Ontwerp Programmabegroting 2027-2030 (Raad 2026-11-10)
Tekst van het document
Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal | 21 Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal 22 Beleidsindicatoren Onderwijs Absoluut verzuim per 1.000 leerlingen · DUO/Ingrado | 2023 0,0 Relatief verzuim per 1.000 leerlingen · DUO/Ingrado | 2024 75 VSV'ers % deelnemers · DUO/Ingrado | 2020 0,6 Veiligheid Verwijzingen Halt Misdrijven per 1.000 inwoners · CBS | 2025per 1.000 jongeren · Stichting Halt | 2021–2025 2,7 2,7 2,7 0 0 0,5 1 1,5 2 2,5 3 Geweldsmisdrijven Vernielingen/openb. orde Diefstallen uit woning Winkeldiefstallen 6 12 6 17 0 5 10 15 20 2021 2022 2023 2024 2025 per 10.000 inw. 15-64 · CBS | 2024 0,0 416,3 77,3 54,5 Re-integratievoorz. Werk & Inkomen Banen Netto arbeidsparticipatie Bijstandsuitkeringen per 1.000 inw. 15-64 · LISA | 2024 % · CBS | 2025 per 10.000 inw. · CBS | 2025 Geen data Jongeren jeugdreclassering Wmo-maatwerkvoorz. per 10.000 inw. · CBS | 2025 290 Geen data Sport, cultuur en recreatie · Jeugd & Zorg Niet-sporters % inw.
19 jr+ · GGD | 2024 29,0 % jongeren 12-23 · CBS Jongeren met jeugdhulp % jongeren tot 18 · CBS | 2025 13,8 Jongeren jeugdbescherming % jongeren tot 18 · CBS Kinderen in uitkeringsgezin % kinderen tot 18 · CBS | 2015 0 Werkloze jongeren % jongeren 16-22 · CBS | 2015 0 Jongeren met delict voor rechter % jongeren 12-21 · CBS | 2015 1 Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal 23 Verbonden Partijen Bij dit programma horen de volgende Verbonden Partijen: Bedrijfsvoering organisatie Doelgroepenvervoer Regio Arnhem Nijmegen (BVO DRAN); Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein regio Centraal Gelderland (MGR); Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland Midden (VGGM); Veilig Thuis. Voor een nadere toelichting op deze Verbonden Partijen verwijzen wij naar de Paragraaf F: Verbonden Partijen. Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal 24 Programma 2: Ruimte en Leefomgeving
Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal 25 Inleiding In programma 2 werken we aan een kwalitatief hoogwaardige en duurzame woon- en leefomgeving in het dorp en buitengebied. We koesteren hierbij de identiteit van ons mooie dorp. Met de inwoners hebben we gewerkt aan de Omgevingsvisie Rozendaal 2050 waarin we voorwaarden hebben beschreven voor een gezonde, aantrekkelijke, klimaatbestendige en veilige omgeving waarin iedereen zich thuis voelt. Deze vormt de leidraad voor dit programma. Aanvullende focus ligt op het werken volgens de Omgevingswet. Met het vaststellen van de Omgevingsvisie is een grote stap gezet. Deze vertaalt zich nu door in werken met het digitale stelsel Omgevingswet (DSO) en naar programma's en uitwerking in het Omgevingsplan. Omgevingsvisie Rozendaal 2050 In februari 2026 is de Omgevingsvisie Rozendaal 2050 (verder: Omgevingsvisie) vastgesteld door de gemeenteraad. Dit document is het meest richtingge- vende document voor ruimte en leefomgeving. Er worden drie kernambities beschreven die samen het kader vormen voor de meeste van de ruimtelijke ontwikkelingen die beschreven staan in dit hoofdstuk: a. Samenredzaam Rozendaal, b. Gezond en klimaatrobuust Rozendaal, en c. Groene achtertuin van de regio.
Samenredzaam Rozendaal In Rozendaal werken we aan een weerbare samenleving, door gemeenschapsbinding voorop te tellen, het woningtekort aan te pakken en ons woningaan- bod te matchen met de veranderende woonbehoefte. Jongeren én ouderen vinden een passende woning in ons dorp en kunnen terecht op verschillende plekken voor ontmoeting en zorg, waarbij we zoveel mogelijk gebruik maken van onze bestaande woningvoorraad. Onze straten zijn aantrekkelijk en vei- lig. Onder dit kopje vallen ook onder andere verkeer en vervoer, erfgoed, begraafplaats, riolering, volkshuisvesting, en ruimtelijke ontwikkeling. Een aantal van deze onderwerpen zitten in de beheerfase. Rozendaal is een dorp met ruim 700 woningen, gelegen aan de zuidkant van de Veluwe. Er is beperkt ruimte voor de opgaven die de gemeente heeft. Voor de autonome groei, het huisvesten van nieuwkomers en doorstroming op de woningmarkt is het toevoegen van nieuwe sociale en levensloopbestendige woningen gewenst. De ligging vlakbij Natura 2000 maakt dat dit de komende jaren zeer complex wordt vanwege het stikstofreductie gebied dat over bijna heel Rozendaal heen ligt. De openbare ruimte is belangrijk voor inwoners, de groene en ruim opgezette infrastructuur wordt gekoesterd.
Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal 26 Gezond en klimaatrobuust Rozendaal Het veranderende klimaat en de veranderende demografie vraagt ons als gemeente om slimme keuzes te maken in onze ruimtelijke inrichting. We maken ons sterk voor een schone lucht, gezonde bodem, grote biodiversiteit, en schoon water. We gaan buurt voor buurt aan de slag met de energietransitie en beschermen én versterken ons waardevolle groene karakter zodat we worden gestimuleerd om buiten te zijn én klimaatrobuust te zijn. Onder dit kopje vallen onder andere openbaar groen, afval, riolering en energieneutraal Rozendaal. De basis voor de energietransitie ligt in het verzwaren van het elektriciteitsnet. Hier zijn in 2026 de eerste stappen voor gezet en wordt voortgezet in een wijkgerichte aanpak samen met inwoners. Het Warmteprogramma komt in de uitvoerende fase. Groene achtertuin van de regio Ons buitengebied is als onderdeel van de Veluwe van onschatbare waarde. Deze stellen we open voor de regio en voor bezoekers daarbuiten. We zijn zuinig op de leefbaarheid en de kwaliteit van de natuur. We werken nauw samen met onze partners om ons buitengebied toekomstbestendig en robuust te maken en te houden. De balans tussen rust en reuring houdt onze voortdurende aandacht. Onder dit kopje vallen economie, recreatie, Masterplan Veluwe. Hiermee wordt ook onze positie in de regio geborgd.
Beleidsdoel We willen het prettige woon- en leefklimaat behouden en zo mogelijk verbeteren. Hierbij leveren we een bijdrage aan de lokale en regionale behoeftes binnen de fysieke leefomgeving, waarbij we de aanwezige waarden van het groene kasteeldorp respecteren. Het behoud van ons erfgoed en onze monu- menten draagt bij aan onze identiteit. We leveren een kwalitatieve bijdrage aan de aanleg, verbetering en instandhouding van de infrastructuur en omge- ving met inbegrip van duurzaamheid en publieke gezondheid. We dragen bij aan een gezonde en duurzame lokale en regionale economische ontwikkeling. Wat willen we bereiken? Invoering Omgevingswet De Omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden. De Omgevingswet vereist dat de gemeente optreedt als één overheid en zorgdraagt voor een inhoudelijk integrale afweging met alle betrokken overheden. Samenwerking met verschillende ketenpartners zoals de provincie, de waterschappen en Omgevingsdienst Groene Metropool (ODGM) is hierin essentieel. Om van Omgevingsvisie naar Omgevingsplan te komen moeten verschillende beleidskeuzes voorbereid worden voor de raad. Een eerste beleidskeuze ligt in het splitsen van kavels en het splitsen van woningen. De kavels en woningen vragen om specifiek Rozendaals beleid.
Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal 27 Daarnaast gaan we op zoek naar wat ruimtelijk de waarde van Rozendaal is en hoe we dit in het Omgevingsplan kunnen beschermen. Veel hiervan werkt voort vanuit de Omgevingsvisie waarin het dorp is gekarakteriseerd. Het aanvullende gesprek hierover met raad en inwoners willen we in 2027 voeren. Het warmteprogramma en volkshuisvestingsprogramma zijn verplichte programma's onder de Omgevingswet. Het eerste is in uitvoering. Het Volkshuis- vestingsprogramma staat op gespannen voet met de provinciale en landelijke stikstofregels. In 2027 blijven we hierover in overleg om ruimte te vinden voor ontwikkelingen. Daar waar mogelijkheden zijn, zullen we met de betrokken partijen samenwerken om tot nieuwbouw te komen. Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) We willen onze herkenbare en groene woon- en leefomgeving behouden en ontwikkelen. Onze reguliere werkzaamheden op het gebied van vergunning- verlening en toezicht en handhaving dragen daaraan bij. De Omgevingswet biedt de gemeente een instrumentarium om integraal te kijken naar de opga- ven die leven in het fysieke domein. Het Omgevingsplan wordt de juridische basis onder ons ruimtelijke beleid. De bandbreedte van mogelijkheden krijgt daarin de grondslag. De uitvoering hiervan ligt bij de Omgevingsdienst Groene Metropool (ODGM).
Hiermee is kwaliteit en continuïteit gewaarborgd. Volkshuisvesting We werken, ook in regionaal verband, aan ‘groene groei’ in de regio Arnhem-Nijmegen (Groene Metropoolregio). Hier ligt voor de komende jaren een enorme bouwopgave. De regio heeft zichzelf als doel gesteld om de invulling van deze opgave zo vorm te geven dat het meerwaarde oplevert voor alle inwoners: dus het ontwikkelen van nieuwe woningen in samenhang met werkgelegenheid, mobiliteit en groen. Uit het woonbehoefte-onderzoek blijkt dat ook in Rozendaal de noodzaak is om woningen toe te voegen. Door de ligging aan de voet van de Veluwe (Natura 2000-gebied) is deze opgave lastig te realiseren binnen ons eigen grondgebied. In het Volkshuisvestingsprogramma zal dit nader uitgewerkt worden. Nadeelcompensatie (voorheen planschade) De behandeling van planschadeverzoeken behoort tot het reguliere werk (en capaciteit) binnen dit programma. Op het moment dat een Omgevingsplan een verandering in de bouw- of gebruiksmogelijkheden met zich meebrengt kan er nadeel ontstaan. Inwoners kunnen hiervoor een verzoek indienen bij het college. De afwikkeling van verzoeken vindt plaats binnen strikte wettelijke kaders. De uitvoering ligt bij de ODGM.
Monumenten en erfgoed We willen samen met partners in de erfgoed- en monumentensector, en samen met de eigenaren van monumenten (individuele bewoners of stichtingen zoals GLK) de binnen onze gemeente aanwezige monumenten in stand houden. Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal 28 Regionale economische ontwikkeling Onze inwoners werken of ondernemen zélf veelal in de regio. Vanuit dit bewustzijn is het van belang dat we in bredere zin - met name via de Groene Me- tropoolregio Arnhem-Nijmegen - initiatieven en projecten steunen die ondersteunend werken voor de regionale economie en de werkgelegenheid. Bij het via regionale samenwerking stimuleren en faciliteren van gezonde en duurzame economische groei voor onze regio hebben zeker ook inwoners van onze gemeente baat. Deelname aan the Economic Board draagt bij aan regionale ontwikkeling door de triple helix structuur van overheid, ondernemers en onderwijs. Lokale economie: ZZP-ers Het belang voor de lokale economie in Rozendaal is voor het overige beperkt. In ons dorp zijn veel bedrijven gevestigd, veelal zonder personeel. De woon- functie staat daarmee centraal. Rozendaal heeft een relatief groot aantal ZZP-ers met specifieke woon- en werkwensen. We proberen die waar mogelijk te faciliteren.
Riolering We willen ons rioleringssysteem op peil houden en dat het voldoet aan de eisen van deze tijd en voorbereid is op de toekomst. Voor zover mogelijk willen we in specifieke straten of buurten wateroverlast bij hevige regenval verminderen. We leggen de verbinding tussen de bovengrondse (bestrating) en on- dergrondse (riolering en kabels & leidingen) en werken toe naar een integraal beheer, waarbij we werkzaamheden zo veel mogelijk op elkaar afstemmen. Afval We willen ons beleid ten aanzien van afval en grondstoffen, dat zich richt op meer hergebruik en een toenemende circulariteit doorzetten. Daarmee willen we het aantal kilo’s restafval per huishouden doen afnemen en daarnaast de hoeveelheid en de kwaliteit van de grondstoffen doen toenemen. Ook willen wij een goede service blijven leveren aan onze bewoners door voorzieningen aan te bieden waardoor onze bewoners hun grondstoffen/restafval op een doelmatige wijze kunnen aanbieden tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten (vanuit de driehoek: service, milieu en kosten). Energietransitie Onze doelstelling én de landelijke doelstelling, om uiterlijk in 2050 alle gebouwen aardgasvrij te hebben en als gemeente CO2 neutraal te zijn, is ambitieus en ingrijpend. We zetten de ingezette beleidskoers richting een energieneutraal Rozendaal in 2050 voort.
We doen dit concreet door uitvoering te geven aan het Warmteprogramma 2026-2036 en het Programma Duurzaamheid 2026-2030. We ondersteunen bewoners actief bij het verduurzamen van de (eigen) woning door voorlichting (o.a. website van het energieloket) en ondersteunen bij de uitvoering (o.a. inzet van energieadviseurs, Toekomstbesten- dig Wonen Lening, Lokale Aanpak Isolatie en diverse tools). In de uitvoering doen we dit in co-creatie met bewoners. Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal 29 Recreatie We zetten ons in voor het behoud van passende recreatiemogelijkheden voor onze eigen inwoners én de inwoners van de regio in ons groene buitenge- bied. Het Rozendaalse Veld willen we daarom wel toegankelijk houden voor hondenbezitters als hondenlosloopgebied. Het recreatieve gebruik moet in balans zijn met de natuurwaarden, het milieu en het cultuurhistorisch waardevolle landschap. Dit doen we samen met de terrein beherende organisaties, zoals Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer en de gemeente Rheden. Deze partners spelen een belangrijke rol bij de instandhouding van onze ‘groene achtertuin’. Het ‘groenblauwe raamwerk’, dat is opgesteld vanuit de Opgave Ontspannen Regio in de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen is een belangrijk ondersteunend element om onze regionale groei in woningen en inwoners op groene wijze te realiseren.
Openbaar Groen We willen het groene en karakteristieke karakter van onze gemeente behouden en waar mogelijk versterken. We streven naar kwalitatief, toekomstbe- stendig en robuust openbaar groen dat bijdraagt aan biodiversiteit en dat aantrekkelijk is voor zowel mens als dier. Bij de inrichting en het beheer van de openbare ruimte wordt rekening houden met de gevolgen van klimaatverandering. Groen en bomen dragen bij aan een klimaatbestendige leefomgeving, onder andere door het beperken van hittestress, het bieden van schaduw en het vasthouden van water. Met een duurzame en toekomstgerichte aanpak willen we de kwaliteit, biodiversiteit en waarde van het openbaar groen voor de lange termijn waarborgen. Begraafplaats en crematie Wij willen de gemeentelijke begraafplaats Rosendael op een zorgvuldige, duurzame en toekomstbestendige wijze beheren en onderhouden. Daarmee zorgen we ervoor dat bezoekers gebruik kunnen maken van een goed onderhouden en passende begraafplaats. Ook zal er speciale aandacht zijn voor de monumentale graven. We faciliteren uitvaarten en zorgen ervoor dat begravingen en andere werkzaamheden op een passende zorgvuldige wijze kunnen plaatsvinden. We streven naar het behoud van het karakter, de cultuurhistorische waarde en de groene uitstraling van begraafplaats Rosendael. Het beheer is gericht op een aantrekkelijke, rustige en waardige omgeving.
Bij het onderhoud, beheer en verdere ontwikkeling van de begraafplaats houden we rekening met kli- maatverandering, biodiversiteit en hittestress. Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal 30 Vervoer Wij willen een goed, veilig en toekomstbestendig wegennet in stand houden, dat bijdraagt aan de bereikbaarheid, leefbaarheid en verkeersveiligheid van Rozendaal. Door planmatig beheer en onderhoud willen we de kwaliteit en functionaliteit van de wegen op peil houden en waar nodig verbeteren. Daarbij streven we naar een inrichting en onderhoudsniveau dat past bij het dorp. Bij keuzes over beheer, onderhoud en reconstructies houden we rekening met de gevolgen van klimaatverandering. Waar mogelijk passen we klimaat- adaptieve en duurzame maatregelen toe, bijvoorbeeld door aandacht voor waterafvoer en het toepassen van duurzame materialen en oplossingen. Op deze manier willen we het wegennet ook voor de langere termijn veilig, functioneel, duurzaam en toekomstbestendig houden. Wat gaan wij daarvoor doen? De ruimtelijke waarden van Rozendaal vastleggen in het Omgevingsplan In de Omgevingsvisie is samen met de inwoners van Rozendaal aandacht besteed aan de ruimtelijke waarden die ons dorp in zich herbergt. In de vervolg- stap om te komen van Omgevingsvisie naar Omgevingsplan kunnen deze waarden omgezet worden naar voorwaarden in het Omgevingsplan.
Om tot con- crete regels te komen is hierover in gesprek gaan met raad en inwoners waardevol. In 2027 starten we met voorwaarden voor het splitsen van woningen en splitsen van kavels. VTH-beleid vaststellen en actualiseren Rozendaal voert zelf geen vergunningverlening, toezicht en handhaving uit. Dit is belegd bij de ODGM. Het VTH-beleid van de gemeente is in 2014 voor het laatst geactualiseerd. We kiezen ervoor om dit in 2027 aan te sluiten bij het geldende VTH-beleid van de ODGM. Volkshuisvestingsprogramma Het Volkshuisvestingsprogramma is een verplicht programma onder de Omgevingswet. Het vertaalt landelijke en regionale afspraken, zoals de woondeals, naar concrete lokale plannen. Het programma is bedoeld om de woningmarkt te reguleren, voldoende bouwlocaties te garanderen en te zorgen dat wonin- gen beschikbaar zijn voor specifieke doelgroepen. Verschillende onderdelen van het programma zijn inmiddels voltooid zoals het woonbehoefteonderzoek en locatieonderzoek. In het eerste kwartaal van 2027 wordt de startnotitie voor het Volkshuisvestingsprogramma aangeboden aan de raad. Hierin vragen we kaders voor de uitwerking van de gemeentelijke en regionale opgaven op het gebied van wonen, waaronder veilig wonen, veilig thuis en huisvesting van statushouders.
Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal 31 Monumenten en erfgoed De gemeente Rozendaal herbergt een aantal Rijks- en gemeentelijke monumenten. Binnen de toetsing op vergunningen besteden we aandacht aan monu- mentale status en volgt extra toetsing via het Gelders Genootschap. Er is een subsidieregeling voor een bijdrage in het onderhoud van de gemeentelijke monumenten. Openbaar Groen In 2026 hebben we de uit het bomenprogramma voortvloeiende werkzaamheden aanbesteed en vindt er een projectmatige uitvoering van het onderhoud en de vervanging van bomen plaats. Deze aanpak wordt de komende jaren (2027-2029) verder uitgevoerd. Daartoe vormen we voor deze jaren een be- stemmingsreserve en is vanuit deze reserve jaarlijks € 70.000 beschikbaar voor de uitvoering van het bomenplan. We evalueren de huidige groenvisie en bepalen op basis daarvan of actualisatie of het opstellen van een nieuwe groenvisie nodig is. Waar beplanting door droogte of andere omstandigheden is uitgevallen, planten we opnieuw in. Daarbij kiezen we waar mogelijk voor klimaatbestendige beplanting en bijdraagt aan de biodiversiteit. Daarnaast onderzoeken we op welke wijze het onderhoud van het openbaar groen efficiënter, duurzamer en toekomstbestendiger kan worden ingericht en uitgevoerd.
Bij de inrichting en het beheer van groenvoorzieningen houden we rekening met klimaatadaptatie, biodiversiteit en de kwaliteit van de leefomgeving. Bij veranderingen in de inrichting of het beheer betrekken we waar mogelijk omwonenden. Begraafplaats en crematie In 2026 zijn we gestart met het zoeken van de rechthebbenden van de monumentale graven op het oudste gedeelte van de begraafplaats. Dit onderzoek neemt naar verwachting een jaar in beslag. De resultaten worden in 2027 verwacht en vormen de basis voor de verdere besluitvorming over de wijze waarop met dit gedeelte van de begraafplaats wordt omgegaan. Op basis van de uitkomsten van het onderzoek werken we in 2027 het beleid verder uit. Daarbij wordt ook de huidige, verouderde verordening voor de begraafplaats betrokken en waar nodig geactualiseerd. Daarnaast pakken we de problemen met uitspoeling van de paden bij hevige regenval planmatig aan. Op basis van een planmatige aanpak worden maatre- gelen voorbereid en uitgevoerd om de afwatering en de duurzaamheid van de paden te verbeteren en toekomstige schade zoveel mogelijk te voorkomen. Wegen en vervoer In 2026 is besloten het Meerjarenonderhoudsplan (MJOP) Wegen 2025–2035 te actualiseren en de maatregelen te concentreren op de periode 2027– 2030.
Het MJOP geeft inzicht in de benodigde maatregelen en de financiële middelen voor het onderhoud en de renovatie van het wegennet. Dit is ook verwerkt in Meerjarig investeringsplan (zie bijlage D van deze begroting). Zeker voor Rozendaalse begrippen gaat het om de uitvoering van forse investe- ringen. Mogelijk is met het oog op deze uitvoering daarom een nadere fasering van deze investeringen naar de toekomst toe nodig. In 2027 werken we verder uit tot een integraal plan voor de openbare ruimte. | Bij de planning en uitvoering van wegonderhoud kijken we nadrukkelijk verder dan alleen de verharding. Waar werkzaamheden aan wegen worden uitgevoerd, wordt waar mogelijk ook gekeken naar andere | onderdelen van de openbare ruimte, zoals riolering, hemelwaterafvoer (HWA) en openbare verlichting. Hiermee streven we naar een efficiënte | , duurzame en integrale aan- pak, waarbij werkzaamheden zoveel mogelijk worden gecombineerd. Riolering In 2027 actualiseren wij het integraal uitvoeringsplan water & riolering | voor de periode na 2028. Hierin leggen wij het beleid voor afvalwater, hemelwater en grondwater vast en brengen wij de benodigde maatregelen, onderhoudskosten en investeringen voor beheer, vervanging en klim | aatadaptatie in beeld.
De investeringen op grond van het gemeentelijk rioleringsplan (vGRP 2023-2027) zijn opgenomen in het Meerjarig investeringsplan (zie bijlage D van deze begroting). Afval In 2027 evalueren wij de samenwerking met Circulus op het gebied van afvalinzameling en | -verwerking. Daarbij beoordelen wij de kwaliteit van de dienst- verlening, de kosten en de doelmatigheid van de samenwerking. De uitkomsten vormen de basis voor eventuele | verbetermaatregelen en toekomstige keuzes in ons beleid. Masterplan Veluwezoom In het Masterplan Veluwezoom werken we samen met de gemeente Rheden aan de bescherming van de Veluwezoom, onderdeel van het N | atura 2000 gebied Veluwe. In 2027 voeren we verschillende werkzaamheden uit op het Rozendaalseveld. De voorbereidingen | zijn gestart in 2026. De parkeerplaats Rozendaalseveld wordt uitgebreid en verbeterd waardoor de tweede parkeerplaats opgeheven kan worden. Het fietspad met nummer 2006 wordt opge- heven. Dit is een van de twee fietspaden die nog in asfalt uitgevoerd zijn. Binnen het traject recreatiezonering van de provi | ncie is hiervoor geld beschik- baar. De gemeente Rheden heeft inmiddels gekozen om de hele Veluwezoom te sluiten voor gemotoriseerd verkeer. In 2027 bereide | n wij hier een stand- punt over voor waarna eigen besluitvorming volgt.
Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal | 32 Wat mag het kosten? Programma 2 Ruimte en leefomgeving | Rekening | Begroting | Begroting | Meerjarenraming 2028-2030 (bedragen in €) | Rekening 2025 | Begroting 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | 1.183.650 N | 1.387.963 N | 1.618.962 N | 1.172.521 N | 1.238.057 N | 1.225.950 N Baten | 871.762 V | 793.776 V | 645.611 V | 670.634 V | 694.069 V | 720.518 V Saldo van baten en lasten | 311.887 N | 594.187 N | 973.352 N | 501.887 N | 543.988 N | 505.432 N Toevoeging aan reserves | 59.173 N | 45.000 N | 321.086 N | - | - | - Onttrekking aan reserves | 131.054 V | 309.122 V | 436.289 V | 122.089 V | 118.975 V | 47.939 V Resultaat | 240.006 N | 330.065 N | 858.149 N | 379.798 N | 425.013 N | 457.493 N Het saldo van baten en lasten verslechtert in 2027 met circa € 379.000 ten opzichte van 2026. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door hogere lasten voor wegenonderhoud en afschrijvingen (€ 124.000), vergunningverlening, toezicht en handhaving (€ 119.000) en de Omgevingswet (€ 4 | 1.000). Daarnaast ont- staat binnen het programma een nadeel van € 102.000 doordat de voormalige CDOKE-middelen voor de energietransitie vanaf 2027 via de algemene uit- kering worden ontvangen en onder programma 3 zijn verantwoord. Lagere lasten voor riolering en de begraafplaats (€ 27.000) beperken het nadeel.
Het resterende verschil betreft overige mutaties binnen het programma. In 2027 is de vorming van de storting in de reserve bomenplan verwerkt en de storting in de reserve wegen opgenomen. Dit leidt tot een hogere toevoe- ging aan deze reserves. De hogere lasten voor wegenonderhoud leiden tot een hogere onttrekking aan de reserve wegen. Van de reserve energietransitie wordt voorgesteld om het saldo in 2026 over te hevelen naar de algemene reserve en deze reserve per 31-12-2026 op te heffen. Dit op grond van het in de raad ingenomen standpunt om hiervoor geen bedragen meer te onttrekken ten laste van deze reserve. Hierdoor is de stand van deze reserve niet meer nodig voor het oorspronkelijke doel. E.e.a. is hier al in deze begroting verwerkt bij de stand van de betrokken reserves per 31-12-2026. Voor een uitgebreide toelichting op de financiële afwijkingen tussen de begroting 2027 en de begroting 2026 wordt verwezen naar het hoofdstuk ‘Overzicht van baten en lasten per programma’ onderdeel van de financiële begroting.
Beleidsindicatoren Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal | 33 Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal 34 Verbonden Partijen Bij dit programma horen de Verbonden Partijen: Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen (GMR-AN) Stichting Economic Board regio Arnhem Nijmegen Omgevingsdienst Groene Metropool (ODGM) Veluwe Alliantie Circulus BV (afvalinzameling) Voor een nadere toelichting op deze Verbonden Partijen verwijzen wij naar paragraaf F: Verbonden Partijen. Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Gemiddelde WOZ-waarde x €1.000 · CBS | 2021–2025 Nieuwbouwwoningen per 1.000 woningen · BAG/ABF | 2024 1.287 1.325 1,4 Demografische druk % · CBS-ABF | 2025 94,3 Woonlasten 1-pers. € · COELO | 2025 Woonlasten meerpers. € · COELO | 2025 566 614 747 766 788 500 600 700 800 2021 2022 2023 2024 2025 Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal 35 Programma 3: Bestuur en Organisatie
Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal 36 Inleiding In het programma Bestuur en organisatie geven we vorm en inhoud aan (de ondersteuning van) het gemeentebestuur: de gemeenteraad en het college van B&W. Dit programma gaat over de voorwaarden voor het bestuur om zijn wettelijke en autonome taken te kunnen uitvoeren, de bestuurlijke en poli- tieke ambities te kunnen realiseren, alsook over de dienstverlening aan inwoners en ondernemers. Diverse ondersteunende functies in de organisatie en allerlei vormen van samenwerking – met inwoners, in de regio – krijgen in dit begrotingsprogramma een plek. In dit programma beschrijven we de rand- voorwaarden voor de aanpakken die uitgewerkt zijn in de andere programma’s1. Beleidsdoel We willen als gemeentebestuur (raad en college) op efficiënte, transparante en democratische wijze besluiten nemen en we richten de organisatie daartoe passend en toekomstbestendig in. Wat willen wij bereiken? We streven zowel in onze organisatie en dienstverlening als in onze samenwerkingsrelaties naar een (meer) optimale balans tussen de kracht en de kwets- baarheid die inherent is aan onze kleine schaal. Dat doen we op zeven deelgebieden, die we hieronder uitwerken. Bestuur & democratie We zetten ons in voor een zorgvuldige realistische en duurzame borging van krachtig lokaal bestuur en goede democratische besluitvorming.
We willen dat onze bestuursorganen raad, college van B&W en de burgemeester op efficiënte, transparante en democratische wijze kunnen functioneren. Open bestuursstijl We werken continu aan een open en transparante overheid, die in verbinding staat met inwoners en partners in de regio. We zetten in op (burger)partici- patie en het benutten van de kracht van onze lokale samenleving. We dragen zorg voor transparante (digitale) ontsluiting van gemeentelijke informatie. 1 In de (verplichte) Paragraaf Bedrijfsvoering staan onderdelen van de bedrijfsvoering nader beschreven. Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal 37 Constructieve partner in de regio We zetten ons in om het maximale uit samenwerking in de regio en met regiogemeenten te halen. We werken samen in de regio, omdat we als kleine gemeente als geen ander de meerwaarde ervaren van het bundelen van krachten. Of dit nu gaat om de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (GMRAN), de Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein Midden-Gelderland (MGR SDCG) of de samenwerking met de gemeente Rheden. Dienstverlening en Burgerzaken In aansluiting op de eisen en wensen van onze omgeving (rijksoverheid, maar vooral inwoners en overige klanten) willen we adequate (inclusief digitale) diensten verlenen. Daarbij voldoen we aan de minimale wettelijke eisen.
Informatievoorziening en digitalisering Wij streven naar een stabiele ICT-omgeving, waarbij wij de continuïteit van de dienstverlening aan onze inwoners zo veel mogelijk garanderen en waarbij we de risico’s rondom informatieveiligheid en de privacybescherming minimaliseren. Toekomstbestendige organisatie We willen een voldoende stabiele en robuuste organisatie die ook voor de toekomst in staat is om te voldoen aan de toenemende taaklast en maatschap- pelijke verwachtingen. Werkplekken en huisvesting We zorgen voor een adequate werkomgeving voor onze medewerkers. Een gemeentehuis met goede arbeidsomstandigheden, waarin de toegankelijkheid en privacy van bezoekers en de veiligheid van mensen en middelen beter is gewaarborgd. Versterking raad, college en bestuurlijke basis We willen dat raad en college hun wettelijke en bestuurlijke verantwoordelijkheden professioneel, transparant en juridisch zorgvuldig kunnen uitoefenen. Daarvoor zijn actuele bestuurlijke en juridische kaders, heldere bevoegdheden en voldoende deskundige ondersteuning noodzakelijk. De griffiefunctie is door de beperkte omvang en bezetting kwetsbaar, terwijl de eisen aan de ondersteuning van de raad toenemen. Daarnaast is een aantal verordeningen, regelingen en protocollen rond raad, college en organisatie verouderd of is noodzakelijke actualisatie in de afgelopen jaren uitgesteld.
In 2027 onderzoeken we met voorrang die zaken die noodzakelijkerwijs op orde gebracht moeten worden om aan wettelijke verplichtingen te voldoen en om juridische risico’s te mitigeren. Daarmee willen we meer grip krijgen op de juridische risico’s die horen bij de uitvoering van bestuurlijke taken. Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal 38 Daarnaast willen we de bevoegdheden en positie van raad en college goed borgen en de rechtszekerheid en rechtsbescherming van onze inwoners waar- borgen. Voor de overige actualisaties van lokale verordeningen, beleid en regelingen betrekken we het besluit van de raad over de bestuurlijke toekomst. Indien de raad besluit tot herindeling, bepalen we welke actualisaties Rozendaal zelf nog moet uitvoeren en welke, voor zover juridisch mogelijk en verant- woord, kunnen worden meegenomen in het herindelings- en harmonisatietraject. Daarmee voorkomen we onnodig dubbel werk, zonder concessies te doen aan wettelijke verplichtingen en zorgvuldig bestuur. Wat gaan wij daarvoor doen? Bestuur & democratie We geven vorm en inhoud aan een nieuwe bestuurlijke inrichting, volgens de daartoe te nemen raadsbesluiten.
We zorgen dat dit proces leidt tot een toekomstbestendige robuuste uitvoering van gemeentelijke taken die op basis van een zorgvuldig proces tot stand komt, met draagvlak in de Rozendaalse gemeenschap en die ertoe leidt dat voor (inwoners van) Rozendaal belangrijke aspecten optimaal geborgd worden, zoals: het hechte dorpse karakter; de gemeenschapszin; de groene leefomgeving; de bereikbaarheid van voorzieningen; de nabijheid van gemeentelijke dienstverlening. Open bestuursstijl We lopen in de jaren 2027 en 2028 achterstanden in op het vlak van beleid en aanpakken voor inwonerparticipatie. Het gaat daarbij in eerste instantie om het updaten van de Inspraakverordening en het voldoen aan de wettelijke verplichting om tot nieuw participatiebeleid te komen. We ondersteunen daar waar aan de orde inwoners die initiatief nemen om de sociale cohesie in het dorp te versterken en om de krachten van onze inwoners te bundelen. Constructieve partner in de regio We blijven betrokken bij het tot stand brengen van bestuurlijk en ambtelijk draagvlak voor groenbehoud, bijvoorbeeld ten behoeve van ons bomenare- aal in de Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). We werken als constructieve partner mee aan voorstellen bij gemeenschappelijke regelingen die leiden tot een verlichting van de meerjarige druk op de gemeentefinanciën.
We laten, afgestemd met de raad, vroegtijdig onze stem horen in bezuinigingsdiscussies, herverdelingsdiscussies en kosten- verdeelsystematiek. Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal 39 Toekomstbestendige organisatie Onze ambtelijke organisatie is onvoldoende meegegroeid met de eisen die aan een moderne gemeente worden gesteld. Tegelijkertijd zien we ook dat binnen de Rozendaalse context hier niet structureel aan kan worden voldaan. We prioriteren daarom scherp waar we de beperkte capaciteit op willen inzetten en leggen daarbij de nadruk op: - Ruimtelijk beleid dat gericht is op het rechtmatig uitvoerbaar maken en houden van de in de Omgevingsvisie vastgelegde uitgangspunten; - Een weerbare samenleving die in staat is om responsief dreiging op het vlak van rampen en crises -waaronder natuurbranden- het hoofd te bieden; - Continuïteit in de uitvoering van zorg- en welzijnstaken. We gaan de organisatie (waaronder ook de griffie) op een minimaal noodzakelijk niveau versterken om risico’s voor continuïteit in de taakuitoefe- ning en meerkosten als gevolg van uitval en personeelsverloop zo veel mogelijk te mitigeren. We versterken daartoe de formatie om de interne beheersing en de aansturing te verbeteren. Daarmee realiseren we een basis om uitvoering te kunnen geven aan deze begroting. We leggen een (incidentele) basis voor het ondersteunen van de bestuurlijke toekomst.
Het gaat daarbij vooral om het (incidenteel) optuigen van de projectorganisatie. Hierbij worden ook andere (incidentele) middelen aangeboord, zoals bijdragen van medeoverheden. Dienstverlening en Burgerzaken We zetten de volgende stappen in de verbetering van de digitale en fysieke dienstverlening op basis van de visie op dienstverlening. We monitoren de kwaliteit van dienstverlening door onze uitvoeringspartners. Informatievoorziening en digitalisering Binnen de bestaande capaciteit en middelen blijven wij de ontwikkelingen en verbeterpunten monitoren en daar waar nodig implementeren binnen onze gemeente. Bovenop de reguliere taakuitoefening op de vlakken ICT, Informatievoorziening, Informatiebeheer, Informatiebeveiliging en privacy, zetten we ons in 2027 in om de Cybersecuritywet te implementeren en zodoende binnen de mogelijkheden optimaal de veiligheid en robuustheid van onze systemen te waarborgen. En werken we aan de volgende tranches van de implementatie Wet open overheid. Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal 40 Investeringen in werkplekken en huisvesting Een veilige, gezonde en goed uitgeruste werkomgeving is belangrijk voor de continuïteit van onze dienstverlening en van onze bedrijfsvoering. Daarom investeren wij gefaseerd in de vervanging van ICT-middelen en de verbetering van de huisvesting.
ICT-middelen: Voor de vervanging van verouderde laptops en randapparatuur is € 75.000 geraamd. Om de investeringslasten te spreiden, vindt vervanging gefaseerd plaats in 2027 en 2028 (jaarlijkse investering van € 37.500). Hiermee blijven de werkplekken voldoen aan de eisen voor infor- matiebeveiliging en continuïteit. Klimaatbeheersing raadszaal en kantoorruimte: In 2027 investeren wij € 24.000 in airconditioning voor de raadszaal en kantoorruimte. Hiermee verbeteren wij het binnenklimaat en zorgen wij ook tijdens warme perioden voor een gezonde en comfortabele werk- en vergaderomgeving. Waar het ons gemeentehuis betreft willen we -naast een veilige werkomgeving voor onze medewerkers- ook een toegankelijke en transparante entree realiseren met ruimtes voor de diverse functies. We hebben daarbij oog voor het monumentale karakter van ons gemeentehuis en spannen ons ervoor in het monument voor toekomstige generaties te behouden. De algehele toegangsveiligheid en -controle van het gemeentehuis vragen om verbetering. Dit betreft zowel de fysieke toegankelijkheid voor inwo- ners en bezoekers als de veiligheid van medewerkers en van andere gebruikers. Voor inwoners en gebruikers die minder goed ter been zijn, is de huidige toegang via achterzijde ontoereikend.
In 2027 onderzoeken we budgettair neutrale opties om het gemeentehuis fysiek beter toegankelijk te maken en de brandbeveiliging te verbeteren. Wat mag het kosten? Programma 3 Bestuur en organisatie | Rekening | Begroting | Begroting | Meerjarenraming 2028-2030 (bedragen in €) | Rekening 2025 | Begroting 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | 3.413.431 N | 3.078.100 N | 3.399.423 N | 3.504.009 N | 3.653.152 N | 3.797.820 N Baten | 5.183.785 V | 5.200.129 V | 5.887.762 V | 5.823.311 V | 6.124.440 V | 6.391.023 V Saldo van baten en lasten | 1.770.354 V | 2.122.029 V | 2.488.338 V | 2.319.302 V | 2.471.288 V | 2.593.203 V Toevoeging aan reserves | 6.686 N | 6.686 N | 6.686 N | 6.686 N | 6.686 N | 6.686 N Onttrekking aan reserves | 204.600 V | 179.559 V | 211.302 V | 1.302 V | 1.302 V | 1.302 V Resultaat | 1.968.268 V | 2.294.902 V | 2.692.954 V | 2.313.918 V | 2.465.903 V | 2.587.819 V Totaal saldo van baten en lasten | 485.575 N | 631.846 N | 1.167.242 N | 851.594 N | 782.365 N | 641.376 N Totaal toevoegingen aan reserves | 67.559 N | 53.436 N | 329.572 N | 8.536 N | 8.586 N | 8.636 N Totaal onttrekkingen aan reserves | 451.537 V | 605.730 V | 851.511 V | 237.311 V | 234.197 V | 163.162 V Geraamd resultaat (positief = nadelig) | 101.596 N | 79.552 N | 645.303 N | 622.819 N | 556.753 N | 486.851 N Waarvan Programma 3 — saldo van baten en lasten Beleid Bestuur en organisatie |
745.935 N | 576.277 N | 652.218 N | 658.064 N | 679.718 N | 703.205 N Overhead | 2.543.127 N | 2.368.998 N | 2.620.077 N | 2.726.674 N | 2.853.268 N | 2.969.734 N Algemene dekkingsmiddelen | 5.059.416 V | 5.067.304 V | 5.760.634 V | 5.704.040 V | 6.004.273 V | 6.266.142 V Vennootschapsbelasting | - | - | - | - | - | - Totaal Programma 3 | 1.770.354 V | 2.122.029 V | 2.488.338 V | 2.319.302 V | 2.471.288 V | 2.593.203 V Het saldo van baten en lasten verbetert in 2027 met circa € 366.000 ten opzichte van 2026. Dit komt voornamelijk door een hogere algemene uitkering uit het gemeentefonds (€ 510.000) -waaronder extra middelen voor Het Rhedens en de energietransitie (i.p.v. CDOKE-middelen)- en hogere OZB-opbrengsten (€ 229.000). Daartegenover staan hogere personeelslasten door actualisatie van de salarisramingen en versterking van de ambtelijke organisatie (€ 245.000). Met deze versterking brengen wij de organisatie op het minimaal noodzakelijke niveau, verbeteren wij de interne beheersing en de aansturing en beperken wij de risico's voor de continuïteit van de dienstverlening en van extra kosten door uitval en personeelsverloop. Daarnaast stijgen de kosten voor de gemeenteraad (€ 79.000) en ICT (€ 21.000), nemen de geraamde renteopbrengsten af (€ 65.000) en is € 15.000 opge- nomen voor onderzoek naar de juridische toets van beleid en verordeningen.
Een voordeel op indexaties (€ 19.000) en geplande ombuigingen (€ 31.000) beperken de lastenstijging. Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal | 41 Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal 42 Voor het bomenplan wordt € 210.000 onttrokken aan de algemene reserve en toegevoegd aan de nieuw in te stellen reserve bomenplan binnen pro- gramma 2. Door het vervallen van eerdere onttrekkingen neemt de dekking uit reserves per saldo toe. Voor een uitgebreide toelichting op de financiële afwijkingen tussen de begroting 2027 en de begroting 2026 wordt verwezen naar het hoofdstuk ‘Overzicht van baten en lasten per programma’ onderdeel van de financiële begroting. Beleidsindicatoren Er zijn geen voorgeschreven beleidsindicatoren die betrekking hebben op dit programma. Verbonden Partijen Bij dit programma horen de volgende Verbonden Partijen: Gelders Archief K80 (netwerk kleine gemeenten) Vereniging Nederlandse Gemeenten Voor een nadere toelichting op deze Verbonden Partijen verwijzen wij naar paragraaf F: Verbonden Partijen. Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal 43 Paragrafen
Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal 44 Inleiding paragrafen De programma’s beschrijven de doelstellingen en beoogde maatschappelijke effecten, de wijze waarop de gemeente deze wil bereiken en de daarvoor geraamde baten en lasten. De paragrafen geven aanvullend inzicht in beleidsmatige en financiële onderwerpen die meerdere programma’s raken. Daarbij worden de relevante beleidsuitgangspunten en financiële ontwikkelingen toegelicht. In samenhang met de programma’s en de financiële begroting ondersteunen de paragrafen de gemeenteraad bij zijn kaderstellende en controlerende rol en dragen zij bij aan een transparante en integrale beoordeling van de begroting 2027. De programmabegroting 2027 bevat de volgende (verplichte) paragrafen: A. Lokale heffingen; B. Weerstandsvermogen en risicobeheersing; C. Onderhoud kapitaalgoederen; D. Financiering; E. Bedrijfsvoering; F. Verbonden partijen; G. Grondbeleid; H. Openbaarheid. Paragraaf A: Lokale heffingen Inleiding Lokale heffingen zijn inkomsten die verkregen worden op grond van publiekrechtelijke regels, voornamelijk belastingen en leges. De belangrijkste hef- fingen in Rozendaal zijn de onroerende zaakbelasting, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Hieronder wordt een beeld gegeven van de tarieven en de kwijtschelding.
Uitgangspunten voor de tarieven Uitgangspunten voor de lokale heffingen in deze begroting zijn als volgt: We verhogen het tarief van OZB-woningen voor 2027 naar het Rhedens tarief (2027: 0,1306%; 2026: 0,1094%). We overbruggen het tarief van OZB-niet woningen eigenaren voor 2027 voor de helft richting het Rhedens tarief (2027: 0,2872%; 2026: 0,2127%). We overbruggen het tarief van OZB-niet woningen gebruikers voor 2027 ook voor 50% richting het Rhedens tarief (2027: 0,2236%; 2026: 0,1711%). De tarieven voor afvalstoffenheffing zijn gebaseerd op 100% kostendekking op begrotingsbasis. Deze tarieven komen zo’n € 40 hoger uit dan 2026. Het tarief voor rioolheffing is ook gebaseerd op 100% kostendekking op begrotingsbasis. Door (extra) indexatie wordt het tarief in 2027 € 30 hoger. De leges voor huwelijken e.d. worden boven-trendmatig verhoogd ter invulling van de taakstelling daarop. Op de overige door de gemeente te bepalen legestarieven is trendmatige stijgingspercentage van 3,0% toegepast.
Lokale heffingen | begroting | begroting | Raming | Raming | Raming Omschrijving (bedragen in €) | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 OZB | 717.052 V | 945.919 V | 1.090.213 V | 1.231.940 V | 1.302.500 V Afvalstoffenheffing | 280.700 V | 275.785 V | 290.085 V | 302.478 V | 317.555 V Rioolheffing | 165.109 V | 182.484 V | 187.959 V | 193.597 V | 199.405 V Leges | 110.407 V | 124.696 V | 128.196 V | 131.801 V | 135.515 V Begraafrechten | 71.329 V | 85.000 V | 87.550 V | 90.177 V | 92.882 V Totaal baten | 1.344.597 V | 1.613.883 V | 1.784.003 V | 1.949.994 V | 2.047.857 V Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal | 45 Tarieven en opbrengsten lokale heffingen | 2026 | 2027 | Stijging | Kostendekkend- heid 2027 (bedragen in €) Onroerendezaakbelasting (opbrengst) | Opbrengst | Opbrengst OZB woningen – eigenaren (2027: tarief Rheden 2026) | € 632.342 | € 826.770 | 30,7% | n.v.t. OZB niet-woningen – eigenaren (2027: ingroeipad) | € 47.881 | € 66.575 | 39,0% | n.v.t. OZB niet-woningen – gebruikers (2027: ingroeipad) | € 36.829 | € 52.574 | 42,8% | n.v.t.
Rioolheffing en afvalstoffenheffing (tarief) | Tarief | Tarief Rioolheffing per aansluiting | € 222 | € 252 | 13,5% | 100% Afvalstoffenheffing 1-2 personen | € 325 | € 359 | 10,5% | 98% Afvalstoffenheffing 3 en meer personen | € 360 | € 399 | 10,8% | 98% OZB woningen en niet-woningen In begrotingsjaar 2027 is rekening gehouden met een stijging van het OZB-tarief voor woningen naar het Rhedens niveau dat bekend was over 2026. Voor niet-woningen is gekozen voor de ingroeipad richting 2028, waarbij het verschil met het Rhedens tarief in 2027 voor de heft wordt overbrugd. Vanaf 2028 wordt in deze begroting rekening gehouden met een trendmatige stijging met 3% per jaar. Daarnaast wordt rekening gehouden met een extra boventrend- matige stijging van 10% per jaar tot de maximale belastingcapaciteit is benut. Afvalstoffenheffing Bij de raming voor afvalstoffenheffing is voor drie- of meerpersoonshuishoudens in 2027 rekening gehouden met een tarief van € 399 (2026: € 360). Bij huishoudens die bestaan uit één of twee personen is in 2027 rekening gehouden met een tarief van € 359 (2026: € 325). De raming voor de afvalstoffen- heffing gaat uit van nagenoeg 100% kostendekkendheid op begrotingsbasis. Ook na 2027 moet rekening worden gehouden met een verdere stijging van de tarieven voor afvalstoffenheffing.
Dit door stijgende kosten van afvalinzameling en afvalverwerking (vooral door | stijgen van landelijke belastingen op de verwerking van huishoudelijk afval). Rioolheffing Bij de raming voor rioolheffing is het uitgangspunt ook 100% kostendekkendheid op begrotingsbasis. Het rioleringsplan (vGRP) loopt van 2023 tot en met 2027. In de begroting voor 2027 is rekening gehouden met het opstellen van een nieuw uitvoeringsplan water & riolering voor de periode vanaf 2028. Daarbij worden inspecties van het rioolstelsel betrokken in meerjarenperspectief. In de komende jaren is op grond van het vGRP 2023-2027 rekening ge- houden met forse investeringen in het rioolstelsel. Deze investeringen zijn verwerkt in Meerjarig investeringsplan van deze begroting (bijlage D). Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal | 46 Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal 47 Het tarief voor de rioolheffing in het vGRP 2023-2027 was gebaseerd op prijspeil 2022. De indexatie van het tarief is de afgelopen jaren achtergebleven bij de werkelijke prijsontwikkeling over de afgelopen jaren. Voor 2027 wordt er daarom met een extra indexering rekening gehouden, waardoor het tarief uitkomt op € 252 (2026: € 222). Leges Hieronder vallen de opbrengsten op basis van de legesverordening, zoals: Producten van burgerzaken; Huwelijken; Grafrechten; (Omgevings)vergunningen; Overige leges.
De leges voor huwelijken e.d. worden boven-trendmatig verhoogd ter invulling van de taakstelling daarop die in deze begroting is verwerkt (zie programma 3). Op de overige door de gemeente te bepalen legesopbrengsten is het trendmatige stijgingspercentage van 3,0% toegepast. Kwijtschelding Voor inwoners met de laagste inkomens bestaat de mogelijkheid van gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van gemeentelijke belastingen. Dit is het geval als aan de voorwaarden voor kwijtschelding wordt voldaan. Kwijtschelding kan worden aangevraagd door particuliere belastingplichtigen voor de volgende belastingen: Onroerende zaakbelasting (eigen woning); Afvalstoffenheffing; Rioolheffing. Kostendekkendheid van tarieven Onderstaande tabel toont de mate van kostendekkendheid over de periode 2025-2027 Kostendekkendheid van tarieven | Jaarreke- | 2026 | 2027 ning 2025 Omschrijving (bedragen in €) | dekking % | baten | lasten | saldo | dekking % | baten | lasten | saldo | dekking % Bestemmingsbelastingen Afvalstoffenheffing | 70% | 307.927 V | 310.625 N | 2.698 N | 99% | 299.635 V | 304.626 N | 4.991 N | 98% Rioolheffing | 90% | 165.109 V | 172.556 N | 7.447 N | 96% | 182.484 V | 183.207 N | 723 N | 100% subtotaal | 77% | 473.036 V | 483.181 N | 10.145 N | 98% | 482.119 V | 487.832 N | 5.713 N | 99% Retributies Burgerlijke stand (incl.
rijbewijzen/reisdocumenten) | 38% | 45.632 V | 106.603 N | 60.971 N | 43% | 57.993 V | 115.263 N | 57.270 N | 50% Huwelijken | 83% | 14.420 V | 26.786 N | 12.366 N | 54% | 14.853 V | 28.383 N | 13.530 N | 52% APV-vergunningen | 0% | 515 V | 6.336 N | 5.821 N | 8% | 515 V | 6.750 N | 6.235 N | 8% Begraafrechten | 121% | 84.500 V | 84.773 N | 273 N | 100% | 85.000 V | 91.307 N | 6.307 N | 93% Omgevingsvergunning | 119% | 50.000 V | 58.673 N | 8.673 N | 85% | 51.500 V | 79.800 N | 28.300 N | 65% subtotaal | 84% | 195.067 V | 283.171 N | 88.104 N | 69% | 209.861 V | 321.503 N | 111.643 N | 65% Totaal | 79% | 668.103 V | 766.352 N | 98.249 N | 87% | 691.980 V | 809.336 N | 117.356 N | 85% Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal | 48 Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal 49 Paragraaf B: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Het weerstandsvermogen geeft antwoord op de vraag in hoeverre een gemeente in staat is om niet afgedekte risico’s op te vangen met gereserveerde financiële middelen (weerstandscapaciteit). Voldoende weerstandsvermogen zorgt ervoor dat de uitvoering van taken en het voorzieningenniveau bij financiële tegenslagen gegarandeerd blijven. Voldoende weerstandsvermogen gaat over twee vragen: 1. Welke risico’s lopen we? 2.
Wat is de beschikbare weerstandscapaciteit? Risico’s Een risico is de kans op het optreden van een gebeurtenis met een negatief gevolg voor de gemeente. Een gemeente loopt tal van risico’s die we in meer of mindere mate kunnen inschatten en beheersen. Gemeentelijke risico’s kunnen voortkomen uit de politiek, de aansprakelijkheid, de strategie, financiële samenwerking, het bedrijfsproces en het milieu. Daarnaast zijn zaken als verbonden partijen en open einde-regelingen bekende onderwerpen waar de gemeente belangrijke risico’s loopt. Risicoprofiel Er zijn meer methoden om een gekwantificeerd risicoprofiel op te stellen, uiteenlopend van meer wetenschappelijke methoden tot meer praktische mo- dellen. Voor alle methoden geldt dat ze geen 100% garantie bieden op volledigheid. Het gaat er immers om risico’s zo goed mogelijk te benoemen waar nog niet op één of andere manier in is voorzien. De eigenschap van een risico is echter dat men niet weet wat, wanneer of hoe het zich aandient. Voor deze paragraaf kiezen we voor een pragmatische aanpak. Basis voor het risicoprofiel is een organisatie-brede inventarisatie van risico’s die tweemaal per jaar plaatsvindt (bij de begroting en bij de jaarrekening). Deze hebben we hier zo goed mogelijk gekwantificeerd ten behoeve van deze begroting en voor- zien van een risicoscore (kans x impact).
Daarbij is gebruik gemaakt van de volgende tabellen: Kans Score Gering (minder 1 x per 4 jaar) 1 Gemiddeld (ca. 1 x per 4 jaar) 3 Groot (1 x per jaar of meer) 5 Financieel gevolg | Score Gering (minder dan € 10.000) | 1 Gemiddeld (onder de € 100.000) | 3 Groot (boven de € 300.000) | 5 De risicoscore komt tot stand door de kans te vermenigvuldigen met de impact. Hoe hoger de score hoe groter het risico. De uitkomst zetten we af tegen de volgende tabel: Ranking | Gevolg Scores >= 16 | Hoog risico. Het risico-bedrag dient voor 75% in het weer- standsvermogen aanwezig te zijn. Beperkt risico. Tot een score van <10 worden ze voor 25% 5 <= Scores < 16 | meegewogen. Vanaf een score van 10 worden deze voor 50% meegewogen bij incidentele risico’s. Structurele risico’s worden voor 75% meegewogen vanaf een score van 10. Gering risico. Voor zover het financiële gevolgen betreft wor- Scores < 5 | den die geacht binnen de reguliere bedrijfsvoering gedragen te kunnen worden. De risicoscore houdt ook rekening met het feit dat niet alle risico’s zich tegelijkertijd zullen voordoen. Wanneer hiermee geen rekening wordt gehouden, is de kans groot dat een behoorlijk deel van het vermogen (ofwel algemene reserve) onnodig geblokkeerd wordt. Structureel of incidenteel Van belang is onderscheid te maken tussen risico’s met structurele en incidentele effecten.
In het profiel is dit onderscheid ook aangebracht. Risico’s met structurele effecten hangen meestal samen met de bedrijfsvoering, zoals rente-effecten of hogere kosten vanwege een hoger aantal bijstandontvangers. Wanneer dit soort risico’s zich voordoen, dienen ook structurele maatregelen genomen te worden door ze mee te nemen in het financieel perspectief. Het kan zijn dat het perspectief hiervoor op korte termijn geen ruimte biedt en dat moet worden omgebogen binnen de begroting. Om die reden worden risico’s zwaarder meegenomen wanneer het structureel is. Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal | 50 Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal 51 Weerstandscapaciteit Voor een oordeel over ons weerstandsvermogen is naast het risicoprofiel ook een inschatting van onze weerstandscapaciteit nodig, ook hierbij wordt in principe onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele middelen. Bronnen van weerstandscapaciteit zijn de algemene reserve, vrij aanwendbare bestemmingsreserves, de onbenutte belastingcapaciteit en de post onvoorziene uitgaven. Structurele weerstandscapaciteit Dit wordt met name gevormd door de onbenutte belastingcapaciteit (en dan met name OZB aangezien er al voor 100% naar kostendekking wordt ge- streefd voor afval en riool, en het bedrag voor onvoorzien).
De onbenutte belastingcapaciteit kan berekend worden door aansluiting te zoeken bij artikel 12 van de financiële verhoudingswet. Artikel 12 financiële verhoudingswet Bij een eventuele ‘artikel 12-aanvraag’ geldt ook een normtarief voor de OZB als één van de toelatingseisen. In dat geval dient een gemeente minimaal 20% meer OZB te heffen dan het landelijk gemiddelde (redelijk peil 2027 is: 0,1595%). Op basis van die norm bedraagt de onbenutte belastingcapaciteit voor de gemeente Rozendaal ongeveer € 183.000. Echter, de feitelijke hoogte van de onbenutte belastingcapaciteit (met uitzondering van een artikel 12- aanvraag) is vooral een politieke keuze. Op basis van het beleid (OZB-verhoging waar mogelijk beperken) is er feitelijk geen onbenutte belastingcapaciteit. Incidentele weerstandscapaciteit De incidentele weerstandscapaciteit wordt bepaald door de som van alle reserves waaraan nog geen specifieke bestemming is gegeven of bestemd zijn voor het afdekken van risico’s. Stille reserves Stille reserves kunnen hierbij ook een rol spelen. Het betreft eigendommen waarvan de boekwaarde lager is dan de waarde in het economisch verkeer. Het gemeentehuis en de werf zijn dergelijke eigendommen. Om verschillende redenen zijn deze echter niet eenvoudig te gelde te maken.
Omdat zij niet on- middellijk in een feitelijk dekkingsmiddel kunnen worden omgezet, laten we ze bij de berekening van de weerstandscapaciteit buiten beschouwing. Voor de berekening van de weerstandscapaciteit beperken we ons daarom tot de algemene reserve. De risico’s in het sociaal domein worden in principe afge- dekt via de reserve sociaal domein. De genoemde bedragen in de onderstaande tabel betreffen de stand van de geraamde reserves per begin 2027. Structureel Onbenutte belastingcapaciteit | 0 Post Onvoorzien | 1 subtotaal structureel | 1 Incidenteel Algemene reserve | 3.714.397 Totale weerstandscapaciteit | 3.714.397 Risicoprofiel Onderstaande tabel betreft de geactualiseerde risico-indicatie. Deze inventarisatie wordt twee keer per jaar herzien, bij de jaarstukken en bij de begroting.
Risico | in € Onderwerp | Risico/oorzaak | Beheersmaatregel | K | I | Bedrag | score | % | Bedrag Risico's open-einde regelingen *1) WWB | Meer aanvragen | Geen, conjunctuurgevoelig | 3 | 2 | 15.000 | 6 | 0 | 0 WMO | Meer aanvragen | Geen, wel optie om beleid aan te | 4 | 3 | 50.000 | 12 | 0 | 0 passen Jeugdzorg | Meer aanvragen | Geen, wel optie om beleid (ge- | 4 | 4 | 100.000 | 16 | 0 | 0 deeltelijk) aan te passen Kinderopvang | Meer aanvragen met SMI | Geen | 3 | 1 | 5.000 | 3 | 0 | 0 Leerlingenvervoer | Meer aanvragen | Geen | 3 | 2 | 15.000 | 6 | 0 | 0 Beschermd wonen | Meer aanvragen | Geen | 3 | 4 | 100.000 | 12 | 0 | 0 Aanbesteding taken Incluzio | Hogere kosten door aanbesteding aan | Aanbesteding samen met | 3 | 4 | 100.000 | 12 | 0 | 0 consortium | Rheden subtotaal open einde-regelingen (structureel) | 0 *1) Deze risico's worden afgedekt via de bestemmingsreserve sociaal domein Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal | 52 Onderwerp | Risico/oorzaak | Beheersmaatregel | K | I | Bedrag | score | % | Bedrag Overige risico's Algemene uitkering uit gemeente- | Tegenvallende groei t.o.v.
van de werkelijke | Geen | 3 | 3 | 100.000 | 9 | 25% | 25.000 fonds | kostenontwikkeling Renterisico (uitgaven) | Schommelingen op de geld- en kapitaalmarkt | Op dit moment geen leningen | 1 | 1 | 0 | 1 | 0% | 0 o/g en anders wordt dit risico beperkt via renterisiconorm Renterisico (inkomsten) | Daling van rentevergoeding over uitgezette | Meer zekerheid te creëren door | 3 | 3 | 100.000 | 9 | 25% | 25.000 eigen middelen | langer wegzetten van liquide middelen Kapitaalgoederen | Onvoorzien en onverwacht onderhoud aan | Actuele beheerplannen en perio- | 3 | 3 | 50.000 | 9 | 25% | 12.500 gebouwen en/of wegen | dieke inspectie Verduurzaming vastgoed/ tractie | Verplichtingen tot verduurzaming kunnen | Anticiperen op regelgeving en | 3 | 3 | 50.000 | 9 | 25% | 12.500 aanzienlijke kosten veroorzaken | ontwikkelingen meenemen in de begroting Klimaat/droogte | Door veranderend klimaat ontstaan er pro- | Anticiperen op wetgeving en | 3 | 3 | 100.000 | 9 | 25% | 25.000 blemen met vegetatie, riool en water | ontwikkelingen en meenemen in de begroting Kortleven pensioen wethouders | Het vroegtijdig overlijden van een (ex) be- | Verzekeren danwel opvangen | 1 | 3 | 50.000 | 3 | 0% | 0 stuurder kan financiële consequenties heb- | binnen weerstandsvermogen ben (verzekerbaar) Wachtgeld en pensioen bestuurders | Bij mutaties in het college kunnen wacht- | Verzekeren danwel opvangen | 3 | 3 |
50.000 | 9 | 25% | 12.500 geldverplichtingen ontstaan | voorziening. Juridische procedures | Bezwaren en rechtszaken bij projecten en/of | Binnen projectplannen en be- | 3 | 3 | 50.000 | 9 | 25% | 12.500 beslissingen | sluitvorming aandacht voor heb- ben Gemeenschappelijke regelingen | Het algemeen bestuur kan besluiten nemen | Feitelijk niet aanwezig | 5 | 3 | 60.000 | 15 | 75% | 45.000 met financiële consequenties, waaraan de gemeente vanwege de constructie gehouden is Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal | 53 Onderwerp | Risico/oorzaak | Beheersmaatregel | K | I | Bedrag | score | % | Bedrag Overige risico's Onderwijshuisvesting | Wettelijke verplichting om te voldoen aan de | Doordecentralisatie van vergoe- | 3 | 3 | 100.000 | 9 | 25% | 25.000 zorgplicht voor voorzieningen in huisvesting | ding voor VO (mogelijk niet toe- van het PO en het VO.
| reikend) Personeel | Lastig vervulbare vacatures waardoor ex- | Aantrekkelijke werkgever blijven | 3 | 3 | 50.000 | 9 | 25% | 12.500 terne inhuur noodzakelijk is Veranderende wetgeving | Aanpassing in wetgeving leveren kosten op | Anticiperen op ontwikkelingen | 3 | 3 | 50.000 | 9 | 25% | 12.500 die niet altijd voldoende worden gecompen- seerd Aanpassing in wetgeving leveren kosten op | Anticiperen op ontwikkelingen | 3 | 3 | 220.000 | 9 | 25% | 55.000 Dienstverlening gemeente Rheden | die niet altijd voldoende worden gecompen- seerd subtotaal overig (structureel) | 275.000 Onderwerp | Risico/oorzaak | Beheersmaatregel | K | I | Bedrag | score | % | Bedrag Risico's met incidenteel effect Ramp c.q. groot incident | Gemeente wordt door bijvoor- | Feitelijk niet aanwezig | 1 | 3 | 50.000 | 3 | 0% | 0 beeld het ministerie niet volledig gecompenseerd voor de kosten die gemaakt zijn Rechtspositionele consequenties | Binnen elk bedrijf kunnen situaties | Voorziening voor treffen dan wel opvan- | 4 | 3 | 80.000 | 12 | 75% | 60.000 aan de orde zijn waarbij er kosten | gen binnen weerstandsvermogen optreden voor besluiten met rechtspositionele consequenties. De gemeente is hiervoor eigen- risicodrager.
Personeel | Langdurige uitval door ziekte | Goede begeleiding zieke werknemers | 4 | 3 | 80.000 | 12 | 75% | 60.000 Personeel | Op geld waarderen van verlofuren | Goede sturing op verlofsaldi personeel | 4 | 3 | 60.000 | 9 | 50% | 30.000 conform mogelijke wijziging BBV Programmabegroting 2027 – 2030 gemeente Rozendaal | 54 Onderwerp | Risico/oorzaak | Beheersmaatregel | K | I | Bedrag | score | % | Bedrag Risico's met incidenteel effect Informatiebeveiliging/ privacy | Hacks, privacy issues, uitval sys- | Beveiliging op orde, bewustwording | 3 | 3 | 80.000 | 9 | 25% | 20.000 temen Schades | Schade door eigendommen van de | In principe geldt hiervoor de aansprakelijk- | 4 | 2 | 30.000 | 8 | 25% | 7.500 gemeente (bijvoorbeeld door bo- | heidsverzekering van de gemeente, echter men) | er is altijd een risico dat het niet past bin- nen de voorwaarden, bijvoorbeeld bij het niet uitvoeren van inspecties Planschade | Niet binnen de exploitatieovereen- | Feitelijk niet aanwezig | 3 | 2 | 40.000 | 6 | 25% | 10.000 komst af te dekken planschades Project OOR | Geen volledige compensatie voor | Sturen op zorgvragers, preventie, advies | 2 | 4 | 160.000 | 8 | 25% | 40.000 kosten (o.a.