Ontwerp meerjarenbegroting 2023-2026.doc

Werkelijk 2021 936.400 327.128

Begroot 2022 950.831 146.596

Begroot 2023 1.157.532 96.120

Totaal

1.263.528

1.097.427

1.253.652

We zien in de kostenontwikkeling enerzijds een toename in kosten binnen de reguliere organisatie van ongeveer € 207.000. Daar staat een afname bij externe inhuur tegenover. Een belangrijke verklaring hiervoor is het versterken van de kernorganisatie op het vlak van Ruimtelijke Ontwikkeling, capaciteit die voorheen werd ingehuurd. Andere verklaringen zijn : een gewijzigde CAO en een salarisstijging zijn samen goed voor € 64.000 aan meerkosten en de aanvulling van sociaal domein-capaciteit in de kernorganisatie (regie en contractmanagement, niet zijnde beleid). Een correctie in een foutief doorgevoerde jaarschijf verklaart € 30.000. Inhuur personeel voor projecten Naast de inzet van extern personeel voor onze normale bedrijfsvoering zetten we extern personeel in voor projecten, of domeinspecifieke ontwikkelingen, bijvoorbeeld voor DMS of de energietransitie. De kosten daarvan worden binnen de betreffende projecten gedekt. Overige personeelslasten Onderdeel

Werkelijk 2021

Overige personeelslasten (reis- en verblijfkosten, opleidingskosten, etc.)

23.535

Begroot 2022 25.065

Begroot 2023 35.425

Het budget voor opleidingskosten is verhoogd naar een bedrag van € 1.000 per medewerker. Daarnaast is het budget voor Arbo-kosten verhoogd. Huisvestingslasten Het gemeentehuis aan de Kerklaan volstaat voor de huisvesting voor het gemeentelijk personeel. Wel vraagt om een reeks samenlopende opgaven om een integrale afweging over een investeringsbehoefte. Het gaat daarbij om groot onderhoud, verduurzaming, toegankelijkheid en dienstverlening en digitaal werken. Mogelijke kosten die hieruit voortvloeien zijn niet begroot. Alle personeelsleden hebben een goede werkplek, qua vergaderruimten is het gemeentehuis niet ruim bedeeld. Een deel van het gemeentehuis is langjarig verhuurd aan ‘t Regthuys, die opbrengst is in onderstaande tabel verdisconteerd in de cijfers.

72

Onderdeel

Werkelijk 2021

Huisvesting (energie, water, aankoop niet duurzame goederen en diensten, specifieke verbruiksgoederen, huren, verzekeringen, afschrijving), per saldo

Begroot 2022

29.609

34.080

Begroot 2023 49.476

De hogere kosten worden veroorzaakt door de hogere energielasten. Daarnaast blijkt het lastig te zijn om een gemeentehuis te verzekeren en zijn de premies hiervoor fors verhoogd. De renovatie van de lift zorgt voor hogere afschrijvingslasten. Overige kosten organisatie (o.a. facilitaire zaken) Onderdeel

Overige organisatiekosten (zoals website inventaris, tijdschriften en abonnementen, algemene benodigdheden, contributies, verzekeringen etc.), per saldo

Werkelijk 2021

Begroot 2022

228.736

221.974

Begroot 2023

260.912

De hogere kosten worden veroorzaakt door een verdergaande digitalisering van de dienstverlening. De website is hierdoor duurder geworden (o.a. beveiligingseisen en audits) en tevens is een afsprakensysteem en een app voor meldingen in de openbare ruimte begroot waarin burgers laagdrempelig meldingen in de openbare ruimte kunnen doen. Opschoning van het ICT-budget verklaart ook deels de veranderingen in de cijfers, doordat kosten die eerder op het ICT-budget drukten, nu worden toegerekend aan dienstverlening. Tractie De kostenplaats tractie heeft betrekking op het materiaal dat in gebruik is voor onze buitendienst. De lichte kostentoename voorzien we met name door een inflatie-effect op bijvoorbeeld brandstof. Onderdeel Brandstof, onderhoud, belastingen, verzekeringen, etc. per saldo

Werkelijk 2021

Begroot 2022

42.182

43.832

73

Begroot 2023 45.593

Paragraaf 6 Verbonden partijen Inleiding Het begrip verbonden partij is vastgelegd in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). In artikel 1 lid b BBV wordt het als volgt gedefinieerd: “Een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de provincie onderscheidenlijk de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft.” Wat is ons beleid? Rozendaal is als kleine gemeente sterk afhankelijk van goede samenwerking met de partners in de omgeving om aan haar doelstellingen te bereiken. Het focus in de samenwerkingen ligt op het degelijk en deugdelijk organiseren van de uitvoering van de wettelijke taken en het daartoe reduceren van kwetsbaarheden in de uitvoering. Dit speelt in het bijzonder in de samenwerking met de partners Rheden en De Connectie. Maar ook andere samenwerkingsrelaties zijn essentieel voor het voldoen aan wettelijke taken. Denk aan de BVO DRAN, waar de uitvoering van het doelgroepenvervoer is belegd en de Modulaire gemeenschappelijke regeling sociaal domein. Deelname aan een verbonden partij wordt dan ook bepaald door doeltreffendheid en doelmatigheid van de uitvoering van de taak. Daarnaast is een aanleiding om te participeren in een verbonden partij als dit gestimuleerd, of voorgeschreven wordt door een hogere overheid. Een ander voorbeeld is de wettelijk verplichte Omgevingsdienst.

Ook de deelname in een Veiligheidsregio en een GGD is geregionaliseerd, in ons geval de Veiligheids- en Gezondheidsdienst Gelderland Midden (VGGM). Wat is het belang voor de gemeenteraad? Deze paragraaf is om twee redenen van belang voor de raad. Allereerst voeren de verbonden partijen vaak beleid uit dat de gemeenten in principe ook zelf kan uitvoeren. We dragen weliswaar taken op, of over aan de verbonden partijen. Daarbij houden we veelal zelf de uiteindelijke verantwoordelijkheid voor het realiseren van de beoogde doelstellingen van de programma’s. Voor de gemeente en daarmee voor de raad blijft er dus nog steeds een kaderstellende en controlerende taak over bij die programma’s. Daarnaast zijn er de financiële risico’s die we met verbonden partijen kunnen lopen en de daaruit voortvloeiende budgettaire gevolgen. Bij het aangaan en onderhouden van contacten met verbonden partijen is van belang om: - af te wegen wat de meest doelmatige manier is om een taak uit te voeren; - te bekijken welke manier de beste garantie geeft dat de taak wordt uitgevoerd zoals we voor ogen hebben; - te zorgen dat we voldoende inhoudelijk en financieel inzicht hebben en houden in het uitvoeren van een taak. Bestuur en toezicht De meeste verbonden partijen van de gemeente zijn gemeenschappelijke regelingen, deze zijn gebaseerd op de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr).

Als publiekrechtelijke lichamen zijn bepalingen van Gemeentewet, Provinciewet of Waterschapswet ook voor de gemeenschappelijke regelingen van toepassing. Via vertegenwoordiging in dagelijks en/of algemeen bestuur is het toezicht (governance) geregeld. Voor de privaatrechtelijke rechtspersonen (de vennootschappen) hebben we minder instrumenten in handen. Hier maken we gebruik van de beschikbare wettelijke mogelijkheden als het stemrecht van de aandeelhouder en toezicht door raden van commissarissen. Invloed Per 1 juli 2022 is de Wgr gewijzigd, met het doel om gemeentebesturen meer grip te laten krijgen op de besluitvorming in gemeenschappelijke regelingen. Het gaat te meer om mogelijkheden om de democratische legitimatie van de besluitvorming binnen zo’n samenwerkingsverband te vergroten. Voorbeelden zijn het recht een zienswijze in te dienen (onder meer bij het treffen van een regeling en bij besluiten), het instellen van een gemeenschappelijke adviescommissie voor raadsleden en afspraken hoe om te gaan met burgerparticipatie. Zodoende draagt de wetgeving bij aan een versterkte rol van het gemeentebestuur. Maar een nuancering van de Rozendaalse invloed op regionale besluitvorming is op zijn plaats. Over het algemeen is de invloed van de 74

gemeente Rozendaal, gering vanwege de omvang en het belang. Van belang is voortdurend af te wegen welke bestuurlijke en ambtelijke capaciteit dan geïnvesteerd wordt in de betreffende verbonden partij gegeven dat belang. Het is ook niet altijd noodzakelijk omdat de deelname van meerdere gemeenten in gemeenschappelijke regelingen ook voor een soort natuurlijke ‘checks en balances’ zorgt waar het gaat over bestuur en toezicht. Overzicht verbonden partijen Verbonden partijen worden onderscheiden in drie groepen: - Gemeenschappelijke regelingen; - Stichtingen en verenigingen; - Coöperaties en vennootschappen. Gemeenschappelijke regelingen Deelname in een gemeenschappelijke regeling gebeurt in de gevallen waarin de gemeente, taken waar zij verantwoordelijk voor is, niet anders dan in samenwerking met anderen kan uitvoeren, of indien die samenwerking bijdraagt aan een doelmatige aanpak. De Wgr regelt deze samenwerkingsvorm. Het bestuur van de gemeenschappelijke regelingen wordt meestal gevormd door een afvaardiging van de deelnemers en de besluitvorming vindt plaats op basis van meerderheidsbesluiten. In hoeverre er sprake is van overdracht van taken en daarmee van autonomie hangt sterk af van het type regeling.

Voor Rozendaal geldt dat voornamelijk wordt deelgenomen in relatief lichte samenwerkingsvormen waarbij het type bevoegdheid dat wordt overgedragen (voor zover überhaupt sprake is van taakoverdracht) een uitvoerend karakter heeft. De door de gemeente aangewezen vertegenwoordigers in de besturen informeren college en raad over relevante ontwikkelingen. De betreffende organen leggen hun begroting, rekening en andere beleidsplannen voor aan de gemeente. Onderstaande informatie wordt gepresenteerd in lijn met de voorschriften in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV).

Gemeenschappelijke regelingen Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) Vestigingsplaats Programma Openbaar belang

Arnhem Programma 1 Veiligheid en Programma 7 Volksgezondheid en Milieu De Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden behartigt de belangen van de gemeenten in het samenwerkingsgebied op de terreinen van: a. Brandweerzorg; b. Publieke gezondheid; c. GHOR; d. Rampenbestrijding en crisisbeheersing; e. Gemeenschappelijke meldkamer.

Ontwikkelingen

In 2022 zijn afspraken gemaakt over een uitzetting van de begroting i.r.t. het versterken van de bedrijfsvoering voor zowel brandweer als publieke gezondheid (zie programma 1 en 7). 2023: € 119.000 (brandweer) en € 60.334 (publieke gezondheid)

Financiële bijdrage Risico Financieel belang Bestuurlijk belang

Als gevolg van inflatie kunnen de lasten de komende periode toenemen. We voorzien geen andere (financiële) risico’s. Ja. De burgemeester en de wethouder sociaal domein zijn lid van het algemeen bestuur.

75

Financiële gegevens

1-1-2021 Eigen vermogen € 6.772.000 Vreemd vermogen € 49.662.000 Resultaat 2020 € 3.112.000

Eigen vermogen Vreemd vermogen Resultaat 2021

31-12-2021 € 7.885.000 € 63.229.000 € 1.730.000

Gelders Archief Vestigingsplaats Programma Openbaar belang Ontwikkelingen

Financiële bijdrage Risico Financieel belang Bestuurlijk belang Financiële gegevens

Arnhem Programma 0 Bestuur en ondersteuning Hoofdtaak van het Gelders Archief is het beheren van de archiefstukken en collecties van de gemeenten Arnhem, Renkum, Rheden, Rozendaal en het Rijksarchief Gelderland. Het Gelders Archief werkt aan de ontwikkeling van een e-depot (een digitale voorziening waarin archiefinformatie wordt bewaard, beheerd en voor de lange termijn toegankelijk wordt gehouden). Dit werkt ook door op het Rozendaalse archiefbeheer. Daarnaast blijft het Gelders Archief (adviserend en als toezichthouder) betrokken bij de verdere implementatie van het DMS. Het resultaat is negatief (€ 114.410), met name vanwege de dotatie aan de voorziening e-depot. Indien dit niet het geval zou zijn, was er een positief resultaat van bijna € 300 welke met name wordt veroorzaakt door de eerder genoemde openstaande vacatures. De lumpsum is dekkend voor de huidige opdracht. 2023: € 12.037 Als gevolg van inflatie kunnen de lasten de komende periode toenemen. In navolgende jaren kan de implementatie van het e-depot invloed hebben op de gemeentelijke bijdragen. Ja. Namens Rheden, Renkum en Rozendaal is de burgemeester van Renkum lid van het algemeen bestuur. 1-1-2021 31-12-2021 Eigen vermogen € 368.453 Eigen vermogen € 254.043 Vreemd vermogen € 19.106.131 Vreemd vermogen € 19.262.481 Resultaat 2020 € Resultaat 2021 - € 114.410

Omgevingsdienst regio Arnhem (ODRA) Vestigingsplaats Programma Openbaar belang

Ontwikkelingen Financiële bijdrage Risico

Arnhem Programma 7 Volksgezondheid en Milieu en programma 8 (VHROSV) Gemeenschappelijke behartiging van de belangen van de deelnemers in van vergunningverlening, toezicht en handhaving in het kader van het omgevingsrecht. Tevens het belang van goede samenwerking tussen de omgevingsdiensten in Gelderland. De omgevingsdiensten zijn landelijk geïnspecteerd. Dat heeft geleid tot een evaluatie bij de ODRA van de kwaliteit van de taakuitoefening en ontwikkeling. Basistaken worden uitgevoerd tegen uurtarief op basis van jaarlijks te sluiten overeenkomsten, 2023: naar verwachting € 31.000. Als gevolg van inflatie kunnen de lasten de komende periode toenemen. We voorzien daarnaast geen andere (financiële) risico’s. Wel speelt binnen de ODRA de vraag in hoeverre de huidige bekostigingsstuctuur (outputfinanciering) toekomstbestendig is. Planning van evaluatie van de tariefstelling is nog niet bekend. 76

Financieel belang Bestuurlijk belang Financiële gegevens

Ja. Eén lid algemeen bestuur uit Rozendaal. Eén lid dagelijks bestuur (wethouder Renkum) namens Doesburg, Renkum, Rheden en Rozendaal. 1-1-2021 31-12-2021 Eigen vermogen € 762.700 Eigen vermogen € 950.200 Vreemd vermogen € 4.838.000 Vreemd vermogen € 6.510.300 Resultaat 2020 € 169.700 Resultaat dec. 2021 € 82.100

Bedrijfsvoeringsorganisatie Doelgroepenvervoer Regio Arnhem Nijmegen (BVO DRAN) Vestigingsplaats Programma Openbaar belang Ontwikkelingen Financiële bijdrage Risico Financieel belang Bestuurlijk belang Financiële gegevens

Arnhem Programma 4 Onderwijs en programma 6 Sociaal domein Adequaat en efficiënt vervoer van diverse doelgroepen. In zowel het leerlingenvervoer als het Wmo-vervoer zien we een stijging in de gebruik van vervoersvoorzieningen, wat ook leidt tot een toename in de Rozendaalse bijdrage voor de komende jaren. 2023: € 60.226 (bedrijfsvoeringsorganisatie DRAN plus de vervoerskosten) Als gevolg van inflatie kunnen de lasten de komende periode toenemen. We voorzien geen andere (financiële) risico’s. Ja. Eén lid per gemeente in het bestuur (portefeuillehouder sociaal domein). 1-1-2021 31-12-2021 Eigen vermogen € 0 Eigen vermogen € 0 Vreemd vermogen € 13.000.867 Vreemd vermogen € 10.607.584Resultaat 2021 0 Resultaat 2020 € 0

Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein regio Centraal Gelderland (MGR) Vestigingsplaats Programma Openbaar belang

Ontwikkelingen

Financiële bijdrage Risico Financieel belang Bestuurlijk belang Financiële gegevens

Arnhem Programma 6 Sociaal domein Regio Centraal Gelderland is een samenwerkingsverband van 12 gemeenten in het sociaal domein. Via de module Inkoop koopt de regio gezamenlijk diensten in op het gebied van Wmo en Jeugdhulp. Gezamenlijk wordt de transformatie in het sociaal domein zo goed mogelijk vorm gegeven met als doel optimale dienstverlening voor de inwoners. Januari 2022 zijn de gemeenschappelijke regeling en de onderliggende dienstverleningsovereenkomsten herzien voor een wijziging van governance van de MGR, wat moet leiden tot een vereenvoudigde structuur, meer gericht op dwarsverbanden. De kostenimplicaties hiervan voor de komende jaren zijn verwerkt in deze begroting. Bijdrage van Rozendaal in 2023 plm. € 26.854 Als gevolg van inflatie kunnen de lasten de komende periode toenemen. Ja. Eén lid per gemeente in het algemeen bestuur, deze heeft één stem. 1-1-2021 31-12-2021 Eigen vermogen € 724.000 Eigen vermogen € 699.000 Vreemd vermogen € 7.288.000 Vreemd vermogen € 4.362.000 Resultaat 2021 € 0 Resultaat 2020 € 0

77

Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen Vestigingsplaats Programma Openbaar belang

Ontwikkelingen

Financiële bijdrage Risico

Financieel belang Bestuurlijk belang Financiële gegevens

Nijmegen Divers De Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (GMRAN) is de opvolger van het Gemeenschappelijk Orgaan Regio Arnhem-Nijmegen en is op 1 januari 2021 van start gegaan. De GMRAN is een samenwerkingsverband van 18 gemeenten. De uitdaging van deze GR is hoe om te gaan met groei van wonen, werken en mobiliteit, zodat wij een balans kunnen vinden tussen levendige stedelijkheid en ontspannen leefkwaliteit: groene groei. We participeren in alle 5 opgaven. Na de start in 2021 werken we met een Regionale Agenda en 5 opgaven. Als Rozendaal nemen we deel aan alle 5 opgaven. In het bijzonder de opgave ‘Ontspannen regio’ heeft onze aandacht. Hier leveren wij bestuurlijke inzet voor het groenblauwe raamwerk, als ‘tegenwicht’ tegen de vanzelfsprekende aandacht voor groei en verstedelijking. Op basis van inwoneraantal is de Rozendaalse bijdrage aan de GMRAN ongeveer € 13.000 (inclusief bijdragen aan de 5 opgaven, exclusief bijdrage aan de stichting The Economic Board). We voorzien geen (financiële) risico’s. De inwonerbijdrage is een vaste bijdrage; als er (elders) financiering ontbreekt, leidt dat in een bijstelling van ambities of planning/tempo, en niet in een bijstelling van de financiële bijdrage per gemeente. Ja. Eén lid per gemeente in het algemeen bestuur, deze heeft één stem.

Omdat de GMRAN in 2021 gestart 31-12-2021 is, zijn er geen gegevens over 2020 Eigen vermogen € 331.012 Vreemd vermogen € 1.364.396 Resultaat 2021 € 331.012

Overig waaronder stichtingen en verenigingen Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) Vestigingsplaats Programma Openbaar belang Ontwikkelingen Financiële bijdrage Risico Financieel belang Bestuurlijk belang

Den Haag Programma 0 Bestuur en ondersteuning De drie pijlers kennisdeling, belangenbehartiging en dienstverlening vormen de basis van de vereniging. De vereniging werkt voor en namens alle gemeenten in Nederland (en de gewesten en bijzondere gemeenten overzee). In 2024 stelt de VNG een nieuwe verenigingsstrategie Gemeenten vast. 2023: € 10.000 (contributie + fonds GGU) Geen specifieke (financiële) risico’s voorzien. Ja. Stemrecht o.b.v. lidmaatschap

K80 Vestigingsplaats Programma Openbaar belang

N.v.t. (netwerksamenwerking) Programma 0 Bestuur en ondersteuning Belangenbehartiging richting rijk, provincies, VNG en andere netwerken vanuit de positie van kleine gemeenten; kennisdeling en vergroten samenwerking tussen kleine gemeenten in Nederland.

78

Ontwikkelingen Financiële bijdrage Risico Financieel belang Bestuurlijk belang

In 2022 opgericht als netwerksamenwerking. Rozendaal heeft als kartrekker zowel bestuurlijk als ambtelijk bijgedragen aan de oprichting van deze netwerksamenwerking. 2023: € 2.200 Geen specifieke (financiële) risico’s voorzien. Ja. Stemrecht o.b.v. lidmaatschap

Stichting Veilig Thuis (zelfstandige stichting onder verantwoordelijkheid van de GR VGGM) Vestigingsplaats Programma Openbaar belang

Ontwikkelingen Financiële bijdrage Risico Financieel belang Bestuurlijk belang

Arnhem Programma 6 Sociaal Domein Een autonome, slagvaardige organisatie met als opdracht het uitvoeren van de wettelijke en overige taken van het Advies- en Meldpunt Huiselijk geweld en Kindermishandeling (AMHK) voor de zestien gemeenten van GelderlandMidden N.v.t. 2023: € 12.512 Geen specifieke (financiële) risico’s voorzien. Ja. Er is een Raad van Toezicht bestaande uit ten minste vijf leden, onder wie leden van het college van deelnemende gemeenten, die benoemd worden door het AB van de VGGM.

Bestuurlijk Partner Overleg VeluweAlliantie Vestigingsplaats Programma Openbaar belang Ontwikkelingen Financiële bijdrage Risico Financieel belang Bestuurlijk belang

n.v.t. Programma 5 Openbaar groen, sport, cultuur en recreatie Een netwerkorganisatie die is gericht op promotie van de Veluwe ten behoeve van toerisme, recreatie en werkgelegenheid N.v.t. € 380 N.v.t. Ja. Eén vertegenwoordiger van iedere partij neemt deel in de VeluweAlliantie.

Stichting Economic Board regio Arnhem Nijmegen (stichting) Vestigingsplaats Programma Openbaar belang

Ontwikkelingen Financiële bijdrage Risico Financieel belang Bestuurlijk belang

Arnhem Programma 0 Bestuur en ondersteuning en programma 3 Economie The Economic Board is een regionale samenwerking tussen overheden, kennisinstellingen en bedrijfsleven. De belangrijkste opgave voor deze Triple Helix samenwerking is het stimuleren van duurzame economische groei en innovatie in de regio. De stichting is in de tweede helft van 2015 gestart. Ook onder de vernieuwde regionale samenwerking in de Groene Metropoolregio blijft de stichting (op basis van een gemeentelijke bijdrage) actief. De gemeente heeft een bijdrage ad € 1 per inwoner per jaar gedurende 5 jaar gegarandeerd, is onderdeel van de € 1,88 voor het gemeenschappelijk orgaan N.v.t. Ja. De samenwerkende gemeenten wijzen één lid aan in de geleding ‘overheden’.

79

Paragraaf 7 Grondbeleid Inleiding Grondbeleid is een belangrijk instrument in het kader van het ruimtelijke beleid. In Rozendaal is er één grondexploitatie, de Del. Deze ontwikkeling voorziet in woningbouw op de percelen de Del 6 en 10. Het perceel de Del 6 bestond uit twee voormalige voetbalvelden, de Del 10 is een voormalig tennis- en squashpark. Voor de ontwikkeling van de Del is een samenwerkingsovereenkomst gesloten met projectontwikkelaar Credo. In deze overeenkomst is bepaald dat Credo de gemeente een financiële kostenverhaalsbijdrage zal betalen. De totale ontwikkeling bestaat uit 63 woningen, waarvan 44 woningen door Credo zijn gerealiseerd, de gemeente geeft de overige kavels uit waar door de kopers een eigen woning ontworpen en gerealiseerd kan worden. Op grond van de meest actuele grondexploitatie (maart 2021) is het geprognosticeerde positieve saldo van het plan De Del € 4,43 miljoen. De gemeenteraad heeft in het verleden aangegeven dat de opbrengsten van de Del ingezet worden ten behoeve van de financiering van de nieuwe Dorpsschool. Actuele ontwikkelingen De lasten en baten in de begroting worden gebaseerd op de jaarschijf zoals opgenomen in de grondexploitatie die door de gemeenteraad is vastgesteld. In principe is dit vooral ten behoeve van de formele begrotingsrechtmatigheid van de uitgaven.

Ten aanzien van de baten kan gemeld worden dat in 2022 de laatste kavel is overgedragen.

80

Paragraaf 8 Informatieveiligheid Doelstelling We zijn in onze organisatie bij vele werkprocessen afhankelijk van de (digitale) beschikbaarheid van betrouwbare informatie en worden daarbij ook blootgesteld aan risico’s. Burgers verwachten een betrouwbare overheid die zorgvuldig met informatie omgaat. Het gaat daarbij om het waarborgen van beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid van informatie(systemen). Dat zorgt ook voor een goede kwaliteit en continuïteit van de bedrijfsvoerings- en dienstverleningsprocessen. De Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) geeft de wettelijke kaders aan en eist dat organisaties aantonen dat zij de juiste organisatorische en technische maatregelen hebben genomen voor de verwerking van persoonsgegevens. Doel daarvan is de privacy van personen die in onze informatiesystemen zijn opgenomen te beschermen. De AVG richt zich vooral op de bescherming en een juist gebruik van persoonsgegevens (vertrouwelijkheid). Dit geldt ook voor organisaties die namens Rozendaal persoonsgegevens verwerken. Informatiebeveiliging moet de primaire bedrijfsprocessen ondersteunen en de veilige en verantwoorde uitvoering daarvan mogelijk maken. Daarnaast moet informatiebeveiliging via passende technische en organisatorische maatregelen de privacy van personen die in onze informatiesystemen beschreven zijn beschermen.

Wetgeving en normenkaders AVG Op het terrein van privacy is de AVG sinds 2018 het wettelijk kader. Deze wet heeft gezorgd voor een versterking en uitbreiding van privacyrechten van burgers in de hele EU. En meer en strakker vastgelegde verantwoordelijkheden voor organisaties en dezelfde, uitgebreidere, bevoegdheden voor alle toezichthouders in de EU, in Nederland zorgt de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) hiervoor. BIO Vanaf 2020 geldt voor de gehele Nederlandse overheid één uniform normenkader voor informatiebeveiliging, de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). De BIO is opgesteld door de IBD (Informatiebeveiligingsdienst voor gemeenten). Informatiebeveiliging vormt een belangrijk kwaliteitsaspect van de informatievoorziening van de overheid. Het beveiligen van informatie is echter geen eenmalige zaak, maar een proces waarbij steeds de PlanDo-Check-Act cyclus wordt doorlopen. Om te voorkomen dat informatie en informatiesystemen te licht of te zwaar worden beveiligd, vormt risicomanagement een belangrijk onderdeel in dit proces. De BIO is opgezet om gemeentes vanuit een meer risico-gebaseerde denkwijze de voor hen relevante beheersmaatregelen te laten treffen. De beheersmaatregelen die in de BIO zijn opgenomen, zijn verplicht voor alle overheden. De BIO is gebaseerd op de meest actuele ISO 27002 norm.

Uiteraard heeft ook de gemeente Rozendaal de ambitie om te voldoen aan de BIO. De BIO is echter geen doel op zich, het gaat om: - zorgvuldig omgaan met gevoelige informatie; - betrouwbare en continue dienstverlening; - voldoen aan wet- en regelgeving (o.a. privacy); - beheersen van risico’s. ENSIA ENSIA (Eenduidige Normatiek Single Information Audit) vloeit voort uit en is gebaseerd op de BIO. Uit het proces ENSIA volgt een beeld van de mate waarin aan de BIO wordt voldaan. Bij deze audit gaat het vooral om de beveiliging van overheidsinformatie in brede zin (waaronder persoonsgegevens). ENSIA is het instrument waarmee intern aan het college van B&W en extern aan de toezichthouders van de verschillende stelsels verantwoording wordt afgelegd. Dit gebeurt door middel van een zelfevaluatie op basis van vragenlijsten die door de stelselhouders zijn opgesteld. Daarnaast verantwoordt de gemeente zich ook horizontaal aan de gemeenteraad via de jaarrekening. ENSIA sluit aan op de gemeentelijke planning en control-cyclus. Zo krijgt het 81

gemeentebestuur meer overzicht over de informatieveiligheid van hun gemeente. In 2023 volgt de verantwoording over het jaar 2022. Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer Vanaf 2023 krijgen we te maken met de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (WMEBV). Deze wet regelt dat burgers en bedrijven hun zaken die ze met de overheid moeten doen, digitaal kunnen afhandelen. Zij krijgen daarmee het recht om officiële berichten, zoals aanvragen voor vergunningen en bezwaarschriften, elektronisch aan het bestuursorgaan te zenden. Gemeenten zijn verplicht hun communicatiekanalen digitaal toegankelijk te maken voor iedereen, dus ook voor mensen met een beperking of met minder digitale vaardigheden. Gemeenten dienen hiervoor te voldoen aan de digitale toegankelijkheidseisen. Om dit te kunnen doen en om de veiligheid van o.a. persoonsgegevens te kunnen waarborgen, zijn er in 2022 de nodige stappen gezet, vanuit onze Digitale Agenda, waarvoor de raad middelen beschikbaar heeft gesteld. In 2023 zal het DMS (document management systeem) zijn geïmplementeerd, zijn de werkplekken voorzien van nieuwe apparatuur en wordt er gewerkt vanuit de Cloud. Bij de inrichting van onze nieuwe website (laatste kwartaal 2022 gereed) houden we reeds rekening met de digitale dienstverlening aan onze burgers en de servicenormen, wat o.a.

inhoudt dat gebruik gemaakt kan worden van formulieren, DigiD, een voorleesfunctie en er kan voortaan een afspraak worden gemaakt om de gemeente te bezoeken. De digitale toegankelijkheid speelt hierbij een belangrijke rol. Gemeenten dienen aan te tonen dat aan alle gestelde eisen wordt voldaan of verklaart in de toegankelijkheidsverklaring hoe de gemeente hier op (een vooraf gestelde) termijn aan zal voldoen. Om de gemeente te kunnen toetsen aan de digitale toegankelijkheidseisen, zal gebruik worden gemaakt van speciale software. De meerkosten hiervoor zullen ca. € 1.000 per jaar zijn. Beleid We hebben de doelen uitgewerkt en maatregelen vastgelegd in beleid. Het Strategisch Informatiebeveiligingsplan is voor het laatste geactualiseerd in 2020; het Privacybeleid in 2022. Het college van B&W is het besluitvormend orgaan voor beide (samenhangende) onderwerpen. Het Strategisch Informatiebeveiligingsplan herijken we eens per drie jaar. In 2023 wordt het Informatieveiligheidsbeleid opnieuw tegen het licht gehouden en aangepast aan organisatorische veranderingen en/of technologische ontwikkelingen. Het Privacybeleid actualiseren we jaarlijks, indien nodig. Het beleid vormt de basis voor actieplannen en jaarverslagen. We werken continu in een cyclus van plan-do-check-act (PDCA-cyclus). In het vervolg van deze paragraaf werken we de lijnen privacy en informatieveiligheid separaat uit.

In de praktijk zijn er vele dwarsverbanden tussen beide onderwerpen.

Privacy Actieplan Privacy 2023 Om er voor te zorgen dat de privacy gewaarborgd blijft, wordt jaarlijks een actieplan privacy opgesteld. De uitvoering gebeurd voornamelijk door onze Privacy Officer (PO). Monitoring vindt plaats door de (wettelijk verplichte) functionaris gegevensbescherming (FG). Daarnaast wordt jaarlijks o.a. gekeken naar de actualisering en borging van (privacy)processen, het actualiseren van het verwerkingsregister, processen rondom o.a. de meldplicht datalekken, bewustwording en afspraken met derden. Jaarlijks wordt, in het 1e kwartaal, door de FG verslag uitgebracht van de stand van zaken rondom privacy op basis van het Privacybeleid en het actieplan. Voor de functie van FG (Functionaris gegevensbescherming) blijven we gebruik maken van een extern bureau. De functie van PO (Privacy Officer) word vanaf 2022 intern ingevuld.

Informatieveiligheid Actieplan Informatiebeveiliging Net als bij privacy, werken we gestructureerd aan informatiebeveiliging, dit doen we met een jaarlijks actieplan. Risico-gestuurd werken is een drijfveer in de aanpak. Ook voor een kleine gemeente als Rozendaal is het essentieel dat risico’s goed worden ingeschat.

82

Rollen en taken Om zowel de grote lijnen te bewaken, de risico’s te bepalen, uitvoering te geven aan de BIO, het beleid te formuleren en uit te (laten) voeren, heeft de gemeente nogmaals gekeken naar de rollen die hierbij van belang zijn. Voor de rol van de CISO zijn wij een samenwerking aangegaan met de gemeente Arnhem. Arnhem heeft twee fulltime CISO’s in dienst. De CISO adviseert over het ontwikkelen, uitvoeren en handhaven van beleidsterreinen en beleidsprocessen (ICT-beveiligingsmanager). Daarnaast is er gekeken naar de rol van de (interne) ISO (Information Security Officer). De ISO zorgt voor het opstellen, bijstellen, vernieuwen en herzien van het informatiebeveiligingsbeleid en de daaruit voortvloeiende informatie(beveiligings)plannen en zorgt voor de afstemming van de werkzaamheden binnen de organisatie. Bewustwording Ook in 2023 wordt aandacht besteedt aan bewustwording. Waarschijnlijk ook weer door het inzetten van een ethisch hacker. Daarnaast houden de CISO en de ISO de organisatie alert door mails en memo’s te sturen over veilig werken en middels het doorsturen van meldingen van bijvoorbeeld de IBD (over phishing-emails en andere dreigingen) aan alle medewerkers en het bestuur om zo aandacht te vragen voor veilig werken. Informatieveiligheid en samenwerking met derden (Be)veilig(d) samenwerken met leveranciers en andere samenwerkingspartners is van groot belang.

Om o.a. de kwaliteit van de ICT-dienstverlening te garanderen en dat samenwerkingspartijen voldoen aan vooraf bepaalde normen, wordt vanaf eind 2022 gewerkt met Third Party Memorandums (TPM’s). Een TPM is een verklaring door een onafhankelijke audit partij over de kwaliteit van de ICT-dienstverlening en beheersing van een organisatie. De kosten die gemoeid zijn met de verstrekking van de benodigde TPM’s zijn reeds in de begroting opgenomen. Audit beveiliging politiegegevens (WPG) Vóór eind 2022 moet er een WPG-audit plaatsvinden. In de WPG-audit wordt inhoudelijk onderzoek gedaan naar de wijze waarop het verwerken van politiegegevens is georganiseerd (opzet), de maatregelen en procedures die daarop van toepassing zijn en die in de borging van de wettelijke eisen voorzien (bestaan) en de werking van de getroffen maatregelen en procedures. De externe audit moet elke vier jaar plaatsvinden en jaarlijks moet er een interne audit worden doorlopen. Dit zal voor Rozendaal niet veel omvattend zijn qua werkzaamheden, omdat handhaving is uitbesteed aan de gemeente Rheden. Er moet wel rekening gehouden worden met extra ureninzet (i.v.m. de interne audit) en kosten die vanuit Rheden aan ons doorberekend zullen worden. Dit is nog niet opgenomen in de begroting. Inzet in 2022-2023 Samengevat focust de inzet in 2022/2023 op: - de samenwerking met de gemeente Arnhem i.v.m. de CISO-rol.

Arnhem heeft twee fulltime CISO’s in dienst. Zij zullen zorgdragen voor de taken die hiermee gemoeid zijn in samenwerking met de ISO (intern); - de inzet van een ethisch hacker; - digitale dienstverlening en de mogelijkheid voor burgers en bedrijven om digitale aanvragen te doen (via DigiD) via de nieuwe website; - het herzien van het informatieveiligheidsbeleid; - het opstellen van een nieuw Actieplan Privacy; - het opstellen van een nieuw Actieplan Informatiebeveiliging; - de afronding van de invulling van de rollen en taken m.b.t. informatiebeveiliging; - het gebruik van TPM’s voor o.a. SUWI en DigiD (belastingen en burgerzaken); - de implementatie van de Wmevb en de (in- en externe audits) onder de WPG. Tot slot: beleid ten aanzien van incidenten De CISO (Chief Information Security Officer) wordt door de medewerkers geïnformeerd over beveiligingsincidenten en legt deze vast ten behoeve van rapportages. Hieronder vallen o.a. inbreuken op en (ver)storingen in de informatietechnologie, datacommunicatie of andere infrastructurele voorzieningen die gevolgen kunnen hebben voor de continuïteit en integriteit van de bedrijfsprocessen evenals signaleringen dat het informatieveiligheidsbeleid niet wordt nageleefd. Eventuele incidenten of datalekken worden bijgehouden in

83

een afzonderlijk register en wanneer van toepassing gemeld bij de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Voor grote incidenten, zoals bijvoorbeeld een hack, zijn geen kosten geraamd in de begroting. De activiteiten die de gemeente onderneemt om zowel aan de BIO als de AVG te voldoen zijn talrijk en hebben veelal een technisch karakter. Ondanks alle fysieke, technische en digitale maatregelen blijft de mens (vaak onbewust) een zwakke schakel waar het gaat om informatieveiligheid. Incidenten vallen dan ook niet uit te sluiten. Het is van belang dat er sprake is van een veilige omgeving (dus niet direct afrekenen) waarin dergelijke incidenten gemeld kunnen worden om van te leren.

84

Financiële overzichten

85

Geprognosticeerde balans Activa

31-12-2023 31-12-2024 31-12-2025 31-12-2026

Vaste activa Immateriële vaste activa

0

0

0

0

5.417.290

5.212.179

5.125.729

4.919.280

1.606.008 7.023.298

1.662.008 6.874.187

1.718.508 6.844.237

1.773.708 6.692.988

0

0

0

0

4.168.174

4.269.871

4.256.657

4.329.742

Liquide middelen

25.000

25.000

25.000

5.000

Overlopende activa

50.000 4.243.174

50.000 4.344.871

50.000 4.331.657

50.000 4.384.742

Materiële vaste activa Financiële vaste activa Totaal vaste activa Vlottende activa Voorraden Uitzettingen met een met een rentetypische looptijd < 1 jaar

Totaal vlottende activa Totaal Activa

11.266.472 11.219.058 11.175.894 11.077.730

Passiva

31-12-2023 31-12-2024 31-12-2025 31-12-2026

Vaste passiva Eigen vermogen

8.715.679

8.583.265

8.450.101

8.316.937

Voorzieningen

1.475.793

1.560.793

1.650.793

1.685.793

Vaste schulden met een met een rentetypische looptijd > 1 0 0 0 0 jaar Totaal vaste passiva 10.191.472 10.144.058 10.100.894 10.002.730 Vlottende passiva Vlottende schulden met een met een rentetypische looptijd < 1 jaar Overlopende passiva Totaal vlottende passiva

Totaal Passiva

1.000.000

1.000.000

1.000.000

1.000.000

75.000 1.075.000

75.000 1.075.000

75.000 1.075.000

75.000 1.075.000

11.266.472 11.219.058 11.175.894 11.077.730

86

Investeringsstaat

Voor 2022 en verder voorzien we vooralsnog onderstaande investeringen, met de kapitaallasten hiervan is in deze begroting rekening gehouden. Wanneer de raad besluit tot het vervangen van asfalt door klinkers, komen hier de investeringen in wegen bij (zie paragraaf Kapitaalgoederen). Straat

2023

P. van Hoornstraat

163.000

LED-verlichting

53.000

2024

Steenhoek

2025

2026

129.000

Mercedes bedrijfswagen

82.000

Iseki trekker

38.000

J. van Arnhemstraat Totaal

216.000

129.000

39.000 39.000

120.000

Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Programma

Reserve

2022

2023

2024

2025

2026

Toevoegingen 0 2

Inventaris gemeentehuis Wegen

6.686 3.221 9.907

6.686 9.203 15.889

6.686 9.203 15.889

6.686 9.203 15.889

6.686 9.203 15.889

Dekking kapitaallasten Dekking kapitaallasten Dekking kapitaallasten Dekking kapitaallasten Dekking kapitaallasten

9.195 375 111.791 3.258 19.718

5.022 2.170 111.791 3.258 19.590

4.494 2.170 111.791 3.258 19.590

4.494 2.920 111.791 3.258 19.590

4.494 2.920 111.791 3.258 19.590

144.337

141.831

141.303

142.053

142.053

Onttrekkingen 0 2 4 5 7

Inventaris gemeentehuis Dit betreft de jaarlijkse reservering voor toekomstig (groot) schilderwerk aan het gemeentehuis. Wegen Dit betreft de jaarlijkse reservering voor toekomstig onderhoud aan de asfaltwegen. Dekking kapitaallasten Deze reserve heeft een financieel-technisch karakter. Investeringen waar in het verleden voor gespaard is, mogen niet ineens ten laste van de betreffende reserve gebracht worden, maar dienen te worden geactiveerd waardoor er kapitaallasten in de begroting worden opgenomen. Deze reserve wordt vervolgens ingezet om die kapitaallasten te dekken.

87

EMU-saldo Als gevolg van Europese regelgeving mogen EU-lidstaten een begrotingstekort (EMU-saldo) hebben van maximaal 3% van het bruto binnenlands product (BBP). Aan dit maximale tekort van 3% hebben, naast de Rijksoverheid, ook de decentrale overheden een aandeel. De EMU-systematiek werkt op een andere manier dan het (gemodificeerde) baten- en lastenstelsel dat de gemeenten hanteren. Investeringen tellen bijvoorbeeld niet mee in het stelsel van baten en lasten, daarbij wordt uitgegaan van de kapitaallasten van de investeringen. Investeringen in een jaar tellen echter wel volledig mee in het EMU-saldo. Bij een sluitende begroting kan een gemeente daardoor toch een negatief EMU-saldo hebben. Het EMU-saldo van de gemeente Rozendaal is positief. Het betekent dat in EMU-termen de inkomsten groter zijn dan de uitgaven. EMU-saldo 31-12-2023 31-12-2024 31-12-2025 31-12-2026 9.233 148.104 239.435 -95.488 Resultaat voor bestemming Afschrijvingen tlv exploitatie 209.255 217.144 221.708 221.708 + Bruto dotaties aan voorzieningen 89.000 85.000 90.000 35.000 + Investeringen vaste activa 216.000 129.000 120.000 39.000 Verkoopopbrengsten vaste activa 0 0 0 0 + Boekwinst desinvesteringen vaste activa 0 0 0 0 Aankoop grond, bouw- woonrijpmaken e.d.

0 0 0 0 Verkoopopbrengsten grond 0 0 0 0 + Boekwinst grondverkopen 0 0 0 0 Betalingen tlv voorzieningen 0 0 0 0 Boekwinst verkoop deelnemingen/aandelen 0 0 0 0 + 91.487 321.247 431.142 122.220

Incidentele baten en lasten Pr Onderwerp

Begroot 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Lasten 0 Inventaris 0 Onderhoud gemeentehuis 4 Nationaal progr onderwijs 6 Jeugdzorg trajecten 7 SPUK preventie 8 Multisignalering totaal incidentele lasten

3.800 0 29.030 50.000 10.000 4.000 96.830

4.300 20.000 0 0 0 0 24.300

0 0 0 0 0 0 0

0 0 0 0 0 0 0

Baten 4 Nationaal progr onderwijs 5 SPUK sport 8 Multisignalering totaal incidentele baten

29.030 10.000 4.000 43.030

0 0 0 0

0 0 0 0

0 0 0 0

In principe bevat de begroting alleen structurele baten en lasten. Afwijkingen in de verschillende jaren worden vooral veroorzaakt door fluctuaties op bestaand beleid.

88