Jaarstukken 2023

Wat hebben we bereikt en daarvoor gedaan? Onderwijshuisvesting Onderwijshuisvesting primair onderwijs In 2021 heeft zich een nieuwe school gevestigd in Rozendaal, in het gebouw van de voormalige Torckschool. We willen voor zover dat noodzakelijk is, ook voor deze school de wettelijke taken rondom huisvesting en inspectie op een gedegen wijze oppakken. In 2023 was vooralsnog is dit niet aan de orde geweest. Voor de exploitatie IKC Dorpsschool is de VVE (Vereniging van Eigenaren) IKC Dorpsschool Rozendaal opgericht. Via het ‘Handboek Exploitatie en beheer VVE IKC Dorpsschool Rozendaal’ zijn de taken en verantwoordelijkheden van de eigenaren (Scholengroep Veluwezoom en gemeente) en gebruikers van het gebouw geregeld. Verder is voorzien in een gebruikersoverleg waarin de school, de kinderopvangorganisatie en de gemeente zijn vertegenwoordigd, om zo nodig aanvullende afspraken te maken over het dagelijkse gebruik van het gebouw. In 2023 zijn de eigenaren die in de VVE vertegenwoordigd zijn 2x bij elkaar gekomen. Daarnaast is incidenteel overleg geweest om de kosten beter beheersbaar te maken. In 2023 hebben we binnen de VVE het beheer van de school bij een meer gespecialiseerde partij ondergebracht om meer grip te kunnen houden op het beheer van de IKC Dorpsschool.

Onderwijshuisvesting voortgezet onderwijs De sinds 2008 verplichte regionale samenwerking in het voortgezet onderwijs, tot uitdrukking komend in een Regionaal Plan Onderwijsvoorzieningen (RPO), moet leiden tot een goede regionale afstemming van onderwijsvoorzieningen in het voortgezet onderwijs. Het RPO 2022-2027 bevat voor Het Rhedens een wijziging. Het gaat om een verlenging van een eerdere profielaanvraag voor Het Rhedens Dieren, om onderwijs te kunnen blijven verzorgen binnen het profiel ‘Dienstverlening en producten’. Dit heeft geen gevolgen voor de huisvesting. In 2023 heeft Het Rhedens Rozendaal onze gemeente benaderd vanwege de toekomst van de onderwijshuisvesting op deze locatie. Onderwijsachterstanden Voor het onderwijsachterstandbeleid (OAB) is er een integraal plan opgesteld voor IKC De Dorpsschool (peuteropvang en basisschool). In 2023 is de pilot Bibliotheek op School (BOS) definitief gemaakt. De bibliotheek op school wordt gefinancierd uit Onderwijsachterstandsmiddelen. Binnen de bestaande samenwerking met ons schoolbestuur Primair Onderwijs en onze peuteropvang heeft er een jaarlijks afstemmingsgesprek plaatsgevonden. Met name noodzakelijk vanwege de regiefunctie die wettelijk bij gemeenten is neergelegd op de inzet van de onderwijsachterstandsmiddelen voor voorschoolse en vroegschoolse educatie (vve).

Ook de samenwerking met het consultatiebureau is frequenter belegd. De vve-middelen worden onder meer ingezet voor de toeleiding van ‘doelgroep peuters’ via het consultatiebureau. Hiervoor zijn nu separaat afspraken gemaakt tussen de GGD van VGMM en onze gemeente.

23

Muziekonderwijs Naast bibliotheek op school wordt het muziekonderwijs op school al geruime tijd gesubsidieerd met een gemeentelijke bijdrage voor een vakdocent in de groepen 7 en 8. Dit onderwijs is ook van belang voor de sociaalemotionele ontwikkeling van kinderen en wordt daarom meegenomen in het jaarlijkse overleg met de school over de ontwikkelingen in het onderwijsachterstandsbeleid (OAB). We zoeken in samenspraak met Rheden uit of het muziekonderwijs uit OAB-middelen kan worden gefinancierd. Nationaal Programma Onderwijs (NPO) In januari 2022 hebben wij een plan van aanpak vastgesteld voor de besteding van onze NPO-middelen. Het gaat om een gezamenlijk plan met de gemeente Rheden: omdat kinderen van Rheden en Rozendaal gebruik maken van dezelfde (onderwijs-) voorzieningen, hebben onze gemeenten besloten bij de besteding van deze middelen gezamenlijk op te trekken. De looptijd van het NPO, gericht op de bestrijding van corona gerelateerde onderwijsachterstanden, is met twee jaar verlengd tot en met schooljaar 2024-2025. Binnen de besteding van de NPO wordt onderscheid gemaakt tussen inzet op zorg en inzet op socialisering. De middelen zijn onder meer besteed aan versterking van het Schoolmaatschappelijk werk (SMW) op de PO en VO scholen in Rheden en Rozendaal.

Daarnaast zijn er vakantie-activiteiten en naschoolse activiteiten georganiseerd in de drie grote kernen van de gemeente Rheden en het Biljoenbad in Velp. Bij deze activiteiten werkten cultuurbedrijf RIQQ, Incluzio, de bibliotheek en sportbedrijf ‘Sport in Rheden’ samen. Ook heeft het SMW cursussen gegeven, gericht op het welzijn en sociaal emotionele ontwikkeling van kinderen en jongeren. Combinatiefunctionarissen ‘Sport en cultuur’ Sinds 2017 werken we ten behoeve van de Dorpsschool met gemeente Rheden samen bij de inzet van combinatiefunctionarissen ‘Sport & bewegen, Gezonde leefstijl, Cultuur en digitaal burgerschap’. Deze samenwerkingsovereenkomst is verlengd voor de periode 2023 t/m 2026 en wordt gefinancierd uit een nieuwe Specifieke Uitkering (SPUK), de zogenoemde Brede SPUK, zie verder bij Programma 7 Volksgezondheid. Leerlingenvervoer De uitvoering van het leerlingenvervoer is gemandateerd aan de gemeente Rheden. Het gaat hierbij om de beoordeling wie ervoor in aanmerking komt: een gemeentelijke verantwoordelijkheid. Het feitelijke vervoer wordt uitgevoerd door Avan (Aanvullend vervoer regio Arnhem-Nijmegen), onder verantwoordelijkheid van de BVO DRAN. Het (route gebonden) leerlingenvervoer is een openeindregeling: de uitgaven kunnen sterk fluctueren afhankelijk van het aantal kinderen waarvan de ouder(s) voor een vergoeding in aanmerking komen.

De Rozendaalse bijdrage aan BVO DRAN voor het leerlingenvervoer is in 2023 afgenomen, omdat het extra vervoer is afgenomen.

24

Wat heeft het gekost? Primitieve begroting 2023

Begroting na wijziging 2023

Werkelijk

Saldo

2023

2023

Baten 4.1 Openbaar basisonderwijs 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken totaal baten

57.240 0 0 57.240

57.240 0 0 57.240

108.687 0 64.000 172.687

51.447 0 64.000 115.447

Lasten 4.1 Openbaar basisonderwijs 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken totaal lasten

76.970 368.419 56.445 501.834

76.970 368.419 56.445 501.834

135.307 404.470 96.030 635.806

-58.337 -36.051 -39.585 -133.972

Saldo van baten en lasten

-444.594

-444.594

-463.119

-18.525

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo onttrekkingen en toevoegingen

111.791 0 111.791

111.791 0 111.791

113.791 0 113.791

2.000 0 2.000

Geraamd resultaat

-332.803

-332.803

-349.328

-16.525

Toelichting De lasten en baten bij openbaar basisonderwijs vallen hoger door de SPUK voor COVID19 vertraging (Nationaal Programma Onderwijs, NPO). Hiermee is een bedrag gemoeid van € 69.884. De kosten bij onderwijshuisvesting vallen hoger uit doordat de doordecentralisatie aan het Rhedens hoger uitvalt, die bedrag is gelijk aan de component voor huisvesting voortgezet onderwijs in het Gemeentefonds. De lasten en baten bij onderwijsbeleid vallen hoger uit doordat de SPUK onderwijsachterstandenbeleid (€ 64.000) hier wordt verantwoord. De onttrekking uit de reserves betreft de onttrekking van de afschrijving van de Dorpsschool uit de reserve kapitaallasten.

25

Programma 5: Openbaar groen, sport, cultuur en recreatie Wat wilden we bereiken? Binnen dit programma zijn verschillende thema’s gebundeld tot een programmatische aanpak op gemeentelijk niveau en in regionaal verband om te komen tot randvoorwaarden voor een passend sporten cultuuraanbod voor de inwoners van de gemeente Rozendaal en voor het stimuleren van een gezonde leefstijl. Waar daar de noodzaak toe is, richten we ons op specifieke doelgroepen, zoals jongeren, ouderen en mensen met een beperking. In regionaal verband (o.a. Veluwe op1) werken we samen om toerisme te stimuleren om naar onze regio te komen en daarnaast de juiste balans te vinden tussen recreatie en natuur op de Veluwe. In de opgaven van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen zetten we ons in het bijzonder in op de Opgave Ontspannen Regio en de Opgave Groene Groei. In 2023 ging dat in het bijzonder over het volgende.

Het komen tot randvoorwaarden voor een passend sport- en cultuuraanbod voor de inwoners van de gemeente Rozendaal en voor het stimuleren van een gezonde leefstijl; Het beheren van de uitstekende kwaliteit van de openbare ruimte door goed onderhoud en duurzaam openbaar groen; Het op peil houden van de cultuurvoorzieningen; In stand houden van de binnen de gemeente aanwezige monumenten; Het opstellen van een meerjarig bomenplan om het groene karakter van Rozendaal te behouden; Onze speelplaatsen voorzien van uitdagende en veilige speeltoestellen; Een grondige aanpak van onderhoud van ’t Rond aan de Kraijesteijnlaan om een stabiele, onderhoudsvriendelijke en aantrekkelijke situatie te bereiken.

Wat hebben we bereikt en daarvoor gedaan? Sport en preventieakkoord Het Sport- en beweegakkoord 2020-2022 Rheden en Rozendaal is in 2023 geëvalueerd en deze evaluatie heeft input opgeleverd voor een Plan van Aanpak voor een nieuwe SPUK (Specifieke uitkering). Het Rijk heeft budgetten voor het Lokaal sport- en beweegakkoord 2020-2022 in 2023 toegevoegd aan deze nieuwe SPUK de ‘specifieke uitkering sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis 2023-2026’. De SPUK wordt ook weer gezamenlijk met Rheden uitgevoerd. Een deel van de middelen die wij ontvangen, wordt ingezet in het ‘Plan van Aanpak voor het Gezond en Actief Leven Akkoord 2023-2026’. Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie In 2023 is de gemeente Rheden begonnen met een deel van het groot onderhoud aan Openluchttheater De Pinkenberg. Het betreft een aanvulling op een eerdere, kleinere renovatie. De kern hiervan wordt gevormd door renovatie van de tribune en het podium, inclusief sanering van de hier aanwezige vervuilde grond. Een verzoek van de gemeente Rheden om een financiële bijdrage is gehonoreerd in 2020 en deze bijdrage is in 2023 door ons aan de gemeente Rheden overgemaakt. Het Openluchttheater wordt geëxploiteerd door het Rhedense cultuurbedrijf RIQQ.

Via subsidies wordt een aantal culturele activiteiten en organisaties ondersteund, zoals het (Veluwe)Zoom! Kamermuziekfestival, Festival Klaterklanken en de Koninklijke Rozendaalsche Kapel. Daarnaast is in 2023 de samenwerking tussen bibliotheek Veluwezoom met RIQQ een volgende fase ingegaan door het aanstellen van één directeur voor beide organisaties. Met ingang van 1 januari 2024 gaan beide organisaties samen verder onder de naam “De Zoomerij” Monumenten In 2023 zijn er geen subsidies verstrekt voor onderhoudswerkzaamheden aan gemeentelijke monumenten. Wel zijn er verschillende vergunningen verleend voor het plaatsen van zonnepanelen op monumenten en/of woningen in het gemeentelijk beschermd dorpsgezicht. Dit is mogelijk na een aanpassing van het welstandsbeleid

26

(Nota ruimtelijke kwaliteit). In december 2023 hebben wij de Brandtoren Rozendaalse veld aangewezen als gemeentelijk monument. Bibliotheek Op grond van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) moet elke gemeente haar inwoners toegang verschaffen tot een bibliotheekvoorziening. Door subsidiëring van bibliotheek Velp, als onderdeel van bibliotheek Veluwezoom (Rheden, Renkum en Rozendaal), heeft Rozendaal ook in 2023 aan deze wettelijke verplichting voldaan. De Wsob wordt aangepast en per 2025 krijgen gemeenten in plaats van de huidige bevorderingstaak voor het bibliotheekwerk een zorgplicht, zodat de inwoners binnen een redelijke afstand toegang hebben tot een volwaardige bibliotheek. In de voorbereiding op deze zorgplicht hebben wij in samen met de gemeente Rheden en de bibliotheek een eenmalige specifieke uitkering (SPUK) aangevraagd, de ‘Regeling eenmalige specifieke uitkering en subsidies lokale bibliotheekvoorzieningen’. Primaire doel van deze SPUK is het versterken van de bibliotheek in Velp. Bomenplan Er is een start gemaakt met omliggende gemeenten om samen een plan van aanpak op te stellen rondom de problematiek over waardevolle bomen als gevolg van klimaatverandering. De verdere uitwerking hiervan vindt plaats in 2024. ’t Rond In het najaar van 2023 is begonnen met de renovatie van ’t Rond aan de Kraijesteijnlaan.

Dit is gebeurd in goed overleg met omwonenden. Een grote hoeveelheid grond is overgebracht van verschillende locaties in Rozendaal om de helling van het talud minder scherp te construeren en deze zo meer klimaatbestendig te maken. Door de destijds erg slechte weersomstandigheden is een groot deel van de afrondende werkzaamheden verzet naar het voorjaar van 2024. Beheer openbaar groen Om het groene karakter van de gemeente Rozendaal te behouden wordt er samen met de werknemers van Scalabor en verschillende buitenbedrijven in goede samenwerking met de gemeente het hele jaar het onderhoud gepleegd op verschillende plakken in het openbaar groen. In verschillende houtwallen is er door het kappen van ongewenste bomen en struiken meer licht en ruimte gecreëerd om zo de groei van gewilde soorten te stimuleren. Een groot deel van het gazon aan de Bremlaan is ingeplant met breed bloeiend bloembollen pakket. Op verschillende locaties worden gazons zijn niet meer gemaaid en zijn ingezaaid met een meerjarig bloemenmengsel zodat bloemrijk gras kan ontstaan om zo de biodiversiteit te bevorderen. In 2022 zijn de plantsoenen aan de Steenhoek gerenoveerd. In samenwerking met een groep zeer enthousiaste omwonende wordt er onderhoud gepleegd aan deze plantsoenen. Niet alle beplanting is goed aangeslagen en in 2023 zijn er verschillende acties geweest om de ontstane gaten te vullen.

In juli 2023 heeft de raad de aanscherping van de Groenvisie 2022-20226 aangenomen. De aanscherping geeft een duidelijker beeld op welke locaties de biodiversiteit versterkt wordt en biedt zicht op hoe wij de positie van fauna willen verstevigen in Rozendaal. In april 2023 heeft de gemeente samen met de werkgroep biodiversiteit de week van de groene tuin georganiseerd. In deze week zijn er lezingen gehouden en activiteiten georganiseerd rondom klimaatadaptatie en biodiversiteit. Week van de groene tuin is ontstaan na een onderzoek van Van Hall Larenstein met als doel om de communicatie rondom biodiversiteit te verstevigen. Belevingsobject In Rozendaal is in 2023 één belevingsobject geplaatst op de kruising Kerklaan-Beekhuizenseweg. Met dit belevingsobject willen we inwoners en bezoekers kennis laten nemen van het unieke erfgoed dat een toonbeeld is van (inter)nationale tuin en landschapskunst en zich daarmee (meer) verbonden voelen. Verspreid door het gebied(gemeenten Brummen, Rheden, Rozendaal en Arnhem) worden meerdere mini-exposities (belevingsobjecten) geplaatst in de vorm van interactieve buitenobjecten. Rozendaal heeft een eenmalige

27

bijdrage ad. € 6.600 ingebracht. Groene Metropoolregio Voor wat betreft de resultaten binnen de Groene Metropoolregio (Opgave Groene Groei en Ontspannen Regio verwijzen we naar programma 8.

Wat heeft het gekost? Primitieve begroting 2023 Baten 5.1 Sportbeleid en activering 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie 5.5 Cultureel erfgoed 5.6 Media 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie totaal baten

Begroting na wijziging 2023

Werkelijk

Saldo

2023

2023

0 0 0 0 0 0 0

0 0 0 0 0 0 0

26.304 0 0 0 177.527 0 203.831

26.304 0 0 0 177.527 0 203.831

Lasten 5.1 Sportbeleid en activering 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie 5.5 Cultureel erfgoed 5.6 Media 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie totaal lasten

3.265

3.265

41.887

4.880 1.690 39.635 121.073 170.543

4.880 1.690 39.635 149.803 199.273

78.072 4.780 215.241 146.821 486.802

-38.622 0 -73.192 -3.090 -175.606 2.982 -287.529

Saldo van baten en lasten

-170.543

-199.273

-282.971

-83.698

18.258 0 18.258

46.988 0 46.988

103.523 0 103.523

56.535 0 56.535

-152.285

-152.285

-179.447

-27.162

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo onttrekkingen en toevoegingen Geraamd resultaat

Toelichting De lasten en baten bij sport vallen hoger uit door het onderdeel sport van de brede SPUK hier moet worden verantwoord (€ 26.000). De lasten bij kunst vallen hoger uit door de bijdrage aan theater de Pinkenberg (€ 75.000) welke volgens raadsbesluit wordt onttrokken uit de algemene reserve wat de hogere onttrekking bij mutaties reserves verklaard. De lasten en baten bij media vallen hoger uit door de SPUK Bieb (€ 176.000).

28

Programma 6: Sociaal domein Wat wilden we bereiken? Als gemeente willen we in brede zin mogelijkheden scheppen en randvoorwaarden creëren voor het welzijn en de ontwikkeling van onze inwoners in het algemeen en van specifieke doelgroepen in het bijzonder. Hierbij denken we bijvoorbeeld aan jongeren die in hun ontwikkeling worden bedreigd en aan kwetsbare ouderen. De kern van het sociaal domein wordt gevormd door de drie gedecentraliseerde wetten: de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Jeugdwet en de Participatiewet. Maar het gaat in dit programma ook om onderwerpen zoals kinderopvang, de huisvesting van statushouders en het verlenen van welzijnssubsidies. In 2023 is, naast een groot aantal reguliere taken, invulling gegeven aan: We willen kwetsbare mensen op een deugdelijke wijze ondersteunen. Daarvoor is er voor gekozen om de uitvoering van wettelijke taken, in het bijzonder de toegang tot de (wettelijke) voorzieningen te beleggen bij de gemeente Rheden. Het tegen gaan van energiearmoede. Invulling geven aan het vraagstuk Beschermd Wonen.

Wat hebben we bereikt en daarvoor gedaan? Regionale samenwerking: een betrouwbare partner Voor het bereiken van onze resultaten in het Sociaal domein zijn we in hoge mate aangewezen op samenwerking met anderen. Het gaat dan niet alleen over onze samenwerking met Rheden, al jaren onze ‘preferred partner’ in het brede sociaal domein. Vanaf de inwerkingtreding van de drie sociale decentralisaties, in 2015 (nieuwe Wmo (de Wmo2015), Participatiewet ‘nieuwe stijl’ en Jeugdwet), wordt er steeds meer regionaal samengewerkt. Ingegeven door de praktische noodzaak, maar ook door verplichtingen zoals de VNG Norm voor opdrachtgeverschap die voor zwaardere zorgvormen (Beschermd Wonen en Jeugdzorg), regionale samenwerking afdwingt. Gemeenten werken onder meer samen in de Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein Centraal Gelderland (2017), kortweg MGR SD-CG. Waarbij als eerste samenwerkingsmodule de inkoop van maatwerkvoorzieningen Jeugdhulp en Wmo regionaal is georganiseerd. Ook het doelgroepenvervoer is vanaf 2016 regionaal vormgegeven in een GR, de Bedrijfsvoeringsorganisatie Doelgroepenvervoer Regio Arnhem Nijmegen (BVO DRAN). Herzien samenwerkingsafspraken Sociaal Domein met Rheden In 2023 hebben de colleges van Rheden en Rozendaal overeenstemming bereikt over nieuwe samenwerkingsafspraken in het Sociaal domein, inclusief afspraken over de bekostiging voor 2024 en 2025.

Deze nieuwe afspraken houden onder meer in een overdracht van beleidstaken naar Rheden, naast de al eerder bij Rheden belegde uitvoering en ondersteunende werkzaamheden. Energiearmoede Onder energiearmoede verstaan we een situatie waarin ‘een substantieel deel (als richtsnoer: meer dan 10%) van het besteedbaar inkomen wordt uitgegeven aan het adequaat warm houden van de woning’. Door stijgende energieprijzen wordt dit een maatschappelijk probleem. De bestrijding van energiearmoede gaat, waar deze leidt tot besparingsmaatregelen, goed samen met de energietransitie, een andere gewenste ontwikkeling. Zie Programma 7 Volksgezondheid en milieu. Bij de aanpak van energiearmoede is naast de facilitering van besparingsmaatregelen, ook sprake van een eenmalige energietoeslag. Deze regeling is 2023 nog één keer gecontinueerd en in Rheden en Rozendaal uitgebreid tot de doelgroep met een inkomen t/m 150% van het wettelijk sociaal minimum. Waarbij voor de inkomensgroep tussen 120% en 150% Wsm een lichte vermogenstoets gold. In 2023 hebben 17 huishoudens een eenmalige energietoeslag ontvangen.

29

Welzijnssubsidies (overige) • Efficiëntere uitvoering. Op basis van onze ASV en de hiervan afgeleide Subsidieregeling Sociaal domein worden enkele grote en verschillende kleinere organisaties/activiteiten binnen het Sociaal domein in brede zin gesubsidieerd. Vanaf 2023 werken wij voor de kleinere welzijnssubsidies (tot € 5.000) met een subsidiekader, met een werkingsduur tot en met 2026. Dit heeft geleid tot een vermindering van administratieve lasten, zowel voor de aanvragers als voor de gemeente. • In 2023 is het Huisbezoek Vitaal en Veilig Thuis gestart met een doorloop in 2024. Het gaat om een herziene versie van het Huisbezoekproject 75plus. Ook nu vormen ouderen van 75 jaar en ouder de doelgroep, maar het bereik is uitgebreid met veiligheid. Vluchtelingen In 2023 heeft onze gemeente twee statushouders gehuisvest, waarmee tot 1 januari 2024 aan de huisvestingstaakstelling is voldaan. De maatschappelijke begeleiding wordt verzorgd door Vluchtelingenwerk. Opvang Oekraïners Op 1 april 2023 zijn op ‘De Bosrank’ 55 opvangplekken voor Oekraïense vluchtelingen gerealiseerd. De opvang van de Oekraïense vluchtelingen heeft gezorgd voor een verhoging van onze baten en lasten. In de paragraaf Opvang vluchtelingen en ontheemden komen wij hier uitgebreid op terug.

Sociale werkvoorziening Per 2018 hebben de tien bij het voormalige regionale SW-bedrijf (GR Presikhaaf Bedrijven) aangesloten gemeenten hun Wsw-medewerkers voor vijf jaar ondergebracht bij het nieuw gevormde arbeidsontwikkelingsbedrijf BV Scalabor. In 2021 hebben Scalabor en de gemeenten besloten de samenwerking vanaf 2023 in beginsel voort te zetten, tegen een hogere vergoeding voor Scalabor. De uitstroom van Wswmedewerkers, merendeels door pensioen, wordt niet gecompenseerd doordat de toegang tot de Wsw vanaf 2015 is afgesloten voor nieuwe medewerkers. De nieuwe overeenkomst geldt voor 2023 en 2024. Voor Rozendaal gaat het om twee personen. Daarnaast is in 2023 de overeenkomst met Scalabor voor inwoners met een lagere arbeidsproductiviteit (‘Module 8’) met twee jaar verlengd. Hierbij zijn geen Rozendalers betrokken. Participatiewet In 2023 is leefgeld uitgekeerd aan 38 Oekraïense gezinnen. In het verlengde van de reguliere afspraken werd de uitvoering van deze regeling tegen een extra vergoeding door Rheden verzorgd. Het leefgeld wordt betaald uit het budget Bijzondere bijstand. De gemeente krijgt dit vergoed vanuit het Rijk. In 2023 hebben we over 2022 € 11.577 terugontvangen vanuit de Vangnetregeling Participatiewet. We konden hiervoor in aanmerking komen omdat de uitgaven aan uitkeringen aanmerkelijk hoger waren dan ontvangen via het ministerie van SZW.

De ontwikkelingen in de Uitkeringen in 2023 zijn dusdanig, dat we ook over 2023 weer een beroep zullen moeten doen op de Vangnetregeling. Dit is overigens een tijdelijke situatie. De financiering vindt voor onze gemeente, als kleine gemeente met minder dan 20.000 inwoners, plaats op basis van historische gegevens. Hierbij is sprake van een vertraging van twee jaar (T-2 systematiek), dus de hogere aantallen over 2022 vinden hun doorwerking in 2024. (Wet) Maatschappelijke ondersteuning Sinds 2019 geldt er een abonnementstarief Wmo voor maatwerkvoorzieningen (natura en persoonsgebonden budget (PGB), zoals hulp bij het huishouden, hulpmiddelen, trapliften en woningaanpassingen) en voor algemene voorzieningen met een duurzame hulpverleningsrelatie. Omdat de Wmo een openeinderegeling is, en het in Rozendaal om kleine aantallen gaat, kunnen de uitgaven sterk fluctueren. Zo was er in 2023 sprake van hoge uitgaven aan woningaanpassingen, veroorzaakt door één grote voorziening. Ook de uitgaven voor hulp bij het huishouden zijn gestegen. Beschermd wonen Met de doordecentralisatie is de taak voor het Beschermd Wonen (en Maatschappelijke Opvang) niet meer bij 43 centrumgemeenten, maar bij elke gemeente afzonderlijk belegd. Rozendaal participeert in de regionale 30

samenwerking Centraal Gelderland voor beschermd wonen voor mensen met een lichte verstandelijke beperking en met psychische problematiek. Het woonplaatsbeginsel voor Beschermd Wonen treedt naar verwachting op 1 januari 2026 in werking. (De uitvoering van Maatschappelijke Opvang (opvang van kwetsbare groepen zoals dakof thuislozen) blijft bij Arnhem belegd.) Bij de decentralisatie van Beschermd Wonen (BW) wordt de centrumgemeenteconstructie weliswaar beëindigd, maar gemeenten moeten regionaal blijven samenwerken. Over 2021, 2022 en 2023 het Rijk ambulantiseringsmiddelen aan de gemeenten beschikbaar gesteld die door Arnhem over gemeenten verdeeld zijn. Voor 2021 gaat het bij deze middelen, bedoeld voor zorg en ondersteuning van zelfstandig wonende BWcliënten, voor Rozendaal om € 3.839. Voor 2022 en 2023 gaat het om substantiële bedragen: € 165.900 voor onze gemeente (opgebouwd uit basisbudget € 150.000 en € 15.900 objectief budget (=o.b.v. een nog verder uit te werken objectief verdeelmodel). Rozendaal ontvangt overigens geen middelen voor zogeheten secundaire kosten omdat onze gemeente geen cliënten BW heeft, noch voorzieningen op haar grondgebied. In 2023 hebben de samenwerkende gemeenten regionale financieringsafspraken gemaakt, dit omvat onder meer een tijdelijke solidariteitsregeling. Mocht er een aanvraag BW komen dan schatten wij de kosten op € 70.000 in.

Dit bedrag nemen wij mee bij de risico-inventarisatie bij de begroting 2024 waarmee dit tot uitdrukking komt in de weerstandsratio. Daarnaast is het, gezien de hoogte van het bedrag, raadzaam deze middelen in ieder geval de eerste jaren te reserveren ter opvang van mogelijke kosten. De kosten voor eigen inwoners in BW en van een eventuele aanvraag vanuit de regio over de solidariteitsregeling kunnen hiermee worden afgedekt. Daarnaast kunnen uit zo’n budget ook kosten voor de uitvoering van de sociaal-domeintaken door de gemeente Rheden worden betaald. Beschermd wonen valt onder de Wmo en daarmee onder de samenwerkingsafspraken met gemeente Rheden. Het ligt in de rede een deel van de middelen die worden ontvangen voor BW in te zetten voor de uitvoering van BW door de gemeente Rheden. Gemeenten dienen een Uitvoeringsplan te schrijven en de gemeente Rheden doet dat mede namens onze gemeente. Meld- en adviespunt Kindermishandeling en Huiselijk Geweld Veilig Thuis Gelderland Midden (VT) is als zelfstandige stichting ondergebracht bij VGGM. De rol van VT is sinds 2019 uitgebreid op grond van de herziene Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. De gemeentelijke bijdrage is grotendeels gebaseerd op aantal inwoners en voor nog geen 10% op ‘productie’ (daadwerkelijk aantal casussen).

Jeugdhulp inclusief geëscaleerde zorg De uitvoering van de Jeugdwet is aan de gemeente Rheden gemandateerd. Het Meerjarenbeleidskader Sociaal Domein is het vigerende beleidskader. De afgelopen jaren is het aantal jeugdigen dat een beroep deed op jeugdhulp landelijk en ook in Rozendaal toegenomen. Om besparingen in de Jeugdhulp te realiseren, werken we regionaal samen. De coronapandemie heeft de problematiek van kwetsbare jeugdigen verscherpt. We zien dat in terug in zwaardere en langere trajecten en daarmee hogere uitgaven. De verscherpte problematiek zal bij een aantal kwetsbare jongeren mogelijk nog enkele jaren doorwerken. Dit vormt een onderstreping van de financiële risico’s die we lopen, op grond van onze kleine aantallen. Regionale ontwikkelingen jeugdhulp In Centraal Gelderland wordt binnen het sociaal domein al een aantal jaar intensief samengewerkt. In het voorjaar 2023 zijn de regionaal samenwerkende gemeenten gestart met een Regionaal Uitvoeringsplan Jeugd. In het Uitvoeringsplan wordt beschreven hoe de gemeenten de drie thema’s: Kind- en Gezinsbescherming, Versterken Lokale Toegang en Complexe Hulpvragen, gezamenlijk willen vormgeven en uitvoeren. Landelijke ontwikkelingen kunnen in de komende jaren aanleiding zijn om sommige activiteiten gezamenlijk te heroverwegen of regionaal bij te stellen.

31

Lokale ontwikkelingen Jeugdhulp: In 2021 is Rheden mede namens onze gemeente gestart met de opdracht ‘lokaal maatwerkdiensten jeugdhulp’ (uitvoering door acht jeugdhulporganisaties). Daarnaast zijn de ondersteuners Jeugd en Gezin (OJG, ook bekend als POH’ers (praktijkondersteuners huisartsen) gestart. Hiervoor zijn in eerste instantie middelen ingezet vanuit het regionale Transformatieplan Jeugd, voor het versterken van de lokale toegang. De Rozendaalse middelen zijn hierbij samengevoegd met die van Rheden en ingezet voor de financiering van een OJG (praktijkondersteuner), gerelateerd aan de huisartsen in Velp. De OJG biedt laagdrempelige hulp en vormt een voorliggende voorziening. Deze brengt kosten met zich mee maar levert een besparing op, met name op uitgaven Jeugd GGZ. Echter, wij zien in 2023 een grote toename van de uitgaven aan jeugdhulp. Bij de lokale maatwerkdiensten is de toename geringer dan in 2022, toen sprake was van een verdubbeling ten opzichte van 2021. Maar ook nu nog is er sprake van een forse toename. Bij de begroting 2024 – 2027 is al rekening gehouden met de structureel hogere kosten.

32

Wat heeft het gekost? Primitieve begroting 2023

Begroting na wijziging 2023

Werkelijk

Saldo

2023

2023

Baten 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 Wijkteams 6.3 Inkomensregelingen 6.4 Begeleide participatie 6.5 Arbeidsparticipatie 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ 6.72 Maatwerkdienstverlening 186.81 Geëscaleerde zorg 18+ 6.82 Geëscaleerde zorg 18totaal baten

0 0 61.000 0 0 0 9.000 0 0 0 70.000

0 0 72.577 0 0 0 9.000 0 0 0 81.577

3.431.451 0 79.560 0 0 0 5.225 0 331.800 0 3.848.036

3.431.451 0 6.983 0 0 0 -3.775 0 331.800 0 3.766.459

Lasten 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 Wijkteams 6.3 Inkomensregelingen 6.4 Begeleide participatie 6.5 Arbeidsparticipatie 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ 6.72 Maatwerkdienstverlening 186.81 Geëscaleerde zorg 18+ 6.82 Geëscaleerde zorg 18totaal lasten

54.423 0 121.900 68.177 1.085 220.998 155.579 285.940 0 0 908.102

54.423 0 121.900 68.177 1.085 350.298 141.579 285.940 0 0 1.023.402

3.450.708 0 156.877 69.580 2.368 364.887 170.046 474.968 331.800 0 5.021.234

-3.396.285 0 -34.977 -1.403 -1.283 -14.589 -28.467 -189.028 -331.800 0 -3.997.832

Saldo van baten en lasten

-838.102

-941.825

-1.173.198

-231.373

7.000 0 7.000

7.000 0 7.000

0 0 0

-7.000 0 -7.000

-831.102

-934.825

-1.173.198

-238.373

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo onttrekkingen en toevoegingen Geraamd resultaat

Toelichting De lasten en baten op 6.1 samenkracht en burgerparticipatie vallen hoger uit doordat de lasten en baten van project OOR hier worden verantwoord. Daarnaast worden hier de kosten van project Een mens is geen nummer voor € 33.000 verantwoord. De energietoeslag heeft € 22.000 gekost. De kosten bij 6.3 inkomensregelingen vallen hoger uit door een hoger aantal bijstandsgerechtigden. De kosten bij 6.6 maatwerkvoorzieningen vallen hoger uit door de inhuurkosten die nodig waren als gevolg van het vertrek van een van de medewerkers. De kosten bij 6.72 maatwerkdienstverlening vallen hoger uit door stijgende kosten voor PGB’s en toenemende kosten bij jeugdzorg als gevolg van een stijging van het aantal cliënten met ruim 20%. De kosten en opbrengsten bij 6.81 geëscaleerde zorg betreffen de inkomsten m.b.t beschermd wonen.

33

Programma 7: Volksgezondheid en milieu Wat wilden we bereiken? Werken aan het brede begrip duurzaamheid. Wij gaan het hitteplan opstellen voor de toenemende hittestress. Het beheren en onderhouden van de begraafplaats om deze duurzaam in stand te houden met zijn unieke karakter. Een aantal monumentale grafkelders en graven begint in vervallen staat te verkeren. In 2023 willen wij inzichtelijk krijgen wat de financiële consequenties zijn voor de gemeente Uitvoering geven aan inentingsprogramma’s. Wij willen vanaf 2023 vanuit een nieuwe, binnen regioverband lokaal ingekleurde, gezondheidsvisie gaan werken. In 2023 willen we het aantal kilo’s restafval per huishouden doen afnemen. We willen in het beheer van ons gemeentelijk vastgoed (in het bijzonder het gemeentehuis) een bijdrage leveren aan vermindering CO2-uitstoot en energiebesparing. In het kader van de DPRA (Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie) willen we de wateroverlast in de omgeving van de Kapellenberglaan samen met de gemeente Rheden (componistenbuurt) verminderen.

Wat hebben we bereikt en daarvoor gedaan? Energietransitie Uitvoeringsagenda Rozendaal Energieneutraal 2050 Op 13 september (B&W) en op 27 september (gemeenteraad) is de uitvoeringsagenda Rozendaal energieneutraal 2050, inclusief bijbehorende budgetten vastgesteld. Met deze uitvoeringsagenda voor de planperiode 2023-2025 wordt ingezet op voortzetting van de ingezette werklijnen richting een Energieneutraal Rozendaal in 2050 en is de uitvoering daarvan voor de komende periode (begrotingstechnisch) geborgd. Start opstellen buurtuitvoeringsplannen warmte Vanuit de in 2021 vastgestelde Transitievisie warmte zijn we in 2022 gestart met het proces voor het opstellen van buurtuitvoeringsplannen voor de wijken Delhoevelaan, Leermolens Enk en Moestuin. Samen met bewoners brengen we in beeld hoe woningen aardgasvrij gemaakt kunnen worden. Dit proces wordt vervolgd in 2023. Regionale Energie Strategie Binnen de regionale samenwerking in de Groene Metropoolregio is een regionale Energie Strategie 1.0 opgesteld. Vooruitlopend op het opstellen van een milieueffectrapportage voor de RES 2.0 is een notitie ‘reikwijdte en detailniveau (NRD)’ opgesteld. Onze zienswijze op het NRD is op 13 december 2022 door de gemeenteraad vastgesteld.

Riolering In 2022 is door uw raad het geactualiseerde verbreed gemeentelijk Rioleringsplan 2023 t/m 2027 (vGRP) vastgesteld, dat als basis zal dienen voor een beleidsmatige aanpak water(berging). In overeenstemming met het verbreed gemeentelijk Rioleringsplan zijn in 2023 voorzieningen getroffen om meer hemelwater te bergen in Rozendaal. Dit betreft een aantal voorzieningen in de Petronella van Hoornstraat als onderdeel van het groot onderhoud wegen. Afvalstoffenbeheer In 2023 is een onderzoek ingesteld naar de doelmatigheid van onze huidige milieustraat en afvalverwerking en wordt een plan gemaakt voor het kunnen opvangen van de verschillende milieustromen eventueel met andere gemeenten. In december hebben we de raad op de hoogte gesteld van de plannen om de activiteiten van onze huidige milieustraat op te heffen en elders te gaan onderbrengen. Onderzoek naar een alternatieve locatie loopt.

34

Verminderen wateroverlast omgeving Kapellenberglaan In samenspraak met de gemeente Rheden is er in 2023 een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden voor het verminderen van wateroverlast in de omgeving van de Kapellenberglaan en de componistenbuurt in Velp. Dit in het kader van de regeling DPRA (Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie). De start voorbereiding is gepland in 2025 en de uitvoering in 2026. Dit gezamenlijke project komt in aanmerking voor de impulsregeleng klimaatadaptatie. Begraafplaats In het najaar van 2023 hebben er snoei- en kapwerkzaamheden plaatsgevonden op de begraafplaats. Aan de hand van de tweejaarlijkse veiligheid controle is dit uitgevoerd om er voor te zorgen dat vallend hout geen schade kan toebrengen aan monumenten en bezoekers. Er is begonnen duidelijkheid te creëren ten aanzien van de verantwoordelijkheid en financiële gevolgen rondom de monumentale graven. Volksgezondheid In 2023 hebben we besloten geen nieuwe Nota Publieke gezondheid op te stellen. In plaats daarvan wordt publieke gezondheid geïntegreerd in ons Visiedocument Sociaal domein, uit te brengen in het voorjaar van 2024. Verder hebben we, samen met Rheden en begeleid door VVGM/GGD, een lokaal Hitteplan uitgebracht; een communicatieplan om de nadelige gevolgen van langdurige hitte te beperken.

Een Lokaal integraal Plan, het ‘Gezond en Actief Leven Akkoord’ vormde de basis voor het aanvragen van een nieuwe Specifieke Uitkering (SPUK): de ‘Specifieke uitkering versterking voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis 2023-2026’. In het kader van deze zogenoemde SPUK BREED is in 2023 € 70.001 ontvangen. Eveneens in 2023 zijn het bestaande Sport- en beweegakkoord Rheden Rozendaal en het Preventieakkoord geëvalueerd en samengevoegd tot één Sport- en Preventieakkoord Rheden Rozendaal. Een deel van de Brede SPUK is in 2023 ingezet voor: - combinatiefuncties Sport & Bewegen, Gezonde leefstijl, Cultuur & Digitaal burgerschap; - bovengenoemd Sport- en preventieakkoord en - versterking van de kennis- en adviesfunctie van de GGD.

Wat heeft het gekost? Primitieve begroting 2023

Begroting na wijziging 2023

Werkelijk

Saldo

2023

2023

Baten 7.1 Volksgezondheid 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer 7.5 Begraafplaatsen en crematoria totaal baten

10.000 158.655 232.457 0 103.304 504.416

10.000 158.655 232.457 0 103.304 504.416

34.523 160.095 282.860 100.595 81.450 659.523

24.523 1.440 50.403 100.595 -21.854 155.107

Lasten 7.1 Volksgezondheid 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer 7.5 Begraafplaatsen en crematoria totaal lasten

71.634 135.137 183.561 52.115 37.474 479.921

76.134 135.137 183.561 171.865 37.474 604.171

101.744 153.448 175.726 181.012 39.602 651.531

-25.610 -18.311 7.835 -9.147 -2.128 -47.360

Saldo van baten en lasten

24.495

-99.755

7.992

107.747

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo onttrekkingen en toevoegingen

19.590 0 19.590

275.090 127.750 147.340

179.687 127.750 51.937

-95.403 0 -95.403

Geraamd resultaat

44.085

47.585

59.929

12.344

35

Toelichting De baten en lasten bij volksgezondheid vallen hoger uit doordat hier twee SPUK’s worden verantwoord. Preventie voor € 10.000 en de brede SPUK (onderdeel volksgezondheid) € 24.000. De lasten bij riolering zijn hoger door onderhoudskosten als gevolg van verzakkingen, wateroverlast (pomp Rosendaalselaan) en kosten aan de IBA’s in het buitengebied. De baten bij afval zijn een stuk hoger doordat wij kosten vanaf 2020 alsnog in rekening brengen aan de stichting Nedvang, welke vergoedingen verstrekt voor ingezameld PBD afval. De opbrengsten bij milieubeheer bettreffen de ontvangen CDOKE middelen (€ 89.000) voor de klimaattransitie en een subsidie van de Provincie Gelderland (€ 8.000). Hiermee worden de kosten grotendeels bekostigd waardoor er slechts beperkt een beroep wordt gedaan op de beschikbaar gestelde kredieten. De opbrengst van de leges op de begraafplaats zijn lager uitgevallen.

36

Programma 8: Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Wat wilden we bereiken? Uitvoering geven aan taken binnen de Volkshuisvesting en Ruimtelijke ordening. Zorg dragen voor een prettig woon- en leefklimaat. Voorbereiding op de Omgevingswet. Het eenduidig registreren van basisgegevens over gebouwen en adressen. Het behandelen van planschadeverzoeken.

Wat hebben we bereikt en daarvoor gedaan? Prettig woon- en leefklimaat/taken binnen Volkshuisvesting en Ruimtelijke ordening We willen als regio ‘groeien in balans’: groei in woningen, wegen, fietspaden en werkgelegenheid, in balans met groei van de kwaliteit van onze leefomgeving (natuur, landschap, cultuur, toerisme en recreatie). Om hier invulling aan te geven zijn als onderdeel van de Opgave Ontspannen regio de kansen voor het versterken van ‘het groen en blauw’ (simpel gezegd: de droge en natte natuur) in kaart gebracht in een zogenaamde groen-blauw raamwerk. Soms gaat het om kansen om natuur uit te breiden, soms om kansen door het slim combineren van natuur en landschap met bijvoorbeeld waterberging of duurzame energieopwekking. In november 2023 is in dat kader onder meer het regioarrangement vastgesteld als uitwerking van de verstedelijkingsstrategie, die de raad in het najaar van 2022 heeft vastgesteld. Met betrekking tot volkshuisvestelijk beleid heeft de gemeenteraad in februari 2023 ingestemd met de actualisatie van de Woondeal 2.0 en is in december 2023 de regionale huisvestingsverordening vastgesteld die ziet op de regionale toewijzing van sociale huurwoningen.

Voorbereidingen invoering Omgevingswet In 2023 hebben we, naast de uitvoering van de reguliere taken, samen met onder meer de verschillende ketenpartners zoals provincie en ODRA, de noodzakelijke voorbereidingen getroffen in het kader van de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024. Hiervoor zijn in december 2023 vier verordeningen aangepast en zijn de technische aanpassingen doorgevoerd voor de ontsluiting voor het digitale stelsel Omgevingswet (DSO). Daarnaast zijn de voorbereidingen voor het opstellen van de omgevingsvisie getroffen, onder meer door met adviseurs vanuit de flexpool Groene Metropoolregio een eerste onderzoek uit te voeren naar de (on)mogelijkheden om woningen toe te voegen binnen Rozendaal. Ook zijn er verschillende bijeenkomsten geweest met een werkgroep vanuit de gemeenteraad over de omgevingsvisie/woonvisie. Basisregistraties ruimtelijk domein In 2023 zijn de taken in het kader van de BAG, BGT en aanpalende zaken, zoals gegevensbeheer voor de WOZ belegd bij De Connectie. De uitvoering daarvan verloopt volgens afspraken. Planschade Naar aanleiding van de herziening van het bestemmingsplan die de bouw van IKC Dorpsschool Rozendaal planologisch mogelijk maakt zijn er 12 planschadeverzoeken ingediend. Deze verzoeken worden binnen de wettelijke kaders afgehandeld. Voor de afwikkeling heeft de raad krediet beschikbaar gesteld.

De termijn om verzoeken in te dienen is op 31 januari 2023 geëindigd, hierdoor is nu duidelijk hoeveel verzoeken er zijn ingediend. Op dit moment is nog niet duidelijk wat de definitieve hoogte van de planschade is en wanneer deze definitief wordt vastgesteld. Dit is afhankelijk van lopende (beroeps)procedures, dit is het geval bij 8 van de 12 verzoeken. Kosten voor de eventueel te vergoeden planschade en daarbij horende kosten voor onder meer juridische ondersteuning worden in lijn met staande kaders gedekt uit de algemene reserve.

37

Wat heeft het gekost? Primitieve begroting 2023

Begroting na wijziging 2023

Werkelijk

Saldo

2023

2023

Baten 8.1 Ruimtelijke Ordening 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) 8.3 Wonen en bouwen totaal baten

0 0 51.510 51.510

0 0 26.510 26.510

50.000 300 24.488 74.788

50.000 300 -2.022 48.278

Lasten 8.1 Ruimtelijke Ordening 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) 8.3 Wonen en bouwen totaal lasten

13.200 0 69.220 82.420

27.200 0 69.220 96.420

292.840 0 91.829 384.669

-265.640 0 -22.609 -288.249

Saldo van baten en lasten

-30.910

-69.910

-309.880

-239.970

4.000 0 4.000

18.000 0 18.000

227.268 0 227.268

209.268 0 209.268

-26.910

-51.910

-82.612

-30.702

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo onttrekkingen en toevoegingen Geraamd resultaat

Toelichting De lasten bij ruimtelijke ordening zijn hoger dan begroot omdat de uitgekeerde planschades (€ 225.000) hier zijn verantwoord. Deze kosten worden volgens raadsbesluit onttrokken uit de reserve. Dit verklaart ook de hogere onttrekking bij de mutaties reserves. De lasten bij bouwen en wonen zijn hoger door de verantwoording van de SPUK isolatie woningen. Door de lagere realisatie bij de bouwleges (€ 23.000) zien we dit niet 1 op 1 terug bij de baten.

38

Bijlage wettelijke beleidsindicatoren Per programma worden de verplicht voorgeschreven beleidsindicatoren opgenomen. De informatie die het CBS hanteert is niet in alle gevallen actueel, accuraat (bijvoorbeeld naar peildatum), of adequaat (naar referentiegegevens). Waar mogelijk wordt de informatie in perspectief geplaatst. Programma 0 Bestuur en ondersteuning Begroting Rozendaal 2023

Indicator Formatie (fte per 1.000 inwoners) Bezetting (fte per 1.000 inwoners) Apparaatskosten (€ per inwoner) Externe inhuur (% van de totale loonsom) Externe inhuur (de totale kosten inhuur externen) Overhead (% van totale lasten)

7 7 1.089 13% 181.120 24%

Rekening Rozendaal 2023 7 7 1.115 16% 206.378 25%

Toelichting: Voor deze indicatoren zijn geen landelijke cijfers bekend. Een vergelijking met bijvoorbeeld gemeenten < 25.000 is dan ook niet op basis van deze informatie te maken. T.a.v. de post overhead wordt een nadere uitwerking gegeven in de paragraaf 5 Bedrijfsvoering. Programma 1 Veiligheid In onderstaande tabellen presenteren we de meest recente informatie zoals die door het CBS is aangeleverd via waarstaatjegemeente.nl. De landelijk beschikbare informatie onderschrijft het beeld van Rozendaal als zeer veilige gemeente. In 2019 was er een piek in het aantal verwijzingen naar Halt. We zien dit als een incidentele omstandigheid.

Op het vlak van misdrijven scoort Rozendaal bijzonder goed.

39

Programma 2 Verkeer en vervoer Er zijn geen voorgeschreven beleidsindicatoren die betrekking hebben op dit programma. Programma 3 Economie Hieronder staat de verhouding tussen banen en woningen. Dat varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Het betreft de zogeheten functiemenging. Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen. Het relatief hoge aantal vestigingen wordt beïnvloed door het hoge aantal zzp’ers dat Rozendaal rijk is.

Programma 4 Onderwijs De onderstaande gegevens laten zien in hoeverre er in Rozendaal sprake is van schoolverzuim. Absoluut verzuim heeft betrekking op de schoolplichtige en/of kwalificatieplichtigen in Rozendaal die niet staan ingeschreven bij een school (absoluut). Relatief verzuim betreft de vraag in hoeverre een schoolplichtige wel staat ingeschreven, maar gedurende een bepaalde periode lessen/praktijk verzuimt.

40

Onderstaande tabel geeft weer in hoeverre er sprake is van voortijdig schoolverlaten in Rozendaal, afgezet tegen het gemiddelde in Nederland

Programma 5 Openbaar groen, sport, cultuur en recreatie In Rozendaal wordt door een relatief hoog aantal inwoners gesport (volgens de definitie van het CBS). De landelijke trend is dat er steeds minder gesport wordt. In Rozendaal is het percentage niet-sporters min of meer gelijk gebleven.

Programma 6 Sociaal domein

De netto arbeidsparticipatie drukt uit welk percentage van de potentiële beroepsbevolking daadwerkelijk werkzaam is.

41

42

Programma 7 Volksgezondheid en milieu We zien een afname in het huishoudelijk afval onder het nationale niveau. kg).

Programma 8 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing

43

Het CBS hanteert de volgende beschrijving van demografische druk: het aantal personen van 0 tot 20 jaar én 65 jaar of ouder, per honderd personen van 20 tot 65.

44

Paragrafen Inleiding Naast programma’s zijn er in de begroting ook financiële paragrafen opgenomen. Waar programma’s direct gericht zijn op de burger, geven de paragrafen een dwarsdoorsnede van de financiële aspecten van de begroting, bezien vanuit een bepaald perspectief. Doel van de paragrafen is dat onderwerpen die versnipperd in de begroting staan, worden gebundeld in een overzicht, waardoor de raad een goed inzicht krijgt. Gezien de raad in het stelsel van dualisme kaders stelt en controleert, is het van belang dat de raad inzicht heeft in en overzicht heeft over deze onderwerpen. De raad legt in de paragrafen de beleidslijnen vast met betrekking tot de beheersmatige aspecten. Daarnaast zijn de verplichte paragrafen bedoeld om de raad en het college de financiële positie van de gemeente beter te laten beheersen. De verplichte paragrafen zijn: lokale heffingen; weerstandsvermogen en risicobeheersing; onderhoud kapitaalgoederen; financiering; bedrijfsvoering; verbonden partijen (externe samenwerking); grondbeleid; openbaarheidsparagraaf Woo. Daaraan is een paragraaf Informatieveiligheid (en privacy) toegevoegd. Deze is wettelijk niet verplicht, maar de grote bewegingen op dit terrein, vervlochten met andere bedrijfsvoering aspecten én met alle inhoudelijke programma’s, maken dat we hier aandacht aan besteden.

Door het effect op de gemeente Rozendaal in 2023 hebben wij ervoor gekozen om voor de opvang van Vluchtelingen en ontheemden een aparte paragraaf in het leven te roepen.

45

Paragraaf 1 Lokale heffingen In de jaarrekening wordt ingegaan op de begrote en werkelijke opbrengsten ten aanzien van de lokale heffingen. Het beleid, en eventuele wijzigingen daarin, komen aan de orde in de begroting evenals relevante kengetallen en vergelijkingen. Uitgangspunten tarieven Uitgangspunten voor de lokale heffingen in de begroting 2023 waren als volgt: We corrigeren jaarlijks OZB-tarieven met het inflatiepercentage, voor 2023 was dat 8,5%. Het tarief voor afvalstoffenheffing is gebaseerd op 100% kostendekkendheid. Het tarief voor rioolheffing is gebaseerd op 100% kostendekkend (begrotingsbasis). Op de leges is eveneens het inflatiepercentage van 8,5% toegepast (met uitzondering van producten waarvoor wettelijk vastgestelde tarieven gelden). Begroot 2023 OZB Afvalstoffenheffing Rioolheffing Leges Totaal

Werkelijk 2023

Saldo 2023

498.518 232.457 158.655 163.474

498.022 282.860 160.095 118.577

-496 50.403 1.440 -44.897

1.053.104

1.059.555

6.451

OZB en Wet waardering onroerende zaken (WOZ) In 2023 zijn in het kader van de wet WOZ 742 objecten beschikt waarop in totaal 120 bezwaarschriften zijn ingediend. In 60 gevallen (objecten) is de WOZ-waarde verlaagd. Het percentage gegrond verklaarde bezwaarschriften ten opzichte van het totaal aantal WOZ-objecten komt daarmee uit op 8,0 %. Het hoge aantal bezwaren laat zich verklaren door de gestegen WOZ-waardes en de no-cure-no-pay bureaus die zeer actief zijn geweest. Dat er relatief veel bezwaren zijn gehonoreerd zegt mogelijk iets over de kwaliteit van de waardering. Hierover gaan we in gesprek. Afvalstoffenheffing Per saldo vallen de opbrengsten van afval € 50.400 hoger uit. Dit wordt veroorzaakt door de een na verrekening van opbrengsten van het PBD afval vanaf 2020. Rioolheffing Geen bijzonderheden ten aanzien van deze heffing. Leges Hieronder vallen de opbrengsten op basis van de legesverordening, zoals: Producten van burgerzaken; (Omgevings)vergunningen; Huwelijken; Grafrechten; Overige leges. Vooral de opbrengsten van de begraafplaats en de omgevingsvergunningen zijn in 2023 lager geweest dan geraamd. De opbrengsten van de overige leges voor liggen rond het begrote bedrag.

46

Kwijtschelding De kwijtschelding is vastgelegd in een gemeentelijke regeling kwijtschelding. Kwijtschelding kan worden aangevraagd door particuliere belastingplichtigen voor de volgende belastingen: Onroerende zaakbelasting; Afvalstoffenheffing; Rioolheffing. In 2023 hebben er in totaal 6 huishoudens kwijtschelding ontvangen. Kostendekkendheid van tarieven Onderstaande tabel toont de mate van kostendekkendheid die in 2023 is gerealiseerd. Begroot baten 2023 Bestemmingsbelastingen Afvalstoffenheffing Rioolheffing

Saldo 2023

Werkelijk lasten 2023

Dekkingspercentage 2023

232.457 158.655

282.860 160.095

50.403 1.440

222.658 172.928

127% 93%

subtotaal

391.112

442.955

51.843

395.586

112%

subtotaal

14.310 18.850 500 103.304 26.510 163.474

16.990 17.108 361 81.450 2.667 118.577

2.680 -1.742 -139 -21.854 -23.843 -44.897

43.292 29.884 7.351 120.330 49.350 250.206

39% 57% 5% 68% 5% 47%

554.586

561.532

6.946

645.792

87%

Retributies Rijbewijzen/reisdocumenten Huwelijken/Burg stand APV-vergunningen Begraafrechten Omgevingsvergunning

Totaal

Werkelijk baten 2023

Ten aanzien van afvalstoffenheffing en rioolrecht wordt de kostendekkendheid van de tarieven (100%) berekend op basis van de begroting. Afwijkingen op realisatie worden als onderdeel van het rekeningresultaat beschouwd en niet verrekend met een egalisatiereserve. Verder geldt dat door de kleine schaal van Rozendaal een groot aantal leges niet kostendekkend is te krijgen. Dit geldt met name voor de rijbewijzen/reisdocumenten en de APV-vergunningen. Daarnaast is er door die kleine schaal soms ook sprake van een uitschieter naar boven (> 100%). Bij afval komt dat door een na verrekening van de opbrengsten van het PDB afval vanaf 2020. Lokale lastendruk In onderstaande tabel is te zien hoe de lokale lastendruk zich heeft ontwikkeld, ook ten opzichte van de andere gemeenten. De gemeente op rang 1 heeft de laagste gemeentelijke woonlasten. De relatief slechte klassering voor de lasten van woningeigenaren heeft te maken met de hoge woningwaarde in Rozendaal. De cijfers zijn ontleend aan de atlas lokale lasten van Coelo (Centrum voor onderzoek van de economie van de lagere overheden). Jaar

Eigen woning Huurwoning eenpersoons- meerpersoons- Ranglijst eenpersoons- meerpersoons- Ranglijst huishouden huishouden Coelo huishouden huishouden Coelo 2020 982 1011 365 226 255 2021 1005 1036 350 244 275 2022 1052 1084 314 251 283 2023 1142 1177 329* 274 309 * hoogste woonlasten is nummer 352

47

45 37 37 49*

Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Het weerstandsvermogen geeft antwoord op de vraag in hoeverre een gemeente in staat is om niet afgedekte risico’s op te vangen met gereserveerde financiële middelen (weerstandscapaciteit). Voldoende weerstandsvermogen zorgt ervoor dat de uitvoering van taken en het voorzieningenniveau bij financiële tegenslagen gegarandeerd blijven. Voldoende weerstandsvermogen gaat over twee vragen: 1. Welke risico’s lopen we? 2. Wat is de beschikbare weerstandscapaciteit? Risico’s Een risico is de kans op het optreden van een gebeurtenis met een negatief gevolg voor de gemeente. Een gemeente loopt tal van risico’s die we in meer of mindere mate kunnen inschatten en beheersen. Gemeentelijke risico’s kunnen voortkomen uit de politiek, de aansprakelijkheid, de strategie, financiële samenwerking, het bedrijfsproces en het milieu. Daarnaast zijn zaken als verbonden partijen, open einde regelingen en grondexploitaties bekende onderwerpen waar de gemeente belangrijke risico’s loopt. Risicoprofiel Er zijn meer methoden om een gekwantificeerd risicoprofiel op te stellen, uiteenlopend van meer wetenschappelijke methoden tot meer praktische modellen. Voor alle methoden geldt dat ze geen 100% garantie bieden op volledigheid. Het gaat er immers om risico’s zo goed mogelijk te benoemen waar nog niet op één of andere manier in is voorzien.

De eigenschap van een risico is echter dat men niet weet wat, wanneer of hoe het zich aandient. Voor deze paragraaf kiezen we voor een pragmatische aanpak. Basis voor het risicoprofiel is een organisatie brede inventarisatie van risico’s die tweemaal per jaar plaatsvindt (begroting en rekening). Deze hebben we zo goed mogelijk gekwantificeerd en voorzien van een risicoscore (kans x impact), op basis van de volgende tabellen. Kans Gering (minder dan 1 x per 4 jaar) Gemiddeld (ongeveer 1 x per 4 jaar) Hoog (minimaal 1 x per jaar)

Score 1 3 5

Financieel gevolg Gering (< 0,1% omzet = < € 4.000 Beperkt (> 0,1% omzet < 0,5 % omzet = tussen € 4.000 en € 20.000) Groot (> 0,5 % omzet = > € 20.000)

Score 1 2 3

Omzet: lasten programma’s Rozendaal (begroting 2023: afgerond structureel € 5,2 miljoen) De risicoscore komt tot stand door de kans te vermenigvuldigen met de impact. Hoe hoger de score hoe groter het risico. De uitkomst zetten we af tegen de volgende tabel: Ranking Scores >= 10 5 < Scores < 10 Scores < 5

Gevolg Hoog risico. Als het een financieel risico betreft dient weerstandsvermogen aanwezig te zijn. Beperkt risico. Als het een structureel financieel risico betreft wordt deze voor 25% meegeteld voor het aanhouden van een weerstandsvermogen (spreiding over 4 jaar). Een incidenteel risico wordt voor 50% meegenomen. Gering risico. Voor zover het financiële gevolgen betreft worden die geacht binnen de reguliere bedrijfsvoering gedragen te kunnen worden.

48

De risicoscore houdt ook rekening met het feit dat niet alle risico’s zich tegelijkertijd zullen voordoen. Wanneer hiermee geen rekening wordt gehouden is de kans groot dat een behoorlijk deel van het vermogen (ofwel algemene reserve) onnodig geblokkeerd wordt. Structureel of incidenteel Van belang is onderscheid te maken tussen risico’s met structurele en incidentele effecten, in het profiel is dit onderscheid ook aangebracht. Risico’s met structurele effecten hangen meestal samen met de bedrijfsvoering zoals rente of hogere kosten vanwege een hoger aantal bijstandontvangers. Wanneer dit soort risico’s zich voordoen dienen ook structurele maatregelen genomen te worden door ze mee te nemen in het financieel meerjarig perspectief. Het kan zijn dat het perspectief hiervoor op korte termijn geen ruimte biedt en dat moet worden omgebogen binnen de begroting. Om die reden wordt het risico voor 100% meegenomen wanneer het hoog is en voor 25% wanneer het beperkt is om het eerste jaar eventueel te overbruggen met behulp van het weerstandsvermogen. Wanneer zich een incidenteel risico voordoet dient deze in principe ineens ten laste van de weerstandscapaciteit gebracht te worden, wanneer deze niet kan worden opgevangen in het rekeningresultaat. Uit het profiel valt op te maken dat op verschillende manieren rekening wordt gehouden met de verschillende risico’s.

Wanneer met alle risico’s voor 100% rekening gehouden zou worden zou een gemeente een onevenredig deel van haar reserves moeten blokkeren, het is immers niet reëel dat alle risico’s zich gelijktijdig voordoen. Weerstandscapaciteit Voor een oordeel over ons weerstandsvermogen is naast het risicoprofiel ook een inschatting van onze weerstandscapaciteit nodig, ook hierbij wordt in principe onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele middelen. Bronnen van weerstandscapaciteit zijn de algemene reserve, vrij aanwendbare bestemmingsreserves, de onbenutte belastingcapaciteit en de post onvoorziene uitgaven. Stille reserves kunnen hierbij ook een rol spelen. Het betreft eigendommen die lager zijn gewaardeerd (boekwaarde) dan de waarde in het economisch verkeer (bij gebouwen is uitgegaan van de WOZ-waarde met peildatum 1-1-2023). Omdat deze niet onmiddellijk in een feitelijk dekkingsmiddel kunnen worden omgezet, laten we deze bij de berekening van de weerstandscapaciteit buiten beschouwing. Het gebouw aan de Kerklaan en de Werf zijn immers nodig voor de ‘bedrijfsvoering’ en zijn zodoende niet eenvoudig te gelde te maken. We benoemen deze wel zoals voorheen. Omschrijving

Kerklaan 1 en 3 Werf

Totaal

Boekwaarde 31-12-2022

Economische waarde 0 0

1.133.000 147.000

Stille reserve

1.133.000 147.000

1.280.000

Structureel Dit wordt met name gevormd door de onbenutte belastingcapaciteit (en dan met name OZB aangezien er al voor 100% dekking is gekozen voor afval en riool) en het bedrag voor onvoorzien. De onbenutte belastingcapaciteit kan berekend worden door aansluiting te zoeken bij artikel 12 van de financiële verhoudingswet. Artikel 12 Bij een eventuele ‘artikel 12-aanvraag’ geldt ook een normtarief voor de OZB als één van de toelatingseisen. In dat geval dient een gemeente minimaal 20% meer OZB te heffen dan het landelijk gemiddelde (redelijk peil 2023: 0,1614%). Op basis van die norm bedraagt de onbenutte belastingcapaciteit voor de gemeente Rozendaal ongeveer € 435.000. Echter, de feitelijke hoogte van de onbenutte belastingcapaciteit (met uitzondering van een artikel 12-aanvraag) is vooral een politieke keuze. Op basis van het gewenste financiële beleid (OZB verhoging zoveel mogelijk 49

beperken tot inflatiestijging) is er feitelijk geen onbenutte belastingcapaciteit. Om die reden wordt voor de bepaling van de structurele weerstandscapaciteit alleen het bedrag voor onvoorzien meegenomen. Incidenteel De incidentele weerstandscapaciteit wordt bepaald door de som van alle reserves waaraan nog geen specifieke bestemming is gegeven en eventuele bestemmingsreserves zonder concrete verplichting die daardoor herbestemd kunnen worden. Voor de berekening van de weerstandscapaciteit beperken we ons tot de algemene reserve. De overige reserves hebben in principe allemaal een bestemming waarvan het niet wenselijk is om deze opnieuw te bestemmen. Het genoemde bedrag betreft de stand per ultimo 2023 (balansdatum). Structureel Onbenutte belastingcapaciteit Onvoorzien subtotaal structureel

0 10.000 10.000

Incidenteel Algemene reserve

3.783.218

Totale weerstandscapaciteit

3.793.218

Risicoprofiel De onderstaande tabel betreft de risico-indicatie zoals gehanteerd bij begroting 2024-2027 en jaarrekening 2023. Deze inventarisatie wordt vanaf 2022 twee keer per jaar herzien. Risico Onderwerp

Risico/oorzaak

Beheersmaatregel

K I

Bedrag

score

%

Bedrag

WWB

Meer aanvragen

Geen, conjunctuurgevoelig

3 2

15.000

6

25%

3.750

WMO

Meer aanvragen