Jaarstukken 2024

25

Wat hebben we bereikt en daarvoor gedaan?

Onderwijs Onderwijsachterstanden In 2024 heeft afstemming plaatsgevonden met het schoolbestuur Primair Onderwijs en de peuteropvang en is er samengewerkt met het consultatiebureau in het tegenstaan van onderwijsachterstanden. De VVEmiddelen worden o.a. ingezet om kleuters (groep 1 en 2) beter voor te bereiden op de basisschool. We hebben ‘bibliotheek op school’ gefinancierd uit de Onderwijsachterstandsmiddelen. Dit is in 2023 gestart en draagt bij aan de leesbevordering van de leerlingen. De Zoomerij (voorheen bibliotheek Veluwezoom) draagt zorg voor de organisatie en inzet van de Bibliotheek op school. Nationaal Programma Onderwijs (NPO) Het NPO, gericht op de bestrijding van corona gerelateerde onderwijsachterstanden, loopt tot de zomer van 2025. De middelen zijn onder meer besteed aan versterking van het Schoolmaatschappelijk werk op de PO en VO scholen in Rheden en Rozendaal. Daarnaast is er ingezet op extra kunst, cultuur en sport aanbod in verlengde schooldagen, na school en in vakanties, in samenwerking met Cultuurbedrijf RiQQ, Bibliotheek Veluwezoom (nu Zoomerij) en SportinRheden (sportbedrijf Rheden). Aanpak laaggeletterdheid Wij hebben ook in 2024 bijgedragen aan de aanpak van laaggeletterdheid via een bijdrage aan het Taalhuis en de inzet van de bibliotheek Veluwezoom te Velp.

Onderwijshuisvesting Voor de exploitatie van IKC Dorpsschool is de VVE (Vereniging van Eigenaren) IKC Dorpsschool opgericht. In 2024 zijn de eigenaren die in de VVE vertegenwoordigd twee keer bij elkaar gekomen. Daarnaast is incidenteel overleg geweest om de kosten beter beheersbaar te maken. Ook in 2024 hebben we binnen de VVE het beheer bij een meer gespecialiseerde partij ondergebracht om meer grip te kunnen houden op het beheer van de IKC Dorpsschool.

Wat heeft het gekost?

Primitieve begroting 2024

Begroting na wijziging 2024

Werkelijk

Saldo

2024

2024

Baten 4.1 Openbaar basisonderwijs 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken totaal baten

58.650 0 0 58.650

58.650 0 0 58.650

32.789 2.318 64.000 99.107

-25.861 2.318 64.000 40.457

Lasten 4.1 Openbaar basisonderwijs 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken totaal lasten

85.330 390.059 67.619 543.008

85.330 454.259 67.619 607.208

82.015 467.599 112.922 662.536

3.315 -13.340 -45.303 -55.328

Saldo van baten en lasten

-484.358

-548.558

-563.429

-14.871

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo onttrekkingen en toevoegingen

111.791 0 111.791

111.791 0 111.791

113.791 0 113.791

2.000 0 2.000

Geraamd resultaat

-372.567

-436.767

-449.638

-12.871

Toelichting De lagere opbrengsten bij openbaar onderwijs worden veroorzaakt door het nog niet uitgeven van beschikbare middelen van de SPUK NPO. 26

De kosten en opbrengsten bij onderwijshuisvesting vallen hoger uit door glasschade bij IKC Dorpsschool. Deze is deels (aftrek van eigen risico) uitgekeerd door de verzekering. Daarnaast zijn de kosten van de verzekering toegenomen. Per saldo vallen de kosten bij onderwijsbeleid lager uit doordat wij diverse kostenposten hebben kunnen onderbrengen in de SPUK onderwijsachterstandenbeleid. Daarmee worden deze kosten via deze uitkering vergoed en drukken ze niet op de exploitatie.

Beleidsindicatoren Zie hiervoor de bijlage.

Verbonden Partijen

Bij dit programma horen de volgende Verbonden Partij: Bedrijfsvoeringsorganisatie Doelgroepenvervoer Regio Arnhem Nijmegen (BVO DRAN); Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein (MGRSD). Voor een nadere toelichting op deze Verbonden Partijen verwijzen wij naar de Paragraaf Verbonden Partijen.

Programma 5: Openbaar groen, sport, cultuur en recreatie Inleiding

Binnen dit programma zijn thema’s gebundeld tot een programmatische aanpak om te komen tot randvoorwaarden voor een passend sport- en cultuuraanbod en voor het stimuleren van een gezonde leefstijl. Waar daar de noodzaak toe is, richten we ons op specifieke doelgroepen, zoals jongeren, ouderen, mensen met een beperking en nieuwkomers. In regionaal verband (o.a. Veluwe op1) werken we samen om toerisme te stimuleren om naar onze regio te komen en daarnaast de juiste balans te vinden tussen recreatie en natuur op de Veluwe. In de opgaven van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen zetten we ons in het bijzonder in op de Opgave Ontspannen Regio en de Opgave Groene Groei. Op lokaal niveau besteden we aandacht aan ons openbaar groen en erfgoed.

Beleidsdoel

Wij willen de sociale verbinding en leefbaarheid in onze groen gemeente behouden. Wij zien het belang van het culturele- en verenigingsleven in en rondom onze gemeente. Het behoud van ons erfgoed en onze monumenten draagt bij aan onze identiteit.

Wat wilden we bereiken?

Sport & cultuur We investeren naar vermogen in voorzieningen voor cultuur en sport en faciliteren culturele en sportieve activiteiten. We zorgen ervoor dat onze jeugd gebruik kan maken van uitdagende en veilige speeltoestellen. Bibliotheek Op grond van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) moet elke gemeente haar inwoners toegang verschaffen tot een bibliotheekvoorziening. Dit gebeurt in Rozendaal door subsidiëring van Bibliotheek Veluwezoom (Rheden, Renkum en Rozendaal). Monumenten en erfgoed We willen samen met partners in de erfgoed- en monumentensector én samen met de eigenaren van monumenten (individuele bewoners of stichtingen zoals GLK) de binnen onze gemeente aanwezige monumenten in stand te houden.

27

Groen Wij zetten ons in voor behoud en versterking van kwalitatief hoogwaardig openbaar groen, met aandacht voor biodiversiteit, aantrekkelijk voor mens en dier. Dat doen we met het oog op het behoud van het groene karakter van ons dorp en vanuit het oogpunt van klimaatadaptatie met aandacht ook ter bestrijding van hittestress. Recreatie We zetten ons in voor het behoud van passende recreatiemogelijkheden voor onze eigen inwoners én de inwoners van de regio in ons groene buitengebied. Hierbij moet het recreatieve gebruik in balans zijn met de natuur, het milieu en het cultuurhistorisch waardevolle landschap. Dit doen we samen met de terrein beherende organisaties zoals Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer en de gemeente Rheden. Dergelijke partners spelen een belangrijke rol bij de instandhouding van onze ‘groene achtertuin’. Het ‘groenblauwe raamwerk’, dat is opgesteld vanuit de Opgave Ontspannen Regio in de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen is een belangrijk ondersteunend element om onze regionale groei in woningen en inwoners op groene wijze te realiseren.

Wat hebben we bereikt en daarvoor gedaan?

Sport Gezond en Actief Leven Akkoord 2023-2026 (GALA) De combinatiefunctionarissen Sport & Bewegen, Cultuur en Digitaal Burgerschap zetten we al zo’n zeven jaar in op het basisonderwijs. Vanaf 2024 zijn zij ook gestart in het Voortgezet Onderwijs (VO). Daarvoor hebben wij een samenwerkingsovereenkomst gesloten met alle Voortgezet Onderwijs scholen in de gemeenten Rozendaal en Rheden. Voorbeelden van programma’s en activiteiten op de scholen zijn het laagdrempelig zwemlesaanbod, het ‘Fietsival’: een project voor fietsvaardigheid en fietsveiligheid; ‘bewegend leren’ lessen; kunst-en cultuurlessen (dans, theater, muziek, beeldende kunst en meer) en lessen over digitaal burgerschap (omgang met sociale media, mediawijsheid en meer). De activiteitengidsen Sjors Sportief-Creatief is verspreid onder alle basisschoolleerlingen in de gemeente. Kinderen kunnen daarmee (vaak gratis) kennis maken met sport- en cultuuraanbieders in de buurt. Via het Sport- en Preventieakkoord Rheden-Rozendaal kunnen inwoners, verenigingen en organisaties hulp en financiering krijgen voor een eigen sportieve, gezonde of sociale initiatief. In 2024 startten we met de aanpak ‘Actief Ouder Worden’, gericht op voldoende beweging, krachtig blijven en valpreventie.

In samenwerking met ontmoetingsplekken in de buurt zijn we gestart met verschillende activiteiten en programma’s, denk aan voorlichting over bewegen en vallen en valpreventie cursussen. NK Wielrennen Eind 2023 werden we verrast door het voornemen om op 23 juni 2024 het NK wielrennen plaats te laten vinden in Arnhem. Een deel van de beoogde route liep door de Veluwezoom. Er volgde een periode van intensief overleg tussen Natuurmonumenten, het organiserend bureau, de Koninklijke Nederlandse Wielrennersunie, NOC-NSF en betrokken bestuurders uit Arnhem, Rheden en Rozendaal. De insteek was om het meest duurzame NK te realiseren om daarmee een goede balans tussen bescherming van de natuur en een mooi sportief evenement te bewerkstelligen. Dankzij inzet van Rozendaalse vrijwilligers en een muzikale bijdrage van de Koninklijke Rosendaalsche Kapel was er een mooi side-event voor onze inwoners. Toekomst Sportpark De Pinkenberg De vier voetbalverenigingen actief op Sportpark de Pinkenberg hebben de handen in een geslagen. In 2024 hebben zij een visie opgesteld voor het Sportpark. De visie gaat zowel over de toekomst van de clubgebouwen, als onderlinge samenwerking tussen de verenigingen. Wij ondersteunen de samenwerking met het inzetten van een onafhankelijk procesbegeleider.

In 2025 gaan de clubs in twee werkgroepen verder met de vertaling van de visie naar concrete plannen voor hun accommodaties en samenwerking. Cultuur Wij hebben, met subsidies, culturele activiteiten ondersteund en mede mogelijk gemaakt, zoals ZOOM! (kamerorkestfestival), Festival Klaterklanken en de Koninklijke Rozendaalsche Kapel.

28

Bibliotheek Veluwezoom – de Zoomerij Wij hebben met een subsidie De Zoomerij (bibliotheek Velp) ondersteund zodat onze inwoners gebruik kunnen maken van de diensten en het aanbod van de bibliotheek Velp. Vanaf 1 januari 2024 zijn Bibliotheek Veluwezoom en Cultuurbedrijf RiQQ samengevoegd in de nieuwe organisatie De Zoomerij. Een samenvoeging die wij als gemeente mede hebben gestimuleerd zodat de diensten van de bibliotheek en de diensten van Cultuurbedrijf RiQQ nog beter ingezet kunnen worden. Monumenten en erfgoed Er zijn in 2024 geen subsidies verstrekt voor de aanwezige (gemeentelijke) monumenten. Groen Het onderhoud van de gazons, hagen en de bestrijding van onkruid op verharding zijn opnieuw aanbesteed Om voldoende gehoor te geven aan goed opdrachtgeverschap beter toezicht op de genoemde werkzaamheden worden ze getoetst aan de hand van beeldkwaliteit. De toetsing van de beeldkwaliteit wordt door een extern bureau uitgevoerd. Om door de teruglopende condities in het bomenareaal de veiligheid in de openbare ruimte te kunnen waarborgen is extra ingezet op het onderhoud van de bomen. Zo zijn er forse ingrepen geweest aan de Del, Kleiberglaan en bovenaan de Kraijesteijnlaan. Om meer aandacht te krijgen voor biodiversiteit en deze te vergroten zijn er samen met de werkgroep biodiversiteit verschillende acties geweest in uitvoering en communicatie van biodiversiteit.

Zo heeft de gemeente samen met de werkgroep Sneeuwklokjesdag georganiseerd. Bij deze actie zijn er op een aantal geschikte locaties door kinderen van de Dorpsschool sneeuwklokjes geplant. Recreatie In 2024 hebben we een nieuw speeltoestel laten plaatsen op de speellocatie Kraijesteijnlaan. Uit de jaarlijkse inspectie bleek dat het oude speeltoestel vervangen moest worden. Andere geconstateerde mankementen aan de speeltoestellen in Rozendaal zijn verholpen. Het is in 2024 niet gelukt om een gedegen plan uit te werken om te komen tot een onderhoudsagenda voor het vervangen van de speeltoestellen om deze op een planmatige wijze te gaan aanpakken.

29

Wat heeft het gekost? Primitieve begroting 2024 Baten 5.1 Sportbeleid en activering 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie 5.5 Cultureel erfgoed 5.6 Media 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie totaal baten

Begroting na wijziging 2024

Werkelijk

Saldo

2024

2024

16.255 0 0 0 0 0 16.255

16.255 0 0 0 0 0 16.255

27.564 0 0 0 1.527 0 29.091

11.309 0 0 0 1.527 0 12.836

Lasten 5.1 Sportbeleid en activering 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie 5.5 Cultureel erfgoed 5.6 Media 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie totaal lasten

20.180

20.180

30.645

5.125 1.775 41.615 126.348 195.043

5.125 1.775 41.615 166.348 235.043

3.254 1.900 39.569 154.099 229.466

-10.465 0 1.872 -125 2.046 12.249 5.577

Saldo van baten en lasten

-178.788

-218.788

-200.375

18.413

3.258 0 3.258

3.258 0 3.258

2.092 0 2.092

-1.166 0 -1.166

-175.530

-215.530

-198.283

17.247

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo onttrekkingen en toevoegingen Geraamd resultaat

Toelichting De lasten en baten bij sport vallen hoger uit door de brede SPUK (GALA). De kosten bij groen vallen lager uit doordat een deel van het maaiwerk in eigen beheer is gedaan en de extra middelen voor bomen niet volledig zijn verbruikt.

Beleidsindicatoren Zie hiervoor de bijlage.

Verbonden Partijen

Bij dit programma hoort de volgende Verbonden Partij: Bestuurlijk Partner Overleg VeluweAlliantie; Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen. Voor een nadere toelichting op deze Verbonden Partijen verwijzen wij naar de Paragraaf Verbonden Partijen.

30

Programma 6: Sociaal domein Inleiding

Dit programma bevat zowel de kern van het sociaal domein als de schil daaromheen. De kern wordt gevormd door de drie stelselwetten: de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Jeugdwet en de Participatiewet. In de schil komen onderwerpen aan de orde zoals kinderopvang, de huisvesting en opvang van nieuwkomers en het verlenen van welzijnssubsidies.

Beleidsdoel

Als gemeente willen we mogelijkheden scheppen en randvoorwaarden creëren voor het welzijn, gezondheid en de ontwikkeling van onze inwoners in het algemeen en van specifieke doelgroepen in het bijzonder: individuele voorzieningen voor inwoners die het (tijdelijk) nodig hebben om deel te kunnen (blijven) nemen aan de samenleving. Hierbij gaat het om kinderen en jongeren die in hun ontwikkeling worden bedreigd, kwetsbare ouderen en nieuwkomers en vluchtelingen die we, al dan niet tijdelijk, welkom heten in onze gemeente.

Wat wilden we bereiken?

Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Op basis van de Wmo bieden we passende ondersteuning die het voor iedereen mogelijk maakt om naar vermogen als volwaardig lid deelnemen aan het maatschappelijk verkeer. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de ondersteuning van mensen die niet op eigen kracht zelfredzaam zijn. Het gaat bijvoorbeeld om begeleiding en dagbesteding; ondersteuning om de mantelzorger tijdelijk te ontlasten; een plaats in een beschermde woonomgeving voor mensen met een psychische stoornis; opvang in geval van huiselijk geweld en mensen die dakloos zijn. De uitvoering van de Wmo-regelingen is gemandateerd aan de gemeente Rheden. Jeugdwet Om kinderen zo gezond, kansrijk en veilig mogelijk op te laten groeien, is het voor sommige kinderen nodig om hen passende jeugdhulp te bieden. De uitvoering van de Jeugdwet is gemandateerd aan de gemeente Rheden. Participatiewet Aandacht voor participatie in brede zin, inclusief maatschappelijke participatie als eerste stap, draagt bij aan arbeidsparticipatie en een geringer beroep op sociale uitkeringen. En daarmee een reductie van kosten. De uitvoering van de wetten en regelingen in dit veld zijn gemandateerd aan de gemeente Rheden. Sociale uitkeringen Sociale uitkeringen, meer in het algemeen inkomensregelingen, zijn gericht op de financiële ondersteuning van inwoners voor de noodzakelijke kosten van bestaan.

Meer concreet gaat het over het verstrekken van algemene bijstand (inkomen Participatiewet), IOAW, Bbz, bijzondere bijstand en armoedebeleid. Het armoedebeleid hangt samen met schulddienstverlening; deze heeft echter ook betrekking op hogere inkomens. Aanpak energiearmoede Door stijgende energieprijzen is energiearmoede een maatschappelijk probleem geworden. De bestrijding van energiearmoede gaat, waar deze leidt tot (energie)besparingsmaatregelen, goed samen met de energietransitie. Zie Programma 7 Volksgezondheid en milieu. Bij de aanpak van energiearmoede is naast de facilitering van besparingsmaatregelen, ook sprake van een eenmalige energietoeslag. Opvang en huisvesting nieuwkomers (Oekraïense vluchtelingen, asielzoekers en statushouders) Huisvesting en inburgering statushouders Op grond van de Huisvestingswet hebben wij een jaarlijkse huisvestingstaakstelling voor statushouders. (Ook wel vergunninghouders genaamd: asielzoekers die als vluchteling zijn erkend). De hoogte van deze taakstelling, die halfjaarlijks wordt bekendgemaakt, hangt af van de aantallen stathouders inclusief nareizigers in het kader van gezinshereniging. De taakstelling is gerelateerd aan gemeentegrootte, met een minimum van 1 per halfjaar. De laatste jaren bedroeg de Rozendaalse taakstelling 3 in 2022 en 6 in 2023. Onze gemeente doet het relatief goed, 31

met op dit moment een achterstand van 1. De huisvesting vindt plaats in sociale huurwoningen. Aangezien Rozendaal slechts een zeer beperkte voorraad sociale huurwoningen heeft en de mogelijkheid voor uitbreiding in dit segment zeer beperkt, wordt het steeds lastiger om betaalbare woningen voor statushouders te organiseren. De eerste opvang en maatschappelijke begeleiding van statushouders wordt verzorgd door Vluchtelingenwerk. Vanaf 2022 hebben gemeenten een regiefunctie voor de inburgering van statushouders. Als onderdeel van de samenwerkingsafspraken Werk & inkomen wordt dit opgepakt door gemeente Rheden. Opvang Oekraïners Sinds de uitbraak van de oorlog in Oekraïne eind februari 2022 vluchten Oekraïense inwoners de grens over, onder andere naar Nederland. Gemeenten zijn aan zet om tijdelijke opvanglocaties te organiseren. We bieden sinds voorjaar 2023 ook in Rozendaal opvang.

Wat hebben we bereikt en daarvoor gedaan?

Algemeen In 2024 hebben we ons net als andere jaren ingezet om mogelijkheden te scheppen en randvoorwaarden te creëren voor het welzijn, de gezondheid en de ontwikkeling van onze inwoners in het algemeen en van specifieke doelgroepen. We hebben in 2024 een Rozendaalse visie op het sociale domein en de publieke gezondheid 2024-2028 opgesteld, met als ondertitel ‘Nabij en betrokken’. Dit is het beleidskader waarlangs wij keuzes voorleggen en maken voor de komende periode. De visie past in het voorgelegde meerjarenbeleidskader van de gemeente Rheden: het koersdocument sociaal domein Samen Leven. De uitvoering van het sociaal domein wordt al een aantal jaren door de gemeente Rheden voor onze gemeente uitgevoerd. Vanaf 2024 verzorgt de gemeente Rheden ook het beleid sociaal domein voor de gemeente Rozendaal. Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) De Wmo is een openeinderegeling, wat betekent dat iedereen die voldoet aan de voorwaarden recht heeft op ondersteuning. Omdat Rozendaal een kleine gemeente is, kunnen de uitgaven per jaar sterk wisselen. In 2024 hebben 90 inwoners hulp en ondersteuning vanuit de Wmo ontvangen, tegenover 77 inwoners in 2023. De stijging komt vooral door een toename in aanvragen voor woonvoorzieningen en vervoersvoorzieningen. Enkele dure woningaanpassingen hebben in 2024 een grote financiële impact gehad op het jaarresultaat.

Ook de stijging van tarieven bij (regionaal) gecontracteerde zorgaanbieders halverwege het jaar heeft bijgedragen aan de hogere uitgaven. De financiële decentralisatie van Beschermd Wonen is in 2024 opnieuw uitgesteld. Ook voor 2024 hebben wij – tijdelijke – ambulantiseringsmiddelen ontvangen, bestemd om het zelfstandig wonen (‘Beschermd Thuis’) van de doelgroep mogelijk te maken. Deze ambulantiseringsmiddelen worden grotendeels samen met Rheden ingezet voor een Lokaal Uitvoeringsplan voor de opvang van inwoners met een psychische kwetsbaarheid. Jeugdwet Er zijn 59 Rozendaalse kinderen die jeugdhulp ontvangen. Dat zijn er evenveel als in het jaar 2023. Deze 59 kinderen hebben minder zorgtrajecten (nodig) gehad. Namelijk 76 in 2024; in 2023 waren dit er nog 85. De tarieven van behandeling en verblijf, die vallen onder het regionale contract, zijn tussentijds verhoogd. Dit naar aanleiding van een uitgevoerd tarievenonderzoek. Per 1 juli 2024 is er een nieuw contract ingegaan voor de zorgvorm jeugdhulp verblijf. Hiermee hebben de gemeenten in de regio ervoor gezorgd dat er meer keus is (gecontracteerd), indien dat nodig is. Daarnaast is per 1 januari 2025 het nieuwe contract gestart voor hoog-specialistische vormen van jeugdhulp voor kinderen in de meest kwetsbare situaties. Dit moet er in de komende zeven jaren toe leiden dat deze vormen van zorg geborgd zijn.

En dat deze expertise ingezet gaat worden om juist te voorkomen dat kinderen doorstromen naar deze zware vorm van zorg.

32

Participatiewet Sociale uitkeringen Er zijn in totaal zes inwoners vanuit de gemeente Rozendaal die in 2024 een beroep hebben gedaan op de sociale uitkeringen. Dit is vergelijkbaar met de afgelopen jaren. Inwoners die gebruik maken van een sociale uitkering worden passend begeleid naar een volgende stap zoals daginvulling of betaald werk. Omdat er sprake is van een tekort dat groter is dan 7,5% van het totale budget, wordt ook over 2024 weer een beroep gedaan op de Vangnetuitkering Participatiewet. Ook over 2022 en 2023 was dit het geval. Minima en financiële hulpverlening De energietoeslag 2023 kon tot juni 2024 worden aangevraagd. In 2024 hebben drie Rozendaalse inwoners hier gebruik van gemaakt. Bij geldzorgen, onder andere door een hoge energierekening, worden inwoners ondersteund met informatie en advies of met minimaregelingen zoals de GelrePas, Individuele Inkomenstoeslag of bijzondere bijstand. In totaal hebben minder Rozendaalse inwoners gebruik gemaakt van deze ondersteuning, wat vooral komt doordat in 2023 de grootste groep inwoners de energietoeslag heeft aangevraagd. Opvang en huisvesting nieuwkomers (Oekraïense vluchtelingen, asielzoekers en statushouders) Huisvesting en inburgering statushouders De taakstelling is eind 2024 opgelopen naar vier, omdat we geen statushouders konden huisvesten. Inburgeringstrajecten zijn regionaal ingekocht.

Momenteel is één statushouder bezig met inburgering. Opvang Oekraïners Op basis van de opgave (de 97.000 landelijk) gaat het om 50 opvangplekken voor Oekraïense vluchtelingen voor ons. Met de opvang van 55 personen voldoet de gemeente dus aan de verplichting tot opvang van vluchtelingen uit Oekraïne die sinds 1 april 2022 geldt en realiseren we de opgave. Op basis van de uitkomsten van het heroriëntatieproces heeft het college van B&W op 25 april 2024 besloten om de huidige GOO ‘De Bosrank’ te continueren, tot in ieder geval 4 maart 2025. Onder voorwaarden – zijnde voldoende zekerheid over de continuering van de financiële tegemoetkoming door het Rijk – heeft het college ingestemd met een verdere verlenging daarna, tot 4 maart 2026. In de collegevergadering van 10 december 2024 heeft het college gesproken over de impact van het voortzetten van in het algemeen en over de mate waarin voldaan wordt aan de voorwaarden in het bijzonder. Na zorgvuldige afweging heeft het college besloten de opvang onder gelijkblijvende omstandigheden te willen continueren tot begin maart 2026. Daarmee blijven we als Rozendaal een bijdrage leveren aan de opgave voor de opvang van Oekraïense oorlogsvluchtelingen. Op ‘De Bosrank’ is in 2024 onverminderd ingezet op ‘normalisering’ van de woonsituatie en een zo hoog mogelijke arbeidsparticipatie (of andersoortige vorm van zinvolle dagbesteding).

Alle leerplichtige kinderen gaan naar school. Bijna alle mensen die kunnen werken hebben een betaalde baan. Communicatie met de raad en met onze inwoners in het algemeen en omwonenden in het bijzonder over de opvang van Oekraïners is van groot belang. De raad is via raadsinformatiebrieven van 5 maart en 24 april 2024 geïnformeerd over de ontwikkelingen rond de opvang van Oekraïense vluchtelingen. We zijn ook in 2024 de dialoog blijven aangaan met omwonenden van locatie ‘De Bosrank’ over hoe zij de aanwezigheid van ‘De Bosrank’ beleven en welke aandachtspunten dit oplevert. Er is in 2024 ook een open dag gehouden voor bewoners, omwonenden en andere geïnteresseerden. Daarnaast is er door de direct omwonenden direct contact mogelijk met de locatiemanager bij zorgen of aandachtspunten. De contacten zijn goed verlopen in 2024. Opvang asielzoekers Met gemeente Rheden zijn gesprekken gevoerd over de wenselijkheid van het overnemen van de opgave voor opvang van asielzoekers door gemeente Rheden van Rozendaal, om daarmee te voldoen aan de opgave in de Spreidingswet. Het gaat hierbij om veertien personen.

33

Wat heeft het gekost? Primitieve begroting 2024

Begroting na wijziging 2024

Werkelijk

Saldo

2024

2024

Baten 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 Wijkteams 6.3 Inkomensregelingen 6.4 Begeleide participatie 6.5 Arbeidsparticipatie 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ 6.72 Maatwerkdienstverlening 186.81 Geëscaleerde zorg 18+ 6.82 Geëscaleerde zorg 18totaal baten

4.097.000 0 75.000 0 0 10.000 0 0 0 0 4.182.000

1.497.000 0 113.500 0 0 0 10.000 0 0 0 1.620.500

1.623.760 0 105.600 0 0 1.682 5.540 0 497.700 0 2.234.281

126.760 0 -7.900 0 0 1.682 -4.460 0 497.700 0 613.781

Lasten 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 Wijkteams 6.3 Inkomensregelingen 6.4 Begeleide participatie 6.5 Arbeidsparticipatie 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ 6.72 Maatwerkdienstverlening 186.81 Geëscaleerde zorg 18+ 6.82 Geëscaleerde zorg 18totaal lasten

4.164.110 0 114.279 71.609 1.100 259.923 157.611 403.152 0 0 5.171.784

1.543.110 0 159.279 80.409 1.100 382.923 157.611 409.152 0 0 2.733.584

1.575.889 0 154.356 84.814 1.030 370.505 170.529 545.875 118.400 0 3.021.397

-32.779 0 4.923 -4.405 70 12.418 -12.918 -136.723 -118.400 0 -287.813

Saldo van baten en lasten

-989.784

-1.113.084

-787.116

325.968

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

-989.784

-1.113.084

-787.116

325.968

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo onttrekkingen en toevoegingen Geraamd resultaat

Toelichting De kosten Wmo vallen iets lager uit (na eerder bijstellingen in de turap). De kosten van woonvoorzieningen vallen wat lager uit dan voorzien. De kosten bij 6.71 maatwerkdienstverlening vallen hoger uit door gestegen kosten voor huishoudelijke hulp. Ook dit jaar vallen de kosten voor jeugdzorg weer hoger uit door het veelvuldig beroep dat gedaan wordt op deze open-einde regeling. Het beheersbaar maken van deze kosten zorgt bij alle Nederlandse gemeente voor hoofdbrekens. Taakveld 6.81 beschermd wonen: de baten zijn hier fors hoger doordat de ontvangen middelen voor 2022 en 2023 niet hoeven te worden overgedragen. De hiermee gemoeid gaande balanspost is vrijgevallen. Voor 2024 is een afspraak gemaakt waarbij een deel van de ontvangen middelen in onze exploitatie vrijvalt ter dekking van eigen kosten.

Beleidsindicatoren Zie hiervoor de bijlage.

34

Verbonden Partijen

Bij dit programma horen de volgende Verbonden Partijen: Veilig Thuis; Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein regio Centraal Gelderland (MGR); Bedrijfsvoeringsorganisatie Doelgroepenvervoer Regio Arnhem Nijmegen (BVO DRAN). Voor een nadere toelichting op deze Verbonden Partijen verwijzen wij naar de Paragraaf Verbonden Partijen.

Programma 7: Volksgezondheid en milieu Inleiding

We werken via het Lokaal Preventieakkoord Rheden-Rozendaal aan gezonde leefstijl, financiële gezondheid en de aanpak van eenzaamheid. Ook omvat dit programma de taken in het kader van een klimaatadaptatie en energietransitie, een leefbaar milieu en afvalverwerking, alsook waterberging en bestrijding van ongedierte. Waar nodig stellen we lokale kaders, bijvoorbeeld in de APV en de Afvalstoffenverordening.

Beleidsdoel

Wij werken aan de gemeentelijke opgaven rondom het publieke gezondheid en duurzaamheid.

Wat wilden we bereiken?

Volksgezondheid We willen, aanvullend op rijksbeleid en in samenwerking met de regio in de GGD (onderdeel van de VGGM), een bijdrage leveren aan de algemene gezondheid van onze inwoners. Riolering We willen een rioleringssysteem op peil houden dat voldoet aan de eisen van deze tijd. Voor zover mogelijk willen we in specifieke straten of buurten de wateroverlast bij hevige regenval verminderen. Afval We willen ons beleid ten aanzien van de hoeveelheid hergebruik grondstoffen doorzetten en daarmee het aantal kilo’s restafval per huishouden doen afnemen. Ook willen wij een goede service blijven leveren aan onze bewoners door voorzieningen aan te bieden waardoor onze bewoners hun grondstoffen/restafval op een doelmatige wijze kunnen aanbieden. Energieneutraal Rozendaal Onze doelstelling én de landelijke doelstelling, om uiterlijk in 2050 alle gebouwen aardgasvrij te hebben en als gemeente CO2 neutraal te zijn, is ambitieus en ingrijpend. We zetten de ingezette beleidskoers richting een energieneutraal Rozendaal in 2050 voort. Begraafplaats en crematie Onder meer op grond van de Wet op de lijkbezorging hebben gemeenten een zorg voor de organisatie van begraafplaatsen. In Rozendaal geven we vorm en inhoud aan die verplichting door de begraafplaats Rosendael te beheren en onderhouden, alsook door uitvaarten te faciliteren (onder meer grafgraven).

Wat hebben we bereikt en daarvoor gedaan?

Volksgezondheid Via het Gezond & Actief Leven Akkoord (GALA) hebben we verschillende preventie gezondheidsprogramma’s ingezet in 2024. Zie hiervoor de toelichting bij het onderdeel Sport in Programma 5. De rol van de GGD op het gebied van gezondheidsbevordering hebben we samen met de regio uitgebreid. Zij hebben vanaf 2024 meer tijd voor de aanpak Gezonde School, aandacht voor mentale gezondheid en senioren. We trekken samen met de GGD en de scholen op om hier invulling aan te geven.

35

We nemen deel aan Velp-Rozendaal Samen Gezond 2030. Dit programma richt zich op een sterke samenwerking tussen de Eerstelijns Zorg en het Sociaal Domein. In 2024 werkte we aan een gezondheidsmonitor, waarin we gezondheidsdata van huisartsen, welzijnsorganisatie en gemeente aan elkaar koppelen. We organiseren (netwerk)sessies om inwoners, vrijwilligers en zorgverleners elkaar beter te leren kennen, en samen tot nieuwe aanpakken voor gezondheid te komen. Riolering In overeenstemming met het verbreed Gemeentelijk rioleringsplan zijn in 2024 voorzieningen getroffen om meer hemelwater te bergen in Rozendaal. Dit betreft een voorziening op de T-splitsing Hertog van Gelrestraat/Jagermeesterlaan. Onder de T-splitsing zijn ondergrondse waterreservoirs aangebracht om tijdens regenbuien het hemelwater te bergen. In 2024 zijn er veel meer rioolproblemen gemeld door bewoners dan in voorgaande jaren. Met name de huisaansluitingen riolering op de Ringallee/ Schelmseweg hebben voor veel verstoppingen gezorgd. De kosten hiervan (reinigen riool huisaansluiting, camera inspecties en vervangen/ reparaties riool huisaansluitingen) komen ten laste voor de gemeente. Afvalstoffen In 2024 hebben er twee regionale aanbestedingen plaatsgevonden op het gebied van afval/grondstoffen verwerking. Het betreft hier de aanbestedingen verwerking GFT (groente, fruit en tuinafval) en verwerking restafval.

De overeenkomsten voor de verwerking van deze afval/grondstoffen liepen af per 31 december 2024. Samen met de gemeenten Arnhem, Rheden, Renkum, Doesburg, Lingewaard en Overbetuwe zijn er aanbestedingen uitgezet onder begeleiding van een extern bureau en de connectie. De kosten voor de begeleiding door een extern bureau voor beide aanbestedingen waren niet meegenomen in de begroting 2024. In 2024 is, op basis van de evaluatie van het Grondstoffenplan uit 2020, ingestemd met de vervolgstappen binnen het grondstoffenbeleid met uitzondering van de inzameling van oud papier. De doelstelling van dit beleid blijft de komende tijd om meer grondstoffen opnieuw te gebruiken in plaats van deze als restafval te verbranden. In 2024 is uit de evaluatie Verbeterd inzamelen van grondstoffen gebleken om niet direct een campagne te gaan houden om bewoners bewuster te maken over het scheiden van grondstoffen. Mede door het onderzoek die we gestart zijn om aansluiting te zoeken bij een recyclingplein (Doesburg) en oriëntatie op het gebied van inzameling per 1 januari 2026 zal in de toekomst meer aandacht worden besteed aan dit onderwerp en bewoners bewuster worden gemaakt van afval- (grondstoffen) scheiding.

Energieneutraal Rozendaal We hebben dit jaar via de afgesproken werklijnen uit de Meerjarenagenda Duurzaamheid 2023-2025 gewerkt aan de volgende werklijnen: energiebesparing, duurzame warmte, duurzame energie & opwekking en bewustwording & communicatie. In de evaluatie over 2024 (onderdeel van de Jaarkalender 2025) hebben wij uw raad hierover reeds uitgebreid geïnformeerd. In de Jaarkalender 2025 hebben we aangegeven met welke projecten en trajecten we in 2025 aan de gang gaan. Hieronder valt ook het opstellen van de nieuwe Meerjarenagenda 2026-2030. Er zijn inmiddels grote stappen gezet op het gebied van energieneutraliteit, maar er is nog uitdaging om ruimt 108 TJ aan duurzame energie op te wekken. Qua energiebesparing zijn we goed op weg, we zitten op dit moment op gemiddeld 1,1% besparing per jaar (doel: 1,5%). Op het gebied van duurzame warmte zien we voornamelijk op woningniveau concrete stappen (all electric). Met zon op dak halen we ruimschoots de doelstelling die we in de Regionale Energie Strategie hebben afgesproken. Begraafplaats en crematie Er is in 2024 een start gemaakt met het tegengaan van wateroverlast op de begraafplaats door een het aanbrengen van een WADI en een lijngoot om zo uitspoeling van de parkeerplaats te verhelpen.

Om tot een beleidsplan te komen hoe om te gaan met de grafmonumenten op het rijks monumentale deel van de begraafplaats is er een eerste opzet gemaakt om tot een visie te komen.

36

Wat heeft het gekost? Primitieve begroting 2024

Begroting na wijziging 2024

Werkelijk

Saldo

2024

2024

Baten 7.1 Volksgezondheid 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer 7.5 Begraafplaatsen en crematoria totaal baten

0 168.168 229.180 89.248 101.881 588.477

0 168.168 229.180 104.948 71.881 574.177

24.189 160.300 226.344 185.147 101.071 697.050

24.189 -7.868 -2.836 80.199 29.190 122.873

Lasten 7.1 Volksgezondheid 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer 7.5 Begraafplaatsen en crematoria totaal lasten

82.533 114.054 181.540 144.248 38.314 560.689

92.508 114.054 181.540 228.948 38.314 655.364

111.637 141.834 206.837 281.844 39.835 781.987

-19.129 -27.780 -25.297 -52.896 -1.521 -126.623

Saldo van baten en lasten

27.788

-81.187

-84.937

-3.750

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo onttrekkingen en toevoegingen

21.200 0 21.200

90.200 0 90.200

41.101 0 41.101

-49.099 0 -49.099

Geraamd resultaat

48.988

9.013

-43.836

-52.849

Toelichting De baten en lasten bij volksgezondheid vallen hoger uit door de brede SPUK (GALA). De kosten bij riolering vallen hoger uit doorhet meer benodigde werk aan de rioleringen en de prijsstijgingen. De kosten bij afval vallen hoger uit door kosten voor het vervolgonderzoek milieustraat en de kosten voor het aanbestedingstraject restafval en GFT. De opbrengsten bij milieubeheer vallen hoger uit doordat de SPUK CDOKE hoger uitvalt, door een subsidie van de Provincie, en door een subsidie van RVO. Hierdoor is minder beroep gedaan op het door de raad beschikbaar gesteld krediet voor 2024. Hierdoor valt de onttrekking uit de reserve lager uit. De eerdere aframing in turap 2 van de opbrengsten op de begraafplaats is bijna volledig teniet gedaan. Tegen het einde van het jaar is de verkoop flink toegenomen waarmee het oorspronkelijk begrote bedrag bijna is gehaald.

37

Programma 8: Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening Inleiding

We geven uitvoering aan wettelijke taken op het terrein van huisvesting, bouw- en woningtoezicht en ruimtelijke ordening. Dit programma spreekt zich uit over ruimtelijke ontwikkelingen in onze gemeente. Binnen dit programma worden afwegingen gemaakt voor initiatieven met inachtneming van de aanwezige kwaliteiten in zowel het groen als de (historische) bebouwing.

Beleidsdoel

We willen het prettige woon- en leefklimaat te behouden en zo mogelijk te verbeteren. Hierbij willen we een bijdrage leveren aan de lokale en regionale behoeftes binnen de fysieke leefomgeving waarbij we de aanwezige waarden van het mooie en groene kasteeldorp respecteren.

Wat wilden we bereiken?

Vergunningverlening, toezicht en handhaving We willen onze herkenbare en groene woon- en leefomgeving behouden en ontwikkelen. Onze reguliere werkzaamheden op het gebied van vergunningverlening en toezicht en handhaving dragen daaraan bij. Invoering Omgevingswet De Omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden. De Omgevingswet vereist dat de gemeente optreedt als één overheid en zorgdraagt voor een inhoudelijk integrale afweging met alle betrokken overheden. Samenwerking met verschillende ketenpartners zoals provincie, waterschap en Omgevingsdienst Regio Arnhem (ODRA) is hierin essentieel. Planschade De behandeling van planschadeverzoeken behoort tot het reguliere werk (en capaciteit) binnen dit programma. Op het moment dat een bestemmingsplan een verandering in de bouw- of gebruiksmogelijkheden met zich meebrengt kan er planschade ontstaan. Inwoners kunnen hiervoor een verzoek indienen bij het college. De afwikkeling van verzoeken vindt plaats binnen strikte wettelijke kaders.

Wat hebben we bereikt en daarvoor gedaan?

Vergunningverlening, toezicht en handhaving In 2024 hebben we vanuit het nieuwe Omgevingswetstelsel vergunningen kunnen verlenen. We zijn aangesloten op het landelijke DSO (Digitale Stelsel Omgevingswet) waar initiatiefnemers hun aanvragen doen, en deze op de juiste wijze verstuurd worden naar het juiste bevoegd gezag. De vergunningen zijn via het systeem gepubliceerd en verleend (na toetsing). Hiermee is een grote stap in de implementatie op tijd gezet. Voor toezicht en handhaving werken we onder andere samen met de gemeente Rheden en de ODRA. Hierover zijn in 2024 geen bijzonderheden te melden. planschade In 2024 is geen planschade uitgekeerd. Wel zijn er procedures waarvan we de uitkomst in 2025 verwachten. Volkshuisvesting Invoering omgevingswet: Omgevingsvisie In 2024 is in twee rondes tijdens de ‘dag van Rozendaal’ het gesprek gevoerd met inwoners van de gemeente over hoe Rozendaal er in 2050 uit kan zien. Daarnaast is met verschillende ketenpartners gesproken over ditzelfde onderwerp. Dit heeft zich vertaald in een hoofdlijnennotitie waarin de kaders voor de uiteindelijke Omgevingsvisie beschreven zijn. De kaders en de visie worden in 2025 vastgesteld. Daarna kan de vertaling richting Omgevingsprogramma's en de regels in het Omgevingsplan plaatsvinden.

38

Wat heeft het gekost? Primitieve begroting 2024

Begroting na wijziging 2024

Werkelijk

Saldo

2024

2024

Baten 8.1 Ruimtelijke Ordening 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) 8.3 Wonen en bouwen totaal baten

0 0 60.000 60.000

0 0 15.000 15.000

9.237 0 67.114 76.351

9.237 0 52.114 61.351

Lasten 8.1 Ruimtelijke Ordening 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) 8.3 Wonen en bouwen totaal lasten

13.865 0 71.025 84.890

33.865 0 71.025 104.890

109.028 8.728 74.866 192.622

-75.163 -8.728 -3.841 -87.732

Saldo van baten en lasten

-24.890

-89.890

-116.271

-26.381

0 0 0

0 0 0

63.793 0 63.793

63.793 0 63.793

-24.890

-89.890

-52.479

37.411

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo onttrekkingen en toevoegingen Geraamd resultaat

Toelichting De kosten bij ruimtelijke ordening vallen hoger uit door kosten die worden gedekt uit de daarvoor beschikbaar gestelde kredieten met name voor het opstellen van de Omgevingsvisie. De opbrengst omgevingsvergunningen valt hoger uit door de afgifte van de bouwvergunning voor de opvang Oekraïners. De kosten bij grondexploitatie betreffen uitgaven uit beschikbaar gestelde kredieten welke worden onttrokken uit desbetreffende reserves.

Beleidsindicatoren Zie hiervoor de bijlage.

Verbonden Partijen

Bij dit programma horen de volgende Verbonden Partijen: Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen; Omgevingsdienst regio Arnhem (ODRA.) Voor een nadere toelichting op deze Verbonden Partijen verwijzen wij naar de Paragraaf Verbonden Partijen.

39

Bijlage wettelijke beleidsindicatoren

Per programma worden de verplicht voorgeschreven beleidsindicatoren opgenomen. De informatie die het CBS hanteert is niet in alle gevallen actueel, accuraat (bijvoorbeeld naar peildatum), of adequaat (naar referentiegegevens). Waar mogelijk wordt de informatie in perspectief geplaatst. Programma 0 Bestuur en ondersteuning Indicator

Begroting Rozendaal 2024

Formatie (fte per 1.000 inwoners) Bezetting (fte per 1.000 inwoners) Apparaatskosten (€ per inwoner) Externe inhuur (% van de totale loonsom) Externe inhuur (de totale kosten inhuur externen) Overhead (% van totale lasten)

7 7 1.119 15% 216.430 27%

Rekening Rozendaal 2024 7 7 1.209 15% 210.779 29%

Toelichting: Voor deze indicatoren kunnen wij geen gebruik maken van landelijke benchmarkinformatie. Een vergelijking met bijvoorbeeld gemeenten < 25.000 is niet beschikbaar. T.a.v. de post overhead wordt een nadere uitwerking gegeven in de Paragraaf 5 Bedrijfsvoering. Programma 1 Veiligheid In onderstaande tabellen presenteren we de meest recente informatie zoals die door het CBS is aangeleverd via waarstaatjegemeente.nl. De landelijk beschikbare informatie onderschrijft het beeld van Rozendaal als zeer veilige gemeente. In 2019 en 2023 was er sprake van een piek in het aantal verwijzingen naar Halt. We zien dit als een incidentele omstandigheid. Op het vlak van misdrijven scoort Rozendaal onder het landelijke gemiddelde.

Programma 2 Verkeer en vervoer Er zijn geen voorgeschreven beleidsindicatoren die betrekking hebben op dit programma. Programma 3 Economie Hieronder staat de verhouding tussen banen en woningen. Dat varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Het betreft de zogeheten functiemenging. Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen. Het relatief hoge aantal vestigingen wordt beïnvloed door het hoge aantal zzp’ers dat Rozendaal rijk is.

40

Programma 4 Onderwijs De onderstaande gegevens laten zien in hoeverre er in Rozendaal sprake is van schoolverzuim. Absoluut verzuim heeft betrekking op de schoolplichtige en/of kwalificatieplichtigen in Rozendaal die niet staan ingeschreven bij een school (absoluut). Relatief verzuim betreft de vraag in hoeverre een schoolplichtige wel staat ingeschreven, maar gedurende een bepaalde periode lessen/praktijk verzuimt.

Programma 5 Openbaar groen, sport, cultuur en recreatie In Rozendaal wordt door een relatief hoog aantal inwoners gesport (volgens de definitie van het CBS). De landelijke trend is dat er steeds minder gesport wordt. In Rozendaal is het percentage niet-sporters min of meer gelijk gebleven.

41

Programma 6 Sociaal domein

De netto arbeidsparticipatie drukt uit welk percentage van de potentiële beroepsbevolking daadwerkelijk werkzaam is.

42

Programma 7 Volksgezondheid en milieu De meest recente cijfers betreffen 2023. De afname in 2022 van de omvang van huishoudelijk afval. heeft zich helaas niet doorgezet in 2023 hebben wij 5 kg per huishouden meer aan het huishoudelijk afval ingediend dan in 2022. We zitten nog wel ver onder het nationale niveau.

Programma 8 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing

Het CBS hanteert de volgende beschrijving van demografische druk: het aantal personen van 0 tot 20 jaar én 65 jaar of ouder, per honderd personen van 20 tot 65.

43

Paragrafen Inleiding Waar de programma’s in deze begroting direct gericht zijn op de burger, geven de paragrafen een dwarsdoorsnede van de financiële aspecten van de begroting, bezien vanuit een bepaald perspectief. Doel van de paragrafen is dat onderwerpen die versnipperd in de begroting staan worden gebundeld in een overzicht, waardoor de raad een goed inzicht krijgt. Gezien de raad in het stelsel van dualisme kaders stelt en controleert, is het van belang dat de raad inzicht heeft in en overzicht heeft over deze onderwerpen. De raad legt in de paragrafen de beleidslijnen vast met betrekking tot de beheersmatige aspecten. Daarnaast zijn de verplichte paragrafen bedoeld om de raad en het college de financiële positie van de gemeente beter te laten beheersen. De verplichte paragrafen zijn: 1. lokale heffingen; 2. weerstandsvermogen en risicobeheersing; 3. onderhoud kapitaalgoederen; 4. financiering; 5. bedrijfsvoering; 6. verbonden partijen (externe samenwerking); 7. grondbeleid; 8. openbaarheidsparagraaf Woo. Daaraan is een negende paragraaf toegevoegd, over informatieveiligheid (en privacy). Deze is wettelijk niet verplicht, maar de grote bewegingen op dit terrein, vervlochten met andere bedrijfsvoering aspecten én met alle inhoudelijke programma’s, maken dat we hier aandacht aan besteden.

Paragraaf 1 Lokale heffingen In de jaarrekening wordt ingegaan op de begrote en werkelijke opbrengsten ten aanzien van de lokale heffingen. Het beleid, en eventuele wijzigingen daarin, komen aan de orde in de begroting evenals relevante kengetallen en vergelijkingen. Uitgangspunten tarieven Uitgangspunten voor de lokale heffingen in de begroting 2024 waren als volgt: We corrigeren jaarlijks OZB-tarieven met het inflatiepercentage, voor 2024 was dat 5,0%. Daarnaast is de lijn van 5,5% extra per jaar aangehouden. Het tarief voor afvalstoffenheffing is gebaseerd op 100% kostendekkendheid. Het tarief voor rioolheffing is gebaseerd op 100% kostendekkend (begrotingsbasis). Op de leges is eveneens het inflatiepercentage van 5,0% toegepast (met uitzondering van producten waarvoor wettelijk vastgestelde tarieven gelden). Begroot 2024 OZB Afvalstoffenheffing Rioolheffing Leges Totaal

Werkelijk 2024

Saldo 2024

535.174 229.180 168.168 152.951

538.652 226.344 160.300 229.157

3.478 -2.836 -7.868 76.206

1.085.473

1.154.454

68.981

44

OZB en Wet waardering onroerende zaken (WOZ) In 2024 zijn in het kader van de wet WOZ 746 objecten beschikt waarop in totaal 65 (2024: 130) bezwaarschriften zijn ingediend. In 29 gevallen (objecten) is de WOZ-waarde verlaagd (2 bezwaren lopen nog). Het percentage gegrond verklaarde bezwaarschriften ten opzichte van het totaal aantal WOZ-objecten komt daarmee uit op 3,9 % (2023: 8,0%). Dat is een halvering ten opzichte van voorgaand jaar. Duidelijk is dat het hoge aantal gehonoreerde bezwaren over 2023 een incident is geweest. Afvalstoffenheffing Per saldo vallen de opbrengsten van afval € 2.800 lager uit op een totaal van € 226.000. Rioolheffing Geen bijzonderheden ten aanzien van deze heffing. Leges Hieronder vallen de opbrengsten op basis van de legesverordening, zoals: Producten van burgerzaken; (Omgevings)vergunningen; Huwelijken; Grafrechten; Overige leges. De opbrengsten van de begraafplaats en de omgevingsvergunningen zijn in 2024 lager geweest dan geraamd. De opbrengsten van de overige leges voor liggen rond het begrote bedrag. Kwijtschelding De kwijtschelding is vastgelegd in een gemeentelijke regeling kwijtschelding. Kwijtschelding kan worden aangevraagd door particuliere belastingplichtigen voor de volgende belastingen: Onroerende zaakbelasting; Afvalstoffenheffing; Rioolheffing. In 2024 hebben er in totaal 7 huishoudens kwijtschelding ontvangen.

Kostendekkendheid van tarieven Onderstaande tabel toont de mate van kostendekkendheid die in 2024 is gerealiseerd. Begroot baten 2024 Bestemmingsbelastingen Afvalstoffenheffing Rioolheffing

Saldo 2024

Werkelijk Dekkingslasten percentage 2024 2024

229.180 168.168

226.344 160.300

-2.836 -7.868

263.416 115.584

86% 139%

subtotaal

397.348

386.644

-10.704

378.999

102%

subtotaal

37.320 28.250 500 71.881 15.000 152.951

32.670 27.505 798 101.071 67.114 229.157

-4.650 -745 298 29.190 52.114 76.206

44.471 75.705 7.707 91.971 55.555 275.409

73% 36% 10% 110% 121% 83%

550.299

615.801

65.502

654.409

94%

Retributies Rijbewijzen/reisdocumenten Huwelijken/Burg stand APV-vergunningen Begraafrechten Omgevingsvergunning

Totaal

Werkelijk baten 2024

45

Ten aanzien van afvalstoffenheffing en rioolrecht wordt de kostendekkendheid van de tarieven (100%) berekend op basis van de begroting. Afwijkingen op realisatie worden als onderdeel van het rekeningresultaat beschouwd en niet verrekend met een egalisatiereserve. Verder geldt dat door de kleine schaal van Rozendaal een groot aantal leges niet kostendekkend is te krijgen. Dit geldt met name voor de rijbewijzen/reisdocumenten en de APV-vergunningen. Daarnaast is er door die kleine schaal soms ook sprake van een uitschieter naar boven (> 100%). Bij de omgevingsvergunningen komt dat door een éénmalige grote afgegeven vergunning. Lokale lastendruk In onderstaande tabel is te zien hoe de lokale lastendruk zich heeft ontwikkeld, ook ten opzichte van de andere gemeenten. De gemeente op rang 1 heeft de laagste gemeentelijke woonlasten. De relatief slechte klassering voor de lasten van woningeigenaren heeft te maken met de hoge woningwaarde in Rozendaal. De cijfers zijn ontleend aan de atlas lokale lasten van Coelo (Centrum voor onderzoek van de economie van de lagere overheden). Jaar

Eigen woning Huurwoning eenpersoons- meerpersoons- Ranglijst eenpersoons- meerpersoons- Ranglijst huishouden huishouden Coelo huishouden huishouden Coelo 2021 1005 1036 350 244 275 2022 1052 1084 314 251 283 2023 1142 1177 329 274 309 2024 1208 1243 319 275 310 * hoogste woonlasten is nummer 347

37 37 49 41

Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Het weerstandsvermogen geeft antwoord op de vraag in hoeverre een gemeente in staat is om niet afgedekte risico’s op te vangen met gereserveerde financiële middelen (weerstandscapaciteit). Voldoende weerstandsvermogen zorgt ervoor dat de uitvoering van taken en het voorzieningenniveau bij financiële tegenslagen gegarandeerd blijven. Voldoende weerstandsvermogen gaat over twee vragen: 1. Welke risico’s lopen we? 2. Wat is de beschikbare weerstandscapaciteit? Risico’s Een risico is de kans op het optreden van een gebeurtenis met een negatief gevolg voor de gemeente. Een gemeente loopt tal van risico’s die we in meer of mindere mate kunnen inschatten en beheersen. Gemeentelijke risico’s kunnen voortkomen uit de politiek, de aansprakelijkheid, de strategie, financiële samenwerking, het bedrijfsproces en het milieu. Daarnaast zijn zaken als verbonden partijen, open einde regelingen en grondexploitaties bekende onderwerpen waar de gemeente belangrijke risico’s loopt. Risicoprofiel Er zijn meer methoden om een gekwantificeerd risicoprofiel op te stellen, uiteenlopend van meer wetenschappelijke methoden tot meer praktische modellen. Voor alle methoden geldt dat ze geen 100% garantie bieden op volledigheid. Het gaat er immers om risico’s zo goed mogelijk te benoemen waar nog niet op één of andere manier in is voorzien.

De eigenschap van een risico is echter dat men niet weet wat, wanneer of hoe het zich aandient. Voor deze paragraaf kiezen we voor een pragmatische aanpak. Basis voor het risicoprofiel is een organisatie brede inventarisatie van risico’s die tweemaal per jaar plaatsvindt (begroting en rekening). Deze hebben we zo goed mogelijk gekwantificeerd en voorzien van een risicoscore (kans x impact), op basis van de volgende tabellen. Kans Gering (minder dan 1 x per 4 jaar)

Score 1 46

Gemiddeld (ongeveer 1 x per 4 jaar) Hoog (minimaal 1 x per jaar)

3 5

Financieel gevolg Gering (< 0,1% omzet = < € 4.000 Beperkt (> 0,1% omzet < 0,5 % omzet = tussen € 4.000 en € 20.000) Groot (> 0,5 % omzet = > € 20.000)

Score 1 2 3

Omzet: lasten programma’s Rozendaal (begroting 2024: afgerond structureel € 6,2 miljoen) De risicoscore komt tot stand door de kans te vermenigvuldigen met de impact. Hoe hoger de score hoe groter het risico. De uitkomst zetten we af tegen de volgende tabel: Ranking Scores >= 10 5 < Scores < 10 Scores < 5

Gevolg Hoog risico. Als het een financieel risico betreft dient weerstandsvermogen aanwezig te zijn. Beperkt risico. Als het een structureel financieel risico betreft wordt deze voor 25% meegeteld voor het aanhouden van een weerstandsvermogen (spreiding over 4 jaar). Een incidenteel risico wordt voor 50% meegenomen. Gering risico. Voor zover het financiële gevolgen betreft worden die geacht binnen de reguliere bedrijfsvoering gedragen te kunnen worden.

De risicoscore houdt ook rekening met het feit dat niet alle risico’s zich tegelijkertijd zullen voordoen. Wanneer hiermee geen rekening wordt gehouden is de kans groot dat een behoorlijk deel van het vermogen (ofwel algemene reserve) onnodig geblokkeerd wordt. Structureel of incidenteel Van belang is onderscheid te maken tussen risico’s met structurele en incidentele effecten, in het profiel is dit onderscheid ook aangebracht. Risico’s met structurele effecten hangen meestal samen met de bedrijfsvoering zoals rente of hogere kosten vanwege een hoger aantal bijstandontvangers. Wanneer dit soort risico’s zich voordoen dienen ook structurele maatregelen genomen te worden door ze mee te nemen in het financieel meerjarig perspectief. Het kan zijn dat het perspectief hiervoor op korte termijn geen ruimte biedt en dat moet worden omgebogen binnen de begroting. Om die reden wordt het risico voor 100% meegenomen wanneer het hoog is en voor 25% wanneer het beperkt is om het eerste jaar eventueel te overbruggen met behulp van het weerstandsvermogen. Wanneer zich een incidenteel risico voordoet dient deze in principe ineens ten laste van de weerstandscapaciteit gebracht te worden, wanneer deze niet kan worden opgevangen in het rekeningresultaat. Uit het profiel valt op te maken dat op verschillende manieren rekening wordt gehouden met de verschillende risico’s.

Wanneer met alle risico’s voor 100% rekening gehouden zou worden zou een gemeente een onevenredig deel van haar reserves moeten blokkeren, het is immers niet reëel dat alle risico’s zich gelijktijdig voordoen. Weerstandscapaciteit Voor een oordeel over ons weerstandsvermogen is naast het risicoprofiel ook een inschatting van onze weerstandscapaciteit nodig, ook hierbij wordt in principe onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele middelen. Bronnen van weerstandscapaciteit zijn de algemene reserve, vrij aanwendbare bestemmingsreserves, de onbenutte belastingcapaciteit en de post onvoorziene uitgaven. Stille reserves kunnen hierbij ook een rol spelen. Het betreft eigendommen die lager zijn gewaardeerd (boekwaarde) dan de waarde in het economisch verkeer (bij gebouwen is uitgegaan van de WOZ-waarde met peildatum 1-1-2024). Omdat deze niet onmiddellijk in een feitelijk dekkingsmiddel kunnen worden omgezet, laten we deze bij de berekening van de weerstandscapaciteit buiten beschouwing. Het gebouw aan de Kerklaan en de Werf zijn immers nodig voor de ‘bedrijfsvoering’ en zijn zodoende niet eenvoudig te gelde te maken.

47

We benoemen deze wel zoals voorheen. Omschrijving

Boekwaarde 31-12-2024

Kerklaan 1 en 3 Werf

Economische waarde 0 0

Stille reserve

1.133.000 147.000

1.133.000 147.000

Totaal

1.280.000

Structureel Dit wordt met name gevormd door de onbenutte belastingcapaciteit (en dan met name OZB aangezien er al voor 100% dekking is gekozen voor afval en riool) en het bedrag voor onvoorzien. De onbenutte belastingcapaciteit kan berekend worden door aansluiting te zoeken bij artikel 12 van de financiële verhoudingswet. Artikel 12 Bij een eventuele ‘artikel 12-aanvraag’ geldt ook een normtarief voor de OZB als één van de toelatingseisen. In dat geval dient een gemeente minimaal 20% meer OZB te heffen dan het landelijk gemiddelde (redelijk peil 2024: 0,1614%). Op basis van die norm bedraagt de onbenutte belastingcapaciteit voor de gemeente Rozendaal ongeveer € 401.000. Echter, de feitelijke hoogte van de onbenutte belastingcapaciteit (met uitzondering van een artikel 12-aanvraag) is vooral een politieke keuze. Op basis van het gewenste financiële beleid (OZB verhoging zoveel mogelijk beperken tot inflatiestijging) is er feitelijk geen onbenutte belastingcapaciteit. Om die reden wordt voor de bepaling van de structurele weerstandscapaciteit alleen het bedrag voor onvoorzien meegenomen. Incidenteel De incidentele weerstandscapaciteit wordt bepaald door de som van alle reserves waaraan nog geen specifieke bestemming is gegeven en eventuele bestemmingsreserves zonder concrete verplichting die daardoor herbestemd kunnen worden.

Voor de berekening van de weerstandscapaciteit beperken we ons tot de algemene reserve. De overige reserves hebben in principe allemaal een bestemming waarvan het niet wenselijk is om deze opnieuw te bestemmen. Het genoemde bedrag betreft de stand per ultimo 2023 (balansdatum). Structureel Onbenutte belastingcapaciteit Onvoorzien subtotaal structureel

0 10.000 10.000

Incidenteel Algemene reserve

3.688.131

Totale weerstandscapaciteit

3.698.131

Risicoprofiel De onderstaande tabel betreft de geactualiseerde risico-indicatie. Deze inventarisatie wordt twee keer per jaar herzien (bij de jaarrekening en bij de begroting).

48

Risico Onderwerp

Risico/oorzaak

Beheersmaatregel

K I Bedrag

score

%

Bedrag

WWB

Meer aanvragen

Geen, conjunctuurgevoelig

3 2

15.000

6

25%

3.750

WMO

Meer aanvragen

3 3

40.000

9

50%

20.000

Jeugdzorg

Meer aanvragen

3 3

100.000

9

50%

50.000

Kinderopvang

Meer aanvragen SMI

Geen, wel optie om beleid aan te passen Geen, wel optie om beleid (gedeeltelijk) aan te passen Geen

3 1

5.000

3

0%

0

Leerlingenvervoer

Meer aanvragen

Geen

3 2

15.000

6

25%

3.750

Beschermd wonen

Meer aanvragen

Geen

3 3

70.000

9

50%

35.000

Open einde regelingen

Overige risico's met structureel effect Algemene uitkering

Samen trap af

Geen

3 3

100.000

9

25%

25.000

Renterisico (uitgaven)

Schommelingen op de geld- en kapitaalmarkt

Op dit moment geen lening en anders wordt dit risico afgedekt via de renterisiconorm

1 1

0

1

0%

0

Renterisico (inkomsten)

Daling van rentevergoeding over uitgezette eigen middelen

3 3

200.000

9

25%

50.000

3 3

50.000

9

25%

12.500

3 3

50.000

9

25%

12.500

3 3

100.000

9

25%

25.000

1 3

50.000

3

0%

0

Kapitaalgoederen Verduurzaming vastgoed/ tractie Klimaat/droogte

Kortleven pensioen wethouders

Door de gestegen rente heeft rozendaal weer rente-inkomsten, zekerheid creeren door langere wegezetting van middelen. Onvoorzien en onverwacht onderhoud Actuele beheerplannen en periodiek aan gebouwen of wegen inspectie Verplichtingen tot verduurzaming Anticiperen op regelgeving en kunnen aanzienlijke kosten ontwikkelingen meenemen in de veroorzaken begroting Door veranderend klimaat ontstaan er Anticiperen op wetgeving en problemen met vegetatie, riool en ontwikkelingen en meenemen in de water begroting Het vroegtijdig overlijden van een (ex) Verzekeren danwel opvangen binnen bestuurder kan financiele weerstandsvermogen consequenties hebben (verzekerbaar)

Wachtgeldverplichtingen bestuurders

Bij mutaties in het college kunnen wachtgeldverplichtingen ontstaan

Verzekeren danwel opvangen binnen 3 3 weerstandsvermogen

100.000

9

25%

25.000

Juridische procedures

Bezwaren en rechtszaken bij projecten en/of beslissingen

3 2

25.000

6

25%

6.250

Gemeenschappelijke regelingen

Het algemeen bestuur kan besluiten nemen met financiele consequenties waaraan de gemeente vanwege de constructie gehouden is

Binnen projectplannen en besluitvorming aandacht voor hebben Feitelijk niet aanwezig

5 3

50.000

15

100%

50.000

Personeel

Lastig vervulbare vacatures waardoor Aantrekkelijke werkgever blijven externe inhuur noodzakelijk is

3 3

50.000

9

25%

12.500

Veranderende wetgeving

Aanpassing in wetgeving leveren kosten op die niet altijd voldoende worden gecompenseerd

3 3

50.000

9

25%

12.500

subtotaal structureel

343.750

Anticiperen op ontwikkelingen

49

Risico's met incidenteel effect Ramp c.q. groot incident Gemeente wordt door bijvoorbeeld het ministerie niet volledig gecompenseerd voor de kosten die gemaakt zijn Rechtspositionele consequenties

Personeel

Binnen elk bedrijf kunnen situaties aan de orde zijn waarbij er kosten optreden voor besluiten met rechtspostionele consequenties. De gemeente is hiervoor eigen-risicodrager. Langdurige uitval door ziekte

Feitelijk niet aanwezig

1 3

50.000

3

0%

0

Voorziening voor treffen dan wel opvangen binnen weerstandsvermogen

3 3

75.000

9

50%

37.500

Goede begeleiding zieke werknemers

3 3

80.000

9

50%

40.000

Informatiebeveiliging/ privacy Schades

Hacks, privacyissues, uitval systemen Beveiliging op orde, bewustwording

3 3

100.000

9

50%

50.000

Schade door eigendommen van de In principe geldt hiervoor de gemeente (bijvoorbeeld door bomen) aansprakelijkheidsverzekering van de gemeente, echter er is altijd een risico dat het niet past binnen de voorwaarden, bijvoorbeeld het niet uitvoeren van inspecties

3 3

30.000

9

50%

15.000

Planschade

Niet binnen de Feitelijk niet aanwezig exploitatieovereenkomst af te dekken planschades Geen volledige compensatie voor Sturen op zorgvragers, preventie, kosten (o.a. zorg, juridische kosten, advies inwinnen ontwikkelingen in de omgeving) geen volledige compensatie voor de Bepaalde begrote posten gemaakte kosten heroverwegen.