Bijlage bij RV Advies Structurele Taakinvulling SD Rozendaal.docx

Structurele taakinvulling en duurzame inrichting Sociaal Domein

Adviesrapport Structurele taakinvulling en duurzame inrichting Sociaal Domein Gemeente Rozendaal 18 januari 2022 Luuk Vos

1

Structurele taakinvulling en duurzame inrichting Sociaal Domein

Inhoud 1. Samenvatting ......................................................................................................................................3 2. Aanleiding en vraagstelling.................................................................................................................6 3. Analyse van de huidige situatie ..........................................................................................................7 3.1 Context van het vraagstuk in het kort ..........................................................................................7 3.2 Hoe loopt het nu? ..........................................................................................................................8 3.3 Wat gebeurt er als we niets doen? ..............................................................................................10 3.4 Drie belangrijke oorzaken van de ervaren knelpunten...............................................................11 4.

Scenario’s: drie perspectieven voor de toekomst ............................................................................12 4.1 Dienstverlening aan inwoners: Waarom zelf doen niet de beste optie is ..................................12 4.2 Publieke waarde voor het wegen en beoordelen van de scenario’s...........................................13 4.3 Uitgangspunten bij het opstellen van scenario’s ........................................................................14 4.4 Scenario’s: drie perspectieven....................................................................................................15 5.

Advies en aanbevelingen...................................................................................................................23 5.1 Advies: Scenario 2 ‘Opgavegericht’ biedt meeste publieke waarde en biedt flexibiliteit naar de toekomst .......................................................................................................................................23 5.2 Advies met betrekking tot de kosten voor zorg en ondersteuning (de programmakosten)........25 5.3 Transitie naar door de raad gekozen scenario ............................................................................25 Bijlage 1: Bronnenlijst...........................................................................................................................26 Bijlage 2: Context van het vraagstuk: Rozendaal als gemeente in het Sociaal Domein ......................26 2.1 Rozendaal: een ambtelijk organisatie in ontwikkeling ...............................................................26 2.2 Afbakening sociaal domein in Rozendaal: van kunst en cultuur tot Jeugdzorg en Beschermd Wonen ................................................................................................................................................26 2.3 Wat wil de gemeente Rozendaal bereiken in het sociaal domein? ‘Passende zorg als dat nodig is en als beheergemeente voldoen aan wettelijke

eisen’.................................................................27 2.4 De organisatie van het sociaal domein: Regionaal samenwerken, uitbesteden en deels zelf uitvoeren............................................................................................................................................27 2.5 Het financieel perspectief: Een kwetsbare balans .....................................................................30 Belangrijkste punten uit bijlage 2 ............................................................................................................... Bijlage 3: Financiële onderbouwing scenario’s (vertrouwelijk, in aparte bijlage) ..........................31

2

Structurele taakinvulling en duurzame inrichting Sociaal Domein

1. Samenvatting Aanleiding & vraag Al geruime tijd ervaren de ambtenaren en het college van B&W in Rozendaal diverse knelpunten bij het organiseren van alle taken die de gemeente heeft in het sociaal domein. Om meer grip te krijgen op het Sociaal Domein en de werkbelasting bij medewerkers gezond te krijgen, heeft het college van B&W de gemeenteraad verzocht om incidenteel extra capaciteit beschikbaar te stellen. Omdat het college meent dat structureel capaciteitsuitbreiding nodig is voor het sociaal domein, is de opdracht ook om te adviseren over de vraag: Welke capaciteit (intern en extern) heeft Rozendaal nodig om het sociaal domein structureel duurzaam uit te voeren c.q. te organiseren? Context van het vraagstuk (bijlage 2) Rozendaal is een ambtelijke organisatie in ontwikkeling. Gewerkt wordt aan een organisatiestrategie die richting geeft aan de wijze waarop de gemeente haar taken wil uitvoeren en organiseren. Voor het Sociaal Domein is in 2021 de urgentie ontstaan om hierop vooruitlopend na te denken hoe invulling te geven aan de taken. Het Sociaal Domein is een heel groot speelveld met een grote diversiteit aan taken en rollen. Sinds de komst van drie decentralisaties in 2015 is het takenpakket enorm gegroeid en complexer geworden. Er zijn veel wettelijke verplichtingen en (deels verplichte) regionale samenwerkingen op beleid-, inkoop- en bedrijfsvoering.

De beleidscapaciteit in Rozendaal is nagenoeg hetzelfde gebleven en is op dit moment 1,06 FTE (38 uur per week). Hiervan wordt 32 uur ingevuld door een ‘eigen’ beleidsadviseur en 6 uur zijn ingekocht bij de gemeente Rheden voor het jeugdbeleid. Rozendaal heeft als kleine gemeente een bovengemiddeld zelfredzame populatie en kent weinig ondersteuningsvragen. Er zijn geen grote problemen waarop specifiek beleid moet worden gemaakt. Hierbij past een beperkte ambitie die wordt ingekaderd door de wens om een ‘beheergemeente’ te zijn: voldoen aan wettelijke eisen, passende zorg als het nodig is en zoveel mogelijk het beleid van Rheden volgen. Desondanks moet er veel georganiseerd worden om aan de wettelijke eisen te voldoen en passende zorg beschikbaar te hebben voor het geval het nodig is. Net als andere gemeenten is Rozendaal hiervoor afhankelijk van regiogemeenten. Rozendaal ‘haalt’ voornamelijk en ‘brengt’ weinig in de regio. Als kleine gemeente heeft Rozendaal een te beperkte ambtelijke capaciteit om volwaardig mee te doen in regionale samenwerking. De regiogemeenten accepteren dat van Rozendaal, zo lang zij keurig in de pas blijven lopen. Rozendaal vertaalt zo nodig regionale besluiten naar haar eigen lokale gemeenteraad. De toegang tot zorg voor inwoners is geregeld via de gemeente Rheden.

De Rozendaalse begroting Sociaal Domein is kwetsbaar door de kleine omvang in relatie tot niet te voorkomen risico’s op ‘tegenvallende zorgkosten’. De reserve Sociaal Domein vangt dit vooralsnog op. Analyse van de huidige situatie (hoofdstuk 3) De dienstverlening aan inwoners is goed geregeld. Cliëntervaringsonderzoeken geven een positief beeld over de dienstverlening die de gemeente Rheden biedt namens de gemeente Rozendaal. Het opdrachtgeverschap over deze uitbestede taken is echter onvoldoende ingericht, met als belangrijkste oorzaken dat er onvoldoende capaciteit is, de rol niet goed is beschreven en het ontbreekt aan bijbehorende competenties en expertise. Mede hierdoor heeft Rozendaal geen grip op de uitbestede taken. Zij heeft onder andere onvoldoende in de gaten hoe kosten zich ontwikkelen gedurende een jaar. De niet toereikende informatievoorziening vanuit de gemeente Rheden speelt hier ook een rol in. Voor het verbeteren van de samenwerking tussen de gemeenten Rheden en Rozendaal is van beide gemeenten meer aandacht nodig. De huidige capaciteit (1,06 FTE) is te gering om het gehele takenpakket op de huidige wijze uit te voeren. De werkdruk is structureel te hoog. Vanuit het perspectief van goed werkgeverschap is dit onwenselijk en risicovol. Men werkt hard, maar ad hoc en reactief. Er wordt geprobeerd niets te missen.

Echter krijgen diverse beleidsterreinen vrijwel geen aandacht. Wat Rozendaal doet, doet zij een beetje, maar niets echt goed en met overtuiging. Belangrijkste oorzaak hiervan is het

3

Structurele taakinvulling en duurzame inrichting Sociaal Domein

ontbreken van visie en sturing op de taakinvulling. Structureel capaciteitstekort vraagt om slim organiseren en voortdurend prioriteren, wat niet structureel gebeurt. Het kiezen voor een strategie en deze vertalen naar duidelijke rol- en taakbeschrijvingen zal helpen meer focus aan te brengen in het takenpakket. Vervolgens moeten de benodigde expertise, competenties en capaciteit in lijn worden gebracht met de gekozen strategie en het takenpakket. Scenario’s voor de toekomst (hoofdstuk 4) De dienstverlening voor de Jeugdwet, Wmo, Participatiewet en aanverwante wet- en regelgeving aan inwoners uitbesteden is de beste optie om betaalbare en betrouwbare dienstverlening van goede kwaliteit te leveren. De dienstverlening aan inwoners blijft in alle scenario’s uitbesteed aan de gemeente Rheden. Bij het ontwikkelen van scenario’s wordt naast efficiency, kosten en kwaliteit ook het creëren van ‘publieke waarde’ toegevoegd als criteria bij het beoordelen van scenario’s. Daarnaast zijn er 9 uitgangspunten als vertrekpunt bij het opstellen van alle scenario’s. Deze zijn gebaseerd op feiten (bv. beperkte ondersteuningsvraag) en randvoorwaarden (gezonde werkbelasting) die een rol spelen bij een structurele taakinvulling in Rozendaal. De taken zijn de bouwstenen onder de scenario’s.

Enkele taken blijven in alle scenario’s uitgevoerd in Rozendaal (zoals lokale maatwerk taken en opdrachtgeverschap naar Rheden t.b.v. de dienstverlening aan inwoners). Overige taken wisselen qua ureninvestering en ‘plaats van uitvoering’ (Rheden of Rozendaal) per scenario. Drie scenario’s bieden een perspectief voor de toekomst: 1. Beheergemeente 2.0 (nagenoeg huidige werkwijze, beleidsadvisering zelf blijven doen, met extra capaciteit) 2. Opgavegericht (focus op lokale taken met invloed, regionaal georganiseerde taken met link naar de uitbestede uitvoering zoveel mogelijk uitbesteden) 3. Regie- & contractgemeente (bijna alle taken uitbesteden, vooral contractmanagement op uitbestede taken). Alle scenario’s kennen sterke en zwakke punten. Ieder scenario biedt op eigen wijze publieke waarde. Elk scenario vraagt om een investering.

FTE Totaal 1. Beheergemeente 2.0 2. Opgavegericht 3. Regie en contract

Extra FTE en kosten totaal

Totaal

Kosten*

2,50 1,94 1,93

1,44 0,88 0,87

164.160 100.320 99.180

* Op basis van schaal 10 (CAR-UWO) Advies en aanbevelingen (hoofdstuk 5) Scenario 1 is de duurste variant waarbij geen echte inhoudelijke keuze wordt gemaakt. In Rozendaal blijven we zoveel mogelijk alles zelf doen met meer capaciteit, zodat de werkdruk beheersbaarder wordt. Gelet op het geringe aantal cliënten en de beperkte omvang van de sociale problematiek is dit een relatief duur scenario. De andere twee scenario’s zijn realistischer qua beschikbare middelen (expertise en capaciteit) en beter passend bij de opgave van de gemeente Rozendaal (passende zorg, beperkte ambitie, slim organiseren, voldoen aan wettelijke verplichtingen, minder kwetsbaar, meer grip). Scenario 3 (Regie & contract) is een scenario waarin nagenoeg alle taken worden uitbesteed aan de gemeente Rheden. Het Rozendaals belang ligt daarmee grotendeels in handen van de gemeente Rheden, lokale autonomie is er nauwelijks nog. Dit scenario brengt kwaliteit op de verschillende beleidsonderdelen, maar brengt het risico met zich mee dat het Rozendaals belang ondersneeuwt. 4

Structurele taakinvulling en duurzame inrichting Sociaal Domein

Ambtelijk is het een efficiënte oplossing, maar voor de wethouder betekent het meer bestuurlijk overleg en dus capaciteit. Dit scenario kan gezien worden als een opmaat naar het opgeven van zelfstandigheid. Scenario 2 ‘Opgavegericht’ past het beste bij de fase waarin de organisatie zich nu bevindt, namelijk: in ontwikkeling, maar nog zonder duidelijke strategie. Dit scenario biedt publieke waarde (invloed op lokale zaken dichtbij de inwoner) en biedt de mogelijkheid om te bewegen richting de te kiezen organisatiestrategie. Tegelijkertijd biedt het de mogelijkheid om in control te komen door capaciteit beschikbaar te hebben voor de opdrachtgeversrol richting de gemeente Rheden en levert het scenario een gezondere werkbelasting op. Aanbevelingen Bij de invoering van dit scenario worden enkele aanbevelingen gedaan: 1. Maak goede afspraken over de uitbestede beleidstaken en neem deze op in de SLA (Service Level Agreement) Sociaal Domein. 2. Maak duidelijke rol- en taakbeschrijvingen voor de taken die in eigen beheer worden uitgevoerd. 3. Kijk naar mogelijkheden om bepaalde taken intern anders/breder te organiseren in samenhang met andere beleidsterreinen (zoals contractmanagement/opdrachtgeverschap of brede (junior) beleidsondersteuning). Voor scenario 2 is 0,88 FTE extra capaciteit nodig bovenop de reeds aanwezige 1,06 FTE.

Dit vraagt om een structureel extra budget van maximaal € 100.320,- op basis van salarisschaal 10. Het definitieve extra structurele budget is afhankelijk van de onderhandeling met de gemeente Rheden over de uit te besteden taken.

5

Structurele taakinvulling en duurzame inrichting Sociaal Domein

2. Aanleiding en vraagstelling Gemeente niet in controle, portefeuille Sociaal Domein te groot voor één persoon Al geruime tijd ervaren de ambtenaren en het college van B&W in Rozendaal knelpunten bij het organiseren van taken in het sociaal domein. De belangrijkste knelpunten zijn verwoord in het raadsvoorstel Krediet inhuur sociaal domein d.d. 23 mei 2021: 1. We hebben te weinig regie en grip op het sociaal domein; 2. Er is te weinig personele capaciteit om de minimaal noodzakelijke taken te vervullen; 3. Wij hebben als werkgever een verantwoordelijkheid voor een gezonde werkbelasting. Om weer in control te komen op het sociaal domein en de werkbelasting bij medewerkers gezond te krijgen, heeft het college de gemeenteraad verzocht om een extern adviseur Sociaal Domein aan te stellen met een tijdelijke opdracht: ondersteunen bij de toegenomen werklast, met name veroorzaakt door de komst van de 3 decentralisaties (de invoering van de Jeugdwet en de Participatiewet, uitbreiding van de Wmo) en het professionaliseren van het opdrachtgeverschap richting de gemeente Rheden. Omdat het college verwacht dat structureel capaciteitsuitbreiding nodig is voor het sociaal domein, is de opdracht ook: adviseren over een toekomstbestendige invulling van het sociaal domein in Rozendaal1. Dit rapport is een advies over de toekomstbestendige taakinvulling van het sociaal domein in Rozendaal.

Het rapport geeft antwoord op de centrale vraagstelling: Welke capaciteit (intern en extern) heeft Rozendaal nodig om het sociaal domein structureel duurzaam uit te voeren c.q. te organiseren? Om deze vraag te beantwoorden wordt gekeken naar de inhoudelijke opgave van het Rozendaalse Sociaal Domein, de organisatorische mogelijkheden (verplichtingen, kosten en efficiency) en de publieke waarde (waar maken we het verschil) die gecreëerd kan worden, passend bij de gemeente Rozendaal. De mix van deze factoren bepaalt de omvang en het soort capaciteit dat nodig is voor een duurzame en structurele taakinvulling. Leeswijzer Na de samenvatting van de belangrijkste onderdelen uit het rapport, wordt kort de context van het vraagstuk beschreven (voor de leesbaarheid is de uitgebreide context te vinden in bijlage 2). Vervolgens wordt beschreven hoe het nu gaat en welke knelpunten ervaren worden in de dagelijkse praktijk. Vanuit deze opbrengst worden drie toekomstperspectieven aangereikt in de vorm van scenario’s en volgt een advies over een structurele taakinvulling en inrichting van het sociaal domein voor de gemeente Rozendaal.

1 (bron: Collegevoorstel kredietaanvraag Sociaal Domein, 23 mei 2021)

6

Structurele taakinvulling en duurzame inrichting Sociaal Domein

3. Analyse van de huidige situatie In dit hoofdstuk wordt inzicht gegeven in hoe het op dit moment gaat bij de uitvoering van de taken in het sociaal domein. Zowel de lokale als de regionale taken in eigen beheer als de sturing en monitoring op taken die zijn uitbesteed aan de gemeente Rheden. Hieruit wordt duidelijk welke knelpunten er zijn en waar iets mee moet gebeuren bij een structurele taakinvulling. Voordat wordt geschetst hoe het nu gaat, eerst een hele korte weergave van de context van de gemeente Rozendaal en het Sociaal Domein.

3.1 Context van het vraagstuk in het kort Gemeente Rozendaal De gemeente Rozendaal is een gemeente in ontwikkeling, wat ook geldt voor de ambtelijke organisatie. Er is sprake van een kleine ambtelijke organisatie (<15 FTE) met een grote hoeveelheid aan taken. Een relatief nieuw managementteam is ambitieus om een duurzame zelfstandige organisatie neer te zetten, die in staat is haar taken en de ambities van de gemeenteraad en het college te vervullen. Diverse analyses van externe bureaus2 in de afgelopen jaren laten zien dat Rozendaal een opgave heeft als gevolg van ‘achterstallig onderhoud’ op gebieden als IT, HRM, sturing en organisatiestrategie. Dit laatste thema is relevant voor het vraagstuk: vanuit welke organisatiestrategie stuurt de gemeente Rozendaal haar taken aan? En hoe verhoudt zich de uitvoering van taken in het Sociaal Domein hiertoe? De term ‘beheergemeente 2.0’ komt met regelmaat naar voren in gesprekken en in verschillende documenten. De term ‘beheergemeente’ op zich duidt op een betrekkelijk gering ambitieniveau: naast een goede dienstverlening aan de inwoners beperkt de ambitie van de gemeente zich tot het voldoen aan de wettelijke verplichtingen. De toevoeging ‘2.0’, geïntroduceerd na het organisatieadviestraject van BMC, brengt tot uitdrukking de erkenning dat in de huidige tijd op onderdelen meer nodig is dan voldoen aan minimale wettelijke eisen.

Deze term ‘beheergemeente 2.0’ is nog niet verder collectief uitgewerkt, wat doorwerkt in de te kiezen organisatiestrategie. Binnen het algemene kader ‘beheergemeente 2.0’ wordt gewerkt aan een organisatiestrategie die richting geeft aan de wijze waarop de gemeente haar taken wil uitvoeren en organiseren. Het vertalen van deze organisatiestrategie naar de inrichting van de organisatie en het gedrag dat erbij past, vindt op het moment van schrijven plaats. Vooruitlopend hierop is voor het Sociaal Domein nu de urgentie ontstaan om na te denken hoe invulling te geven aan de taken. Sociaal Domein Het “sociaal domein” kan op verschillende manieren worden gedefinieerd. Dat gebeurt in iedere gemeente anders. De term ‘sociaal domein’ is als overkoepelende benaming in zwang gekomen met de decentralisaties van de Jeugdwet, Wmo en Participatiewet in 2015. Het is een containerbegrip en omvat op de hoofdlijn de volgende beleidsvelden: • • • • • •

Onderwijs (in de begroting programma 4); Jeugd(zorg) (programma 6); Maatschappelijke ondersteuning (programma 6); Werk en inkomen (programma 6); Beschermd Wonen (programma 6); Inburgering (programma 6).

2 BMC Rapport 1998 (Noordzij), BMC Eindrapport Organisatiestrategie gemeente Rozendaal 2017 (Wevers), huidige

aanwezigheid van Hiemstra & De Vries bij de organisatieontwikkeling.

7

Structurele taakinvulling en duurzame inrichting Sociaal Domein

In Rozendaal omvat het sociaal domein de breedste definitie mogelijk. Naast bovenstaande taken zijn er relatief kleine beleidsterreinen als asielbeleid, kunst en cultuur, sport en publieke gezondheid (in begroting programma 5 en 7) die ook onderdeel uitmaken van het sociaal domein in Rozendaal. Alles bij elkaar betreft het meer dan 10 uit te voeren wetten. Het Sociaal Domein is een heel groot speelveld met een grote diversiteit aan taken en rollen. Rozendaal heeft een kleine populatie (+/- 1750 inwoners) met een bovengemiddelde zelfredzaamheid en weinig ondersteuningsvragen (30 actieve dossiers Jeugd, 30 actieve dossiers Wmo en 5 dossiers Participatiewet). Er zijn geen grote of specifieke problemen waarop beleid moet worden gemaakt. Een beperkte ambitie (passende zorg als het nodig is en zoveel mogelijk het beleid van Rheden volgen) is passend. De toegang tot zorg voor inwoners is geregeld via de gemeente Rheden. Daarnaast wordt er steeds meer regionaal samengewerkt. Ten behoeve van de leesbaarheid is uitgebreidere achtergrondinformatie te vinden in bijlage 2.

3.2 Hoe loopt het nu? De dienstverlening aan inwoners is goed geregeld De uitvoering van de dienstverlening is gemandateerd aan de gemeente Rheden. Het betreft hier de uitvoering van de Jeugdwet, Wmo en Participatiewet en aanverwante wet- en regelgeving. Daarnaast kunnen inwoners van de gemeente Rozendaal met een ondersteuningsvraag sinds 2021 terecht bij Incluzio, de welzijnsinstelling en tevens algemene voorziening. Indien zij inschatten dat er meer hulp of ondersteuning nodig is komen inwoners terecht bij het Sociaal Meldpunt van de gemeente Rheden. Voor inwoners is zorg en ondersteuning goed geregeld. Dit blijkt uit de jaarlijkse cliëntervaringsonderzoeken waaruit blijkt dat cliënten de dienstverlening de afgelopen jaren met een ruime 7 waarderen3. Opdrachtgeverschap gemeente Rheden: niet in control door beperkte sturing en te beperkte informatievoorziening De afspraken over de dienstverlening aan de inwoners van Rozendaal zijn vastgelegd in een dienstverleningsovereenkomst (DVO, 2015). De afgelopen jaren vond overleg plaats en er werd informatie uitgewisseld over de dienstverlening aan en het zorggebruik van Rozendalers. Dit gebeurde weinig gestructureerd en zonder goede informatie-uitwisseling. Betrokken rollen waren onvoldoende vormgegeven en geborgd in zowel de organisatie van de gemeente Rozendaal als bij de gemeente Rheden. Ook is de samenwerking beperkt geëvalueerd.

Daarmee zijn beide partijen de gemaakte afspraken in de praktijk onvoldoende nagekomen. Dit heeft de afgelopen jaren de nodige ruis in de communicatie opgeleverd tussen Rheden en Rozendaal. Een groot personeelsverloop in de gemeente Rheden heeft hier ook geen positieve bijdrage aan geleverd. Het gevolg is de nodige verspilling van energie en tijd. De gemeente Rozendaal is niet in controle over zowel de kosten die zij betaalt voor de uitvoering van de dienstverlening als voor de kosten voor zorg en ondersteuning voor inwoners van Rozendaal. Zij staat op een te grote afstand van aansturing van de dienstverlening aan de inwoners en heeft onvoldoende informatie over de gemaakte kosten en de kwaliteit van de dienstverlening. Momenteel wordt gewerkt aan nieuwe afspraken met Rheden. Hierbij is aandacht voor het expliciteren van de betrokken rollen en bemensing, een goede gesprekscyclus met frequent overleg en goede uitwisseling van data. Dagelijkse praktijk: Te hoge werkdruk, “alle ballen in de lucht te houden”, op sommige beleidsterreinen geen Rozendaalse vertegenwoordiging Het takenpakket is in 2015 aanzienlijk groter geworden met de komst van de 3 grote decentralisaties (Jeugd, Wmo, Participatiewet) en het Passend Onderwijs. De beleidsmedewerker 3 Op basis van de cliëntervaringsonderzoeken Jeugd en Wmo in 2019, 2020 en 2021.

8

Structurele taakinvulling en duurzame inrichting Sociaal Domein

heeft meer dan 10 wetten uit te voeren. Zelfs binnen het kader ‘beheergemeente 2.0’, waarbij enkel aan minimale wettelijke verplichtingen wordt voldaan, leidt dit tot een toename van werkzaamheden. Binnen deze inhoudelijke breedte is sprake van verschillende rollen (uitvoerder, beleidsmedewerker, proceseigenaar, projectleider en accounthouder). Hoewel Rozendaal weinig tot geen cliënten heeft, moet er veel geregeld worden om aan wettelijke verplichtingen te voldoen en om ‘passende zorg’ te organiseren. Dit heeft een behoorlijke impact op het takenpakket in een kleine gemeente. Veel taken worden uitgevoerd door (soms verplichte) regionale samenwerking, zoals op beleid-, inkoop- en bedrijfsvoering. Er is momenteel 38 uur per week capaciteit beschikbaar (1,06 FTE) voor alle taken en rollen in het sociaal domein. Hiervan wordt 32 uur uitgevoerd door één beleidsmedewerker en 6 uur zijn uitbesteed aan de gemeente Rheden voor het onderdeel jeugdbeleid. De beleidscapaciteit in Rozendaal is sinds de drie decentralisaties nagenoeg hetzelfde gebleven. Binnen deze capaciteit moeten de volgende taken worden uitgevoerd: -

het opdrachtgeverschap richting de gemeente Rheden; meer dan 10 wetten beleidsmatig volgen en uitvoeren (beleid); organisatorische taken (teamoverleg, vervanging collega’s, organisatieontwikkeling).

Ondertussen komen er nog steeds meer taken op de gemeente af, zoals inburgering en beschermd wonen. Rozendaal heeft, zoals gezegd, één beleidsmedewerker in dienst met kennis van het sociaal domein. Van deze medewerker wordt generalistische kennis gevraagd: op hoofdlijnen alle onderwerpen in de gaten houden. Van de beleidsmedewerker sociaal domein wordt ondertussen verwacht dat zij in controle is, mede door regie te hebben op samenwerkingspartner Rheden en op de MGR (Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein Centraal Gelderland). Wat de doelen zijn die hierin worden nagestreefd, is niet duidelijk beschreven of gecommuniceerd. In de praktijk krijgen diverse beleidsterreinen geen of weinig ambtelijke aandacht, zoals Passend Onderwijs, aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling, doelgroepenvervoer en de Participatiewet. Rozendaal ontvangt wel de stukken en de agenda’s van de regionale overleggen. Afhankelijk van de onderwerpen neemt men wel of geen deel. Zo probeert men zo efficiënt mogelijk met de capaciteit om te gaan. Men stelt zich ambtelijk op als volger, met als doel op de hoogte te zijn en geen (voor Rozendaal) belangrijke informatie te missen. Er wordt geprobeerd zo goed als mogelijk alle ballen in de lucht te houden. Op dit moment doet Rozendaal ‘alles een beetje’, en doet dat zo goed als mogelijk.

Er wordt ad hoc en reactief ingegaan op wat er op Rozendaal af komt. Dit is van invloed op de bestuurlijke advisering. Op sommige gebieden wordt de wethouder niet geïnformeerd en geadviseerd, maar is het de Rozendaalse wethouder die als ‘meewerkend voorman’ zelf ambtelijke zaken oppakt. Bestuurlijk is er wel aandacht voor alle beleidsterreinen. Rozendaal oefent geen of zeer beperkt invloed uit op de (beleids)ontwikkelingen in het sociaal domein en levert geen capaciteit aan de diverse ontwikkelagenda’s en projecten in regionaal verband. Hoewel Rozendaal zich niet houdt aan de verplichtingen die horen bij de diverse samenwerkingen, wordt de rol van Rozendaal door de regiogemeenten tot op heden gedoogd.

9

Structurele taakinvulling en duurzame inrichting Sociaal Domein

De dagelijkse praktijk “Het werk bestaat voornamelijk uit het op de hoogte blijven en monitoren van wat er op alle terreinen gebeurt, schriftelijk en door deelname aan een beperkt aantal overleggen met Rheden en in de regio. Daarnaast advisering aan college en raad. Er is een constante instroom van informatie, met name via de email en telefoon. Daarbij maak ik steeds de afweging: moet ik hier iets mee, of niet? Helemaal negeren is geen optie vanuit het Rozendaals belang. Er bestaat altijd de kans dat er iets belangrijks gemist wordt. Het voortdurend schakelen zorgt voor veel verlies aan productiviteit. Door de hoeveelheid is het moeilijk geworden om te zien wat echt belangrijk is en wat niet. Het ontbreken van visie en strategie vanuit de organisatie op de uitvoering van taken maakt het nog lastiger. Het lukt niet om alles te volgen en aan de ‘voorkant’ betrokken te zijn. Ik word ‘geleefd’ en is er maar in heel geringe mate sprake van controle en regie op de uit te voeren taken.”

Kwetsbare organisatie Er is één ambtenaar die kennis en expertise heeft van het sociaal domein. Zoals in de vorige paragraaf te lezen is, is er sprake van ongezonde en te hoge werkdruk en een enorm verantwoordelijkheidsgevoel niets te missen in het belang van Rozendaal. Indien de ambtenaar op vakantie gaat, wordt zij niet waargenomen. Het sociaal domein komt dan in Rozendaal min of meer tot stilstand. Als zij terugkomt ligt er nog meer werk te wachten dan er al was en bestaat het risico dat belangrijke informatie gemist is en deadlines niet gehaald zijn. Een kwetsbare situatie, waarbij uitval van de ambtenaar direct tot problemen en risico’s leidt. Kwetsbare financiële balans De Rozendaalse begroting Sociaal Domein is kwetsbaar door kleine omvang in relatie tot niet geheel te voorkomen risico’s op ‘tegenvallende zorgkosten’ (ook wel programmakosten genoemd) (zie bijlage 2.5). De reserve Sociaal Domein vangt dit vooralsnog op. Met een toenemende (landelijke) vergrijzing en zorgvraag op Wmo en Jeugd, zal steeds meer druk op de begroting ontstaan.

3.3 Wat gebeurt er als we niets doen? De hoeveelheid aan taken, de beperkte capaciteit die hiervoor beschikbaar is en het gebrek aan sturing zorgen ervoor dat het niet lukt regie te nemen. Als de huidige omstandigheden hetzelfde blijven, dan: Dienstverlening inwoners - Gaat er niet direct veel mis in de dienstverlening aan inwoners. Risico’s voor gemeente - Zal de gemeente steeds beperkter in control zijn, als gevolg van onvoldoende capaciteit en expertise voor het opdrachtgeverschap naar Rheden en Incluzio. Door niet betrokken te zijn aan de voorkant op bijna alle sociale beleidsterreinen, wordt de kans steeds groter dat Rozendaal verrast wordt door financiële tegenvallers en het missen van deadlines voor (regionale) besluitvorming. - Blijft de gemeente zeer kwetsbaar. Indien de beleidsadviseur uitvalt of op vakantie is, ligt de informatievoorziening en bestuurlijke advisering op het sociaal domein direct plat en is er geen kennis, expertise en capaciteit in huis om dit op te vangen. - Wordt het beroep dat gedaan wordt op de portefeuillehouder steeds groter. Op diverse beleidsterreinen vindt geen bestuurlijke advisering plaats. De portefeuillehouder dicht gaten die ambtelijk vallen en dit zal in de toekomst toenemen als gevolg van het uitbreidend takenpakket. - Wordt de relatie met de gemeente Rheden steeds moeizamer.

Het niet goed vastleggen van afspraken en het onvoldoende managen van wederzijdse verwachtingen zorgt voor onbegrip, wantrouwen en frictie in de samenwerking. Gezien de afhankelijkheid van de gemeente Rheden is dit risicovol en onwenselijk.

10

Structurele taakinvulling en duurzame inrichting Sociaal Domein

-

Blijft Rozendaal afhankelijk van de bereidwilligheid van de regiogemeenten. De regio accepteert de marginale bijdrage van Rozendaal, maar voor hoe lang en wat als die bereidheid stopt?

Werkgeverschap - Neemt het risico op uitval van de huidige medewerker toe als gevolg van oplopende werkdruk. Hier heeft de werkgever nadrukkelijk een verantwoordelijkheid. - Is er geen ruimte voor nieuwe taken, initiatieven en (persoonlijke) ontwikkeling, waardoor de gemeente Rozendaal achter de feiten blijft aanlopen in het Sociaal Domein. - Verzaakt de gemeente Rozendaal haar zorgplicht voor medewerkers door geen heldere kaders te stellen en geen evenwichtig takenpakket aan te bieden.

3.4 Drie belangrijke oorzaken van de ervaren knelpunten Deze drie onderdelen hangen nauw met elkaar samen en dienen met elkaar in balans te worden gebracht voor een structurele taakinvulling die past bij de gemeente Rozendaal. 1. Visie en sturing op taakinvulling ontbreekt Bij een structurele taakinvulling is het van belang om de organisatiestrategie te bepalen en te vertalen naar de wijze waarop invulling gegeven wordt aan de taken in het sociaal domein. Vervolgens dient deze strategie in balans te worden gebracht met de realisatiekracht (beschikbare capaciteit) van de organisatie. Hoewel de ambitie en het doel voor het sociaal domein helder zijn (passende zorg beschikbaar als dat nodig is, zo efficiënt mogelijk), is onvoldoende duidelijk hoe Rozendaal dit wil en kan organiseren met de beschikbare capaciteit. Wat hierbij een rol speelt, is dat het (naast het organiseren van passende zorg) ook gaat over het voldoen aan wettelijke verplichtingen. Dit is de basisambitie van Rozendaal als beheergemeente 2.0. De gemeente Rozendaal heeft niet gevraagd om de sociale decentralisaties, maar moet zich er wel toe verhouden. Het is onvoldoende duidelijk wat hierin voor Rozendaal belangrijk is.

Ook is hierbij van belang welke publieke waarde men wil creëren voor de inwoners en wat heeft men hiervoor over? En wat kan vervolgens reëel verwacht worden van de beschikbare ambtelijke capaciteit en expertise? Het ontbreken van antwoorden op deze vragen zorgt er voor dat Rozendaal nu alles een beetje doet, alles even belangrijk lijkt, Rozendaal het nooit echt goed doet en er een (te) hoge werkdruk is. 2. Beschikbare capaciteit niet in balans met het takenpakket De huidige capaciteit in Rozendaal (1,06 FTE) is te weinig om het volledige takenpakket op de huidige wijze uit te voeren. Voor de gemeente Rozendaal zal een beperkte capaciteit altijd een gegeven zijn, wat vraagt om slim organiseren en voortdurend afwegen wat te doen met de geringe capaciteit. Dit slim organiseren en voortdurend afwegen (prioriteren) is wat op dit moment ontbreekt vanuit het management en het bestuur. De gemeente Rozendaal heeft op dit moment 38 uur per week aan capaciteit om alle taken in het brede sociaal domein uit te voeren. Dit is onvoldoende tijd om alles te doen. Ongeacht een eventuele uitbreiding van de capaciteit blijft het in de toekomst van belang in Rozendaal om bewust om te gaan met de beschikbare capaciteit in relatie tot de taken die moeten worden uitgevoerd.

Met andere woorden: het vraagt om het voortdurend bewust afwegen en prioriteren van werk, samen met ambtelijk en bestuurlijk betrokkenen. Een visie op wat belangrijk is (punt 1) maakt dit gemakkelijker. 3. Rol- en taakomschrijving met benodigde competenties en expertise ontbreekt Het brede takenpakket is niet in lijn gebracht met de benodigde rollen. Zo is de rol van opdrachtgever van de gemeente Rheden over de uitvoerende taken onvoldoende omschreven en uitgedacht. Door tijdgebrek in combinatie met het ontbreken van duidelijke rol- en taakomschrijving wordt de rol in de praktijk niet professioneel (met duidelijke doelstellingen en 11

Structurele taakinvulling en duurzame inrichting Sociaal Domein

met frequente afstemming hierover) uitgevoerd. Dit geldt in zekere zin ook voor het opdrachtgeverschap naar Incluzio en de MGR. Op dit moment is de opdrachtgeversrol onvoldoende geborgd binnen Rozendaal. Ook de rol en taken van de beleidsadviseur zijn onvoldoende omschreven en aangestuurd. Wordt verwacht dat er vooral gecoördineerd wordt (regionaal beleid ‘ver-Rozendalen’) of ook ontwikkeld? Het is voor de betrokken medewerker onduidelijk wat verwacht wordt en wanneer de medewerker succesvol is in de rol. Expertise Er is generalistische expertise over het sociaal domein aanwezig in de organisatie. Men weet weinig van veel. Er is te beperkte expertise aanwezig om een bijdrage te kunnen leveren aan (regionale) beleidsontwikkeling en hoge kwaliteit van bestuurlijke advisering te realiseren op alle wetten die moeten worden uitgevoerd. Daarnaast is beperkt expertise aanwezig (en beschikbaar) op het gebied van contractmanagement of procesregie in het Sociaal Domein. Het is niet realistisch om alle benodigde expertise die nodig is voor het huidige takenpakket te realiseren binnen één persoon. Belangrijkste punten uit hoofdstuk 3 ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓

12

Dienstverlening aan inwoners goed geregeld Opdrachtgeverschap onvoldoende ingericht, niet in control over uitbestede taken Relatie met Rheden heeft meer aandacht nodig voor goede samenwerking Diverse beleidsterreinen krijgen vrijwel geen ambtelijke aandacht Portefeuillehouder springt ambtelijk bij als meewerkend voorman Hoge werkdruk, ad hoc en reactief Zelfstandigheid Rozendaal voortdurend op het spel, alles even belangrijk, niks missen Visie en sturing op taakinvulling ontbreekt, waardoor alles een beetje, niks goed Structureel capaciteitstekort vraagt om slim organiseren en voortdurend prioriteren van Raad (hoofdlijn), college en ambtenaren. Rol- en taakbeschrijving ontbreekt en zal helpen meer focus aan te brengen in het takenpakket Expertise en competenties moeten beter in lijn worden gebracht met het takenpakket.

Structurele taakinvulling en duurzame inrichting Sociaal Domein

4. Scenario’s: drie perspectieven voor de toekomst In dit hoofdstuk worden verschillende scenario’s voorgelegd voor de structurele taakinvulling in het Sociaal Domein. Bij het opstellen van de scenario’s staat het vraagstuk over de zelfstandigheid van Rozendaal nadrukkelijk niet ter discussie. De scenario’s worden geschetst nadat eerst is stilgestaan bij de uitvoering van de dienstverlening aan inwoners. In alle scenario’s wordt er namelijk van uitgegaan dat de uitvoering van de dienstverlening blijft uitbesteed aan de gemeente Rheden. Er wordt eerst uitgelegd waarom dit de beste keuze is voor Rozendaal en haar inwoners.

4.1 Dienstverlening aan inwoners: Waarom zelf doen niet de beste optie is Voor een structurele taakinvulling in het Sociaal Domein is het de kwaliteit van de dienstverlening aan inwoners waar het uiteindelijk om draait. Bij het schetsen van scenario’s voor de toekomst is het logisch om ook oog te hebben voor de dienstverlenende taken aan inwoners. Dienstverlening aan inwoners uitbesteed sinds 1999 De uitvoering van de dienstverlening aan inwoners in het Sociaal Domein is sinds 2015 (op onderdelen al sinds 1999) uitbesteed aan de gemeente Rheden. De gemeente Rheden ondersteunt Rozendaalse inwoners met een ondersteuningsvraag op het brede Sociaal Domein4. Naast de reguliere contacten met inwoners worden ook taken als bezwaar & beroep en terugvordering & verhaal door Rheden uitgevoerd voor Rozendaal. Bij de dienstverlening aan Rozendaalse inwoners kan gebruikt gemaakt worden van het zaaksysteem, de ICT-ondersteuning en ondersteuning van daaromheen georganiseerde expertise van de gemeente Rheden. Rozendaal betaalde de gemeente Rheden afgelopen jaren ongeveer tussen de € 150.000,- en €230.000,- voor het uitvoeren van deze taken5. Indien Rozendaal zelf de uitvoering van de dienstverlening aan haar inwoners wil doen, is er een aantal zaken om rekening mee te houden: 1. Voldoende bezetting: Vragen in het Sociaal Domein houden zich niet altijd aan kantoortijden.

Indien zich crisissituaties voordoen vergt dit regelmatig om inzet buiten kantoortijden. Het vraagt een flinke bezetting om voldoende dienstverlening te kunnen leveren. Daarbij is het ook van belang vervanging te hebben bij ziekte of verloop. 2. Veel inhoudelijke expertise: Om inwoners van dienst te zijn met ondersteuningsvragen op het gebied van Jeugd, Wmo en Werk, Inkomen en Schulden (Participatie) is veel expertise nodig. Daarbij moet een functiescheiding worden gerealiseerd tussen consulenten (uitvoerenden) en kwaliteitsmedewerkers (toetsing) voor het ‘vier ogen principe’. Daarnaast is expertise gewenst ten aanzien van contractmanagement, voor de aansturing van de gecontracteerde zorginstellingen.

4 De gemeente Rheden voert de dienstverlening uit voor inwoners van Rozendaal voor: Jeugdwet; Wet kinderopvang en

peuterspeelzaalwerk (Wko); Wmo2015 (Wet maatschappelijke ondersteuning 2015); Gehandicaptenparkeerkaart (o.b.v. Verkeerswet); Participatiewet; Wet Sociale Werkvoorziening; Wws (voor het zittend bestand werknemers, t/m 2014); Wet werk en bijstand (Inkomensdeel); Bbz 2004 (Besluit bijstandsverlening zelfstandigen 2004) ; Wet Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijke arbeidsongeschikte werkloze werknemers ( Ioaw); Wet Inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijke arbeidsongeschikte en gewezen zelfstandigen (Ioaz); Minimaregelingen inclusief Gelrepas; Schuldhulpverlening, inclusief de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (WSNP) en de Wgs (Wet gemeentelijke schuldhulpverlening), inclusief het budgetbeheer; Kwijtschelding gemeentelijke belastingen; Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB); Leerlingenvervoer; Wet verplichte GGZ (WvGGZ) Bron: facturen uitvoeringskosten Rheden- Rozendaal: 2016: € 157.000, 2017: € 177.000, 2018: € 233.000, 2019: € 228.000, 2020 & 2021: nog niet vastgesteld. 5

13

Structurele taakinvulling en duurzame inrichting Sociaal Domein

3. Voldoende caseload: Rozendaal heeft op basis van historische gegevens gemiddeld ongeveer 30 inwoners met een actieve Wmo voorziening en 30 inwoners met een actieve Jeugd voorziening. Voor de participatiewet zijn dit maximaal 5 inwoners met een actief dossier. In veel van deze gevallen vraagt dit niet om veel inzet van de uitvoering vanuit de gemeente. Daarnaast is instroom van ondersteuningsvragen vanuit de gemeente Rozendaal beperkt. 4. Passende werkplekken en spreekruimten: Bij de dienstverlening worden veel gesprekken gevoerd, met inwoners en hun families en professionele (zorg)instanties. Dikwijls vinden gesprekken plaats die risicovol zijn en kan er sprake zijn van agressie. Dit vraagt om speciale veiligheidsmaatregelen (t.b.v. spreekruimten en beveiliging). Het bedrag dat Rozendaal betaalt aan de gemeente Rheden voor de uitvoering van alle taken in het Sociaal Domein is niet genoeg om dezelfde kwaliteit van dienstverlening zelf te organiseren zoals dat nu het geval is in Rheden. Voor dit bedrag lukt het om maximaal twee mensen aan te nemen. Daarbij zijn overheadkosten als ICT-ondersteuning, sturing, veiligheidsmaatregelen en werkplekken nog niet in beschouwing genomen. Samen zullen zij niet voldoende expertise hebben om alle vragen goed te kunnen beoordelen en te verwijzen naar een passend vervolg. De kwaliteit van dienstverlening gaat daarmee omlaag.

Daarnaast is een bezetting van twee mensen kwetsbaar. Als één van de medewerkers op vakantie gaat of ziek wordt, ontstaat er direct een kwetsbare situatie. Tegelijkertijd zullen deze medewerkers het meest van de tijd (te) weinig te doen hebben, omdat het aantal vragen van Rozendaalse inwoners beperkt is. Kortom: zelf de dienstverlening aan inwoners uitvoeren is een dure, kwetsbare oplossing met minder kwaliteit dan in de huidige situatie. In alle scenario’s die worden geschetst zal de uitvoering belegd blijven bij de gemeente Rheden.

4.2 Publieke waarde voor het wegen en beoordelen van de scenario’s De scenario’s zijn perspectieven op de uitvoering van de taken in het Sociaal Domein. De drie scenario’s zoals ze worden geschetst hebben allen een ander zwaartepunt als het gaat om autonomie en invloed, ambtelijke inzet en gevraagde competenties. Kosten en efficiency kunnen en mogen hierbij niet de enige criteria zijn om de scenario’s te beoordelen. De publieke waarde die Rozendaal wil creëren voor haar inwoners is misschien wel het belangrijkste criterium. Uiteraard moet dit gebeuren binnen de kaders van de wetten, voor de uitvoering waarvan onze gemeente verantwoordelijk is. Om de scenario’s zo goed mogelijk te vergelijken en beoordelen wordt naast kosten en efficiency ook publieke waarde toegevoegd als criterium, aan de hand van de Public-Value theorie van Mark Moore6. Deze theorie schets bij publieke opgaven een driehoek tussen: 1. Publieke waarde (waar maken we het verschil?) 2. Legitimiteit (er is voldoende steun voor de opgave en de wijze waarop?) 3. Realisatiekracht (krijgen we het voor elkaar met de beschikbare middelen?) De theorie stelt dat deze onderdelen met elkaar in balans moeten zijn om echt publieke waarde te creëren en het verschil te kunnen maken voor inwoners.

Je moet duidelijk voor ogen hebben welke maatschappelijke meerwaarde je wilt creëren, steun hebben vanuit wet- en regelgeving en stakeholders en vervolgens voldoende capaciteit mobiliseren om waar te maken wat je wilt bereiken. Ieder scenario zal worden gewogen aan de hand van deze theorie.

6

Bron: Moore, M.H. (2013) Recognizing Public Value. Harvard: Harvard University Press.

14

Structurele taakinvulling en duurzame inrichting Sociaal Domein

De publieke waarde die Rozendaal als gemeente realiseert is breder dan de publieke waarde op het sociaal domein. Het volgende (hypothetische) voorbeeld illustreert dit. Publieke waarde Sociaal Domein in Rozendaal Er is weinig sociale problematiek in Rozendaal. Inwoners zijn bovengemiddeld zelfredzaam en welvarend ten opzichte van het gemiddelde in Nederland. Door het Sociaal Domein zo goedkoop en efficiënt mogelijk te organiseren, waarbij het minimale geregeld wordt zonder verdere ambities, draagt eraan bij dat Rozendaal een zelfstandige gemeente kan zijn die toegankelijk en dichtbij is en waarbij inwoners zelf invloed houden op onder andere de openbare ruimte. De publieke waarde zit hem dan niet in wat we organiseren voor kwetsbare inwoners, maar vooral in de mogelijkheid die het creëert voor het behoud van autonomie voor inwoners op andere thema’s dan het Sociaal Domein.

4.3 Uitgangspunten bij het opstellen van scenario’s Bij het ontwikkelen van de scenario’s zijn voor Rozendaal een aantal uitgangspunten geformuleerd waarop alle scenario’s gebaseerd zijn. Deze uitgangspunten zijn een combinatie van feiten vanuit de inhoudelijke opgave (bv. een bovengemiddeld zelfredzame populatie met een lage zorgvraag, maar wel veel te organiseren als zelfstandige gemeente) en voorwaarden om als zelfstandige kleine gemeente te kunnen functioneren in het Sociaal Domein (bv. In controle zijn). De negen belangrijkste uitgangspunten voor de ontwikkeling van scenario’s voor de gemeente Rozendaal zijn: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Rozendaal blijft een zelfstandige gemeente; Voldoen aan wettelijke verplichtingen; Passende zorg en ondersteuning voor het geval het nodig is7; De kracht van klein zo goed mogelijk tot z’n recht laten komen; Goed werkgeverschap, een gezonde werkbalans; Efficiënt en slim organiseren met beperkte capaciteit; In controle zijn, financiële risico’s beperken (op tijd weten wat er speelt), een reserve beschikbaar voor incidenteel tegenvallende zorgkosten; 8. Professioneel opdrachtgeverschap op uitbestede taken; 9. Ruimte in het takenpakket voor ontwikkeling en onvoorziene zaken die op de gemeente afkomen. Taken als bouwstenen van de scenario’s De scenario’s verschillen van elkaar op hoe invulling wordt gegeven aan haar verantwoordelijkheid voor het uitvoeren van relevante wetten en regelingen, waar welke taken worden uitgevoerd en waar met name de Rozendaalse inzet op gericht is. De twee fundamentele vragen die per taak ten grondslag liggen zijn: 1. Doet Rozendaal de taak zelf of besteedt ze het uit aan de gemeente Rheden? 2. Wat is de verhouding tussen het aantal uren dat nodig is voor de uitvoering van de taak en de kwaliteit die kan worden geleverd? Op basis van deze vragen is er een categorie taken waarop het antwoord is dat deze in alle gevallen het beste in Rozendaal kunnen worden uitgevoerd. Deze categorie noemen we ‘lokale taken’.

Dit betreffen de taken ‘kleine lokale initiatieven die op de gemeente afkomen8, kleine welzijnsprojecten, taakstelling statushouders, kunst & cultuur en ruimte voor onvoorzien werkzaamheden’. Zij worden in alle scenario’s op een zelfde wijze uitgevoerd en altijd door een ambtenaar van de gemeente Rozendaal voor het zelfde aantal uren. Dan blijven er twee categorieën taken over. Deze taken variëren qua uitbesteden of zelf doen per scenario. 1. Opdrachtgeverschap uitbestede taken 7 Coalitieakkoord 2018-2022 gemeente Rozendaal & Het Meerjarenbeleidskader Sociaal Domein gemeente Rheden

“Meedoen!” 8 Bijvoorbeeld: ‘Ongehinderd (toegankelijkheid lichamelijk beperkten), Netwerk dementievriendelijke gemeenten, Bibliotheek op School.

15

Structurele taakinvulling en duurzame inrichting Sociaal Domein

Deze taak wordt in alle scenario’s uitgevoerd door een ambtenaar van de gemeente Rozendaal en gaat over uitbestede uitvoerende taken aan de gemeente Rheden en Incluzio. Het aantal uren dat besteed wordt aan deze taak hangt samen met het aantal taken dat wordt uitbesteed. Naarmate er meer taken worden uitbesteed zal het aantal uren van deze taak verhoudingsgewijs toenemen. 2. Ontwikkelen en coördineren van beleid en regionale uitvoeringstaken (o.a. financiën en inkoop via de MGR en het doelgroepenvervoer via de BVO/DRAN) Het zijn met name deze taken die sterk variëren per scenario. Deze taken omvatten het grootste deel van het takenpakket. Het bepalen waar deze taken uit te voeren heeft het meeste invloed op de te kiezen scenario’s en het effect daarvan op de gemeente Rozendaal. Gaan we deze uitbesteden en aansturen, of doen we zoveel mogelijk zelf? En wat zijn de voor- en nadelen hiervan?

4.4 Scenario’s: drie perspectieven In onderstaande afbeelding (1) zijn de drie scenario’s op een as geplaatst, waarbij scenario één uitgaat van het volledig zelf uitvoeren van het volledige takenpakket en scenario 3 uitgaat van het (bijna) volledig uitbesteden van het takenpakket. In scenario 2 worden diverse taken uitbesteed, en blijven diverse taken in eigen beheer. Wat dit betekent voor het creëren van publieke waarden, de benodigde capaciteit, expertise en competenties wordt duidelijk bij de beschrijving per scenario.

SCENARIO’S TAAKINVULLING SOCIAAL DOMEIN 1. Beheergemeente 2.0

2. Opgavegericht in de Roos

3 . Rozendaals regie & contract

Rozendaal

Rheden

Zelf beleid doen en beheren

Uitbesteden en regie op contracten/ afspraken = Fte in Rozendaal

= Fte in Rheden

Afbeelding 1: de drie scenario’s op een schaal van volledig zelf het beleid beheren en monitoren tot het volledig uitbesteden van beleidstaken.

Scenario 1: Beheergemeente (2.0) De gemeente is in deze situatie gericht op het beheren en in stand houden van de huidige voorzieningen. De ambities van de gemeente liggen op de uitvoering van wettelijke taken. Het ontwikkelen van nieuw beleid voor wettelijke taken gebeurt mondjesmaat. In de praktijk betekent dit verder gaan op de huidige voet, maar met extra capaciteit. Daarbij is het gegeven dat het ondanks eventuele extra capaciteit nog steeds sprake is van een (te) groot takenpakket, waarbij het noodzaak is om voortdurend taken te blijven prioriteren.

16

Structurele taakinvulling en duurzame inrichting Sociaal Domein

De toevoeging ‘2.0’ duidt op het feit dat ook voor beheergemeenten geldt dat zij zich moeten ontwikkelen om zich toekomstige ontwikkelingen in het Sociaal Domein eigen te maken. Dit vereist dan wel op die onderdelen extra investering in middelen en menskracht. Wil de gemeente naast de beheertaken toch nieuwe taken oppakken? Dan zal dit per opgave betekenen dat er extra capaciteit moet worden ingezet en dat daarvoor incidenteel geld moet worden vrijgemaakt. Indien dat niet gebeurt, betekent dit dat het ten koste gaat van de aandacht en kwaliteit van andere taken. Het vraagt van de organisatie een constante analyse van het voorhanden werk in relatie tot beschikbare capaciteit. Kernbegrippen ▪ Autonoom: het (financieel) belang Rozendaal is volledig in beeld en in eigen hand ▪ Kerntaken: Aansturen van uitvoerende taken door Rheden (10%), beheren, monitoren en coördineren van bestaand beleid (90%) ▪ Prioriteren en hoogstnoodzakelijke doen ▪ Beperkte ambitie, zorgen dat het loopt ▪ Nieuwe taken oppakken betekent per opgave extra capaciteit invliegen en incidenteel geld vrijmaken of inboeten aan kwaliteit op bestaande taken Welke taken worden uitbesteed en welke taken doet Rozendaal zelf? Alleen de uitvoering van de dienstverlening is uitbesteed aan de gemeente Rheden.

Alle andere taken voert Rozendaal zelfstandig uit of stuurt zij zelfstandig aan (zoals de inkoop van zorg via de MGR). Dat betekent dat de pilot Jeugd wordt beëindigd en dat deze taken die de afgelopen jaren door Rheden werden uitgevoerd weer in beheer komen van de gemeente Rozendaal. Hoeveel capaciteit is nodig en wat kost het? De inschatting is dat minimaal 2,5 FTE nodig om aandacht te kunnen besteden aan het volledige takenpakket. Dit kost structureel 1,44 FTE meer dan de huidige bezetting (1,06 FTE). Afhankelijk van de functieschaal (9-11) komt dit neer op een bedrag tussen de € 145.440,- (schaal 9) en € 184.320,- (schaal 11). Zie bijlage 3 voor de onderbouwing van de extra 1,44 FTE. Welke rollen en welke competenties zijn nodig? Om dit takenpakket te kunnen uitvoeren zijn beleidsmedewerkers nodig met expertise op de aandachtsgebieden Wmo, Jeugdwet en Welzijn. Het is daarbij gewenst om medewerkers aan te trekken met competenties en affiniteit met betrekking tot het opdrachtgeverschap aan de gemeente Rheden betreft de uitbestede taken dienstverlening aan inwoners en richting de MGR.

Wat zijn de belangrijkste voordelen? • Onafhankelijk ten aanzien van het Rozendaals belang (in de regio) • Sparringpartner in huis • Minder kwetsbaar, achtervang in huis • Brede inzet in de omgeving • Meer proactief aan de ‘voorkant’ van (beleids)ontwikkeling • Professionelere aansturing Rheden mogelijk • Meer actieve inzet in directe omgeving (couleur locale) Wat zijn de belangrijkste nadelen? • Beleidscapaciteit in relatie tot inwoners/cliënten buitenproportioneel • Beleidscapaciteit in relatie tot grote omvang takenpakket (te) gering • Beperkte grip door (te) grote omvang takenpakket • Hoge werkdruk door capaciteitstekort blijft • Beperkte expertise in huis, men weet weinig van veel • Voortdurend kiezen en prioriteiten blijft dagelijkse praktijk • Weinig gebruik makend van Rhedens apparaat (waardoor geen efficiëntievoordelen meer) • Beleid en uitvoering uit elkaar • Door toenemende taken kans op opnieuw tegen ambtelijke grenzen aan te lopen • Rozendaal blijft een ‘eiland’ • Rozendaal zit nergens volwaardig aan tafel

17

Structurele taakinvulling en duurzame inrichting Sociaal Domein

•

Financieel kwetsbaar doordat je als zelfstandige gemeente alles moet oppakken wat in de omgeving of in Den Haag wordt ontwikkeld

Publieke waardetheorie Dit scenario heeft met name publieke waarde voor de gemeente Rozendaal omdat zij onafhankelijk blijft. Zij kan overal haar eigen belangen afwegen en beslissingen maken die in het belang zijn voor de Rozendaalse inwoners. Echter is het een dure variant, zeker als je het afzet tegen het aantal cliënten en de omvang van de sociale problematiek in Rozendaal. In de praktijk blijft het takenpakket (te) groot voor 2,5 FTE met als resultaat dat alles een beetje gebeurt, gericht op zo goed mogelijk beheren. Realistisch gezien moet geconcludeerd worden dat er te weinig realisatiekracht is om alle taken volwaardig uit te voeren en daarmee echt een verschil te maken voor Rozendaal. Is er voldoende legitimiteit voor dit scenario?

Scenario 2: Opgavegericht Dit scenario is een combinatie tussen scenario 1 en scenario 3: Een gemeente die enerzijds zelf enkele lokale taken uitvoert waarop zij invloed heeft en anderzijds een gemeente die taken uitbesteedt en stuurt op de grote lijnen en erop toeziet dat de uitbestede taken naar behoren worden uitgevoerd. In dit scenario worden taken die een sterk lokaal karakter hebben en waarop invloed en sturing uitgeoefend kan worden in eigen beheer gehouden. Men kan met meer aandacht tijd besteden aan wat lokaal belangrijk is voor inwoners. Meer capaciteit hiervoor versterkt de kracht van een kleine gemeenschap, waarbij er kans ontstaat om (samen met Incluzio) meer in contact te komen met inwoners over afgebakende sociale thema’s. Taken die meer regionaal zijn georganiseerd, waarvan de uitvoering van de dienstverlening is uitbesteed aan Rheden en waarop maar beperkt invloed is uit te oefenen, worden uitbesteed. Hiermee worden efficiencyvoordelen behaald en zal de kwaliteit van bestuurlijke advisering hoger worden als gevolg van meer aanwezige expertise, zoals dat ook in de huidige situatie van de pilot Jeugd9 het geval is.

Kernbegrippen ▪ Modulair: pragmatisch kiezen voor het juiste takenpakket ▪ Opgavegericht: mix tussen uitbesteden en zelf doen op basis van inhoudelijke afweging (opgave x invloed x expertise/kwaliteit) ▪ Lokaal zelf het verschil maken, regionale taken uitbesteden en sturen op afstand Welke taken worden uitbesteed en welke taken doet Rozendaal zelf? Dit is variabel en zal in samenspraak met Raad, college en de gemeente Rheden tot stand komen. Het uitgangspunt van dit scenario is om naast de uitvoering van de dienstverlening, ook de beleidsontwikkeling en coördinatie te doen van de 3D’s (Jeugdwet, Wmo en Participatiewet), het doelgroepenvervoer, enkele onderwijstaken en de nieuwe taken Beschermd Wonen en Inburgering. Dit zijn allen beleidsterreinen waarvan de dienstverlening al gedaan wordt door Rheden en waarop het beleid uit Rheden nagenoeg één op één wordt overgenomen. Het zijn beleidsterreinen waarop veel expertise gevraagd wordt en waarover veel regionaal overleg plaatsvindt. Rheden is voor de eigen organisatie aanwezig. Vertegenwoordigen van Rozendaal namens Rheden kost niet veel extra tijd, behoudens het voeden van het bestuurlijk proces van Rozendaal. Ook de inkoop die geregeld wordt via de MGR kan worden uitbesteed aan Rheden. De inkoop is het sluitstuk van het regionaal beleid en wordt uitgevoerd door de MGR. De aansturing vindt plaats vanuit de betrokken gemeenten.

Ook hier zou Rheden Rozendaal kunnen vertegenwoordigen (via mandaat) in dit scenario, waarbij je als gemeente wel lid blijft (lees: een financiële bijdrage doet) van de vier samenwerkingsmodules. In de berekening van uren is er in dit scenario nog voor gekozen de inkoop vanuit Rozendaal aan te sturen. Taken die achterblijven zijn enkele lokale maatwerk taken (zoals lokale subsidies, het publieke gezondheidsbeleid, lokale onderwijstaken en onderwijshuisvesting), aangevuld met het opdrachtgeverschap aan de gemeente Rheden over de uitbestede taken, het opdrachtgeverschap 9

Evaluatierapport Pilot Jeugd, L. Vos (december 2001)

18

Structurele taakinvulling en duurzame inrichting Sociaal Domein

richting Incluzio en enkele regionale beslissingsbevoegde overleggen in de MGR (RAO Zorg en RAO Financiën). Hoeveel capaciteit is nodig en wat kost het? De inschatting is dat minimaal 1,94 FTE nodig om dit takenpakket goed uit te voeren. Daarbij is naar schatting 1,36 FTE werkzaam in Rozendaal en wordt het bedrag voor 0,58 FTE overgemaakt naar de gemeente Rheden voor de uitvoering van de uitbestede taken. Deze berekening is een schatting en is onder voorbehoud van de bereidheid van en onderhandeling met de gemeente Rheden. Afhankelijk van de functieschaal (9-11) kost dit structureel 0,88 FTE meer dan de huidige bezetting (1,06 FTE). Afhankelijk van de functieschaal (9-11) kost dit een bedrag tussen de € 88.880,- (schaal 9) en € 112.640,- (schaal 11). Zie bijlage 3 voor de onderbouwing van de extra 0,88 FTE. Bestuurlijke capaciteit is niet meegenomen in de capaciteitsberekening. De inschatting is dat dit scenario wekelijks 4 uur extra inzet vraagt van de portefeuillehouder. Welke rollen en welke competenties zijn nodig? Generalistische beleidsmedewerker met aandachtsgebieden onderwijs, publieke gezondheid en welzijn10. Daarnaast een medewerker (in deeltijd die als hoofdtaak heeft om invulling te geven aan het opdrachtgeverschap naar de gemeente Rheden en de MGR en daarnaast ruimte heeft voor enkele inhoudelijke taken. Mogelijk ook op andere domeinen binnen Rozendaal.

Deze medewerker heeft bij voorkeur een achtergrond in bedrijfskunde of bestuurskunde, met ervaring op het gebied van project- en procesmanagement en heeft globale kennis van beleid en uitvoering op de gebieden Jeugd, Wmo, Participatiewet en financiën. Wat zijn de belangrijkste voordelen? • Zoveel mogelijk kwaliteit op alle fronten, zowel lokaal als in de regio • Lokaal op kleine(re) (beleid)onderdelen autonoom: kracht van klein/couleur locale • Inwonerparticipatie op onderdelen die lokaal van belang zijn (o.a. t.a.v. preventie en welzijn) • Kwaliteit verhogen van terreinen waarop je besluit zelf actief te zijn door hier meer tijd aan te kunnen besteden • Kwaliteit op grote dossiers Jeugd, Wmo en Participatie op efficiënte manier • Professionele rolneming naar Rheden mogelijk, waarbij ook expertise achterblijft om het Rozendaals belang op uitbestede taken te behartigen en Rhedense ambtenaren te kunnen adviseren t.a.v. het Rozendaalse bestuurlijke proces. Zeker in de beginfase is dit van grote toegevoegde waarde. Wat zijn de grootste nadelen? • Complexe blik vanuit interne organisatie: inhoud & contractmanagement • Beleidsadviseur ontlasten lukt beperkt op deze wijze • Er blijft capaciteit nodig t.a.v.