verbetering van de omgevingskwaliteit van het gebied met passende func�es om de kernwaarden van het landgoed te kunnen versterken en behouden. Daarbij is steeds gezocht naar de juiste balans tussen herkomstwaarde, belevingswaarde, gebruikswaarde, en toekomstwaarde.

t aa str

se

k oe

an ba lse aa

Vanaf de zes�ger jaren van de vorige eeuw raakt het landgoed langzaam in verval. De gebouwen kampten met groot achterstallig onderhoud, de bossen, natuurterreinen en landbouwgronden raakten overwoekerd met Amerikaanse Vogelkers. Aan het begin van deze eeuw wordt het landgoed door vererving opgedeeld. De herberg, de boerderijen en het leeuwendeel van de landbouwgronden worden afgestoten en maken niet langer deel uit van het geheel. Het verlies van een groot deel van de landbouwfunc�e, een belangrijke economische drager, hee� een groot effect op de exploita�e van het landgoed.

Schijf

m ht Ac

In 1928 worden de vergunningen verleend voor de bouw van een Jachthuis en een kapel. In het daaropvolgende decennium worden twee boerderijen aan het landgoed toegevoegd en een herberg in exploita�e genomen. Het landgoed ontwikkelde zich tot een ware onderneming met veel bedrijvigheid en een grote diversiteit aan func�es.

Nederheidsebaan

Jachthuis Historisch verbonden gebouw Landbouwenclave Langeschouw

Drevenstructuur

Historische kaarten van het landgoed en haar omgeving

1. Geschiedenis, herkomstwaarde Landgoed Jachthuis Schijf kent een rijke geschiedenis en vindt zijn oorsprong in de ontginningsperiode van de hoogveengebieden en woeste zandgronden van West-Brabant. Veen In de Middeleeuwen werd veen op veelvuldig gebruikt als brandstof. Ook in plaats Schijf werden hoogveengebieden ontgonnen om turf te winnen. Het veen, ook wel bekend als 'moer', werd afgegraven, gedroogd, in turven gesneden en per boot afgevoerd via speciaal gegraven kanalen, ook wel moer- of turfvaarten genoemd. Vroeger lagen er ten westen en oosten van het landgoed enkele van deze turfvaarten. Na het winnen van het veen kwamen zand- en leemgronden tevoorschijn, die boeren omvormden tot akkers en weilanden. De lagergelegen delen van het landschap liepen na vervening vaak onder water, zo ontstonden vennen. De Oude Zoek, ten oosten van het landgoed (nu een drooggelegd gebied) is op deze wijze ontstaan. Heide en zandwegen Tussen de veengronden bij het plaatsje Schijf lagen op een hogere dekzandrug de Langendijksche heide en de Rucphense heide. In de Middeleeuwen werden de meeste heidevelden en woeste gronden in West-Brabant gemeenschappelijk gebruikt door de dorpsgemeenschap. Men gebruikte het land voor het weiden van vee, het winnen van turf en Heideontginningen en bebossing In de negen�ende eeuw waren de mogelijkheden om onrendabele gronden produc�ef te maken beperkt.

Heidevelden en zandverstuivingen in Drenthe, Oost-Nederland, Noord-Brabant en Limburg kwamen in aanmerking voor ontginning. Tot de vroegste ini�a�efnemers behoorden verlichte landbouwkundigen en keuterboeren, maar ook de (land)adel en patriciërs deden pogingen om heide om te ze�en in landbouwgrond en bossen. De kampontginning ‘de Sneider’ vormt één van de oudste structuren op het landgoed. Een kampontginning is een individuele, blokvormige ontginning aan de rand van een markegebied in het zandlandschap, ook wel huiskampen genoemd. De kampen werden op minder vruchtbare grond aangelegd en sommige zijn later uitgebreid met hoevestroken. Boeren lieten hier hun jongvee weiden. Als afscheiding en begrenzing werden heggen of houtwallen aangebracht. In het specifieke geval van De Sneider liggen er aarden wallen en greppels.

Grote ontginningsgolf Vanaf de tweede hel� van de 19e eeuw speelde de overheid een grote rol bij de grootschalige ontginning van woeste gronden. Ze verstrekte vanaf 1920 renteloze voorscho�en voor de bouw van boerderijen. Op slechte gronden, zoals stuifzandvlaktes en heidevelden, werden naaldbomen geplant om deze te stabiliseren en houtproduc�e mogelijk te maken. Grote delen van Brabant werden systema�sch bebost. De houtproduc�e was bedoeld de opkomst van de mijnindustrie in Limburg. Hier was veel hout voor nodig. De produc�ebossen bestonden voornamelijk uit: grove den, douglas en Europese lariks. De ontginningsac�viteiten resulteerden in een aanzienlijke transforma�e van het landschap, waarbij grote delen van de heide werden omgevormd tot landbouwgrond en bosgebieden. Op de kaart van 1897-1908 is te zien dat een groot deel van de Langendijksche heide is bebost. Opvallend is de ra�onele verdeling in stroken van de bospercelen en de daarbij gevormde drevenstructuren. Deze structuren vormen de verkavelingen en de afvoerroutes binnen het landgoed. Ook worden er structuren gevormd in de vorm van lanen en loo�out stroken. Dit om mogelijke bosbranden in toom te houden en te kunnen insluiten. Vanaf 1937 zien we het jachthuis als rode s�p op de kaarten verschijnen.

De Holle Laagte wordt als landbouw/akkerperceel aangeduid, idem voor De Sneider (1948-1960; later als combina�e en weer later als voornamelijk weidegrond) en enkele kleine akkerpercelen in het bos. Aan de randen van de bossen liggen heiderestanten die de begrenzing met de uitbreidende landbouwgronden vormt. S�ch�ng landgoed door familie Carlier In de tweede hel� van de 19e eeuw kochten een aantal vermogende Belgische par�culieren uit de grensstreek verschillende grote stukken heide van de staat in de omgeving waar het landgoed nu ligt. Eén van deze par�culieren is de zakenman Hector Carlier, die in 1927 op een veiling de eerste gronden voor het toekoms�ge landgoed aankoopt. Hector Carlier was de zoon van bankier Jean Bap�ste Ferdinand Carlier en Marie De Roy. Hij hee� samen met broer Ferdinand de Compagnie d'Anvers opgericht. In verband met de bankenwetgeving is deze later opgesplitst in Banque d'Anvers en Compagnie d'Anvers. Jean-Bap�ste, zijn vader, was gedurende 30 jaar directeur van de Na�onale Bank in Antwerpen. In 1920 rich�e hij samen met zijn broer Fernand en de toenmalige minister en latere premier Aloys Van de Vyvere de oliemaatschappij Petrofina op. Ze haalden hun olie in Roemenië.

Hector Carlier gee� opdracht voor een nieuw jachthuis op zijn verworven gronden op de Langendijksche Heide. Hiermee wordt er een nieuwe func�e aan de jonge bossen en aan het landgoed toegevoegd: jacht en landbouw. De vergunning voor de bouw van het jachthuis wordt verleend in 1928. In de vergunning van gemeente Rucphen beschreven als ‘Hofstede en Jachtwachters’ woonhuis ter plaatse van “De Schijf”. Architect Max Winders noemt het in zijn begeleidende brief ‘boerderij met stallingen en a�ankelijkheden voor jagerssamenkomsten’. Op de bouwtekening met indeling van de kamers is de tweedeling duidelijk te onderscheiden: de ene vleugel is bedoeld als jagerszitplaats met bijbehorende vertrekken, de andere vleugel als boerderij met twee paardenstallen, zes koeienstallen en bijbehorende vertrekken. Op de verdieping zijn de slaapkamers voor de boerenfamilie, de hooizolder, de badkamer en kleedkamers voor de jagers. Het jachthuis is deels onderkelderd. Het jachthuis is aangewezen als Rijksmonument. De boerderij en de boerenfamilie waren aanwezig voor toezicht en het dagelijks beheer van het landgoed. De kavels direct ten zuiden van het jachthuis zijn op de kaarten aangegeven als grasland en akkers. Waarschijnlijk waren dit de huiskavels bij het jachthuis.

Kernkwaliteiten: periode ontginning en aanleg: • Rijks beschermd Jachthuis en boerderij • Veldkapel met toegangslaan • Ra�onele dreven structuur • Historische landbouwenclaves • Heidevelden • Aaneengesloten cultuurhistorische produc�ebossen

Op het hoogtepunt omva�en de eigendommen 453 hectare, een boswachtershuis (1912), het jachthuis (1928), veldkapel (1937), Jorissenhoeve (1941), boerderij Hoeksestraat en herberg Jagersrust (aangekocht in 1936-1937). Hector Carlier beperkte zich niet tot het opkopen van gronden op de Langendijksche Heide, maar verwierf ook landgoederen in het noorden van België en het zuiden van Nederland, tot aan de Biesbosch. De familie woonde op kasteel en landgoed Boterbergen, vlakbij de Kalmthoutse Heide, dat eveneens was ontworpen door zijn zwager , de architect Max Winders. Aan het zakelijk succes van Hector Carlier kwam met de Tweede Wereldoorlog een abrupt einde. De raffinaderij in Duinkerke, de belangrijkste van Petrofina, werd verwoest. Na de oorlog werden de Carliers gezocht voor economische collabora�e. Hector pleegde zelfmoord op 1 januari 1946 op zijn landgoed De Boterberg in Kalmthout, broer Fernand vluch�e naar Brazilië. Hector was in 1933 in Dover, in Groot-Bri�annië, getrouwd met de 23 jaar jongere Nederlandse Amelia Goossens uit Woensdrecht. Hij had drie kinderen die allen ongehuwd bleven. Zijn twee dochters leefden na de dood van hun moeder een eerder sober bestaan in het kasteel De Boterberg in Kalmthout.

Kasteel de Boterberg te Kalmthout

2. Ligging en kwaliteiten van het gebied, belevingswaarde West-Brabantse venen Het landgoed maakt regionaal deel uit van de West-Brabantse venen. De West-Brabantse venen maken deel uit van het zwak golvende dekzandlandschap. Anders dan in Oost-Brabant waren hier geen beeklopen. Hierdoor ontstond op grote schaal veen. Stormvloeden hebben grote delen van het West-Brabantse veen weggeslagen. Grote delen van de resterende venen zijn door de mens afgegraven en ontgonnen. De natuurlijke basis van dit gebied bestaat daardoor weer uit dekzand. Kenmerkend voor de West-Brabantse venen is het proces van veenontginning. De turf is ontgonnen vanuit langgerekte veendorpen die de hogere ruggen in het landschap volgen. Hierdoor hebben de dorpen een vrij grillig verloop. De turfvaarten en tur�avens herinneren nog aan de periode van turfwinning. Ten behoeve van de ontwatering van de zandgronden zijn er verschillende noord-zuidlopende beken en waterlopen gegraven. In de omgeving van Rucphen zijn op grote schaal bossen aangelegd, enerzijds om de dreigende verstuiving van de resterende heidegronden tegen te gaan, anderzijds als leverancier van mijnbouwhout. De oude en jonge zandontginningen zijn sterk verweven en visueel nog goed van elkaar onderscheiden.

Kenmerkende landschapselementen zijn: turfvaarten, tur�avens, gegraven beken en waterlopen, houtwallen, landgoederen en (grillig lopende) ontginningslinten. De ontginningen hebben geleid tot een sterk landbouwkundig gebruik met een grote menging van rundvee, akkerbouw, groenteteelt en tuinbouw, lokaal met concentra�es van intensieve veehouderij. In West-Brabantse venen zijn twee grotere suburbane kernen ontstaan, Roosendaal en E�en-Leur. Beide kernen hebben bij de snelle groei van de afgelopen decennia weinig rela�e gezocht met het omliggende landschap. Vooral de hoofdwegen en spoorlijnen hebben de ontwikkeling van het stedelijke gebied bepaald. De kernen worden verbonden door de A58. Sint Willebrord, Rucphen en Sprundel zijn drie dorpen ten zuidwesten van E�en-Leur, die nagenoeg aan elkaar zijn vastgegroeid. Verspreid in het buitengebied, meestal omgeven door een open landelijk gebied, liggen kleinere dorpskernen met een echt landelijk woonmilieu, zoals Heerle, Schijf, Achtmaal en Wernhout. Het overige deel van het voormalige veenlandschap hee� een nog sterk agrarisch karakter dat gekenmerkt wordt door rela�eve openheid en

Landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten van het landgoed Het landgoed ligt te midden van de West-Brabantse Venen en wordt sterk gekarakteriseerd door de aaneenslui�ng van een groot bosareaal waaraan een waardig landgoedkarakter kan worden ontleend. Karakterbepalend zijn de eenheid in bosstructuren, beleefbare dreven, kampontginningen, heide en bebouwingskarakteris�eken van het jachthuis en de Veldkapel. Het landgoed is als een eiland binnen een agrarisch gebied dat gekarakteriseerd wordt door turfvaarten, bomenrijen en slootpatronen. In de directe omgeving van het landgoed liggen de Jorissenhoeve en café het Jagersrust. Door de provincie Noord-Brabant is het gehele landgoed aangemerkt als complex van Cultuurhistorisch belang. Instandhouding en waarborging van de kernkwaliteiten is daarbij een grote pijler. Het landgoed wordt bij de Cultuurhistorische waardenkaart omschreven als: “Landgoed in de bossen van Rucphen dat in de volksmond Jachthuis Carlier wordt genoemd. L-vormig jachthuis met centrale knoptoren en inrijpoort uit 1927 is ontworpen door de Belgische architect Max Winders. De knoptoren van het jachthuis roept een oost-europese , bouws�jl op. De oorspronkelijke Belgische eigenaar, Hector Carlier (1884-1946) had oliebronnen in Roemenië en zal vermoedelijk de bouws�jl van daar hebben meegebracht.

Het landgoed bestaat verder uit een oude oprijlaan, een kapel uit 1930, heideveldjes, de kampontginning De Sneijder, markante laan met douglassen en amerikaanse eiken en duintjes. Door zijn ligging aan de Belgische grens staan er vlak bij elkaar 2 grensstenen. Op deze plek zou de beroemde smokkelaar 'Het Klaveren Vrouwke' zijn doodgeschoten. Bij het landgoed hoorde ook het cafe 'Jagersrust' enkele dienstwoningen en boerderijen, maar die zijn bij de erfenis verkocht. De bossen bestaan hoofdzakelijk uit naald- en loo�out met rhododendron.” Natuur / s�ltegebied Het landgoed ligt als een min of meer geïsoleerde landschappelijke eenheid, als onderdeel van de Rucphense bossen, middenin het nu agrarische landschap. Het is een groene long tussen de stedelijke gebieden van E�en-Leur en Roosendaal. Het landgoed is onderdeel van het NNB en het geheel met de Rucphense bossen gezien worden als kerngebied daarvan.

Het landgoed bestaat voornamelijk uit bos met een produc�edoelstelling. Binnen het boscomplex wordt gestreefd naar een mate van diversiteit. Dit wordt mede bereikt door dunningen van de houtopstanden in de vorm van structuurdunningen. Door deze dunningen hebben de bossen een mate van gelaagdheid, dit zowel in de horizontale als de ver�cale lagen. Door de gelaagdheden kent het bos een hoge mate van natuurwaarden. In het boscomplex komen verschillende soorten broedvogels, zoogdieren, vleermuizen, amfibieën, libellen en overige ongewervelden voor. Bijzonder voorkomende soorten in het boscomplex zijn havik, raaf en zwarte specht. Binnen het boscomplex en aan de randen komen overgangen (zones) voor naar een meer open structuur in de vorm van kruidenrijke graslanden en heide. Deze open structuren kennen daarbij solitaire boomgroepen en bomen in de vorm van inlandse eik en grove den (vliegden). Binnen deze zones zijn specifieke habitats ontstaan voor nachtzwaluw, boomleeuwerik, gladde slang en hazelworm. Het landgoed is onderdeel van een s�ltegebied. Bestemmingsplannen dienen mede te strekken tot behoud van s�lte en rust in het gebied. Hieraan wordt invulling gegeven doordat het landgoed niet doorlopend is opengesteld voor publiek. Voor grotere groepen worden wel rondleidingen, fietstochten en wandelingen georganiseerd. De geslotenheid zorgt voor s�lte en rust op het landgoed.

De natuur kan zich zo op�maal ontwikkelen.

Landschappelijke kernkwaliteiten, belevingswaarde • • • • • • •

Waardig landgoed karakter in een agrarische omgeving Herkenbare dreven en bebouwingskarakter Aangesloten, gelaagde bosstructuur Overgangszones met graslanden en heide Belee�are kampontginningen Rust en s�lte voor een op�male ontwikkeling van de natuur Complex van Cultuurhistorisch belang

3. Huidige situa�e, Gebruikswaarde Het landgoed hee� sinds 2011 een nieuwe eigenaar, die na een periode van achterstand het landgoed grotendeels in ere hee� hersteld en daarbij investeringen hee� gedaan die een duurzame instandhouding voor komende genera�es zal waarborgen. Vanuit de landgoedvisie, die bij aanvang van de nieuwe beheerperiode is opgesteld, zijn meerdere investeringen gericht op het opwaarderen en verstevigen van de biodiversiteit op het landgoed. Het landgoed voorziet daarin in een structuurrijk geheel waarin biotopen en de verschillende habitats in elkaar overgaan. Het beheer is ook gericht op het behouden en versterken van de cultuurhistorische waarden. Werkzaamheden worden uitgevoerd door lokale aannemers en loonwerkers. Bos Op het landgoed wordt bosbouw bedreven. Het gaat om oogst, maar ook om nieuwe aanwas. Daarbij wordt er gericht op inheemse hout- en struiksoorten. Er wordt getracht de Amerikaanse vogelkers en Amerikaans eik terug te dringen. In de afgelopen beheerjaren zijn al ongeveer 20.000 bomen aangeplant en worden er verjongingsvlakken aangelegd waardoor er ruimte is voor spontane bosontwikkeling. De toename van een structuurrijk bos tekent zich af door een toename van het aantal vogelsoorten zoals zwarte specht, havik en raaf. Door de aanwezigheid van die invasieve exoten is er een dikke strooisellaag op de bosbodem ontstaan.

De bodem is daarbij zuur en bevat weinig tot geen zuurstof. Het beheer is gericht op het bestrijden hiervan. Dit kan door de bodem te bewerken door beluchten en plaggen, maar ook door varkens in het bos te houden. Heide Het landgoed bestaat voor zo’n 20 hectare aan heide. Door achterstallig beheer was deze flink vergrast en dichtgegroeid. Het beheer is gericht op herstel en verjonging van de heide, bijvoorbeeld door inzet van runderen en machinaal plaggen. Dit hee� al geleid tot waarneming van soorten als heideblauwtje en nachtzwaluw. Ook is er nieuwe heide ontwikkeld in meer open blijvende structuren. Landbouwgronden Voor de landbouwgronden, die over drie enclaves verspreid liggen over het landgoed, wordt ingezet op zoveel mogelijk natuurlijk beheer. Dit leidt tot een meer natuurlijke en bloemrijke vegeta�e. Het veelvuldig voorkomen van de gele ratelaar refereert aan een kruidenrijk schraal grasland.

Oppervlaktewater Het landgoed is onderdeel van de Rucphense bossen, waarin open water niet of nauwelijks voorkomt. Oppervlaktewater is voor de biodiversiteit een belangrijk onderdeel voor veel faunasoorten. Daarnaast is het een belangrijk onderdeel voor de brandveiligheid in het gebied. Er wordt daarom geïnvesteerd in de realisa�e van waterpar�jen. De bijdrage aan de biodiversiteit tekent zich af door de aanwezigheid van veel amfibieën, vleermuizen, verschillende vogelsoorten en libellen. Bodemmanagement Naast het dagelijks beheer hee� het landgoed gezamenlijk met de provincie Noord-Brabant een onderzoek gedaan naar de symbiose tussen schimmels, het bodemleven en de groei van bomen en planten. Hierbij hee� het landgoed samen met de provincie een onderzoeksproject gedaan over een periode van vier jaar. De resultaten hiervan worden provinciaal gedeeld waarbij het landgoed, maar vooral ook de algemene Brabantse natuur profiteert. Het landgoed hee� bij dit project verschillende landgoederen en natuurorganisa�es betrokken. Cultuurhistorische waarden Beheer van het landgoed is niet alleen gericht op landschappelijke en natuurwaarden, maar ook op cultuurhistorische waarden. De nieuwe eigenaar hee� het jachthuis in 2012 volledig gerestaureerd. Daarmee is behoud van het jachthuis met de monumentale en cultuurhistorische waarden voor minimaal 25 jaar geborgd.

Op het landgoed zijn ook de historische dreven hersteld. Het gaat daarbij om herstel van beplan�ngsstructuren en wegen Bezoeken De Achtmaalsebaan loopt door het landgoed en er is ook een fietspad binnen het landgoed gelegen. Recreanten kunnen op deze wijze het landgoed gebruiken en beleven. Buiten deze weg en dit fietspad is het landgoed niet standaard opengesteld voor het publiek. Zo blij� de s�lte en rust in het gebied behouden en kan de natuur zich op�maal ontwikkelen. Het is wel mogelijk om het landgoed op afspraak te bezoeken. Voor grotere groepen worden rondleidingen, fietstochten en wandelingen georganiseerd. Daar is vaak veel animo voor Kernkwaliteiten: huidige situa�e • • • • •

Vitaal jachthuis door restaura�e en omgevingsherstel Beheer gericht op biodiversiteit en natuurwaarden Werkzaamheden uitgevoerd door lokale aannemers en loonwerkers Gebruik van openbare weg en fietspad door recreanten Voor groepen op afspraak te bezoeken

4. Gewenste ontwikkeling, toekomstwaarde Behoud en versterking van de cultuurhistorische waarden Het landgoed is aangemerkt als een complex van cultuurhistorisch belang. Het geheel is waardevol voor de directe omgeving maar hee� ook een duidelijke plaats in het cultuurhistorisch verleden binnen de provincie Noord-Brabant. Behoud en versterking vanuit deze waarden is gewenst. Het gaat hierbij om de lanen en dreven, het jachthuis, de archeologische waarden en de kampontginningen. Behoud en versterking van de natuurwaarden Naast de cultuurhistorische waarden staan de natuurwaarden van het landgoed centraal in de ontwikkelingsrich�ng. Er dient te worden ingezet op behoud en versterking daarvan. Dit bestaat bijvoorbeeld uit het terugdringen van invasieve exoten, zoals de Amerikaanse vogelkers en Amerikaanse eik, zoveel mogelijk natuurlijk beheer en het tegengaan van verzuring van de bodem en vergrassing en het dicht laten groeien van de heideterreinen. Er dient ruimte te worden geboden voor spontante bosontwikkeling, zodat een structuurrijk bos kan ontstaan.. Voor de heide is het beheer gericht op herstel en verjonging van nieuwe heide in meer open blijvende structuren. Het beheer kan bijvoorbeeld bestaan uit plaggen, maaien, en het terrein open houden door de inzet van runderen.

Versterken omgevingskwaliteit door toevoegen economische dragers Voor de toekomst is een duurzame instandhouding en versterking van de cultuurhistorische, landschappelijke en ecologische waarden van het landgoed het uitgangspunt. Hiervoor kunnen de bestaande economische dragers als bos- en landbouw worden geop�maliseerd, maar blij� er echter een structureel tekort bestaan in de exploita�e van het landgoed. Voor de duurzame instandhouding zijn daarom ook andere economische dragers noodzakelijk, die voorzien in directe inkomsten en kostenreducering. Het moet hierbij gaan om economische dragers die passen bij de historie en het karakter van het gebied, zoals landbouw, bosbouw en woonfunc�es. Zodra dat mogelijk is, worden onderdelen die eerder bij het landgoed behoorden, betrokken in de ontwikkeling.

Beleid van de gemeente Rucphen In het beleidsdocument “Landgoederen, vandaag en morgen. Beleidsuitgangspunten landgoederen gemeente Rucphen” is over het landgoed het volgende opgenomen: “Het landgoed Jachthuis Schijf is het enige historische landgoed binnen de gemeente. Het landgoed was in het verleden groter en is in de loop der jaren door verkoop van delen verkleind. Om de instandhouding van het landgoed duurzaam te borgen, is het toevoegen van nieuwe economische dragers gewenst. Economische dragers die passen bij de historie en het karakter van het gebied. Te denken valt aan landbouw, bosbouw en woonfunc�es. Waar mogelijk worden delen van het gebied die vroeger onderdeel uitmaakten van het landgoed, betrokken bij de ontwikkeling.” De gemeente vindt het toevoegen van economische dragers gewenst, zodat de instandhouding van het landgoed duurzaam gewaarborgd kan worden. De dragers moeten wel passen bij het historie en het karakter van het gebied.

Gewenste ontwikkeling, toekomstwaarde • • • •

Duurzame instandhouding en versterking van de waarden van het landgoed Toevoeging passende economische dragers, zoals landbouw, bosbouw en woonfunc�es Behoud en versterking van cultuurhistorische waarden Behoud en versterking natuurwaarden

5. Kader voor toevoegen van economische dragers Passende func�es Het realiseren van passende economische dragers om de kernwaarden van het landgoed duurzaam te kunnen behouden, past binnen de basisprincipes van de Interim Omgevingsverordening. Passende economische dragers kunnen zijn: bosbouw, landbouw en wonen. Deze func�es passen bij het cultuurhistorische karakter van het landgoed. De func�es moeten verder op een vanuit cultuurhistorisch oogpunt logisch en aanvaardbare loca�e ingepast worden. De economische dragers moeten beperkt zijn in omvang. Ze hebben dan een beperkt effect op de omgeving en passen bij het landgoed. Doordat er economische dragers worden toegevoegd, is het mogelijk de cultuurhistorische, landschappelijke en ecologische waarden van het landgoed te behouden en te versterken en het landgoed als zodanig in stand te houden. Dit creëert meerwaarde voor verschillende belangen, zoals natuur, biodiversiteit, landschap en cultuurhistorie. Zodra dat mogelijk is, wordt ook bekeken of oorspronkelijke onderdelen van het landgoed er opnieuw bij kunnen worden getrokken. Van oudsher zijn er al landbouwenclaves op het landgoed aanwezig. Ook zijn er gronden die wel in gebruik zijn voor landbouw, maar niet als zodanig zijn bestemd. Deze beperkte landbouwfunc�es binnen het landgoed kunnen versterkt worden.

Daarvoor kunnen gronden binnen het landgoed voor landbouw worden bestemd. Landbouw mag echter niet de overhand nemen. Verder is het denkbaar dat er func�es worden toegevoegd die direct bijdragen aan het beheer van het landgoed. Ook zijn beperkte woonfunc�es mogelijk. Het kan bijvoorbeeld gaan om poortwoningen, boswachter- of dienstwoningen en boerderijen. Dit past binnen de cultuurhistorie nu van oudsher ook op het landgoed werd gewoond.

Effecten op andere aspecten Gelet op de huidige grote vraag naar woningen, wordt niet voorzien dat het realiseren van een aantal woningen leidt tot leegstand elders. Van een stedelijke ontwikkeling is geen sprake. Ook zal het toevoegen van func�es van beperkte omvang geen invloed hebben op de mobiliteit. Overtollige bebouwing doet zich op het landgoed niet voor. Daarom kan een ontwikkeling niet gepaard gaan met de sloop daarvan. Versterking van het beheer zal leiden tot posi�eve effecten op de natuur, biodiversiteit en de bodem. Van bodemverontreiniging is op het landgoed vermoedelijk geen sprake. Op verschillende loca�es binnen het landgoed is sprake van hoge archeologische verwach�ngen. Bij bouwac�viteiten in het kader van economische dragers moet daar rekening mee worden gehouden. Voor de kwaliteit van het grondwater ontstaan geen risico’s. Op infrastructuur hee� het plan geen invloed. In het zuidelijke deel van het landgoed loopt een hoofdtransportgasleiding. Nieuwe func�es mogen geen invloed hebben op het func�oneren en beheer en onderhoud van deze leiding. Nieuwe func�es als beheer, landbouw en wonen hebben geen invloed op de veilige en gezonde leefomgeving op en rondom het landgoed. Ook voor de bewoners van de nieuwe woningen wordt in een veilige en gezonde leefomgeving voorzien. Er liggen geen milieubelastende func�es in de nabijheid.

De func�es wonen moeten op voldoende afstand van andere func�es, zoals een landbouwbedrijf, worden gerealiseerd, zodat in een goed woon- en lee�limaat voor de woningen wordt voorzien. De voorkeursgrenswaarden van de Wet geluidhinder worden niet overschreden. Ten aanzien van externe veiligheid doen zich geen belemmeringen voor. De nieuwe func�es doen geen a�reuk aan de bescherming van het waterwingebied en de boringsvrije zone. Bij de realisa�e moet geen gebruik worden gemaakt van uitloogbaar bouwmateriaal. Ook bij het gebruik van de nieuwe func�es mogen geen bodemverontreinigende ac�viteiten plaatsvinden. Herbstemming van gronden binnen de groenblauwe mantel is aanvaardbaar als het gaat om gronden die reeds gebruikt worden voor landbouw, maar nog geen agrarische bestemming hebben. Hiermee wordt geen a�reuk gedaan aan het watersysteem en de ecologische en landschappelijke waarden van het gebied. Om de rust en s�lte op het landgoed te waarborgen, mogen geen func�es worden gerealiseerd waarbij hoge geluidbelas�ngen vrijkomen. Het toevoegen van woningen en voortze�en van landbouw en beheer van het gebied leiden niet tot hoge geluidsbelas�ngen. Het landgoed is (grotendeels) onderdeel van Natuur Netwerk Brabant (NNB). Met nieuwe func�es wordt een ontwikkeling toegelaten binnen het NNB.

Deze kunnen alleen worden toegelaten als wordt voldaan aan de voorwaarden voor een inbreuk zoals gesteld in de Interim omgevingsverordening Noord-Brabant. Bij voorkeur vindt een kwan�ta�eve en kwalita�eve verbetering van het NNB plaats.

Bijlage 3

Impressies De Sneider

bestemmingsplan Buitengebied Rucphen 2020, Landgoed Jachthuis Schijf 37

3D impressies Sneider 3316 – nieuw te bouwen woning aan Landgoed Schijf 2-2-2021

3D impressies Sneider 3316 – nieuw te bouwen woning aan Landgoed Schijf 2-2-2021

3D impressies Sneider 3316 – nieuw te bouwen woning aan Landgoed Schijf 2-2-2021

3D impressies Sneider 3316 – nieuw te bouwen woning aan Landgoed Schijf 2-2-2021