08b Programmaverantwoording 2023

43

gekomen, met als doel om eerder achter de voordeur te kunnen komen. Dit door binnen het overleg jeugd en veiligheid de aansluiting te zoeken met het overleg zorg en veiligheid. Waardoor informatie eerder beschikbaar komt voor de betrokken professionals en beter samen opgetrokken kan worden indien nodig. Gemeenschappelijke Regeling (GR) Geweld in Afhankelijkheidsrelaties (GIA) en Meldpunt Crisiszorg In 2023 is geconstateerd dat er nog onvoldoende middelen beschikbaar waren vanuit de GR om Veilig Thuis en de vrouwenopvang (Safegroup) de middelen te verlenen die nodig zijn om hun taken volgens wettelijke richtlijnen en landelijk vastgestelde kwaliteitskaders uit te voeren. Beide organisaties werken aan het op orde brengen van de basis en hadden eind 2022 geen financiële reserves om de kwaliteit te verbeteren en knelpunten op te lossen. Uw raad heeft daarom in 2023 het beschikbare budget opgehoogd met € 40.372,00. 6.3 – Inkomensregelingen Werkplein Hart van West-Brabant In de oorspronkelijke begroting 2023 van het Werkplein is uitgegaan van een gelijkblijvend uitkeringsbestand. In de eerste helft van het jaar is het bestand echter met 1,8% gestegen ten opzichte van 1 januari 2023. In de 1e begrotingswijziging 2023 is deze stijging verwerkt en werd voor de tweede helft van het jaar uitgegaan van een gelijkblijvend bestand.

Op basis van de daadwerkelijke aantallen uitkeringen in 2023 is Werkplein-breed uiteindelijk sprake van een stijging van 3,7%. Als we specifiek kijken naar de gemeente Rucphen dan is het uitkeringsbestand in 2023 met 9,8% gestegen (oftewel 30 dossiers). De totale bijdrage aan de bedrijfsvoering van het Werkplein bedraagt voor Rucphen € 1.413.876,00.

Aantal uitkeringsdossiers Werkplein 400 350 300

334 298

Aantal dossiers

337

317

307

2021

2022

250 200 150 100 50 0 2019

2020

2023

Aantal dossiers bron: managementrapportages Werkplein

Energietoeslag Tot 1 april 2024 is invulling gegeven aan de uitvoering van de energietoeslagregeling. Huishoudens met een inkomen tot 120% van het bestaansminimum konden via het Werkplein de energietoeslag aanvragen of hebben deze ambtshalve toegekend gekregen. We hebben geprobeerd zoveel mogelijk mensen te bereiken. Armoedebestrijding In 2023 hebben we verder ingezet om de verschillende armoederegelingen onder de aandacht te brengen bij onze inwoners. We zien dat dit heeft geleid tot een stijging in het gebruik van deze armoederegelingen. Zo zijn er meer gezinnen die zich hebben aangemeld bij Stichting Leergeld en is er breder gemaakt van de hieraan verbonden voorzieningen zoals zwemlessen en tweedehands fietsen voor de kinderen van deze minimagezinnen. Schuldhulpverlening In 2023 zagen we, hoewel minder groot dan verwacht, een verdere stijging in het aantal hulpvragen rondom financiën. Dit heeft zich onder meer vertaald in meer schuldhulpregelingen (Wsnp/Msnp), een toenemende druk op de gemeentelijke schuldhulpverlening en een stijging van de uitvoeringskosten.

44

6.4 - Begeleide participatie WVS Met de invoering van de Participatiewet (1 januari 2015) is de instroom in de Sociale Werkvoorziening (SW) afgesloten. Degenen die een SW-dienstverband hadden, blijven hun rechten behouden. Dit betekent een geleidelijke afbouw van het SW-bedrijf WVS.

Het te realiseren aantal beschutte werkplekken in 2023 lag voor Rucphen op 22. Om aan deze taakstelling te voldoen moeten er echter wel voldoende geïndiceerde inwoners zijn. Voor onze gemeente geldt dat elke inwoner die een indicatie heeft, geplaatst is. Het aantal gerealiseerde beschutte werkplekken voor Rucphen is daarmee in 2023 gedaald van 16,21 naar 15. De totale gemeentelijke bijdrage WVS (kosten van bedrijfsvoering) in 2023 is voor Rucphen € 893.245,00. Ketensamenwerking Gezien de afbouw van het SW-bedrijf en de kleinere doelgroep voor het Beschut Werk is besloten om WVS om te vormen tot het ontwikkelbedrijf van West-Brabant. Dit gebeurt binnen de ketensamenwerking tussen WVS, het Werkplein Hart van West-Brabant en de ISD Brabantse Wal. Het doel hiervan is om samen met inwoners die een grote(re) afstand tot de arbeidsmarkt hebben een passende vorm van participatie te vinden. Het uitgangspunt was om in 2023 380 ontwikkeltrajecten uit te voeren. Uiteindelijk zijn 330 inwoners gestart met een ontwikkeltraject. Dit zijn er aanzienlijk meer dan voorgaande jaren. Daarnaast zijn in 2023 270 ontwikkeltrajecten beëindigd. Voor 16% hiervan geldt dat de inwoner is uitgestroomd naar regulier werk, een beschutte werkplek of een aanstelling bij WVS in het kader van het doelgroepenregister (garantiebaan). Voor 14% heeft het ontwikkeltraject een vervolg gekregen bij een externe partij.

Bij 20% is een voorliggende actie nodig. Dit wil zeggen dat er sprake is van tijdelijke belemmeringen op andere leefgebieden, waarvan de verwachting is dat het kan worden opgelost en de inwoner dan opnieuw kan worden aangemeld voor een ontwikkeltraject. Bij 24% is het ontwikkeltraject beëindigd omdat er sprake is van fysieke en/of psychische problemen die leiden tot het niet kunnen voortzetten van het ontwikkeltraject. In 2023 zijn 172 inwoners (als onderdeel van hun ontwikkeltraject) gestart in één van de leerroutes bij WVS (Groen, Logistiek, Productie, Post en Horeca). Daarnaast hebben 30 VSO-stagiaires hieraan deelgenomen. Naast de ontwikkeltrajecten zijn in 2023 64 jobcoachtrajecten en 166 loonwaardemetingen ingezet via WVS. Ook in de onderlinge samenwerking tussen de uitvoeringsorganisaties zijn in 2023 stappen gezet. Op verschillende plekken in de regio is gezamenlijke huisvesting gecreëerd, wat de onderlinge samenwerking bevorderd. Ook is bij WVS een ruimte ingericht waar een verdiepende analyse kan worden gedaan voor het in kaart brengen van de arbeidsmogelijkheden en ondersteuningsbehoefte van de inwoner. De medewerkers van de werkpleinen kunnen van deze dienstverlening gebruik maken. Daarnaast is een pilot gedaan met een klanttevredenheidsonderzoek.

Door dit onderzoek ook af te nemen na uitstroom uit het ontwikkeltraject kan dit tevens inzicht geven in de lange termijn effecten van de dienstverlening. 6.5 – Arbeidsparticipatie Participatiewet Om de opgelopen achterstanden (als gevolg van Corona, extra maatregelen, en de organisatieontwikkeling binnen het Werkplein) in te lopen, is besloten tot een vijftal projecten. Hiermee is in het laatste kwartaal van 2023 gestart, maar de effecten van deze maatregelen worden in de komende jaren pas zichtbaar.

45

Kledingbank Rucphen Op 1 maart opende De Kledingbank Rucphen haar deuren. Eind 2023 maakten 200 deelnemers gebruik van deze voorziening. Daarnaast zijn in 2023 elf medewerkers vanuit het Werkplein werkzaam geweest bij De Kledingbank Rucphen. Eén van hen is inmiddels doorgestroomd naar een betaalde baan. Daarnaast is iemand doorgestroomd naar een vervolgtraject bij WVS. Opvang ontheemden Oekraïne In 2022 zijn ontheemden uit Oekraïne in onze gemeente opgevangen. Een aantal ontheemden hebben onderdak gevonden bij particulieren in onze gemeente. Er zijn 13 personen ondergebracht in een Gemeentelijke Opvang Ontheemden (GOO). Wij hebben daarvoor tijdelijk twee woningen beschikbaar gesteld die op de nominatie stonden om aan de woningvoorraad te worden onttrokken. De kosten voor de opvang worden gedekt door een Specifieke Uitkering (SPUK) die wij ontvangen van het Rijk. 6.6 - Maatwerkvoorziening (Wmo) We bieden ondersteuning die bijdraagt aan de zelfredzaamheid en de participatie van inwoners met een fysieke beperking of psychische of psychosociale problemen. Het kader hiervoor bestaat uit de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015, de Verordening maatschappelijke ondersteuning 2023 en de beleidsregels maatschappelijke ondersteuning 2023 gemeente Rucphen.

Deeltaxi (Kleinschalig Collectief Vervoer) In 2023 zagen we een toename van de ritkosten, dit is het gevolg van de hoge NEA-indexering (verzamelindex voor vervoerskosten). Desondanks is er toch sprake van een afname in de totale vervoerskosten, daar er 3.500 ritten minder zijn afgenomen dan begroot. Hulpmiddelen Wmo Het nieuwe contract voor de hulpmiddelen Wmo, met name rolstoelen en scootmobielen, is per 1 juli 2023 ingegaan. Twee aanbieders verzorgen nu de hulpmiddelen in onze gemeente 6.71a – Huishoudelijke hulp (Wmo) Huishoudelijke ondersteuning In De5 verband leverden we ook in 2023 weer een bijdrage aan de zelfredzaamheid van onze met name kwetsbare inwoners, door het bieden van verschillende producten huishoudelijke ondersteuning. In 2023 zijn de tarieven geïndexeerd vanwege CAO-wijzigingen, wat resulteerde in een extra uitgave van € 155.812,00.

6.71b – Begeleiding (Wmo) Begeleiding Met ingang van 1 januari 2023 is het nieuwe contract Maatwerkvoorzieningen Begeleiding ingegaan. Met de nieuwe contracten leveren we in De6 verband evenals voorgaande jaren een bijdrage aan de ondersteuning van kwetsbare inwoners. In de nieuwe overeenkomsten werken we vanuit drie cliëntperspectieven, te weten ontwikkelen, stabiliseren en ondersteunen bij achteruitgang (deze laatste alleen bij Wmo Begeleiding). Hiermee doen we meer recht aan de differentiatie en behoefte van de doelgroep dan in de huidige overeenkomsten. Ook ontstaan er door het toevoegen van andere vormen (zoals HO light of de Waakvlambegeleiding) meer mogelijkheden om af te schalen of volledig uit te stromen. Bij de producten benoemen we ook nadrukkelijk de opdracht voor aanbieders om de beweging naar voren te maken. Dus het inzetten op de ontwikkeling van de cliënt (reablement; het weer zelf kunnen) en het inzetten op basis/algemene voorzieningen zodat de (duurdere) maatwerkondersteuning niet meer of in mindere mate nodig is.

46

6.71c – Dagbesteding (Wmo) Indicatievrije dagbesteding In 2022 zijn de overeenkomsten voor Wmo Begeleiding en daarmee het product dagbesteding opnieuw aanbesteed. Op 1 januari 2023 is het nieuwe contract Wmo Begeleiding ingegaan. We hebben ervoor gekozen om gedurende 2023 eerst de effecten van deze nieuwe contracten te monitoren alvorens de pilot indicatievrije dagbesteding te starten. Inloop GGZ In 2023 is de inloop gecontinueerd. Ook is in de corona tijd meer aan één op één contact gedaan en is gebleken dat dit in een extra behoefte voorziet, waardoor dit ook in 2023 is gecontinueerd. 6.71d – Overige maatwerkarrangementen (Wmo) Waspunt Voor cliënten met de indicatie huishoudelijke ondersteuning die niet zelf kunnen wassen, hebben de De5 gemeenten een regionaal Waspunt in het kader van de Wmo 2015. In 2023 zijn deze werkzaamheden voor ruim 175 cliënten uitgevoerd. In 2023 is door de De5 gemeente de keuze gemaakt om door te groeien op huidige locatie tot 200 cliënten. Volgens de prognoses in kader van de Wmo, verwachten we zo te kunnen voldoen aan de vraag voor de komende jaren. De Dienstverleningsovereenkomst is hierop aangepast.

6.72a – Jeugdhulp begeleiding 6.72b – Jeugdhulp behandeling 6.72c – Jeugdhulp dagbesteding 6.72d – Jeugdhulp zonder verblijf overig 6.73a – Pleegzorg 6.73b – Gezinsgericht 6.73c – Jeugdhulp met verblijf overig Aanpak knelpunten zorglandschap Jeugd In de Regiovisie jeugdhulp WBW 2022 - 2025, “Koersvast op weg naar de nieuwe balans” is aangegeven dat we de knelpunten in ons zorglandschap aan willen pakken. In het voorjaar van 2023 heeft de regio WBW besloten prioriteit te geven aan het thema ‘Normaliseren’. Door middel van het programma Normaliseren proberen we een omslag van denken in gang te zetten. Het is niet altijd nodig om professionele hulp in te zetten. Bepaald gedrag is passend bij de leeftijd en ontwikkelingsfase van een kind. Regionaal zijn we in gesprek met partners (Jeugdgezondheidszorg, onderwijs, huisartsen, zorgaanbieders etc.) om een omslag in denken te realiseren. De inzet van zorg mag geen vanzelfsprekendheid meer zijn, maar een weloverwogen keuze. Budgetten (niet vrij-toegankelijke) jeugdzorg 2023 Niet vrij toegankelijke jeugdzorg bestaat uit het Persoonsgebonden budget (PGB), zorg in natura (ZIN), het Landelijk Transitie-arrangement (LTA), jeugdbescherming, jeugdreclassering en JeugdzorgPlus. In de Programmabegroting 2023 is voor deze onderdelen een budget opgenomen van in totaal € 4.875.449,00.

Aan deze budgetten is, op basis van prognoses, € 270.000,00 toegevoegd in de 2e bestuursrapportage 2023 en € 40.000,00 in de financiële slotwijziging 2023. Daarnaast is € 40.580,00 toegevoegd voor diverse onderwerpen op het gebied van jeugdbescherming en JeugdzorgPlus. Het totaal begrootte bedrag komt uit op € 5.226.029,00 (2022: € 4.344.032,00).

47

De werkelijk kosten in 2023 bedragen € 6.095.951,77, wat een tekort geeft van € 869.922,77 op de begroting na wijziging. Een stijging van € 1,4 miljoen ten opzichte van 2022, waar de werkelijke kosten € 4.689.275,00 bedroegen. Om deze stijging te verklaren maken we een onderscheid tussen incidentele en structurele oorzaken. incidentele oorzaken In 2023 is er voor 1 jeugdige een Landelijk Transitie Arrangement (LTA) ingezet van € 416.406,00. Een LTA omvat hoog specialistische zorg, die landelijk maar door een zeer beperkt aantal aanbieders wordt geboden en waarvoor landelijk vastgestelde tariefafspraken gelden. Dit soort casussen zijn excessen. De kosten van dit traject waren niet bekend bij het opstellen van de prognoses, waardoor deze niet is meegenomen in de financiële slotwijziging. Ook is voor ruim € 250.000,00 gefactureerd over 2022 en eerdere jaren waar “slechts” rekening is gehouden met € 90.000,00. Het betreffen vaak afrekeningen over meerdere jaren van langlopende trajecten. Per saldo een nadeel van € 160.000,00. structurele oorzaken De belangrijkste structurele oorzaak is te vinden in de tariefstijgingen. Eind 2022 zijn de tarieven voor NVTZ in 2023 verhoogd met een gemiddelde stijging van 7,5% (op profielniveau loopt dit op tot 21%). In 2023 is hier nog 1,76% aan toegevoegd met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2023.

Daarnaast zien we een stijging van het aantal jeugdigen in zorg.

Aantal cliënten met jeugdhulp 1.200 1.000 800 600 400 200 0

2019

2020

2021

2022

2023

Niet vrij toegankelijke zorg

756

867

912

912

980

Inzet JP

334

346

361

385

429

Unieke cliënten

597

647

711

740

823 bron: regionaal dashboard GRIP

6.74a – Jeugdhulp behandeling GGZ zonder verblijf, 6.74b – Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf, 6.74c – Gesloten plaatsing Jeugdzorg Plus Vanuit het Rijk hebben we de opdracht gekregen om te komen tot kleinschaligheid in de Jeugdzorg Plus. Omdat de huidige overeenkomst met onze aanbieder Jeugdzorg Plus eindigde per 31 december 2023, hebben we voor 2024 en 2025 een nieuwe inkoopopdracht geformuleerd, waarbij al wordt voorgesorteerd op een meer kleinschalige invulling. Daarnaast is afgesproken om de bovenregionale samenwerkingsafspraken tussen Jeugdhulpregio’s Zeeland, West-Brabant Oost en West-Brabant West in 2024 te formaliseren door middel van een convenant. 6.81a – Beschermd wonen (Wmo) Beschermd wonen & maatschappelijke opvang Gemeente Bergen op Zoom is centrumgemeente voor de taken op het gebied van beschermd wonen en maatschappelijke opvang en ontvangt hiervoor de rijksmiddelen. Het Rijk verplicht gemeenten om op de onderwerpen Beschermd Wonen (BW), Maatschappelijke opvang (MO) en Openbare Geestelijke Gezondheidszorg (OGGZ) samen te werken vanuit o.a. de Norm van Opdrachtgeverschap waarin een aantal voorwaarden gesteld worden. Dit vraagt om aanscherping van de huidige regionale samenwerkingsafspraken. In 2023 zijn er daarom stappen gezet in de samenwerkingsvorm en is er ingestemd met het uitwerken van de centrumregeling. In het eerste kwartaal van 2023 is o.a.

de regiovisie in alle 6 de gemeenteraden vastgesteld.

48

Wijk GGZ-er Begin 2023 is de pilot geëvalueerd en omdat de resultaten positief waren, is de inzet van de Wijk-GGZ-er gecontinueerd. Uit de evaluatie is onder andere gebleken dat de ketenpartners positief zijn over de samenwerking met de Wijk-GGZ-er. Ook is gebleken dat de Wijk-GGZ-er laagdrempelig werkt en vroegtijdig kan worden ingeschakeld om ergere problemen te voorkomen. 6.81b – Maatschappelijk- en vrouwenopvang (Wmo) Wet verplichte ggz (Wvggz) De Wvggz regelt de rechten van mensen die te maken krijgen met een verplichte ggz-opname wanneer er sprake is van een psychische aandoening. De uitvoering van deze wet vindt gezamenlijk plaats door 16 gemeenten in West-Brabant. Inwoners kunnen zich wenden tot het Meldpunt Crisiszorg als zij zich grote zorgen maken over een persoon (veelal een naaste) en denken dat verplichte ggz-zorg nodig is. Dit meldpunt beoordeelt de melding namens de gemeente en zorgt voor een adequate afhandeling. Gedwongen opname is een zeer ingrijpende maatregel. Daarom is de Wvggz er op gericht om verplichte zorg zoveel mogelijk te voorkomen. Mocht verplichte zorg noodzakelijk zijn dan moet de minst ingrijpende vorm worden ingezet en dwang zo snel mogelijk worden afgebouwd.

6.82a - Jeugdbescherming 6.82b - Jeugdreclassering Gemeenten zijn niet alleen verantwoordelijk voor de ondersteuning bij (lichte) opvoedings- en ontwikkelingsproblematiek van jeugdigen en/of hun ouders/verzorgers maar ook voor de jeugdbeschermingsen jeugdreclasseringsketen. Het doel is om jeugdigen en gezinnen eerder, beter en duurzaam te beschermen in onveilige opgroei- en opvoedsituaties. Doorontwikkeling Jeugdbescherming Brabant (JBB) Al geruime tijd staat de doorontwikkeling van Jeugdbescherming Brabant (JBB) op de agenda. Sinds begin 2022 geeft JBB middels het programma JB Bruist en het plan Doorontwikkeling 2022 - 2025 uitvoering aan een bestuurlijke opdracht die zij van de vijf jeugdhulpregio’s in Brabant heeft gekregen. In 2023 zijn afspraken gemaakt over een andere wijze van financieren. In plaat van een bedrag per maatregel (‘P x Q’), financieren we door middel van een combinatie van een tarief per maatregel en een beschikbaarheidsfinanciering. JBB geeft aan hierdoor in staat te zijn om de schommelingen in het aantal maatregelen te ondervangen.

49

Beleidsindicatoren

Jongeren met jeugdhulp percentage van alle jongeren tot 18 jaar 18,0 16,0

15,7

15,5 13,4

13,2

14,0

13,7 11,1

12,0 10,0 8,0 6,0 4,0 2,0 0,0 2021

2022 Rucphen

2023

Nederland bron : CBS - indicatoren jeugdzorg in natura | 2021 - 2023

*Jongeren met jeugdhulp: Het percentage jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp. Jeugdhulp is hulp bij psychische hulpvragen, een verstandelijke beperking en/of opvoedproblemen. Jeugdhulp is bedoeld voor kinderen en jongeren tot 18 jaar, soms tot 23 jaar.

Jongeren met jeugdbescherming percentage van alle jongeren tot 18 jaar 1,8 1,6

1,6

1,5

1,4

1,2

1,2

1,2

1,1

1,0

1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 0,0 2021

2022 Rucphen

2023

Nederland bron : CBS - indicatoren jeugdzorg in natura | 2021 - 2023

*Jongeren met jeugdbescherming: Jeugdbescherming is een maatregel die de rechter dwingend oplegt wanneer een gezonde en veilige ontwikkeling van een kind of jongere in de leeftijd van 0 tot 18 jaar (ernstig) wordt bedreigd en vrijwillige hulp niet (voldoende) helpt.

50

Jongeren met jeugdreclassering percentage van alle jongeren tot 18 jaar 0,4 0,3

0,3

0,3

0,3

0,3

0,3 0,2 0,2 0,1 0,1 0,0 2021

2022 Rucphen

2023

Nederland bron : CBS - indicatoren jeugdzorg in natura | 2021 - 2023

*Jongeren met jeugdreclassering: Een jongere die met de politie in aanraking is geweest en een procesverbaal heeft gekregen, kan jeugdreclassering opgelegd krijgen. Jeugdreclassering is een vorm van jeugdzorg waarbij de jongere wordt geholpen, begeleid en gecontroleerd. Het doel van jeugdreclassering is om in samenwerking met ouder(s) of netwerk, het gedrag van de jongere te veranderen en recidive te voorkomen.

Personen met een bijstanduitkering per 10.000 inwoners 500,0

459,7

431,2

450,0 381,7

400,0 350,0

366,7

300,0 250,0 200,0

344,8

316,3 254,7 205,1

204,0

201,9

150,0 100,0 50,0 0,0 2019

2020

2021 Rucphen

2022

2023

Nederland bron : CBS - Re-integratie | 2019 - 2023

*Personen met een bijstandsuitkering: Het aantal personen met een uitkering op grond van de Wet werk en bijstand (WWB, t/m 2014) en de Participatiewet (vanaf 2015).

51

Lopende re-integratievoorzieningen per 1.000 inwoners van 15 - 64 jaar 250,0 199,1

196,2

200,0 150,0

197,7

197,7

127,7

121,2

191,5

126,8

100,0 50,0

60,7

47,7

0,0 2019

2020

2021 Rucphen

2022

2023

Nederland bron : CBS - Re-integratie | 2019 - 2023

*Lopende re-integratievoorzieningen: Onze gemeente biedt voorzieningen aan zoals scholing, werk of begeleiding om re-integratie (terugkeer naar werk) mogelijk te maken.

Achterstand onder jeugd - kinderen in uitkeringsgezin percentage 8,0

7,0

7,0

6,0

6,0 5,0 4,0

4,0

4,0

6,0

4,0

6,0

4,0

6,0

4,0

3,0 2,0 1,0 0,0 2018

2019

2020 Rucphen

2021

2022

Nederland bron : CBS - Jeugdmonitor | 2018 - 2022

*Kinderen in uitkeringsgezin: Percentage kinderen tot 18 jaar die in een gezin leven dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen. Minimaal 1 lid van het huishouden ontvangt een bijstandsuitkering.

52

Achterstand onder jeugd - werkloze jongeren percentage 2,5 2,0

2,0

2,0

2,0

2,0

1,5 1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

0,5 0,0 2018

2019

2020 Rucphen

2021

2022

Nederland bron : CBS - Jeugdmonitor | 2018 - 2022

*Werkloze jongeren: Personen van 16 t/m 22 jaar die als werkzoekende staan ingeschreven bij het UWV en tegelijkertijd geen baan hebben als werknemer volgens de Polis administratie.

Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo per 10.000 inwoners 800 700

710

700

680

640

580

600 500 400

380

430

480

450

300 200 100 0 2018

2019

2020 Rucphen

2021

2022

Nederland

bron : CBS - Gemeentelijke monitor sociaal domein Wmo | 2018 - 2022

*Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo: Een maatwerkarrangement is een vorm van specialistische ondersteuning binnen het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo).

53

Banen per 1.000 inwoners 15-64 jaar 900,0

825,4

805,7

796,4

795,1

778,6

800,0 700,0 600,0 500,0

451,8

431,9

463,9

453,3

447,9

400,0 300,0 200,0 100,0 0,0 2018

2019

2020 Rucphen

2021

2022

Nederland

bron : CBS - Bevolkingsstatistiek / LISA - bewerking ABF research | 2018 - 2022

*Banen: Onder een baan wordt verstaan een vervulde positie verstaan. Dit betreffen zowel fulltimers, parttimers als uitzendkrachten. De indicator betreft het aantal banen per 1.000 inwoners.

Jongeren met een delict voor de rechter percentage 1,2 1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

0,8 0,6 0,4 0,2 0,0

0,0 2018

2019

2020 Rucphen

2021

2022

Nederland bron : CBS Jeugdmonitor | 2018 - 2022

*Jongeren met een delict voor de rechter: Het percentage jongeren (12 t/m 21 jaar) dat met een delict voor de rechter is verschenen.

54

Netto arbeidsparticipatie percentage 74,0

73,1

73,0

72,2

72,0 71,0 69,0 68,0

70,4

70,0

70,0 67,5

69,6

69,4

69,8

70,1

68,0

67,0 66,0 65,0 64,0 2019

2020

2021 Rucphen

2022

2023

Nederland bron : CBS Arbeidsdeelname (gemeente) | 2019 - 2023

*Netto arbeidsparticipatie: het percentage van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking.

55

Programma 7: Volksgezondheid en milieu Beoogd maatschappelijk effect Duurzame en gezonde leefomgeving. Afspraken uit het hoofdlijnenakkoord: Naar een gezonde generatie We hechten belang aan een gezonde leefstijl voor alle inwoners. In het lokaal Preventieakkoord hebben we de krachten gebundeld om een stap te zetten naar een gezond en vitaal Rucphen. We voeren dit verder uit. Naar een duurzame gemeente Rucphen wil op termijn energie- en klimaatneutraal zijn. We volgen daarin het landelijk tempo. We geven uitvoering aan de Regionale Energiestrategie, de gemeentelijke visies op zonne- en windenergie en duurzaamheid en de Transitievisie warmte. We richten ons in eerste instantie op zonne-energie. De windprojecten en de aanvragen hiervan komen eerst pas na 2030 mogelijk in beeld. Activiteiten uit het collegewerkprogramma • We sluiten aan op bestaande initiatieven, zoals de Rookvrije generatie en Gezonde Generatie op de thema's overgewicht, alcohol en roken; • Voor het project ‘Kansrijke Start’ vormen we samenwerkingsverbanden; • We stellen een lokaal werkprogramma verslavingspreventie op en voeren dit uit; • We participeren in het opstellen van de Regionale Energie Strategie 2.0; • De opgave uit de transitievisie Warmte is het aardgasvrij maken van woningen en gebouwen in 2050 inclusief tussenstappen.

We voeren de transitievisie Warmte (Nationaal isolatieprogramma) uit; • We voeren de Regionale Energiestrategie, de gemeentelijke visies op zonne- en windenergie en duurzaamheid en de Transitievisie warmte uit; • We ondersteunen ontvankelijke aanvragen zon op dak/zon op veld; • We plaatsen zonnepanelen op gemeentelijke gebouwen; • We verduurzamen de gemeentelijk gebouwen; • We voeren activiteiten van de ‘Regeling Reductie Energieverbruik Woningen’ via het Regionaal Energie Loket uit; • We stellen het Beleid klimaatbestendig Rucphen op; • We maken beleid voor laadpalen, zodat we juiste afweging kunnen maken waar en hoeveel laadpalen gewenst zijn; • We voeren het GRP 2023-2026 uit: De projecten in de buitenruimte pakken we integraal op (dus gecombineerd beheer water/riolering, wegbeheer, groenbeheer en klimaat); • We implementeren de overgang naar Saver voor inzameling van het huishoudelijk afval 2022-2023 en het grondstoffencentrum.

Overzicht taakvelden en baten en lasten per taakveld

Volksgezondheid Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria

Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten

TOTAAL

56

Prim. Beg. 2023

Begr. na wijz. 2023

Rekening 2023

908.087 958.115 -2.483.691 2.227.797 -2.955.093 616.770 -1.200 90.875 -26.141

1.342.615 -316.797 962.204 -2.515.241 2.413.058 -3.121.658 2.251.653 -1.239.716 89.277 -20.800

1.342.213 -409.430 1.431.608 -2.551.060 2.102.937 -2.784.177 942.103 -232.151 86.396 -20.988

-664.481

-155.405

-92.549

Verschillenverklaring per taakveld 7.1 Volksgezondheid De baten zijn hoger dan begroot vanwege de ontvangst van specifieke uitkering ‘Integraal ZorgAkkoord’ (IZA). 7.2 Riolering In de rioolheffing wordt de btw op investeringen meegenomen als last. In 2023 zijn er minder investeringen gedaan dan begroot, waardoor de totale btw-last lager is. Dit wordt gecompenseerd via de voorziening GRP door minder aan te wenden uit de voorziening dan begroot, wat een hogere exploitatielast geeft op taakveld riolering. Een volledig overzicht van de kostendekking vindt u terug in paragraaf 5.1. 7.3 - Afval De kosten zijn lager dan begroot vanwege de afrekening van de milieustraat te Etten-Leur over 2022. Doordat de kosten van transport en verwerking lager zijn uitgevallen hebben we een teruggave ontvangen van € 55.861,00. Vanwege de toetreding tot Saver ontvangen we nu een vergoeding (negatieve last) voor verkocht papier, glas en metalen. In 2023 is hiervoor € 131.073,00 ontvangen, dit was niet begroot. De baten zijn lager dan begroot vanwege lagere ontvangsten vanuit de afvalstoffenheffing. 7.4 – Milieubeheer In 2023 of eerder zijn diverse specifieke uitkeringen ontvangen op het gebied van klimaat en energiearmoede. De ontvangen specifieke uitkeringen worden volledig als baten geraamd in het jaar van ontvangst. Hiertegenover zetten we een lastenraming van hetzelfde bedrag.

In de praktijk zijn de uitkeringen jaar overstijgend en vinden niet alle uitgaven in één jaar plaats. Het deel van de baten wat niet is ingezet voor lasten in 2023 wordt overgebracht via de balans. Dit zorgt zowel voor een onderschrijding op de baten- als de lastenkant. Bij de lasten kunnen we daarnaast ook vermelden dat bij het werkprogramma van de OMWB een onderschrijding is ontstaan van € 43.668,00. Tot slot is sprake van een onderschrijding op dierplaagbestrijding van de eikenprocessierups (€ 27.600,00) en zijn er minder salarislasten doorbelast (€ 27.800,00).

De taakvelden 7.1 – Volksgezondheid Publieke gezondheidszorg Op grond van de publieke gezondheidszorg moeten gemeenten bijdragen aan het verbeteren en beschermen van de gezondheid van iedere inwoner. Deze taken worden uitgevoerd door GGD West-Brabant. De GGD is een gemeenschappelijke regeling waarin Rucphen samen met 15 andere gemeenten uit West-Brabant participeert. De bijdrage aan de GGD West-Brabant bedroeg in 2023 € 507.940,00. Jeugdgezondheidszorg (JGZ) In 2023 zijn wederom meer kinderen geboren dan waar in de begroting JGZ rekening mee is gehouden. Voor 2023 werd rekening gehouden met 843 kinderen, in werkelijkheid zijn dit er 893. Door stijging van het aantal kinderen van 0-4 jaar zijn er meer kinderen behandeld en waren de kosten hoger dan het begrote bedrag. Kansrijke start Vanuit de landelijke actie lijn kansrijke start, deze is gericht op kinderen van -9 tot 1000 dagen een goede start in het leven mee te geven. Wij hebben in 2023 de pilot stevig ouderschap ingekocht. Daarnaast zijn we gestart met het vormen van samenwerkingsverbanden, zowel lokaal als regionaal. Deze samenwerkingsverbanden zullen in 2024 uitgebreid worden tot een lokale coalitie. Dit in het kader van de Landelijke verplichting vanuit de actielijn gezond opgroeien.

Regionale Ambulancevoorziening (RAV) Brabant Midden-West-Noord Bij de ambulancevoorziening is er nog steeds sprake van een bijzondere situatie. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor een organisatie, die geen gemeentelijke taak uitvoert en waarbij de zeggenschap over beleid en financiering is belegd bij de minister van VWS en de zorgverzekeraars. We betalen dan ook geen gemeentelijke bijdrage aan RAV.

57

7.2 – Riolering Operationeel rioolbeheer Het operationeel rioolbeheer is veelal uitgevoerd en bekostigd zoals gepland in het gemeentelijk rioleringsprogramma (GRP 2023-2026). Per saldo zijn de verschillen met de geraamde kosten relatief gering. De energiekosten voor rioolgemalen vormen hierop een uitzondering, vanwege de gestegen prijs voor elektriciteit. Investeringen riolering Er is in 2023 opnieuw ingezet op het meeliften op integrale projecten zoals reconstructies Nachtegaalstraat, Sint Martinusstraat en Wilhelminastraat/Hendrikstraat. Tevens is riolering vervangen in de Pastoor van Loonenstraat. Bij alle projecten is regenwater afgekoppeld vanwege klimaatadaptatie ter bestrijding van verdroging en wateroverlast. Om dezelfde reden is ook op bedrijventerrein Nijverhei regenwater afgekoppeld en is retentie-vijver Kleinheidepad gerealiseerd voor opvang van regenwater. Restanten van de kredieten ‘rioolvervanging vrij-verval’ en ‘afkoppelen en klimaatadaptatie’ worden overgebracht naar 2024, omdat de integrale reconstructies Nachtegaalstraat, Sint Martinusstraat en Wilhelminastraat/ Hendrikstraat in 2024 afgerond worden en de integrale reconstructies van Tulpstraat en Noorderstraat in 2024 aanbesteed worden en in uitvoering zullen komen.

Tevens wordt het krediet voor renovatie van rioolgemalen overgebracht naar 2024, omdat de in 2023 geplande renovaties worden gecombineerd met die van 2024 in één bestek. Dit is technisch verantwoord. Vanwege minder beschikbare formatie door openstaande vacatures, ziekte en uitval van personeel, is het niet gelukt om in 2023 naast de reguliere taken ook alle geplande investeringen zoals rioolreparaties, renovatie IBA’s en beheer van duikers te realiseren volgens planning. Daarom worden restanten van deze investeringen en beheerbudgetten overgebracht naar 2024. We trachten herhaling te voorkomen door in 2024 meer in te zetten op uitbesteding van werkzaamheden. Voor wat betreft renovatie van IBA’s is er Europees beleid in de maak wat naar verwachting nog voor de Europese verkiezingen vastgesteld zal zijn. Pas nadat deze ‘EU-richtlijn afvalwater’ is geïmplementeerd, zal de uitvoering van de renovatie van IBA’s concreet opgepakt worden. Dit om te voorkomen dat we investeringen doen zonder er zeker van te zijn dat de systemen voldoen aan de nieuwe EU-richtlijn. Urgent beheer van IBA’s zal wel plaatsvinden. Subsidie In samenwerking met de gemeenten van de werkregio ‘Water- en Klimaatkring de Baronie’ is het “Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie De Baronie, 2023-2025” opgesteld.

Dit uitvoeringsprogramma betreft zowel de inzet van de Waterkring als de Klimaatkring, waarbij de inzet van de Waterkring is gericht op de opgaven in de (afval)waterketen en de inzet van de Klimaatkring is gericht op omgang met de extremere weersomstandigheden en de gevolgen hiervan. Binnen deze samenwerking zijn subsidieaanvragen gedaan voor afkoppelen van regenwater en vergroening in het kader van klimaatadaptatie. Tevens heeft gemeente Rucphen, na afstemming met de Klimaatkring, zelf provinciale subsidie aangevraagd voor klimaatadaptatie. In onderstaande tabel zijn alle toegekende klimaatsubsidies weergegeven; er is € 661.490,25 subsidie toegekend aan gemeente Rucphen. Omdat in de begroting nog geen rekening is gehouden met subsidie, is dit een financiële meevaller op het investeringskrediet. subsidie

project

€ 5.241,25

retentie-vijver Kleinheidepad Nijverhei

€ 157.789,00

reconstructie Nachtegaalstraat

€ 78.804,00

reconstructie Noorderstraat fase 1

€ 90.440,00

reconstructie Noorderstraat fase 2

€ 199.216,00

reconstructie Tulpstraat

€ 130.000,00

reconstructie Seringenstraat

€ 661.490,25

totaal

Klimaatadaptatie In lijn met het lokaal klimaatbeleid ‘klimaatbestendig Rucphen’ (vastgesteld november 2022) zijn in het kader van bewustwording en stimulering diverse acties uitgevoerd. Met de gebiedsgerichte aanpak van de Rucphense

58

Bossen en omgeving is in samenwerking met het Waterschap en de gemeente Roosendaal gestart met het project Molenbeek/Oude Zoek. Hiermee is een eerste stap gezet in de aanpak van de verdrogingsproblematiek. Rioolheffing De rioolheffing hangt samen met de wettelijke zorgplicht voor drie beleidsvelden op het gebied van water. Doel van de rioolheffing is om geld vrij te maken voor onder meer de afvoer van afvalwater, de afvoer van regenwater (ook wel hemelwater genoemd) en het beheer van het grondwaterpeil. De inkomsten uit rioolheffing zijn alleen beschikbaar voor aan de beschreven zorgtaken gerelateerde uitgaven. De inkomsten en uitgaven worden nader toegelicht in paragraaf 5.1. 7.3 – Afval Arbitrageprocedure Attero In 2023 is de arbitrageprocedure tussen het GSV (Gemeentelijk Samenwerkingsverband Westelijk NoordBrabant) en Attero afgerond. Attero heeft twee arbitrale procedures gevoerd tegen de gemeenten. In de eerste arbitrale procedure is GSV in het gelijk gesteld. Deze uitspraak is onherroepelijk. In het tweede arbitrale vonnis werd Attero in het gelijk gesteld. De gemeenten hebben beroep ingesteld tegen deze uitspraak van het arbitrage en het hof heeft de uitspraak vernietigd. Attero is hierop in cassatie gegaan bij de Hoge Raad. De Hoge Raad heeft de cassatiegronden van Attero gegrond verklaard en de zaak zelf afgedaan.

De uitkomst van het arrest van de Hoge Raad is dat Attero per direct aanspraak kan maken op de in tweede arbitrage toegekende suppletievergoedingen. De verdeling op basis van aangeleverde tonnages houdt in dat het tekort toegerekend wordt aan Roosendaal, Halderberge en Woensdrecht. Omdat ons tekort minimaal was is er geen naheffing voor Rucphen. Overgang Zwerfafvalvergoeding naar SUP-vergoeding en prullenbakkenvergoeding Per 1 januari 2023 is de zwerfafvalvergoeding die onze gemeente jaarlijks ontving vanuit de Raamovereenkomst Verpakkingen 2012-2022, definitief stopgezet. In plaats van de zwerfafvalvergoeding heeft onze gemeente vanaf 1 januari 2023 recht op twee structurele vergoedingen vanuit de Uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV), hetgeen een verplichting is vanuit de Europese Single Use Plasticsrichtlijn (SUP). Dit zijn de prullenbakkenvergoeding en de SUP-vergoeding, die in totaal voor onze gemeente zullen uitkomen op ongeveer € 82.000,00 per jaar. Deze SUP-vergoeding zal pas eind 2024 voor het eerst met terugwerkende kracht over 2023 worden ontvangen. Afvalstoffenheffing Het uitgangspunt bij de afvalstoffenheffing is een volledig 100%-kostendekkende tariefberekening.

Alle kosten van de activiteiten die in enige mate (geheel/gedeeltelijk) kunnen worden toegerekend aan de in de Wet Milieubeheer opgenomen gemeentelijke zorgplicht voor het verwijderen van huishoudelijke afvalstoffen, inclusief de kosten van de gemeentelijke milieustraat, zijn in de kostenonderbouwing meegenomen. De kosten en opbrengsten lichten we nader toe in paragraaf 5.1. 7.4 – Milieubeheer Ongediertebestrijding Het aantal geregistreerde meldingen met betrekking tot ratten is in 2023 gestegen, een stijging van 24% tot ruim 260. In 2023 is een proef gedaan met een andere vorm van rattenbestrijding, bestrijden door het afschieten van de ratten. Het resultaat van deze proef was onvoldoende. In 2023 heeft ook de preventieve bestrijding van de eikenprocessierups weer plaatsgevonden. Hierdoor is de overlast zeer beperkt gebleven, zodanig dat dit niet heeft geleid tot meldingen van overlast. De voor de bestrijding beschikbare middelen zijn in 2023 niet volledig ingezet, mede door het positieve effect van de preventieve bestrijding en het ontbreken van curatieve bestrijding. Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant De Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant (OMWB) voert voor Rucphen diverse (milieu)taken uit op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) en advisering. Voor het takenpakket van de OMWB wordt jaarlijks een werkprogramma opgesteld.

Het werkprogramma bestaat uit de wettelijk verplichte basistaken, de regionaal afgesproken collectieve taken en de gemeentelijke verzoektaken. Over de resultaten van het programma wordt uw raad jaarlijks geïnformeerd via het jaarverslag VTH, waarin ook de resultaten van de OMWB zijn opgenomen. Uitgangspunt voor de inbreng van Rucphen was het bedrag uit de gemeentelijke begroting 2023. Dit was een bedrag van € 418.122,00. In het werkprogramma was een bedrag van € 411.202,00 aan taken opgenomen.

59

Het restbedrag (€ 6.920,00) was gereserveerd voor o.a. ad hoc-controles. Na de eerste begrotingswijzing, vastgesteld in het AB van 6 september, is de bijdrage verhoogd naar € 450.773,00. Uit de eindafrekening over 2023 blijkt dat de OMWB voor een bedrag van € 379.190,00 aan werkzaamheden heeft verricht. Dit valt ruim binnen het bedrag dat was opgenomen in het werkprogramma 2023. Er zijn door de OMWB minder werkzaamheden uitgevoerd dan vooraf ingeschat en begroot. Dit ligt aan het feit dat er minder niet-geprogrammeerde verzoektaken zijn uitgezet bij de OMWB. Hierbij moet gedacht worden aan het verstrekken van adviezen en verrichten van onderzoek op het gebied van luchtkwaliteit en geur, geluid en trillingen, waterkwaliteit en beleid en ruimtelijke ordening. De verplichte (basis)taken en geprogrammeerde verzoektaken zijn wel conform het werkprogramma 2023 uitgevoerd. Transitievisie Warmte Een onderdeel van de uitvoering van de Transitievisie Warmte is het Nationaal Isolatieprogramma (NIP). In 2023 hebben wij specifieke Rijksmiddelen ontvangen ter hoogte van € 810.734,00. Dit is inclusief het eerste deel van een toegekende aanvulling ter hoogte van € 142.784,00. Oorspronkelijk zou in 2023 een eerste aanzet worden gedaan richting een aanbesteding om het Nationaal Isolatieprogramma ter uitvoering te brengen.

Echter, door een uitspraak van de Raad van State inzake de Wet Natuurbescherming, kan iedere gemeente pas starten met de uitvoering van het NIP na het verkrijgen van een Soorten Managementplan (SMP). Dit SMP biedt een ontheffing, zodat er op een natuur-inclusieve wijze geïsoleerd kan worden. In 2023 zijn door ons de eerste voorbereidingen getroffen om te komen tot een SMP. Aanpak energiearmoede In 2023 is door ons de aanpak van energiearmoede vastgesteld. Voor deze aanpak hebben wij in 2023 aanvullende specifieke Rijksmiddelen ontvangen ter hoogte van € 200.247,00. Samen met de eerder ontvangen Rijksmiddelen in 2022 hebben wij voor deze aanpak reeds € 781.602,00 ter beschikking. Dit betekent dat we een nog bredere doelgroep kunnen helpen met de inzet van energie-fixteams en de witgoed-regeling. In het 4e kwartaal van 2023 is een start gemaakt met de inzet van de energie-fixteams. Hiervoor is een regionale Europese aanbesteding doorlopen, waarbij voor de gemeente Rucphen een plafondbudget is gereserveerd van € 399.300,00. Deze energie-fixteams passen kleine energiebesparende maatregelen toe bij woningen met een laag energielabel en hoog energiegebruik. Deze aanpak betreft een combinatie van koopwoningen en huurwoningen van Thuisvester. Inmiddels hebben ruim 600 huishoudens een uitnodiging ontvangen voor een bezoek van een energie-fixteam.

Ook kunnen we door de aanvullende Rijksmiddelen meer inzetten op gedragsverandering in de vorm van voorlichtingsacties, informatieavonden en de inzet van lokale energiecoaches. In 2023 is onze tweede energiecoach van start gegaan. Deze komt onze eerste energiecoach versterken, welke al sinds enkele jaren actief is binnen onze gemeente en al tientallen huishoudens van tips en adviezen heeft voorzien. De uiteindelijke verdeling van de beschikbare middelen per onderdeel hangt af van het reactie-ratio onder onze inwoners bij de inzet van de energie-fixteams. Uitvoeringsmiddelen klimaat- en energiebeleid De aanvullende uitvoeringsmiddelen klimaat- en energiebeleid, de zogenaamde CDOKE regeling ofwel ‘Jettengelden’, die we vanaf 2023 als specifieke uitkering hebben ontvangen, zijn als volgt verdeeld; voor 2023 betreft het een bedrag van € 417.598,00, in 2024 tenminste € 421.386,00 en in 2025 tenminste € 425.174,00. Deze structurele middelen dienen voor minimaal 90% te worden ingezet voor apparaatskosten voor de uitvoering van klimaat- en energiedoelen. Hieronder vallen o.a. salarissen en sociale lasten voor ambtelijk personeel, kosten voor ingeleend personeel of het afnemen van technisch- of beleidsonderzoek. Daarnaast mag maximaal 10% van deze middelen gebruikt worden voor overige kosten die te maken hebben met de uitvoering van het klimaat- en energiebeleid van de gemeente.

In ons geval zullen de middelen worden ingezet voor de uitvoering van het lokale klimaat- en energiebeleid en werkzaamheden die voortkomen uit de Transitievisie Warmte, de Visie op Zonne- en Windenergie en het verder uitvoeren van de duurzaamheidsagenda. Concreet betekent dit dat we in 2023 gebruik hebben gemaakt van deze middelen voor onder meer het onderzoek naar een energiehub op de Nijverhei, het opstellen van een uitvoeringsprogramma voor het Nationaal Isolatieprogramma (NIP), het onderhouden en bemensen van onze energieloketten voor particulieren en bedrijven (online en telefonisch), en de vrijwilligersvergoedingen van onze energiecoaches. Energiehub Nijverhei In 2023 hebben we een verkennend onderzoek bekostigd naar de benutting van restwarmte en de benutting van dakoppervlak voor de opwekking van zonne-energie binnen een energiehub op bedrijventerrein de

60

Nijverhei. Ook hebben we tijdens en na dit onderzoek de potentiële samenwerking tussen de betrokken bedrijven organisatorisch gefaciliteerd. Dit onderzoek is bekostigd vanuit de CDOKE-middelen, omdat een dergelijk project kan bijdragen aan onze CO2-reductie doelstelling en onze zon-op-dak ambitie binnen de RES. Uit deze verkenning is gebleken dat er bij de deelnemende partijen voldoende draagvlak bestaat voor een verdiepende conceptenstudie, waar een technisch concept uit dient te komen voor realisatie. Momenteel zitten we met de deelnemende bedrijven in het proces van het kiezen voor een partij die deze conceptenstudie uit zal voeren en op basis van de hoogte van diens offerte zullen we overeenkomen over een kostenverdeling en zal een samenwerkingsovereenkomst worden opgesteld. De Regionale Energie Strategie (RES) 2030 West-Brabant Binnen de Regionale Energie Strategie (RES) zijn netcongestie en een overschot aan zonne-energie steeds actueler geworden in 2023. Dit heeft geresulteerd in de het hieronder beschreven Programmeren en Prioriteren (PeP) proces en het Provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (PMIEK). Daarnaast is dit jaar vanuit de RES het proces in gang om te komen tot de RES 2.0, waarin de opgave per gemeente minder centraal zal staan en in plaats daarvan meer de landschappelijke inpassing.

Ook zal hierin vraag en aanbod meer op elkaar afgestemd worden. Programmeren en Prioriteren (PeP) Dit proces is ingericht met oog op de beschikbare netcapaciteit voor de korte termijn (2023-2027). Met dit PePproces kunnen nieuwe opwek initiatieven, die door een gemeente worden aangedragen, worden getoetst op de afspraken die gemaakt zijn binnen de RES1.0. Ook omdat steeds duidelijker wordt dat de beschikbare ruimte in Brabant te beperkt is om overal enkelvoudig ruimtegebruik te realiseren is dit proces opgestart. Dit biedt kaders voor de regio om te bepalen in welke mate initiatieven wenselijk zijn. Voor onze gemeente heeft deze toets met name betrekking op de besluitvorming voor het realiseren van grootschalige zon-op-veld projecten, aangezien wij binnen de RES 1.0 geen zon-op-veld ambitie hebben opgenomen. Provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (PMIEK) In het PMIEK wordt een prioritering aangebracht tussen de diverse projecten in Brabant en vormt daarmee belangrijke input voor de nieuwe investeringsplannen van de netbeheerders. Daarnaast vergt het PMIEK ook inzet van overheden om mee te werken aan de benodigde ruimtelijke procedures voor de uitbreidingen van het elektriciteitsnetwerk. De eerste PMIEK van Noord-Brabant richt zich vooral op elektriciteit, vanwege de zeer schaarse ruimte op het elektriciteitsnetwerk.

Ontwikkelingen netschaarste In 2022 is door TenneT schaarste op het elektriciteitsnet afgekondigd en in de periode hierop volgend is de wachtlijst voor grootverbruik aansluitingen (groter dan 3x80 ampère) op het net verdrievoudigd. Deze wachtlijst zal naar verwachting de komende 5 tot 10 jaar nog niet worden weggewerkt, ondanks alle inzet op het uitbreiden van de netcapaciteit. Dit betekent dat toegang tot het net niet meer vanzelfsprekend is voor grootzakelijke klanten. Daarom heeft Enexis afgelopen juni contact gezocht met al deze grootzakelijke klanten op de wachtlijst en aan een deel hiervan laten weten dat ze de komende jaren niet kunnen worden aangesloten op het net. Met het andere deel van de wachtlijst lopen momenteel gesprekken over de mogelijkheden in combinatie met congestiemanagement. Verder heeft Enexis op datzelfde moment ook congestie afgeroepen op een deel van de zogenaamde ‘blokken’ op het verdeelstation in Etten-Leur. Hiermee is nog niet over het gehele verdeelstation congestie afgeroepen. Dit is voor onze gemeente relevant, omdat wij grotendeels zijn aangesloten op het verdeelstation van EttenLeur.

Stimuleringsbijdrage voor energiebesparende maatregelen Naar aanleiding van signalen van sportverenigingen en dorpshuizen over de explosieve stijging van de energiekosten is begin 2023 besloten tot het toekennen van een stimuleringsbijdrage van € 3.500,00 voor energiebesparende maatregelen. Verenigingen die aan de gestelde voorwaarden voldoen konden met deze bijdrage kleine aanpassingen doen aan het pand. Oorspronkelijk leken 23 verenigingen hiervoor in aanmerking te komen, maar later is ook aan Schildersclub St. Joseph, Rucphen RTV en Stichting Wapen van Schijf een stimuleringsbijdrage toegekend.

61

7.5 - Begraafplaatsen en crematoria De gemeentelijke begraafplaatsen aan de Kaaistraat te St. Willebrord en de Kerkstraat te Rucphen geven invulling aan de verplichting van de gemeente om een algemene begraafplaats te hebben. Beide begraafplaatsen bieden nog voldoende ruimte qua graven en urnenplaatsen. Beheer en onderhoud van de begraafplaatsen heeft op de vastgestelde wijze plaatsgevonden. Overschrijding van het beschikbare budget wordt veroorzaakt door een overschrijding van de kosten voor afval verwerking (ruim € 2.000,00) en een eenmalige uitgave voor vervanging van een grafzerk (€ 3.375,00) die door onderhoudswerkzaamheden is gebroken.

Beleidsindicatoren

Percentage bekende hernieuwbare elektriciteit percentage 33,1

35,0 30,0

26,9

25,0 20,0

20,0

17,5

16,3

15,0

12,8 10,3

10,0 5,0

6,8 4,3

2,6

0,0 2017

2018

2019 Rucphen

2020

2021

Nederland bron : berekening | 2017 - 2021

Omvang huishoudelijk restafval kg per inwoner 175

172

171

170 165 160

159

162

164

163

155

150

150

148

148 144

145 140 135 130 2018

2019

2020 Rucphen

2021

2022

Nederland bron : CBS | 2018 - 2022

*Omvang huishoudelijk restafval: Het aantal kilogram niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval.

62

Programma 8: Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Beoogd maatschappelijk effect Het is goed wonen in Rucphen; aantrekkelijk en leefbaar.

Ontwikkelingen en speerpunten binnen dit programma Afspraken uit het hoofdlijnenakkoord: Bevorderen lokale binding We zetten in op een aantrekkelijk en gevarieerd woningaanbod. We gaan de komende periode nadenken voor wie, wat en waar we willen bouwen. We willen inwoners graag de mogelijkheid bieden om in de gemeente Rucphen te blijven wonen of er naar terug te keren. Hiervoor creëren we voldoende mogelijkheden. Hierbij actualiseren we de Woonvisie. Hierbij nemen we de regie. Optimaliseren dorpskernen De kernen vormen het kloppend hart van de dorpen. We verkennen de mogelijkheden voor het optimaliseren ervan. Huisvesten arbeidsmigranten en statushouders Arbeidsmigranten zijn niet meer weg te denken bij onze bedrijven en zijn nodig voor de economie. We zetten in op goede huisvesting voor deze doelgroep op de daarvoor meest geschikte locaties. Hiervoor trekken we samen op met gemeenten in de regio.

Activiteiten uit het collegewerkprogramma • We stellen een Omgevingsvisie 2.0 op en werken deze uit in een omgevingsplan; • We actualiseren de Woonvisie; • We maken de realisatie van pré-mantelzorgwoningen mogelijk; • We geven uitvoering aan ruimtelijke initiatieven voor woningbouw met als doel de bouw van zoveel mogelijk woningen; • We onderzoeken een ruimere opzet van het Omgevingsplan om meer mogelijk te kunnen maken voor ruimtelijke initiatieven en minder procedures als gevolg hiervan; • We onderzoeken de mogelijkheden voor strategisch grondbeleid; • We betrekken deze ambitie expliciet bij de uitwerking van de omgevingsvisie 2.0; • We benutten kansen en projecten uit het IP en ontwikkellocaties om hier uitvoering aan te geven; • We onderzoeken de mogelijkheden van een flexibel woonconcept voor knelpunten op de woningmarkt.

Overzicht taakvelden en baten en lasten per taakveld

Ruimte en leefomgeving Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) Wonen en bouwen

Lasten Baten Lasten Baten Lasten Baten

TOTAAL

63

Prim. Beg. 2023

Begr. na wijz. 2023

Rekening 2023

567.383 -235.738 4.063.115 -3.970.666 898.515 -557.788

991.945 -301.066 4.783.745 -4.472.611 1.093.740 -559.566

961.677 -384.541 4.232.038 -4.670.121 1.273.534 -526.356

764.821

1.536.187

886.231

Verschillenverklaring per taakveld 8.1 – Ruimte en leefomgeving Het verschil in lasten tussen de begroting na wijziging en de werkelijke lasten wordt de verklaard door: • een hogere last voor vergoedingen van planschade (€ 25.029,00); • een lagere last (geen last) voor de optimalisatie van de Zoeksestraat (€ 50.000,00); • een lagere last voor de implementatie van de omgevingswet (€ 13.515,00). De hogere opbrengsten wordt veroorzaakt door meer inkomsten uit anterieure overeenkomsten (€ 85.907,00). 8.2 - Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) Dit taakveld verantwoorden we gedeeltelijk binnen het grondbedrijf. De resultaten van de grondexploitatie worden verwerkt in de reserve van het grondbedrijf. Afwijkingen in baten en lasten worden daardoor gecompenseerd en hebben geen invloed op het resultaat. Het verschil, zowel bij de uitgaven als inkomsten, wordt veroorzaakt door: • tussentijdse-winstnemingen; • aanzuivering van de voorziening binnen het grondbedrijf voor verliesgevende complexen.

Het restantverschil in lasten tussen de begroting na wijziging en de werkelijke lasten wordt de verklaard door: • een hogere last voor het project oneigenlijk in gebruik genomen gronden (€ 37.475,00); • een hogere last voor de sloop van het pand aan de Rucphense Vaartkant (€ 20.135,00); • een lagere afschrijvingslast (€ 219.737,00); • een lagere (geen last) voor de inrichting van de Pierestraat (€ 62.625,00); • een lagere (geen last) voor het onderzoek ‘mogelijkheden strategisch grondbeleid’ (€ 25.000,00).

Tevens zal de opbrengst van € 400.000,00 voor de verkoop van de ondergrond van de voormalige milieustraat naar verwachting in 2024 plaatsvinden. 8.3 - Wonen en bouwen De hogere last wordt veroorzaakt door de hogere doorbelasting van salariskosten (€ 153.678,00). De lagere opbrengst wordt veroorzaakt door minder aanvragen voor omgevingsvergunningen bouwen (€ 39.242,00).

De taakvelden 8.1 - Ruimtelijke ordening Omgevingswet: van bestemmingsplan naar omgevingsplan Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Vanaf dat moment vormen de bestaande bestemmings-, wijzigings- en uitwerkingsplannen tezamen van rechtswege het tijdelijke omgevingsplan. In de periode tot 2032 moet het tijdelijke omgevingsplan worden omgezet in een definitief omgevingsplan. Dit plan moet voldoen aan alle regels van de Omgevingswet. Medio 2023 is met de voorbereidingen hiervoor gestart. In 2024 wordt een transitieplan voorbereid en opgesteld. In 2023 is een pilotproject gestart om ervaring op te doen met het opstellen van een gemeentelijk omgevingsplan. In dit project wordt voor de kern Schijf een deelomgevingsplan opgesteld. Omgevingsvisie 2.0 Een omgevingsvisie is een integrale visie die strategische hoofdkeuzen van beleid voor de fysieke leefomgeving bevat. In 2023 is gestart met de opstelling van de Omgevingsvisie 2.0. In deze versie verschuift de focus van conserverend naar vooruitstrevend en toekomstgericht. Deze versie zal een gebiedsgerichte uitwerking bevatten van de ambities zoals deze zijn benoemd in de omgevingsvisie 1.0. In 2023 is ook gestart met het participatietraject, dit krijgt zijn vervolg in 2024.

Digitaal Stelsel Omgevingswet Het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) bevat één digitaal loket voor het aanvragen van vergunningen, het raadplegen van geldende regels per locatie en (op termijn) informatie over de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. De omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden en hiermee is ook het DSO in gebruik genomen. Het is gebleken dat niet alle functionaliteiten voor 1 januari 2024 operationeel waren. Dit heeft in 2023 nog niet tot extra uitgaven geleidt. Maar dit betekent dat we wel rekening moeten houden met aanpassingen en dus extra ICT kosten in 2024.

64

Gevolgen voor opstellen omgevingsplannen Voor activiteiten waar een nieuw omgevingsplan voor benodigd is moet de informatie aangeleverd worden volgens de nieuwe RO-standaard STOP/TPOD (Standaard Officiële Publicaties en Toepassings-Profiel Omgevingsdocumenten). Deze standaard vraagt om extra werkzaamheden en kennis voor het opstellen van digitale plankaarten als gevolg van aanpassing van het omgevingsplan. Dit heeft in 2023 nog niet tot extra uitgaven geleidt. Maar dit betekent dat we wel rekening moeten houden met werkzaamheden waarvoor extra middelen benodigd zijn in 2024. 8.2 - Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) De gemeente heeft de regie over de gronduitgifte voor de volgende woningbouwlocaties: Hofstede in Rucphen, de Fazantendonk-Vosdonkseweg en Kaaistraat-Valkendonk in St. Willebrord. Hofstede Plan Hofstede fase II is in uitvoering. Fazantendonk-Vosdonkseweg De ontwikkeling heeft vertraging opgelopen vanwege het Didam-arrest. Om de verkoop plaats te laten vinden dient de verkoop gepubliceerd en openbaar aangeboden te worden. Hiervoor dienen vooraf criteria opgesteld te worden. Een potentiële koper dient aan te tonen hoe de beoogde ontwikkeling hieraan voldoet. Het is de bedoeling om de verkoop in 2024 plaats te laten vinden. Kaaistraat-Valkendonk Bestemmingsplan Kaaistraat-Vosdonkseweg te St. Willebrord is in 2022 vastgesteld.

Op deze locatie zijn 17 woningen voorzien. Het beroep dat is ingediend tegen het vaststellingsbesluit is ingetrokken. Het bestemmingsplan is hierdoor onherroepelijk en het plan is inmiddels in uitvoering. De grond naast deze locatie (naast de begraafplaats aan de Kaaistraat) en de grond achter de Valkendonk wordt door de gemeente zelf ontwikkeld voor woningbouw. Gelet op de piekbelasting, mede ten gevolge van de invoering van de Omgevingswet, is het niet geluk om voor dit gebied de ontwikkeling op te starten. In 2024 wordt gestart met een studie naar een passende invulling van deze locaties. 8.3 - Wonen en bouwen Vergunningen Op 1 januari 2024 trad de Omgevingswet in werking. Deze wet wordt gezien als de grootste stelselwijziging ooit in het omgevingsrecht. Om goed voorbereid te zijn op de nieuwe wet, was er extra tijd vrijgemaakt voor vergunningverleners. Tevens is het vergunningensoftwareprogramma vervangen. Dit kostte de nodige gewenningstijd en uitzoekwerk. De verwachte piek in de aanvragen tot omgevingsvergunning in december 2023 vanwege de stelselwijziging is inderdaad uitgekomen. Aanvragen die tot 1 januari 2024 werden ingediend, moesten namelijk conform het oude Wabo-stelsel worden afgehandeld. Veel aanvragers kozen hiervoor om gebruik te maken van het vertrouwde Wabo-stelsel. In december werden 57 vergunningen aangevraagd, tegen 20 het jaar ervoor.

Gemiddeld worden er 24 vergunningen per maand aangevraagd. Om de verwachte piek op te vangen en vanwege de intensieve voorbereidingstijd, uitzoekwerk en gewenningstijd, was het noodzakelijk om een deel van de aanvragen uit te besteden aan een externe partij. Deze partij nam de toetsende rol van een deel van de vergunningsaanvragen over van de vergunningverleners. De afwegingen over wel of geen medewerkingen en de onderbouwingen bleven bij ons. Volkshuisvestingsprogramma De aankomende ‘Wet versterking regie op de volkshuisvesting’ schrijft voor dat woningmarktregio’s en gemeenten de huisvesting van aandachtsgroepen in kaart brengen. Gemeenten moeten naar verwachting in 2026 een volkshuisvestingsprogramma hebben, waarin staat hoeveel, waar en voor wie wordt gebouwd. De woon(zorg)visie is onderdeel van het volkshuisvestingsprogramma, met hierop aansluitend een woningbouwprogramma. Tegelijkertijd wordt in de gemeente Rucphen gewerkt aan de omgevingsvisie en de visie op de sociale basis. In 2023 is een adviesbureau gestart met het opstellen van een woon(zorg)visie. In een woon(zorg)visie staat welke stappen wij de komende jaren als gemeente moeten zetten zodat we voldoende geschikte woningen

65

hebben voor onze inwoners. Vanwege de complexiteit van de opgave leverde het bureau eind 2023 eerst een uitgangspuntennotitie op, waarin richtinggevende uitspraken zijn opgenomen over de woon(zorg)opgave. Om aan te sluiten bij aankomende wetgeving, andere gemeentelijke visies en de regionale woonzorgvisie is meer tijd nodig. Uitwerking van een volledig volkshuisvestingsprogramma vindt plaats in 2024. Ook werd op andere manieren al concrete actie ondernomen op de woon(zorg)opgave. In 2023 is het beleid prémantelzorgwoningen opgesteld en zijn door het college ruimere voorwaarden voor de starterslening vastgesteld. In 2024 wordt een voorstel voor uitbreiding van de huisvestingsverordening aan uw raad voorgelegd. Startersleningen Uw raad heeft in 2021 een krediet van in totaal € 900.000,00 beschikbaar gesteld voor startersleningen. Het bedrag wordt beschikbaar gesteld aan Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten (SVN) in drie tranches van € 300.000,00. In 2023 heeft ons college ruimere voorwaarden vastgesteld voor de starterslening. Het is nu toegestaan om meerwerk- en verbouwingskosten mee te financieren via de starterslening. Na vaststellen van de verruimde voorwaarden, waarmee een stijging van het aantal aanvragen te verwachten viel, is eind 2023 is de eerste tranche van € 300.000,00 uitbetaald.

Woningbouwmonitor Eind 2023 is de digitale woningbouwmonitor opgeleverd. Dit is een applicatie waarmee woningbouwontwikkelingen inzichtelijk worden. Het programma geeft een overzicht van de woningbouwproductie, woningvoorraad en statistieken hierover. Ook heeft het programma verschillende analysemogelijkheden. Zo kunnen ontwikkelingen snel getoond worden en kunnen (standaard)rapportages worden opgesteld. De woningbouwmonitor wordt begin 2024 geïmplementeerd. Taakstelling statushouders Eind 2023 kon een aantal statushouders in samenwerking met Thuisvester en Vluchtelingenwerk versneld worden geplaatst. Hiermee is de achterstand op de gemeentelijke taakstelling ingelopen. De achterstand per 31 december 2023 is 33 personen. Naast deze achterstand heeft de gemeente Rucphen een taakstelling voor de eerste helft van 2024 van 25 personen.

Beleidsindicatoren

Gemeentelijke woonlasten éénpersoonshuishouden euro 1000 900 800 700

659

665

695