12 REWIN Jaarverslag-2021

JAARVERSLAG REWIN WEST-BRABANT 2021

REWIN bouwt aan een economisch sterk West-Brabant waarbij we ondernemers helpen groeien, innoveren en vestigen.

1

INHOUDSOPGAVE Voorwoord

3

REWIN

4

Agrofood/Biobased

7

Creatieve Dienstverlening

11

Hightech Maintenance

14

Logistiek

17

Startups

21

Groei MKB

24

Vestigen

27

REWIN West-Brabant Cosunpark 22 4814 ND Breda info@rewin.nl 076 56 46 780

2

REWIN JAARVERSLAG 2021: VOORWOORD

VOORWOORD Afgelopen jaar was weer een bijzonder jaar, met de voortdurende ­gevolgen van de coronapandemie. Juist voor een organisatie als ­REWIN, die altijd bezig is verbindingen te leggen, is dat lastig. Ondanks die ­hindernis wisten we samen met onze partners in de triple helix het ­nodige te bewerkstelligen. Je leest daarover in dit jaarverslag. We hebben nog meer de samenwerking opgezocht over de

Voedsel en Landbouw Noord-Brabant hebben we de

diverse programma’s heen. We stelden vast wat de be-

eerdergenoemde grenzen geslecht en zijn we gaan samen-

langrijkste thema’s zijn – circulariteit en digitalisering – en

werken met de rest van de provincie. Op die manier worden

legden vervolgens juist daarop nieuwe kruisverbanden. De

we aantrekkelijker voor Rijksgelden en andere financiële

genoemde thema’s beperken zich namelijk niet tot een be-

stromen. In november had het FIC-festival met onder meer

paalde sector. We moeten daarom meer over grenzen heen

de West-Brabant Summit moeten plaats­vinden. Helaas

durven kijken; de grens van een sector, gemeente, of zelfs

ging dit om de bekende reden niet door, maar de voorbe-

de regio is niet belangrijk. We zijn ons steeds meer bewust

reidingen lieten zien hoe goed er samengewerkt wordt in

van dat aspect en dat vertaalt zich naar onze aanpak in de

West-Brabant.

programma’s. Vooruitkijkend zijn de opgaven voor dit jaar het concreet Ik ben een relatieve nieuwkomer in de regio en wat mij

invullen van de thema’s circulariteit en digitalisering. 2022

opvalt is de diversiteit ervan. Sommigen zien dat als een

is het laatste jaar van de actuele Economische Agenda. Die

nadeel. Volgens mij is het echter een voordeel, omdat al

zullen we evalueren en we moeten bepalen waarop we gaan

die verschillende organisaties elkaar kunnen versterken. Er

inzetten. Ook willen we kijken hoe we vanuit REWIN alle

gebeuren veel innovatieve dingen, er is veel betrokkenheid

agenda-ambities en doelstellingen kunnen bundelen tot

en de wil om dingen samen te doen, is er. Dat biedt kansen

één stip op de horizon.

en dat mogen we best wat meer zichtbaar maken. Vanuit REWIN ligt er een ambitie op dat gebied die we

Samen met jou kijk ik uit naar de officiële opening van de

uitwerken in de programma’s. De drive en ruimte om er

B’WISE Incubator, naar het FIC-festival op 2 juni en het ge-

wat van te maken is ruimschoots aanwezig. REWIN is de

zamenlijk verder brengen van de programma’s en p ­ rojecten

verbindende factor en de aanjager van de samenwerking in

waarmee we de regio sterker maken.

de triple helix van overheden, ondernemers en onderwijs­ instellingen. Netwerken opzetten en onderhouden, en ­mensen en organisaties verbinden; dat is onze kracht.

Stephanie ter Borg

­Daarvoor moeten we leiderschap tonen en onze voel­

Directeur REWIN

sprieten hun werk laten doen. Een paar resultaten wil ik eruit lichten. West-Brabant wil innovatief ondernemerschap aanjagen. B’WISE Incubator, de huiskamer voor startups uit de regio, is afgelopen jaar ontwikkeld met opening in 2022. Voor de Innovatie­agenda

‘Netwerken opzetten en onderhouden, en mensen en organisaties verbinden; dat is onze kracht.’ 3

REWIN JAARVERSLAG 2021: REWIN & ECONOMIC BOARD WEST-BRABANT

CIJFERS WEST-BRABANT

REWIN

WHY:

WIJ STAAN OP VOOR TRANSFORMATIE EN EEN TOEKOMSTGERICHT WEST-BRABANT.

HOW:

WHAT:

MET ONS UNIEKE NETWERK INITIËREN EN VERSTERKEN WE ­TRIPLE HELIX SAMENWERKING.

DIT DOEN WE VANUIT STRATEGISCHE PROGRAMMA’S EN CONCRETE PROJECTEN.

OVER WEST-BRABANT & REWIN:

16

GEMEENTEN

370.000

BEROEPSBEVOLKING

€29 MILJARD

70.000

700.000

BEDRIJVEN

INWONERS

6e

ECONOMISCHE REGIO VAN NL

BRUTO REGIONAAL PRODUCT

24.000

HBO STUDENTEN

22.000

MBO STUDENTEN

20

REWIN MEDEWERKERS (deels op projectbasis)

4

REWIN JAARVERSLAG 2021: REWIN & ECONOMIC BOARD WEST-BRABANT

De regionale ontwikkelingsmaatschappij REWIN West-

REWIN voert de ambitieuze agenda van de ­Economic

Brabant bouwt aan een economisch sterk West-Brabant,

Board West-Brabant (EBWB) uit. Bij de uitvoering

waarbij we ondernemers helpen groeien, innoveren en

hiervan is er altijd een spanningsveld met de beschik-

vestigen.

bare middelen. Als Raad van Commissarissen kijken wij kritisch naar de uitvoering, of de juiste p ­ rioriteiten

De economische agenda ‘West-Brabant, HUB voor

worden gesteld en of deze ook in lijn zijn met de

vernieuwend ondernemerschap’ vormt de basis hiervoor.

­EBWB-ambities. Een paar keer per jaar bespreken we

Deze visie voor de regio is vastgesteld door de Economic

dit ook met de gemeentelijke aandeelhouders. Goede

Board West-Brabant in samenwerking met regionale over-

resultaten zijn uiteindelijk alleen het gevolg van een

heden, onderwijsinstellingen en ondernemers. Verbinden,

consistent volgehouden aanpak. Als Raad van Commis-

verslimmen en verduurzamen zijn daarin de kernwoorden.

sarissen houden wij toezicht op de koers van de orga-

REWIN geeft vorm en inhoud aan de agenda en voert deze uit.

nisatie en zorgen wij er mede voor dat REWIN een sterk verbindende factor in de economische ontwikkelingen

Die uitvoering gebeurt aan de hand van regionale

van West-Brabant is en blijft.

programma’s die zich richten op het versterken en vernieuwen van de sectoren agrofood/biobased, creatieve

Het afgelopen jaar hebben we na een zorgvuldig

dienstverlening, logistiek en maintenance. Daarnaast

selectie­proces een nieuwe directeur benoemd. Bij dit

ondersteunen wij mkb’ers en startups met de programma’s

proces zijn de gemeentelijke aandeelhouders, de triple

Groei MKB en B’WISE. Met onze acquisitie-aanpak voor

helix en de REWIN-medewerkers betrokken geweest,

nieuwe vestigers richten wij ons op het aantrekken van

onder meer in het opstellen van het profiel voor de

nieuwe business voor de regio en op nieuwkomers die een meerwaarde vormen voor de West-Brabantse economie.

Regionale programma’s Agrofood/Biobased, Creatieve Dienstverlening, ­Hightech Maintenance, Logistiek. Aandeelhouders Regio West-Brabant en de gemeenten Alphen-Chaam, Altena, Baarle-Nassau, Bergen op Zoom, Breda, ­Drimmelen, Etten-Leur, Geertruidenberg, ­Halderberge, Moerdijk, Oosterhout, Roosendaal, Rucphen, ­Steenbergen, Woensdrecht en Zundert. Raad van Commissarissen Lex Besselink (voorzitter)

nieuwe directeur. Samen met de nieuwe directeur, ­ Stephanie ter Borg, zijn we ook aan de slag gegaan om de ­externe focus meer vorm te geven. REWIN is als organisatie goed op koers en draagt haar steentje adequaat bij aan de regionale West-­Brabantse economische ontwikkeling. Het komend jaar zal de aandacht gaan liggen op de duurzaamheidsvraag­stukken en de digitalisering waarbij de huidige regionale topsectoren ondersteuning zullen geven om hier inno­ vatieve oplossingen voor te ontwikkelen. ­Belangrijke vraagstukken, niet alleen voor West-Brabant, waar wij als Raad van Commissarissen graag met de directeur en haar team invulling aan willen blijven geven. Raad van Commissarissen Lex Besselink

Simon Hoenderop Nico van Os

5

REWIN JAARVERSLAG 2021: REWIN & ECONOMIC BOARD WEST-BRABANT

Festival Innovatie en Creativiteit en de West-Brabant Summit Op 18 november zou het Festival Innovatie en

De West-Brabant Summit is onderdeel van het

Creativiteit plaatsvinden op de Triple O Campus

FIC-festival en bedoeld om de regionale stake-

in Breda, met een sprankelend aanbod van

holders te informeren over hoe REWIN via haar

beleving, ontmoeting en verbinding in festival­

regionale programma’s de economische agenda

sfeer. Helaas lag het coronavirus dwars en is

uitvoert. Daarnaast zou op het festival de eerste

besloten het festival uit te stellen naar 2 juni 2022.

bijeenkomst plaatsvinden van het netwerk Parels van West-Brabant voor mkb’er en startups.

Het FIC-festival is een samenwerking van REWIN, City of Imagineers, B’WISE, Kadans/Triple O

Gelet op het aantal aanmeldingen was de animo

Campus en de Parels van West-Brabant. Een

groot. Wij kijken dan ook reikhalzend uit naar de

mooi samenspel van partijen, initiatieven, net-

bijeenkomst in juni.

werken en mensen, met innovatie en creativiteit als rode draad. Het doel van het festival is om de deelnemers te voorzien van nieuwe energie en inspiratie, nieuwe inzichten en nieuwe connecties.

Economic Board West-Brabant en de economische agenda De Economic Board West-Brabant (EBWB) bestaat uit ver-

In de programma’s wordt in triple-helix verband gewerkt

tegenwoordigers uit overheid, onderwijs en bedrijfsleven.

aan projecten en ontwikke­lingen die bijdragen aan het

Vijf keer per jaar komt de Board bij elkaar. Het commitment

versterken van de regionale ecosystemen. Ook wordt

is groot, het doel is duidelijk: West-Brabant als hub voor

steeds nadrukkelijk gezocht naar de cross-overs over de

vernieuwend ondernemerschap. Dat doen we samen. Door

­programma’s en ­sectoren heen.

te verbinden, te verslimmen en te verduurzamen. Zo geven we invulling aan de opgaven en transities De door de EBWB opgestelde economische agenda voor

zoals circulaire economie, data- en digitalisering en het

West-Brabant is een totaalprogramma om de economische

­aantrekken en behouden van talent. Opgaven die zich niet

koers en ambitie van onze regio waar te maken. Vanuit

laten leiden door grenzen en waarbij leiderschap, energie

een echte triple helix-aanpak (onderwijs, ondernemers,

en samenwerking essentieel zijn.

­overheid) en met een extra stimulans vanuit de Regio Deal.

6

REWIN JAARVERSLAG 2021: AGROFOOD/BIOBASED

AGROFOOD/BIOBASED

SAMEN SLIM GROEIEN IN DE PLANTBASED ECONOMY Tuinbouw, akkerbouw en boomteelt; de agrarische sector in West-Brabant is sterk en divers. Tal van bedrijven in de regio ontwikkelen en fabriceren producten van biobased materialen. Kernspelers uit deze sectoren, zoals bedrijven, onderwijs- en kennisinstellingen en de overheid werken samen. Het doel is om binnen en over verschillende ketens deze sectoren toekomstbestendig te maken. Het West-Brabantse Programma Agrofood/Biobased vormt

fossiele brandstoffen. De andere met betrekking tot

de basis om de toppositie als Plantbased Economy uit

klimaat­vriendelijke voedselproductie met economische

te bouwen en te verstevigen. De transities en duurzaam-

­meerwaarde. Medio april 2022 zal duidelijk worden of de

heidsopgaven zorgen voor een actieve benadering vanuit

drie aanvragen gehonoreerd worden. De voorbereidingen

economisch, ecologisch en maatschappelijk perspectief.

brachten bedrijven, fieldlabs en kennisinstellingen bijeen

Het programma zet onder meer in op het stimuleren van

en zorgden daarmee voor nieuwe verbindingen; niet alleen

een efficiëntere en duurzamere teelt met behulp van de

in West-Brabant maar ook provinciaal en nationaal.

nieuwste technieken. Het programma krijgt vorm in allerlei innovatie- en samenwerkingsprojecten, kennisnetwerken en andere bijeenkomsten. In 2021 ging de Innovatieagenda Landbouw en Voedsel Noord-Brabant van start. De partners (provincie, REWIN, Brainport, Agrifood Capital en de BOM) helpen bedrijven om samen aan nieuwe innovaties in de landbouw- en voedselsector te werken. Samen met AgrifoodCapital en Brainport Development hebben we vorig jaar een aanvraag bij het Nationaal Groeifonds gedaan voor het investeringsprogramma Nxt Gen Hightech, dat zich richt op het ontwikkelen van een nieuwe generatie high tech equipement. De totale omvang hiervan is 1,2 miljard, waarvan 175 miljoen naar de Agrofood-sector gaat en ruim 20 miljoen naar voedselproductie-projecten van West-Brabantse bedrijven die slimme robotica-oplossingen willen ontwikkelen. In 2021 hebben we met allerlei partners ook hard g ­ ewerkt aan twee andere subsidieaanvragen bij het Nationaal Groeifonds. Een rond suikers als hernieuwbare grondstof voor chemie en materialen, ter vervanging van

7

REWIN JAARVERSLAG 2021: AGROFOOD/BIOBASED

HIGHLIGHTS BioVoice – Innovation & business booster Concrete businesskansen voor mkb’ers en

Uniek aan BioVoice: de blijvende support van

startups realiseren; dat is het uitgangspunt van

experts tijdens het hele samenwerkingsproces.

BioVoice. BioVoice verbindt vraag en aanbod op het gebied van biobased/circulaire i­nnovatie. Het

In 2021 vond de derde ronde van BioVoice plaats.

haalt innovatievragen -zogenoemde ‘­challenges’

Deze ronde leverde elf innovatiecontracten en

- op bij grootbedrijven en publiceert ze. Mk-

twaalf andere samenwerkingen op. In totaal zijn

b’ers en startups kunnen hierop reageren met

nu dertien grootbedrijven en 236 startups en mk-

hun idee voor een oplossing. Na een selectie­

b’ers met elkaar in contact gekomen via B ­ ioVoice.

procedure gaan challenger en deelnemer inten-

Ook belangrijk om te vermelden is dat dit samen

sief met elkaar aan de slag om vast te stellen of

meer dan dertig onderzoeken bij r­ egionale

samen­werking mogelijk is. Is dat het geval, dan

faciliteiten en aantoonbare regionale impact

­verdienen de deelnemers een innovatie­contract

­opleverde. Omdat BioVoice zo succesvol is, zijn we

met het grootbedrijf; hun launching customer. De

afgelopen jaar gestart met het ontwikkelen van

bijbehorende innovatievoucher geeft toegang tot

een vergelijkbaar concept voor andere sectoren.

onder andere alle kennis en testfaciliteiten in het regionale ecosysteem.

WAT HEEFT HET OPGELEVERD? 13

28

236

54

30+

Grootbedrijven

Challenges

Pitches

Samenwerkingen

Onderzoeken

8

REWIN JAARVERSLAG 2021: AGROFOOD/BIOBASED

HIGHLIGHTS agroBOTS: Innovaties met robotica In het vorig jaar gestarte agroBOTS-project

Arend Koekoek CEO Campus Almkerk en

ontwikkelen technologie-aanbieders en eindge-

Pixelfarming Robotics

bruikers in de agrofood samen negen concrete,

"De Campus Almkerk werkt hard aan gezonde

gebruiksvriendelijke oplossingen voor boeren en

voeding van een gezonde bodem in een mooie

tuinders in de open teelten. Ze maken daarbij

omgeving. Daarvoor is aansluiten op een eco-

gebruik van robotica en kunstmatige intelligen-

systeem van innovatieve bedrijven essentieel.

tie. REWIN is samen met enkele West-Brabantse

REWIN heeft bewezen een sleutelpartner te zijn

bedrijven project­partner in het landelijke agro-

die verbinden in praktijk brengt."

BOTS-project. Het project ontvangt ruim 2,5 miljoen euro steun uit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO), in het kader van REACT-EU. Proef met UV-C robot De agroBOTS-projectpartners onderzoeken bij Van Eijck in Alphen hoe schimmelontwikkeling in gewassen kan worden tegengegaan, zonder daarbij chemicaliën te gebruiken. Het idee is om robots met UV-C lampen in te zetten. De techniek met UV-C lampen bestaat al, maar wordt nog niet buiten ingezet. Uitgevonden moet worden hoelang de lampen onder verschillende omstandigheden het gewas moeten beschijnen. De volgende stap is om te bepalen hoeveel lampen er op de robot moeten worden gemonteerd en met welke rijsnelheid er kan worden gereden. Dit bepaalt weer hoeveel elektrisch vermogen er nodig is en hoe groot de batterij moet zijn, voor zowel lampen als robot. Campus Almkerk is een van de deelnemende partners in agroBOTS en initiatiefnemer van de lezingenreeks Tech en Tuinboon. Het doel van deze lezingen is om laagdrempelig kennis over teelt, technologie en robotica uit te wisselen tussen boer en techneut en bij te dragen aan wederzijds begrip.

9

REWIN JAARVERSLAG 2021: AGROFOOD/BIOBASED

HIGHLIGHTS Smart farming – meer opbrengst, lagere milieu-impact Nieuwe technologie toepassen in teeltprocessen

Duurzamer bewateren (en bemesten) boomteelt

helpt om opbrengsten te optimaliseren en milieu-

Traditionele spuitinstallaties om bomen te bewa-

impact te verminderen. Met behulp van een

teren zijn onnauwkeurig, verbruiken veel water (en

financiële bijdrage van het Opleidings- en

brandstof) en zijn arbeidsintensief. Tegelijkertijd

Ontwikkelfonds van RWB konden we vorig jaar

is er steeds vaker een tekort (hete zomers), of juist

aan de volgende deelprojecten werken.

een overschot aan water (natte herfst, winter). De partners in dit deelproject bij Lodders Boom-

Smart farming in de boomteelt

kwekerijen in Wernhout onderzoeken de mogelijk­

In dit project probeerden we informatie over de

heden om bomen plaatsspecifiek te bewateren.

bodemgesteldheid te koppelen aan de opbrengst van het gewas. Op die manier zijn de bedrijfs­

Dat gebeurt door een extra permanente

economische voordelen van smart farmingtech-

bewaterings­laag aan te brengen. Tegelijkertijd

nieken te kwantificeren. Dat opent de deuren naar

meten sensoren of, waar en wanneer beregening

het inzetten van nieuwe precisielandbouwtech-

nodig is. Doel is om de watergift slim te managen

nieken. Denk aan de inzet van drones om groei-

en daardoor water- en brandstofgebruik en de

metingen uit te voeren en de resultaten daarvan te

factor arbeid terug te dringen. De projectpartners

koppelen aan de informatie van de bodemscans.

onderzoeken ook mogelijkheden van plaats­ specifieke toepassing van meststoffen en gewas-

Treeport Zundert

beschermingsmiddelen. Kansrijke (combinaties

Diverse telers en high tech-bedrijven, branche-

van) technologieën worden vervolgens getest in

organisatie FME en agrarische hogeschool HAS

pilots.

werken met REWIN in diverse pilots samen. REWIN werkt in dit deelproject samen met verKorte ketens streekproducten

schillende telers en loonwerkers, leveranciers van

Dit deelproject richt zich op het verbeteren van de

hightech technologie, waterschap Brabantse Delta

marges van boeren en telers door (vrijwel) recht-

en agrarische hogeschool HAS.

streeks aan consumenten te leveren. Het bedrijf Boerschappen uit Breda doet dit al succesvol met zijn maaltijdboxen met streekproducten. Samen met de ketenpartners wil het bedrijf de keten vernieuwen en verder verbeteren. De deel­ nemers kijken eerst naar verbeterpunten als het verwaarden van reststromen en het verminderen en/of verduurzamen van verpakkingen. Afgelopen jaar heeft REWIN aanvullende financiering gerealiseerd onder de vlag van Symbiosis4Growth. Boerschappen werkt samen met uiteenlopende (regionale) partners met begeleiding en steun van REWIN.

10

REWIN JAARVERSLAG 2021: CREATIEVE DIENSTVERLENING

CREATIEVE DIENSTVERLENING

CREATIEVE INVALS-­­ ­HOEKEN ZORGEN VOOR VERRASSENDE OPLOSSINGEN West-Brabant heeft veel creatieve dienstverleners: conceptbedenkers, vormgevers, reclamespecialisten, gameontwikkelaars, strategievormers, digitaliseringspecialisten, imagineers en meer. Zij zetten in het Programma Creatieve Dienstverlening – samen met de regionale overheden en onderwijsinstellingen – hun creativiteit in om andere organisaties te helpen innoveren. Het programma heeft twee hoofddoelstellingen. De eerste

­gestructureerde wijze het vinden van verrassende

is het inzetten van creativiteit als sleutel voor innovatie en

oplossingen uit onverwachte hoek. Andere doelen van

waarde-creatie in het mkb en grootbedrijf. Het tweede

het programma zijn: het binden van creatief talent aan de

doel is het oplossen van maatschappelijke vraagstukken

regio en de creatieve sector in West-Brabant beter op de

met behulp van creatieve denkkracht. Het programma

kaart zetten.

brengt vraag en aanbod bij elkaar en stimuleert zo op

HIGHLIGHT The Innovation Cube – Van eenmalig project gegroeid naar bedrijf Het project The Innovation Cube is vorig jaar

Na het afronden van het project zagen de drie

­succesvol afgerond. In dit project werkten drie

ondernemers potentie om samen verder te gaan

creatieve ondernemers samen. Met elkaar

in een nieuw bedrijf: De Bedrijfsbrandweer.

bedachten ze een methode om teams in vier stappen van weerstand (tegen innovatie) naar flow te brengen, met de praktische tools uit The Innovation Cube.

‘Het is niet dat mkb-ondernemers niet willen innoveren, of niet weten wat het

Het project is een geslaagd voorbeeld dat laat zien

is. Ze hebben er simpelweg de tijd en

waartoe ontmoetingen kunnen leiden: nieuwe

ruimte niet voor.’

samenwerkingen, nieuwe ideeën en nieuwe producten/diensten. Het regionale O&O-fonds zorgde

Lees meer over The Innovation Cube en

voor financiële steun voor het ontwikkelen van het

de Bedrijfsbrandweer.

product. Met behulp van REWIN is de Innovation Cube vervolgens in pilots getest en verbeterd. 11

REWIN JAARVERSLAG 2021: CREATIEVE DIENSTVERLENING

HIGHLIGHTS Creative Business Foundation – Bundelen van creatieve krachten Twee jaar geleden legde we de basis voor de

netwerk voor alle studenten die studeren aan

Creative Business Foundation (CBF). De CBF

een c­ reatieve opleiding. Doel is om de naams­

bestaat uit een netwerk van creatieve onder-

bekendheid van de creatieve bedrijven in de

nemers, jonge talenten, onderwijsinstellingen,

regio te vergroten, waardoor studenten na hun

gemeentes en andere organisaties die zich inzetten

studie niet vertrekken, maar in de regio blijven.

voor de ontwikkeling van de creatieve sector. Samen

Dat gebeurt onder meer door studenten tijdens

creëren zij het podium om bedrijven kennis te laten

en na hun studie te betrekken bij de projecten in

maken met de waarde van creatieve denkkracht.

het R ­ egionale Programma. Deelnemers krijgen praktijk­cases en lesstof aangeboden waarmee

In de eerste helft van 2021 vond met behulp van

ze kunnen groeien op persoonlijk vlak, in hun

O&O-geld (RWB) onderzoek plaats naar de

creatieve skills maar juist ook in hun business-­

behoeften van de creatieve sector. Daaruit kwam

vaardigheden.

naar voren dat er voldoende draagvlak is voor een Creative Business Foundation. Ruim dertig regio-

FOMO Traineeship is het onderdeel van de com-

nale organisaties staken vorig jaar samen ruim 900

munity dat hiervoor een curriculum ontwikkelt. De

uren in het opzetten van CBF.

Creative Business Foundation brengt het geheel samen en draagt het uit aan de wereld.

De foundation rust op drie pijlers. Het FIC-festival, de Young Creatives community en het project

Creating New Perspectives – Pool met creatieve

Creating New Perspectives.

denkers Creating New Perspectives bestaat uit een pool van

FIC-festival - beleving, ontmoeting en verbinding

vijftien creatieve denkers. Het doel van dit project

Het hoogtepunt van 2021 had op 18 november

is om organisaties kennis te laten maken met de

moeten plaatsvinden in de vorm van het Festival

creatieve denkkracht die in de regio aanwezig is.

Innovatie en Creativiteit (FIC-festival). Het festival

Organisaties uit West-Brabant kunnen een vraag-

ging echter vanwege corona niet door en vindt

stuk indienen. Na analyse van de vraag pakken

plaats op 2 juni 2022. Tijdens FIC vindt de lancering

twee creatievelingen deze samen met de indiener

van de Creative Business Foundation plaats.

op, om in co-creatie tot een oplossing te komen. Kortom: een frisse wind en een kritische én creatieve

Young Creatives community – Zorgt voor groei

blik moeten leiden tot nieuwe perspectieven.

Young Creatives community bouwt aan een

Pilot Creating Smart Business – Omdenken voor een beter resultaat In deze pilot hielpen drie creatieve dienstverleners

Uit de evaluatie blijkt dat de aanpak aanslaat.

ondernemers met hun (groei)strategie. Ondernemers konden de creatievelingen inschakelen als

'Als eiwit-techneuten richten we ons op een heel

‘klankbord, richtingwijzer en geweten’. Een

specifiek onderwerp. We gaan de diepte in. Cre-

innovatiecontract vormde de basis voor een serieus

atieven hebben een bredere oriëntatie. Ze zetten

adviestraject.

aan tot omdenken en helpen met het vinden van cross-overs naar andere kennisgebieden. Tijdens

Het Creating Smart Business-team testte de

de workshops hebben we de meerwaarde van

aanpak de afgelopen twee jaar in een vijftal pilots.

creatief denken ondervonden. Sjef en Rob kwa-

Ondernemers uit de leisure, logistiek, hightech

men met vragen die we uit onszelf nooit hadden

maintenance, agrofood én creatieve dienstver-

kunnen bedenken.'

lening legden hun vraag voor. De pilots werden vorig jaar afgerond.

Lees het artikel

12

REWIN JAARVERSLAG 2021: CREATIEVE DIENSTVERLENING

HIGHLIGHTS Project Foodlab Teelt Ondersteunende Voorzieningen (TOV) – Deelnemers zijn aan zet De deelnemers in Foodlab TOV zochten naar

omgeving. Telers en ontwerpers gaan hiermee in

innovatieve manieren om de (visuele) impact van

een aantal gevallen samen verder.

teeltondersteunende materialen (vooral plastic) in het landschap te verminderen. Het Foodlab

De telers geven aan dat de vragen van o ­ ntwerpers

rondde zijn werkzaamheden vorig jaar af met een

hen verrast hebben en hen helpen om met een

werksessie waarin de creatievelingen hun

andere blik naar hun bedrijf te kijken. Enkele

concepten deelden met de telers. Het project

creatieve dienstverleners zetten de samenwerking

leverde een serie interessante ideeën op. Een

één op één door met ZLTO.

voorstel stelt zogenoemde ‘kaskathedralen’ voor; karakteristieke bouwwerken met een open

Het Foodlab was een initiatief van REWIN en

uitstraling en aantrekkingskracht op de gemeen-

Kunstloc Brabant. In het Foodlab werkten Fruit-

schap. Een plek om te schuilen, te picknicken of

port West-Brabant, ZLTO, REWIN, zes telers, twee

te spelen. Een andere ontwerper zoekt het in een

toeleveranciers, twee creatieve dienstverleners en

serie groene randen die samen zorgen voor een

vier kunstenaars samen.

zachte inpassing van het aardbeienperceel in de

Try-out Kunst en Cultuur – Kunstig format voor zakelijke groei Kunst- en culturele instellingen willen vaak wel

steden gaan hiermee vervolgens aan de slag met

groeien, maar vinden de zakelijke kant daar-

als doel de instellingen op weg te helpen in hun

van lastig. Bij creatieve bedrijven is die zakelijke

zakelijke aanpak.

aanpak er wel. Samen met de gemeenten Breda, Bergen op Zoom en Roosendaal ontwikkelden

De workshops stonden gepland voor vorig jaar

we een format waarin zeven kunst- en cultuur­

maar werden door corona meermaals uitgesteld.

instellingen de vraagstukken waarmee zij zitten,

Ze vinden nu dit voorjaar plaats.

toelichten. Vijf creatieve bedrijven uit de drie

13

REWIN JAARVERSLAG 2021: HIGHTECH MAINTENANCE

HIGHTECH MAINTENANCE

EEN INNOVATIEVE EN SLIMME MAAKEN ONDERHOUDSINDUSTRIE IN WEST-BRABANT Met het Regionaal Programma Hightech Maintenance richt de regio zich op het moderniseren van de maak- en onderhoudsindustrie in West-Brabant. Doel is om een toonaangevende, toekomstbestendige en veerkrachtige industrie te helpen ontwikkelen. Digitalisering – inclusief dataficeren en artificial intelligence -, circulaire economie, nieuwe materialen en robotisering zijn de thema’s waarop we in het programma focussen.

Samen met het project MKB Digitaliseert van het Groei

ring en artificial intelligence in kaart. De resultaten werden

MKB-programma is afgelopen jaar veel energie gestoken

vorig jaar uitgewerkt en geanalyseerd en zijn inmiddels

in het thema digitaliseren. Deze gezamenlijke aanpak is

besproken met de EBWB, gemeenten en ondernemers. Er

een voorbeeld van de cross-sectorale samenwerking die

is funding aangevraagd uit de Regio Deal voor een digitale

REWIN steeds meer hanteert. Samen met de programma­

werkplaats voor het onderwijs. Ook vond er een verkenning

manager van het Groei MKB-programma is funding

plaats naar de behoeften rondom artificial i­ntelligence.

aangevraagd en gerealiseerd waarmee drie data coaches

Daarnaast zetten we afgelopen jaar samen met d ­ iverse

zijn opgeleid en aangesteld. Zij gaan de komende jaren

partners uit Brabant, Zeeland en Limburg de eerste

het regionale mkb ondersteunen bij hun datagerelateerde

­stappen op weg naar een European Digital Innovation Hub

vraagstukken.

South Netherlands. Het is de bedoeling dat verschillende ‘data-­projecten’ hierin straks samenkomen. Het ministerie

Om de doelen uit het Regionaal Programma Hightech

van Economische Zaken ondersteunt dit i­nitiatief en onze

Maintenance te realiseren werken we ook op verschillende

aanvraag voor de beschikbare EU-­subsidie is uitgewerkt.

manieren samen met uiteenlopende partners. Denk hierbij

Vanuit dit thema is er een nadrukkelijke verbinding met het

aan gemeenten, provincie, Brainport, Midpoint Brabant en

Groei MKB-programma en de drie datacoaches.

brancheorganisaties als World Class Maintenance (WCM Breda). Natuurlijk doen de onderwijs- en kennisinstellingen

Het Regionaal Programma Hightech Maintenance initieert

en bedrijven ook mee.

innovatieprojecten, of participeert daarin. In de projecten helpen we de deelnemers op verschillende manieren om

Programmathema Digitalisering en Artificial Intelligence –

zich te ontwikkelen op bovengenoemde thema’s.

Wat wil de regio? In 2020 brachten we de wensen en de mogelijkheden bij ondernemers in West-Brabant ten aanzien van digitalise-

14

REWIN JAARVERSLAG 2021: HIGHTECH MAINTENANCE

HIGHLIGHTS Breda Robotics – Smart Industry Fieldlab voor robotontwikkeling De Stichting Breda Robotics, een cluster van be-

Het ministerie van Economische Zaken wees

drijven en onderwijsinstellingen rondom robotica

Breda Robotics in 2020 aan als Smart Industry

en aanverwante technologieën, startte ruim drie

Fieldlab. Een mooie erkenning en een flinke steun

jaar geleden op initiatief van REWIN. Doel van

in de rug. Bedrijven met een hulpvraag weten het

Breda Robotics is aan de ene kant om technisch

Fieldlab in de Bredase Koepel in groten getale te

talent te behouden voor de regio dan wel te

vinden.

verleiden terug te keren. En aan de andere kant om bedrijven te helpen om stappen te zetten in

Sinds twee jaar werkt Breda Robotics samen met

het robotiseren van processen. Dit gebeurt door

de landelijke robotica-beweging Holland Robotics.

samen te werken in projecten rondom robotica, augmented reality, artificial intelligence, 3D-printing en sensoring.

Data Value Center Smart Industry (DVC-SI) voor het mkb – Hoe maak je van data een dienst? Fieldlab DVC-SI nadert zijn einddatum en zal

DVC-SI is een initiatief van de Brabantse Ontwik-

naar verwachting opgaan in het nieuwe European

kelings Maatschappij, Brainport Development,

Digital Innovation Hub South Netherlands. Met

Brainport Industries, FME, JADS, Koninklijke Me-

onder meer goed bekeken rondetafelgesprekken,

taalunie, Midpoint Brabant, REWIN, SURF en TNO.

innovatievouchers, een Data Readiness Programma

De provincie Noord-Brabant en het Ministerie

en data coaches hielpen de partners achter DVC-SI

van Economische Zaken en Klimaat ondersteunen

(mkb) ondernemers om nieuwe diensten en

DVC-SI.

verdienmodellen te ontwikkelen met data.

DCMC: Development Center for Maintenance of Composites – Fysiek centrum van start Composietmaterialen vinden steeds meer toepas-

seerde REWIN funding voor een verkenning naar

sing, onder meer in vliegtuigen en schepen. Het

de vragen en behoeften in composietreparatie in

nadeel van deze vezelversterkte kunststoffen is dat

de maritieme sector.

met traditionele inspectiemethoden beschadigingen niet of lastig zijn te detecteren. Bovendien is

REWIN werkte samen met partijen als GKN-­

het (gecertificeerd) repareren van het materiaal

Fokker, NLR, Specto Services, TU Delft, BOM en de

niet eenvoudig. DCMC richt zich samen met lo-

provincie Noord-Brabant aan het opbouwen van

kale specialisten op het inspecteren en repareren

DCMC.

van composietmaterialen. Na een langjarige aanloop opende het expertise­ centrum twee jaar geleden zijn deuren op Aviolanda Aerospace in Woensdrecht. Werk- en koelruimte en kantoren zijn ingericht en s­ pecifieke gereedschappen zijn aangeschaft. Het lokale composietenreparatiebedrijf ACRATS investeert in het centrum en beheert het. Afgelopen jaar reali15

REWIN JAARVERSLAG 2021: HIGHTECH MAINTENANCE

HIGHLIGHTS SeaBioComp - Biobased composiet ontwikkelen In dit mede door REWIN opgezette Interreg

als composietenhub van Europa.

2 ­Zeeën samenwerkingsproject ontwikkelen

Het maritieme cluster Werkendam Maritime

verschillende partijen biobased composietmate-

­Industries is vorig jaar als partner aangehaakt,

rialen voor toepassingen in de maritieme sector.

evenals het Natuurvezel Applicatiecentrum uit

De 3D-printers van Poly Products (Werkendam),

Raamsdonksveer. Op een door REWIN geor-

waarmee ze de grootste vezelversterkte prints ter

ganiseerde workshop – onderdeel van Natural

wereld maken, spelen hierin een belangrijke rol.

Fibertastic 2021 - in Bergen op Zoom in september deelde o.a. projectpartner Poly Products uit

De deelnemers in SeaBioComp willen aantonen

Werkendam (wetenschappelijke) inzichten over

dat er wel degelijk haalbare biobased alternatie-

het toepassen van biobased composieten en 3D

ven zijn voor allerlei toepassingen van kunststof,

printen in een maritieme omgeving. De 20 deel-

staal en hardhout in de maritieme sector. Door

nemers uit de gehele keten gingen vervolgens

deel te nemen in dit belangrijke internationale

in deelsessies aan de slag om die inzichten te

project versterken we de positie van West-Brabant

vertalen naar concrete toepassingen.

Tech-challenges – Kleintjes helpen de groten Vorig jaar is, naar het model van BioVoice, gestart

ten behoort. Mkb’ers en startups kunnen hierop

met het voorbereiden van tech-challenges. Het

reageren. Is er een match? Dan begeleiden we

concept is rond, de financiële middelen zijn er

de partijen op weg naar de gewenste oplossing.

en de samenwerkingspartners en medewerkers

De eerste gesprekken met grootbedrijven voor

zijn klaar voor de start. In deze challenges zoeken

het formuleren van innovatievraagstukken vinden

grootbedrijven een oplossing voor een bestaand

plaats in februari 2022.

probleem dat meestal niet tot hun kernactivitei-

Fieldlab VIA APPIA – samen slim op weg Vorig jaar startte het Fieldlab VIA APPIA van WCM.

te analyseren waar de beste kansen liggen en

De doelstelling van het Fieldlab is om toepas-

te bepalen hoe bedrijven het beste waardevolle

singen van artificial intelligence en virtual en

industriële toepassingen kunnen ontwikkelen.

augmented reality binnen een maintenance en

De eerste gesprekken met onder meer Rijkswater-

service context te industrialiseren. REWIN draagt

staat en ASML vonden inmiddels plaats.

hieraan bij door de krachten, kennis en ervaringen van projectdeelnemers te bundelen, gezamenlijk

16

REWIN JAARVERSLAG 2021: LOGISTIEK

LOGISTIEK

VERBINDEN, VERSLIMMEN EN VERDUURZAMEN VAN DE HELE LOGISTIEKE KETEN West-Brabant is door zijn geografische ligging van oudsher een sterke logistieke regio. Om een sterke logistieke regio te blijven is echter meer nodig. REWIN zet met het programma Logistiek in op verbinden, verslimmen en verduurzamen van de gehele logistieke keten: van producent tot consument.

De logistieke sector was vorig jaar razend druk. Vooral in de

ladingcapaciteit om lege kilometers te minimaliseren en

E-commerce was het wederom booming business dankzij

het hergebruik van kostbare materialen.

corona. Personeelskrapte en ziekteverzuim (door corona) maakten het de sector niet gemakkelijk. De aanvoer van

Logistics Community Brabant – Samen accelereren in

grondstoffen en producten uit met name China was vaak

de logistiek

problematisch. Dat zorgde voor hoge transporttarieven en

We versterken de innovatiekracht in de regionale logistiek

zette supply chains onder druk.

door binnen LCB projecten, producten en evenementen te ontwikkelen.

Als we inzoomen op West-Brabant zien we dat onze geografische ligging weliswaar nog steeds goed is, maar dat

Projecten die zijn voortgekomen uit de samenwerking met

dat feit alleen niet meer voldoende is om het verschil te

LCB zijn onder meer:

maken. Concurrentie uit andere regio’s neemt toe. Ook de

•

klimaatproblematiek heeft effect op hoe bedrijven kijken naar hun logistiek.

het DALI-project dat met data science logistieke processen wil optimaliseren;

•

Digital Data Square Zuid-Nederland dat zich richt op het verslimmen van de logistiek door het inzetten van

Alles bij elkaar genomen benadrukt het bovenstaande de

nieuwe technologie als AR/VR, robotica, digital twins

noodzaak om samen logistieke ketens te verslimmen en te

en smart contracts/blockchain in een proeftuinomgeving.

verduurzamen. REWIN werkt hiervoor samen met Logistics Community Brabant (LCB). Zo realiseren we een groter bereik en meer impact. REWIN en LCB helpen bedrijven verslimmen met innovatieprojecten rondom nieuwe technologie zoals robotica, blockchain, big data, augmented en virtual reality en digital twins. Om de sector te helpen verduurzamen onderzoeken we onderwerpen als elektrisch transport, het delen van

17

REWIN JAARVERSLAG 2021: LOGISTIEK

HIGHLIGHTS DALI – Data Science voor Logistieke Innovatie In DALI werken REWIN en LCB samen met 18

DALI proeftuin DATACLEP – Betere verkeers-

bedrijven aan uiteenlopende projecten om logis-

doorstroming dankzij sensordata

tieke processen te optimaliseren met behulp van

Het DATACLEP pilotproject op Port of Moerdijk is

data science. Data toepassen is voor logistieke

vorig jaar afgerond. In het project werden data

bedrijven namelijk een manier om effectiever en

van relevante sensoren (o.m. verkeerslichten) op

efficiënter te opereren. Het eerste generieke resul-

het terrein in real time beschikbaar gemaakt voor

taat uit het project is een digitale vrachtbrief: de

vrachtwagenchauffeurs, hulpdiensten en andere

e-CMR. De digitale vrachtbrief is duurzamer (geen

weggebruikers. Het project beoogde om onnodig

papier nodig) en maakt het logistieke proces

oponthoud bij verkeerslichten en toegangspoor-

inzichtelijker en efficiënter doordat het document

ten te minimaliseren.

eenvoudig online is in te vullen en te raadplegen. Paul Potters van Monotch is blij met de samenDALI is een initiatief van Logistics Community

werking tussen Monotch en REWIN. “Door de ver-

Brabant, BUas, REWIN en Midpoint Brabant. Het

binding die REWIN legt tussen overheden en het

programma ontvangt financiële bijdragen van

West-Brabantse bedrijfsleven, kunnen wij onze

Regio Deal Midden- en West-Brabant, OPZuid en

producten in veilige testomgevingen uitprobe-

de provincie Noord-Brabant (totaal 2,5 miljoen

ren. Zoals in Moerdijk.”

euro). Daarnaast dragen het bedrijfsleven en de DALI-partners eenzelfde bedrag bij.

Lees het hele artikel over de samenwerking tussen Monotch, REWIN en Port of Moerdijk.

In 2021 organiseerde DALI een hooggewaardeerde serie workshops, onder andere over artificial intel-

DALI-partner: SenseAnywhere uit Roosendaal

ligence design voor de logistiek en supply chain.

Het Roosendaalse SenseAnywhere ontwikkelt en maakt slimme, draadloze sensoren voor temperatuurbewaking. Het bedrijf is lid van het RE-

DALI proefproject – Mobiele meetopstelling

WIN-netwerk voor regionale mkb’ers Parels van

met Optical Character Recognition camera

West-Brabant. Medicijnfabrikanten zetten de sen-

Vorig jaar werd dit proefproject met een mobiele

soren van SenseAnywhere onder meer in tijdens

meetopstelling met een slimme camera succesvol

het gekoelde transport van coronavaccins. Hierop

afgerond. De OCR-camera stond opgesteld bij de

voortbordurend start SenseAnywhere nu een pro-

entree van het industrie- en haventerrein Moer-

ject met Amphia Ziekenhuis om de sensoren door

dijk met als doel om containers automatisch te

te ontwikkelen voor meerdere toepassingen.

scannen en te herkennen. De data hiervan gaan automatisch naar de cloud waar ze beschikbaar

Lees meer op de REWIN-website

komen voor diverse gebruikers. De data zorgen voor toename van efficiëntie en betrouwbaarheid, het sneller afhandelen van schade-disputen door video-opslag van in- en uitgaande toestand van het materieel en ‘harde’ metingen van trends, omlooptijden en dergelijke. De camera is ‘mobiel’ gemaakt zodat andere partijen ook kunnen experimenteren met deze toepassing. Studenten van BUas zijn hier nu mee aan de slag in Oosterhout.

18

REWIN JAARVERSLAG 2021: LOGISTIEK

HIGHLIGHT Digital Data Square Zuid-Nederland – Niet méér doen, maar slimmer doen Op 21 september vond de kick-off plaats van

en data-driven robotiseringstechnieken, bijvoor-

Digital Data Square Zuid-Nederland (DDSZ). Dit

beeld om complexe multitask pick & pack-proces-

REACT-EU project richt zich op het verslimmen

sen te combineren.

van de logistiek door het inzetten van nieuwe technologie als AR/VR, robotica, digital twins en

SSCC (Smart Supply Chain Contracts)

smart contracts/blockchain in een proeftuinom-

De SSCC-proeftuin combineert Artificial

geving. Er is 4,6 miljoen euro geïnvesteerd door

Intelligence, Internet of Things, blockchain en

de deelnemers. Er zijn – onder meer door REWIN

identifying (SSI/DID’s) technieken in cloud-­

- 22 partijen voor bij elkaar gebracht.

oplossingen. Doel: ze werkbaar inzetten voor zelfregulerende supply chain processen.

Deelnemers brengen een innovatief idee in om met één of meerdere van de genoemde technie-

Digital Twin

ken logistieke processen te verbeteren. Vervolgens

Het doorontwikkelen van de Digitale Atlas is het

gaan ze samen aan de slag om uiteindelijk te

doel in deze proeftuin. Met de Digitale Atlas is

komen tot een concreet resultaat. Het generie-

met één druk op de knop en real time de bereik-

ke deel van de innovaties komt vrij beschikbaar

baarheid van Zuid-Nederland inzichtelijk.

voor de markt en het onderwijs. DDSZ omvat vier proeftuinen: Het doel is om het vervoer over water AVS (Augmented reality – Virtual reality –

interessanter en duurzamer te maken

Serious gaming)

Lees het artikel in BN De Stem over het

De deelnemers in deze proeftuin willen de laatste

eerste project van DDSZ op de Mar-

AVS-technieken doorontwikkelen, testen en in de

kiezaat Containerterminal. Een slimme

praktijk toepassen. De focus ligt op het inzetten

camera herkent containernummers op

van AVS voor het onboarden en trainen van me-

het moment dat deze door de reach

dewerkers.

truck worden opgepakt. Met behulp van GPS wordt vervolgens de locatie van de

Robotisering en data-driven robotiserings­

container op de terminal geregistreerd

technieken

en vastgelegd in een systeem.

Het doorontwikkelen en testen van robotisering

19

REWIN JAARVERSLAG 2021: LOGISTIEK

HIGHLIGHTS Smart Logistics Connected – Samen dingen slimmer doen Smart Logistics Connected (SLC) is vorig jaar met

partijen in de integrale logistieke keten.

dank aan het O&O-fonds van Regio West-Brabant

Samen met LCB stimuleren we zo logistieke

vormgegeven. Het doel van SLC is het (versneld)

bedrijven om met ‘slimme logistiek’ aan de slag te

toekomstbestendig maken van de logistiek in

gaan. In 2021 spraken we met meer dan honderd

West-Brabant. REWIN en LCB werken in dit project

bedrijven en daagden hen uit om mee te doen in

aan het ontsluiten van kennis en kunde van LCB

een van de projecten van het Programma Logis-

voor West-Brabantse bedrijven. SLC helpt bedrij-

tiek. Een flink aantal van de bezochte bedrijven

ven bij het verbeteren van hun innovatiekracht

deed vervolgens mee in workshops en webinars

en bij het verbinden van bestaande en nieuwe

van LCB.

Logistics Robotics Experience Center In SLC is het initiatief genomen voor een

Door LCB, REWIN, Havenbedrijf Moerdijk, Ge-

Logistics Robotics Experience Center. De demo-

meente Moerdijk, Breda Robotics, Curio, Associate

en testlocatie komt bij Schavemakers Logistic

Degree Academie, Seipa en GEEK+ is hiermee een

Solutions in Moerdijk. Het center moet helpen

voorbeeld van een verslimmingscluster opgezet.

om de drempel te verlagen voor het toepassen van (robotica)automatisering in een logistieke omgeving. Robots kunnen een belangrijke rol spelen in het oplossen van het personeelstekort in de sector. Dankzij een financiële bijdrage uit het O&O-fonds van Regio West-Brabant startte onlangs een verkenning naar mogelijke doelgroepen en potentiële partners.

20

REWIN JAARVERSLAG 2021: STARTUPS

STARTUPS

STARTUP PROGRAMMA B'WISE; DE TURBO VOOR REGIONALE STARTUPS B’WISE - DE BOOSTER VOOR REGIONALE STARTUPS Veel startups zijn zo bezig met het (door)ontwikkelen van hun nieuwe product of dienst, dat ze te weinig oog hebben voor de klant, de markt en de businesscase. Met het programma B’WISE biedt REWIN startups kennis, ondersteuning en coaching. B’WISE scout, screent en begeleidt startups in West-Bra-

ze bestaande ondernemers uit, veranderen ze markten en

bant en verhoogt daarmee de kans op succesvol ver-

zorgen ze voor economische vooruitgang. Afgelopen jaar is

nieuwend ondernemerschap met verankering in de

hard gewerkt aan het opzetten van een fysieke locatie voor

regio. Startups voorzien de bestaande economie van

startups in West-Brabant: B’INCUBATOR.

nieuw bloed. Met nieuwe diensten en producten dagen

B’WISE – INTEGRAAL PROGRAMMA VOOR DE REGIONALE STARTUP B’WISE zag in 2020 het levenslicht. REWIN ontwikkelde het programma samen de gemeente Breda met een bijdrage uit het O&O-fonds van Regio West-Brabant. B’WISE is een online platform dat alle informatie voor West-Brabantse startups bundelt en inzichtelijk maakt. Het biedt belangrijke kennis en is een ontmoetingsplaats om kennis te delen en elkaar te inspireren. Het programma rust op drie pijlers: B’ACCELERATED, B’FUNDED en B’CONNECTED, en in 2021 werden de ­voorbereidingen getroffen voor de 4de pijler: B'INCUBATED. B’ACCELERATED biedt programma’s die aanslui-

het innovation & business booster programma

ten op een specifieke behoefte. Zoals het Investor

BioVoice. In 2021 begeleidden wij vier startups

Readiness Program, het Market Readiness Pro-

in het Market Readiness Program van de BOM

gram en het Customer Validation Program. Met

en drie in het Customer Validation Program van

het Corona Rebuild Program helpen we startups

Braventure. Na het afronden van de programma’s

die door corona in zwaar weer terechtkwamen.

begeleidden wij deze bedrijven verder met één op

Vanuit B’ACCELERATED sluiten we ook aan op

één coaching. 21

REWIN JAARVERSLAG 2021: STARTUPS

B’FUNDED helpt startups bij het vinden van

B’INCUBATED is de vierde, fysieke pijler.

passende financiering in de verschillende levens-

Begin februari 2022 opende de B'WISE Incubator

fases van hun onderneming. B’WISE Starterslift

zijn deuren; een fysieke locatie voor regionale

is bijvoorbeeld voor de beginfase, het Brabant

startups. Met de B'WISE Incubator bieden we een

Startup Fonds voor de daaropvolgende fase. We

groeiomgeving aan jonge ondernemers met een

helpen startups daarnaast bij het vinden van

innovatief businessmodel. De voorbereidingen

passende (West-Brabantse) subsidieregelingen

vonden in 2021 plaats; het uitdenken van het con-

en introduceren ze bij het regionale investeerder-

cept, het regelen van de funding en het selecte-

netwerk. Afgelopen jaar hielpen we een drietal

ren van een architect en aannemer.

startups aan financiering (bedragen van 25.000 € tot 50.000 € per startup) via Starterslift. Dankzij

De B'WISE Incubator bestaat uit 18 kantoren ver-

het Brabant Startup Fonds konden we DexProNeo

deeld over een verdieping van 1.000 vierkante me-

uit Etten-Leur helpen aan een financiering van

ter en bevindt zich aan de Claudius Prinsenlaan in

350 duizend euro. Daarnaast brachten wij een

Breda. Startups kunnen kiezen uit verschillende

tiental jonge bedrijven naar de Financieringstafel

opties, van laagdrempelige flexplekken tot eigen

West-Brabant. B’CONNECTED legt de link tussen

kantoorunits. Er is ook voorzien in een gezamen-

startups en specialisten, mentoren, i­nvesteerders,

lijke ontmoetingsplek voor workshops, kennisses-

bedrijven en tussen startups onderling. Een

sies en evenementen: het Venture Café.

gedegen netwerk is noodzakelijk om vooruit te komen. Samen ga je sneller en kom je verder, is

Vorig jaar november werd de B'WISE Incuba-

het uitgangspunt.

tor gelanceerd met een video op LinkedIn. Dat resulteerde in 54 aanmeldingen, waarvan vier van

B’CONNECTED faciliteert die netwerkgedachte

buiten de regio. Hieruit zijn elf innovatieve star-

en samenwerking. Een voorbeeld hiervan is de

tups geselecteerd. De huurcontracten met hen

Mastermind-groep waarvan vorig jaar een pilot

zijn inmiddels getekend. Bekijk de video.

plaatsvond. Dit zijn intervisie-sessies met een zestal startups die in een periode van een half jaar

De volgende partners vormen samen een coalitie

intensief met elkaar van gedachten wisselen over

die de B'WISE Incubator ondersteunt: REWIN,

alle aspecten van hun bedrijfsvoering. De pilot

BOM, Braventure, gemeente Breda, BUas en

wordt nu geëvalueerd en krijgt een vervolg

Avans Hogeschool.

in B'WISE Incubator.

HIGHLIGHT Samenwerking met Braventure – Regionale insteek met B’WISE Braventure, het provinciebrede startup-program-

len voor West-Brabant. De bedoeling is dat de

ma, is vorig jaar verder ontwikkeld en krijgt een

samenwerking verbetert en dat we startups nog

nieuwe termijn. Nieuw is dat het programma een

beter kunnen ondersteunen.

regionale insteek kiest. B’WISE gaat dat invul-

22

REWIN JAARVERSLAG 2021: STARTUPS

STARTUP PROGRAMMA B'WISE 2021 •

Startups financieringstafel: vier startups deelgenomen en gepitcht

•

Aantal kandidaten MRP/CDP: - Twee deelnemers MRP-programma (TalentSwipe en Sentors) - Drie deelnemers CDP-programma

•

Financieringen (o.a. BSF en Starterslift): - Vijf financieringsvouchers verstrekt - Eén BSF-financiering van 350k euro - Drie Starterslifttrajecten - Eén RIL (Rabobank) traject begeleid - Twee InvestorMatch successen (Lumyo en Abbi Insight)

•

Coachingstrajecten/successen: - 41 trajecten met startups

•

Mastermind groep pilot: Pilot met intervisie met zes startups; voor zes maanden

23

REWIN JAARVERSLAG 2021: GROEI MKB

GROEI MKB

STEUN IN DE RUG VOOR MKB-ONDERNEMERS DIE VERDER WILLEN REWIN ondersteunt regionale mkb-ondernemers met het Groei MKB-programma dat bestaat uit verschillende groei- en innovatieprojecten. We verbinden mkb’ers met elkaar, met onderwijsinstellingen en met regionale overheden. Zo werken we samen aan een sterk regionaal mkb. In de projecten en bijeenkomsten focussen we op financiering, digitalisering, verduurzaming en samenwerken/verbinden.

Het mkb is en blijft een factor van betekenis in de West-Bra-

Door de beperkende maatregelen vanwege corona helaas

bantse economie. De impact van corona lijkt in de industrie,

nog altijd minder dan gebruikelijk.

logistiek en handel mee te vallen. Veel bedrijven zijn drukker dan ooit. Personeelstekorten (structureel of corona-gerela-

We spraken inmiddels met meer dan 230 Groei MKB-onder-

teerd) zorgen op sommige plekken wel voor hinder.

nemers. Met ongeveer de helft startten we een vervolgtraject. Met onze bezoeken en de daaropvolgende acties halen we

Samen met de accountmanagers EZ van de West-Brabantse

de drukbezette ondernemers even uit de waan van de dag en

gemeenten werken we proactief en resultaatgericht. Vorig jaar

zetten we ze aan het denken. Dat is dé meerwaarde van deze

was het weer mogelijk om samen ondernemers te bezoeken.

aanpak.

HIGHLIGHTS MKB-Deal project: MKB Digitaliseert Dankzij de MKB-Deal van de Rijksoverheid is het

en tijdrovend proces waarvan ze de ­meerwaarde

mogelijk samen te investeren in vernieuwing van

en de impact niet overzien. Het doel van dit pro-

het mkb in onze regio. Dankzij deze MKB-Deal

ject is daarom om mkb’ers een duw in de juiste

konden we zes projecten op het gebied van digi-

richting te geven bij hun digitaliseringsopgaven

talisering, innovatie en human capital starten. Een

en in het verlengde daarvan bij het ‘dataficeren’.

daarvan is MKB Digitaliseert. Gemeente Breda, Regio West-Brabant en REWIN Door te digitaliseren kunnen bedrijven bijvoor-

sloegen vorig jaar de handen ineen om finan-

beeld bedrijfsprocessen efficiënter maken, een-

ciering voor dit project binnen te halen. Finan-

voudiger nieuwe producten of diensten ontwikkelen

ciering vindt plaats vanuit de provincie Noord-­

of nauwer met klanten samenwerken. Voor een

Brabant, O&O-fonds, gemeente Breda en REWIN.

grote groep mkb’ers is digitaliseren een kostbaar

Er zijn drie data coaches aangenomen voor 24

REWIN JAARVERSLAG 2021: GROEI MKB

­West-Brabant. Zij bezoeken de komende twee-

Op dit thema, dat in meerdere branches actueel

ëneenhalf jaar regionale mkb-ondernemers om

is, werken we overigens nauw samen met het

ze te informeren over de noodzaak en de kansen

team van het Programma Hightech Maintenance.

van digitaliseren. Voor specifieke projecten zijn

MKB-Deal West-Brabant vernieuwt – lees over

vouchers beschikbaar om ondernemers verder te

alle zes projecten

helpen.

De Parels van West-Brabant: mkb’ers onder elkaar De afgelopen drie jaren interviewden we ruim

netwerk, omdat er vanuit gezamenlijkheid en

dertig innovatieve mkb’ers uit West-Brabant. Ze

ondernemerschap gewerkt wordt aan een visie die

gaven een inkijkje in hun business, hun drijfve-

de regio verder helpt.

ren, hun visie op de toekomst en soms ook hun zorgen. Voortbordurend op deze waardevolle

Het Festival Innovatie en Creativiteit van 18 no-

gesprekken ontstond het idee om een West-Bra-

vember was bedoeld als startsein voor dit netwerk.

bantse mkb-community op te zetten: De Parels

Helaas kon dit door coronamaatregelen niet door-

van West-Brabant.

gaan, maar de wens om onderling te netwerken blijft bestaan. In 2022 is een bijeenkomst van het

In de community kunnen mkb-ondernemers

netwerk gepland, plus een vervolgbijeenkomst op

en startups onderling van gedachten wisselen,

het FIC-festival van 2 juni.

van elkaar leren en elkaar inspireren. Business to business, als het ware, zonder tussenkomst van

Lees de publicaties Roadtrip langs de Parels van

derden. Voor West-Brabant is het een interessant

West-Brabant, deel 1 en 2

Financieringstafel West-Brabant & Zeeland – Deelnemers spelen open kaart De West-Brabantse Financieringstafel is een

teerd aan corona. REWIN kon de ‘insiderkennis’

bewezen succesvolle manier om ondernemers op

over die corona-gerelateerde financieringsfond-

weg te helpen naar passende financieringen. Aan

sen vervolgens delen met het Groei MKB-netwerk.

de financieringstafel pitcht een ondernemer zijn

Dankzij de financieringstafel werden vorig jaar

businesscase voor een groep financiële experts,

weer een tiental ondernemers vooruitgeholpen en

banken en investeerders. Hij krijgt direct feedback

ontving de helft hiervan inmiddels een passende

op zijn plannen: advies om zijn plannen te ver-

financiering

beteren en/of een route naar financiering. Enkele tientallen mkb’ers werden hiermee de afgelopen

Remco Snoeren, Simple Tap: ‘Ik ben via REWIN

jaren geholpen.

bij de financieringstafel terechtgekomen voor kennis- en netwerkuitbreiding. Dat is goed

Ook gedurende de lockdowns ging de financie-

bevallen.’

ringstafel ‘gewoon’ digitaal door. De nadruk lag enerzijds op het uitwisselen van informatie over

Bekijk de video over de Financieringstafel

allerlei financieringsinstrumenten, soms gerela-

West-Brabant & Zeeland

25

REWIN JAARVERSLAG 2021: GROEI MKB

HIGHLIGHTS Circulair ondernemen - Van rest- en bijstromen naar grondstof Kosten besparen en milieuwinst realiseren door

en vastgelegd in een database. Er zijn meer dan

rest- en bijstromen een tweede leven te geven. Dat

tweehonderd bedrijven betrokken.

is het hoofddoel van Symbiosis4Growth. Die resten bijstromen kunnen van alles zijn, bijvoorbeeld

Frank Koreman, Koreman’s Limoncello Breda:

spoelwater of restwarmte uit een productiepro-

“We doen dit niet alleen om afvalstromen te

ces, gebruikte plastics of organische reststromen.

­verminderen, maar ook omdat het leuk is.”

REWIN brengt met Symbiosis4Growth vraag en aanbod in West-Brabant bij elkaar, helpt met in-

Het programma leidt tot regionale samenwerking

houdelijke expertise en zorgt voor financiële steun.

pur sang. Een mooi voorbeeld is het tweede leven dat de lege jutezakken van koffiebrander Cook &

Door middel van (online) werksessies werkten

Boon uit Breda krijgen. DK Polyester uit Moerdijk

we aan het creëren van bewustzijn bij regionale

verwerkt de zakken tot composietmateriaal, onder

mkb-ondernemers. Dat leidde ook afgelopen

andere voor matrixborden. Millvision uit Raams-

jaar weer tot verschillende potentieel interessan-

donksveer is als kennispartner betrokken bij de

te matches. Door circulair ondernemen op deze

samenwerking.

manier concreet te maken voor ondernemers, Serge Knook, DK Polyester Moerdijk:

gebeuren er dingen.

“Je wilt je licence to operate behouden én een Vanuit de Regio Deal Midden- en West-Brabant

gezonde planeet achterlaten voor een volgende

en vanuit de provincies Noord-Brabant en Zeeland

generatie.”

is nieuwe financiering ontvangen om het stimuleren en realiseren van industriële symbioses in

Lees de publicatie met voorbeelden van

het mkb voort te zetten. Inmiddels zijn er meer

geslaagde matches

dan duizend rest- en bijstromen geïdentificeerd

GROEI MKB 2021 Totaal vanuit Groei MKB-programma: •

231 strategische gesprekken

•

In 2021: - Acht digi-/data-trajecten

- Veertien podium bieden

- Zestien circulaire trajecten

- Vijf groeitrajecten

- Zes financieringstrajecten

26

REWIN JAARVERSLAG 2021: VESTIGEN

VESTIGEN

(NIEUWE) BUSINESS DOE JE HET BESTE IN WEST-BRABANT Met onze acquisitie-aanpak steken we steeds meer in op ‘kom zakendoen in West-Brabant’ dan op het vestigen. We acquireren op basis van behoeften in de regio en door bedrijven met elkaar te verbinden rondom innovatievraagstukken. Natuurlijk, ieder bedrijf dat zich in West-Brabant wil vestigen

Deze aanpak resulteert ook in een betere profilering van de

is nog steeds van harte welkom. Die nieuwkomers begeleiden

regio als HUB voor vernieuwend ondernemerschap. Boven-

wij graag naar de voor hen juiste plek in de regio. We noemen

dien stimuleert het regionale samenwerking en versterkt het

dat onze generieke acquisitie. Verder richten wij ons op de

daarmee het ecosysteem. Tot slot werkt deze aanpak ook als

specifieke sectoren (sectoracquisitie).

lead generator voor het team Vestigen, omdat het de vijver waarin we vissen significant vergroot.

De ruimte om nieuwkomers te huisvesten is echter schaars en mede daarom acquireren we steeds meer op basis van

673 nieuwe arbeidsplaatsen

de behoefte van bedrijven uit de West-Brabantse sectoren.

Met 22 nieuwe vestigers die samen goed zijn voor 673

Met welke vraagstukken worstelen zij, en hoe kunnen wij

nieuwe arbeidsplaatsen en een investeringssom van ruim

daarbij helpen? Vanuit deze gedachte zoeken wij vooral naar

87 miljoen euro deed de regio het niet slecht in 2021. De

bedrijven en bedrijvigheid die waarde toevoegen in de regio.

voortdurende pandemie maakte het lastig om ‘naar buiten’ te

Als afnemer van producten of diensten van West-Brabantse

gaan. Beurzen werden en masse gecanceld en bedrijven be-

bedrijven. Of als leverancier van grondstoffen, technologie

zoeken was vaak niet mogelijk. Dat er dan toch zoveel nieuwe

of kennis waarmee West-Brabantse bedrijven hun voordeel

bedrijven voor West-Brabant kiezen, stemt tot tevredenheid.

kunnen doen. Vanuit het Regionaal Programma Vestigen

Er was vorig jaar weinig beweging op de Nederlandse markt.

richten wij ons op die groep en de sectorprogramma’s helpen

Het is daarom goed om te zien dat we in innige samenwer-

ons daarbij.

king met de Brabantse Ontwikkelings Maatschappij veertien buitenlandse partijen wisten te overtuigen om voor West-

De derde aanpak is de strategische acquisitie. We vragen

Brabant te kiezen. Door onze doorlopende promotie van

grootbedrijven in West-Brabant bij welke (innovatie)vraag-

West-Brabant als logistieke hotspot trokken we drie bedrijven

stukken zij hulp nodig hebben. Welke partners zoeken zij?

naar Moerdijk. Twee nieuwkomers kozen voor Breda Interna-

Wij maken hiervan challenges en nodigen bedrijven uit hierop

tional Airport.

te reageren. Zo ontstaan nieuwe verbindingen die leiden tot nieuwe oplossingen en uiteindelijk nieuwe business in de regio. Uit het Agrofood/Biobased-project BioVoice blijkt dat deze aanpak zeer succesvol is. BioVoice verbindt op succesvolle wijze mkb’ers en startups aan (biobased/circulair-gerelateerde vraagstukken van) grootbedrijven, met nieuwe business als resultaat.

27

REWIN JAARVERSLAG 2021: VESTIGEN

HIGHLIGHT Lead me – CRM-programma leidend in de samenwerking De filosofie van de West-Brabantse gemeenten die

data uit het West-Brabantse vestigingsregister met

samenwerken in REWIN is dat de regio de vesti-

de LISA-database van de provincie. Hierdoor is

gingsplaats is en niet de individuele gemeente.

op ieder moment en in real time inzichtelijk welke

Met het nieuwe customer relation management­

bedrijventerreinen en kavels beschikbaar zijn. Het

programma Lead me kunnen we dat sneller en

programma laat ook zien welke andere bedrijven in

beter invullen dan ooit tevoren. Ook de gemeenten

het betreffende gebied actief zijn. Dat is interessant

zijn aangesloten op Lead me, waardoor we samen

omdat bijvoorbeeld toeleveranciers, afnemers of

tijds- en beleidswinst boeken.

de mogelijkheden van het uitwisselen van rest- of bijstromen ook direct in het zicht komen. En dat

Afgelopen jaar werd de Digitale Locatie Assistent

laatste helpt weer in ons gezamenlijke streven naar

(DLA) ontwikkeld en ingevoerd. DLA combineert

een circulaire economie.

Vestiger: Ponders End International (PEI) kiest Roosendaal als poort naar Europa De Britse groothandel in sportkleding, sportschoe-

Omdat het eigen warehouse van PEI al vol ligt,

nen en accessoires PEI koos vorig jaar voor Roosen-

assisteerde REWIN bij het vinden van tijdelijke

daal als uitvalsbasis voor het Europese vasteland.

opslagruimte elders in West-Brabant. Verder vond

De komst van het districenter met kantoor van PEI