Begroting 2026-2029 definitief

Recreatie Onze Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen beoogt ’meer landschap, meer stad’: de bouw van nieuwe woningen dient hand in hand te gaan met het behouden, verbinden, verbeteren, uitbreiden en versterken van de groene kwaliteiten van onze leefomgeving. Het buitengebied van Rozendaal is onderdeel van ‘de groene achtertuin ’van de regio. Wij houden de ontwikkeling bij de GMR in de gaten en dragen daar waar nodig ons steentje bij. In 2026 voorzien we geen specifieke aandachtpunten die thuishoren in dit begrotingsprogramma. We werken aan de verdere uitwerking van het Masterplan Veluwezoom (programma 2) die een belangrijke bijdrage zal leveren om de balans tussen recreatie en de natuur te herstellen.

27

Wat mag het kosten? Werkelijk 2024 Baten 5.1 Sportbeleid en activering 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie 5.5 Cultureel erfgoed 5.6 Media 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie totaal baten

27.564 0 0 0 1.527 0 29.091

Begroot 2025

Begroot 2026

24.804

28.740

0

0

0

0 0 1.527 0 26.331

0 0 100.000 0 128.740

0 0 0 0 0

0 0 0 0 0

0 0 0 0 0

Begroot 2027

Begroot 2028

Begroot 2029

Lasten 5.1 Sportbeleid en activering 30.645 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie 3.254 5.5 Cultureel erfgoed 1.900 5.6 Media 39.569 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie 154.099 totaal lasten 229.466

28.804

32.860

4.244

4.371

4.502

5.825 2.000 43.972 138.318 218.919

5.000 2.060 132.000 196.857 368.777

5.150 2.122 43.260 215.500 270.275

5.305 2.185 44.558 218.151 274.569

5.464 2.251 45.895 218.772 276.883

Saldo van baten en lasten

-200.375

-192.588

-240.037

-270.275

-274.569

-276.883

2.092 0 2.092

3.258 0 3.258

3.258 0 3.258

3.258 0 3.258

3.258 0 3.258

3.258 0 3.258

-198.283

-189.330

-236.779

-267.017

-271.311

-273.625

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo toevoegingen en onttrekkingen Geraamd resultaat

Toelichting: De lasten binnen dit programma hebben betrekking Specifieke Uitkeringen (hier is dan ook een opbrengst voor) voor het in stand houden van sportvoorzieningen, subsidies aan instellingen en het onderhoud van het openbaar groen en speeltoestellen. De reguliere taken binnen dit programma zijn: het bevorderen van sport en cultuur binnen onze gemeente; het ondersteunen van onze lokale omroep om onze inwoners goed te kunnen bereiken; het onderhouden van het groen en de speelvoorzieningen. Specifiek voor 2026 kunnen we de volgende mutaties verwachten: In de raadsvergadering van 16 september 2025 heeft de raad besloten scenario 2 als uitgangspunt te nemen, met de aanvullende opdracht om elementen uit scenario3 te bezien voor overheveling. In 2026 vindt onderzoek plaats; de resultaten en de daaropvolgende besluitvorming worden betrokken in de programma begroting van daaropvolgend jaar. Om uitvoering te geven aan de bijbehorende maatregelen wordt het budget openbaar groen met € 55.000 verhoogd.

Beleidsindicatoren Zie bijlage “Overzicht beleidsindicatoren”.

Verbonden Partijen Bij dit programma hoort de volgende Verbonden Partij: Groene Metropool Regio Arnhem-Nijmegen (GMRAN). Voor een nadere toelichting op deze Verbonden Partij verwijzen wij naar paragraaf 6. ‘Verbonden Partijen’. 28

Programma 6: Sociaal Domein Inleiding Dit programma bevat zowel de kern van het sociaal domein als de schil daaromheen. De kern wordt gevormd door de drie stelselwetten: de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Jeugdwet en de Participatiewet. In de schil komen onderwerpen aan de orde zoals kinderopvang, de huisvesting en opvang van nieuwkomers en het verlenen van welzijnssubsidies. Het sociaal domein is omvangrijk, complex en er spelen continu nieuwe ontwikkelingen. Binnen dit programma beperken wij ons tot de grote lijnen. Voor een nadere toelichting verwijzen wij u naar Paragraaf 10 ‘Sociaal domein’.

Beleidsdoel Als gemeente willen we in brede zin mogelijkheden scheppen en randvoorwaarden creëren voor het welzijn, de gezondheid en de ontwikkeling van onze inwoners in het algemeen en van specifieke doelgroepen in het bijzonder. Individuele maatwerkvoorzieningen zijn beschikbaar voor inwoners die het (tijdelijk) nodig hebben om deel te kunnen (blijven) nemen aan de samenleving. Hierbij gaat het om kinderen en jongeren die in hun ontwikkeling worden bedreigd, kwetsbare ouderen en vluchtelingen die we, al dan niet tijdelijk, welkom heten in onze gemeente.

Wat willen wij bereiken? Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Op basis van de Wmo bieden we passende ondersteuning aan inwoners in kwetsbare situaties. We doen dat vanuit de wettelijke kaders van de Wmo 2015, waarin de inzet van eigen kracht centraal staat. De ondersteuning varieert van begeleiding en mantelzorgondersteuning tot beschermd wonen voor mensen met een fysieke en/of psychische beperking. De uitvoering is gemandateerd aan de gemeente Rheden; als gemeente Rozendaal sluiten wij aan bij hun beleidslijnen. De ontwikkelingen op het gebied van beschermd wonen, waarbij regionale samenwerking verplicht is, worden toegelicht in paragraaf 10. ‘Sociaal domein’. Jeugdwet Wij willen de kansen voor jeugdigen in een kwetsbare situatie vergroten. Dit vraagt om stimulering van een veilige, gezonde en kansrijke omgeving waarin kinderen en jeugdigen zich ontwikkelen en hun talenten ontdekken, ongeacht hun achtergrond, beperking of sociaaleconomische status. Om kinderen zo gezond, kansrijk en veilig mogelijk op te laten groeien is een breed laagdrempelig aanbod van vrij toegankelijke voorzieningen aanwezig in de sociale basis, zoals opvoedondersteuning, jeugdinloop, jongerenwerk, schoolmaatschappelijk. Voor sommige kinderen is het nodig om passende specialistische jeugdhulp te bieden.

De uitvoering van de Jeugdwet is gemandateerd aan de gemeente Rheden en wij volgen het Rhedens beleid. Participatiewet Aandacht voor participatie in brede zin, inclusief maatschappelijke participatie, draagt bij aan arbeidsparticipatie en een geringer beroep op bijstandsuitkeringen, minimaregelingen, schuldhulpverlening en overige zorg en ondersteuning. Daarmee zorgt deze voor een reductie van kosten. De uitvoering van de wetten en regelingen in dit veld zijn gemandateerd aan de gemeente Rheden en wij volgen het beleid van Rheden.

29

Sociale uitkeringen Sociale uitkeringen, meer in het algemeen: inkomensregelingen, zijn gericht op de financiële ondersteuning van inwoners voor de noodzakelijke kosten van bestaan. Meer concreet gaat het over het verstrekken van algemene bijstand (inkomen Participatiewet), IOAW, BBZ, bijzondere bijstand en armoedebeleid. Het armoedebeleid hangt samen met schulddienstverlening; deze heeft echter ook betrekking op hogere inkomens. We vergroten de bestaanszekerheid van inwoners die in de knel zitten door hun basisvaardigheden te vergroten, hen te helpen balans te krijgen tussen inkomsten en uitgaven zodat er geen geldzorgen zijn, en hen te laten meedoen op de manier waarop zij dat kunnen. Welzijnssubsidies In 2026 zal er een nieuw subsidiekader Welzijnssubsidies worden vastgesteld. Als opvolger van het subsidiekader ‘Welzijnssubsidies’ 2023-2026. In het nieuwe subsidiekader worden ook de afspraken met gemeente Rheden over de overname van beleidswerkzaamheden worden meegenomen. Ook de Subsidieregeling Sociaal Domein zal worden geëvalueerd en zo nodig herzien. Opvang en huisvesting nieuwkomers We willen aan onze gemeentelijke verantwoordelijkheid blijven voldoen en zodoende een bijdrage leveren aan de landelijke en regionale opvang- en huisvestingstekorten voor nieuwkomers, zijnde Oekraïense vluchtelingen, asielzoekers en statushouders.

De interne organisatie en de samenwerkingsafspraken met Rheden zijn onvoldoende om met de noodzakelijke expertise en tempo voortgang te boeken op de voorliggende vraagstukken. We daarom de interne organisatie – al-danniet door extra projectmatige inzet op ontwikkelvragen wijzigen.

Wat gaan wij daarvoor doen? Algemeen De hieronder benoemde taken worden, waar het de Wmo, de Jeugdwet en de Participatiewet betreft, uitgevoerd door de gemeente Rheden. Wij volgen ook het beleid van de gemeente Rheden, maar blijven te allen tijde zelf verantwoordelijk voor zowel beleid als uitvoering van het sociaal domein. Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) In 2026 blijven wij ons inzetten om de inwoners voorzieningen aan te bieden zoals deze zijn voorgeschreven in de Wmo. De komende jaren zetten wij in op het behouden van een sterke en brede sociale basis. Jeugdwet De komende jaren zijn de Hervormingsagenda jeugd en het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming leidend. In regionaal verband wordt samengewerkt om meer preventief en integraler te gaan werken. Voor 2026 markeren we de volgende ontwikkelingen. Deze worden verder toegelicht in Paragraaf 10. ’Sociaal domein’. Hervormingsagenda Jeugd Aanpassing verordening Jeugdhulp Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming Versterking lokale teams Regionale samenwerking bij complexe hulpvragen. Jeugdhulp beschikbaar 2027 en verder Participatiewet Bij de Participatiewet denken wij aan werk & inkomen in brede zin, dus inclusief sociale uitkeringen, minimabeleid en schuldhulpverlening.

30

We zetten ons in om de basisvaardigheden (lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden) van onze inwoners te vergroten. Onze focus ligt daarbij op het bereiken van laaggeletterde inwoners met Nederlands als moedertaal. We zetten in op preventie en vroegsignalering van schulden om schulden bij jeugdigen en inwoners met een laag inkomen te voorkomen. We ondersteunen inwoners met een laag inkomen, met specifiek aandacht voor senioren en gezinnen met kinderen. Opvang en huisvesting nieuwkomers (Oekraïense vluchtelingen, asielzoekers en statushouders) In 2026 zetten we de personele basis neer om de toenemende druk op de organisatie vanuit deze huisvestingsvraagstukken en de regionale uitruil het hoofd te kunnen bieden. Dit doen we vooralsnog binnen de staande personele kaders. Waar dit leidt tot personele uitbreiding en/of toenemende kosten als gevolg van aanvullende afspraken met Rheden of andere partners wordt daarover geadviseerd. We blijven participeren in de (sub-)provinciale regietafel (PRT) om de provinciale doelstellingen met betrekking tot de opvang en huisvesting van bijzondere doelgroepen (Oekraïense vluchtelingen, statushouders en asielzoekers). Huisvesting en inburgering statushouders Op het gebied van het huisvesten van statushouders zien we dat we in toenemende mate moeite hebben om te voldoen aan de taakstellingen op grond de Huisvestingswet.

We willen op een planmatige wijze en in afstemming met de provinciaal toezichthouder in 2026 een aanpak formuleren, gerelateerd aan de taakstelling. Opvang asielzoekers We volgende de regionale uitruilafspraak op basis van de Spreidingswet en de landelijke ontwikkelingen op dit vlak en leggen daar waar nodig afspraken in de regio, danwel met Rheden specifiek vast. Opvang Oekraïners We vangen tot maart 2026 55 gevluchte Oekraïners op in de opvanglocatie De Bosrank. Daarnaast geven we uitvoering aan het collegebesluit om de opvang al-dan-niet in de huidige vorm voort te zetten, met inachtneming van de daarvoor relevante ontwikkelingen landelijk en internationaal (voortduring oorlog, beleidsmatige- en financiële kaders vanuit Europa en Rijk, draagvlak lokaal, etc.)

31

Wat mag het kosten?

De lasten binnen dit programma hebben betrekking een groot scala aan sub onderwerpen binnen het sociale domein. Enkele voorbeelden hierbij zijn kinderopvang, vluchtelingenwerk, subsidies, specifieke uitkeringen, opvanglocatie OOR, uitkeringen, woonvoorzieningen en jeugdhulp. De reguliere taken binnen dit programma zijn grotendeels belegd bij de gemeente Rheden. Zij voeren de onder andere onderstaande werkzaamheden voor ons uit: het verstrekken van uitkeringen; het verzorgen van de uitvoering WMO; het mogelijk maken van de zorg voor de jeugd; het verzorgen van het inburgeringsaanbod; het voeren van de administratie in de breedste zin van het woord voor de Rozendaalse cliënten; het vormen van besluitvormingsstukken voor het college en de raad van Rozendaal; het bijdragen aan het opstellen van financiële producten; het vormen van beleidsstukken. 32

Voor 2026 zijn er specifieke de volgende specifieke mutaties te melden: Door een verschuiving in kosten dalen de subsidies in het sociaal domein. De kosten voor de participatiewet/bijstand nemen toe met € 48.000 als gevolg van instroom. De kosten voor de sociale werkvoorziening nemen toe met bijna € 10.000. De kosten voor het vraagafhankelijke vervoer dalen met een bedrag van € 9.000. De kosten voor huishoudelijke hulp zijn op basis van de recente cijfers verhoogd met € 19.000 De kosten voor jeugdhulp zijn op basis van ervaringscijfers opgehoogd met een bedrag van € 54.000. De uitvoeringskosten voor jeugd en Wmo samen stijgen met € 20.000.

Beleidsindicatoren Zie bijlage “Overzicht beleidsindicatoren”.

Verbonden Partijen Bij dit programma horen de volgende Verbonden Partijen: Veilig Thuis Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein regio Centraal Gelderland (MGR) Bedrijfsvoeringsorganisatie Doelgroepenvervoer Regio Arnhem Nijmegen (BVO DRAN) Voor een nadere toelichting op deze Verbonden Partijen verwijzen wij naar de paragraaf Verbonden Partijen.

33

Programma 7: Volksgezondheid en milieu Inleiding Binnen dit programma werken we aan het Lokaal Preventieakkoord Rheden-Rozendaal, met als speerpunten gezonde leefstijl, financiële gezondheid en de aanpak van eenzaamheid. Ook omvat dit programma de taken in het kader van een klimaatadaptatie en energietransitie, een leefbaar milieu en afvalverwerking, alsook waterberging en bestrijding van ongedierte. Waar nodig stellen we lokale kaders, bijvoorbeeld in de Algemene Plaatselijke verordening (APV) en de Afvalstoffenverordening.

Beleidsdoel Wij werken aan de gemeentelijke opgaven rondom het brede begrip duurzaamheid en publieke gezondheid.

Wat willen wij bereiken? Volksgezondheid We willen, aanvullend op rijksbeleid en in samenwerking met de regio in de GGD (onderdeel van onze VGGM), een bijdrage leveren aan de algemene gezondheid van onze inwoners. We streven ernaar dat gezonde keuzes nog meer een gewoonte zijn. We stimuleren simpele keuzes en aanpassingen in het dagelijks leven die helpen om gezond, sterk en vitaal te blijven. De focus ligt op mentale veerkracht bij jeugdigen en jongvolwassenen en actief en sterk ouder worden. We helpen inwoners gezonde keuzes te maken met voorlichting, communicatie, een gezonde leefomgeving en het letterlijk laten ervaren van gezonde keuzes. Gezonde keuzes gaan over voldoende bewegen, gezonder eten en drinken, een rookvrij leven, bewust omgaan met alcohol/drugs en mentale rust. Riolering We willen een rioleringssysteem op peil houden dat voldoet aan de eisen van deze tijd. Voor zover mogelijk willen we in specifieke straten of buurten de wateroverlast bij hevige regenval verminderen. Afval We willen ons beleid ten aanzien van de hoeveelheid hergebruik grondstoffen doorzetten en daarmee het aantal kilo’s restafval per huishouden doen afnemen. Ook willen wij een goede service blijven leveren aan onze bewoners door voorzieningen aan te bieden waardoor onze bewoners hun grondstoffen/restafval op een doelmatige wijze kunnen aanbieden.

Energieneutraal Rozendaal Onze doelstelling én de landelijke doelstelling, om uiterlijk in 2050 alle gebouwen aardgasvrij te hebben en als gemeente CO2 neutraal te zijn, is ambitieus en ingrijpend. We zetten de ingezette beleidskoers richting een energieneutraal Rozendaal in 2050 voort. Begraafplaats en crematie Onder meer op grond van de Wet op de lijkbezorging hebben gemeenten een zorg voor de organisatie van begraafplaatsen. In Rozendaal geven we vorm en inhoud aan die verplichting door de begraafplaats Rosendael te beheren en onderhouden, alsook door uitvaarten te faciliteren (onder meer grafgraven).

Wat gaan wij daarvoor doen? Volksgezondheid We voeren het programma ‘Actief Ouder Worden’ uit, gericht op meer bewegen in de buurt, sterk blijven en valpreventie.

34

We continueren het Sport- en Preventieakkoord Rheden-Rozendaal tot met 2026. Met subsidie, het leggen van verbindingen en inspiratiesessies ondersteunen we daarmee gezonde, sociale en sportieve initiatieven van inwoners en lokale organisaties. We nemen deel aan het programma ‘Velp-Rozendaal Samen Gezond 2030’: een gezamenlijke aanpak van gemeenten Rheden-Rozendaal, Stichting EenPlus, Incluzio en partners uit eerstelijnszorg en Sociaal Domein om gezondheidsvaardigheden van inwoners te vergroten. Op basis van de Landelijke Routewijzer Houtstook en landelijk onderzoek werken we in samenwerking met de gemeente Rheden een aanpak op het gebied van houtstook en overlast uit. Gericht op enerzijds communicatie en bewustwording, anderzijds regelgeving en handhaving. Via Incluzio zetten we de aanpak ‘Welzijn op Recept’ in om welzijnsvragen vroegtijdig te signaleren en normaliseren. Riolering We voeren planmatig het op 27 september 2022 vastgestelde vGRP (verbreed Gemeentelijk rioleringsplan) uit. We gaan in 2026 samen met de gemeente Rheden uitvoering geven om de wateroverlast op de Kapellenberglaan en omgeving en de componistenwijk in Velp te verminderen. De kosten die gemoeid zijn met de uitvoering worden voor 30% gefinancierd uit de DPRA (Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie). Het overige deel van de kosten wordt bekostigd uit het vastgestelde vGRP.

Afval De gemeente heeft volgens de Wet milieubeheer de plicht tot (de organisatie van) de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval. Hieronder valt onder andere de huis-aan-huis inzameling van restafval, gft-afval en PBD (verpakkingsmateriaal), de inzameling van grof huishoudelijk afval en het recycleplein (aanbieden restafval en te hergebruiken grondstoffen). Sinds 1 oktober 2025 maken wij gebruik van het recycleplein van Circulus in Doesburg voor het wegbrengen van het grof huishoudelijk afval. Met ingang van 1 januari 2026 gaan wij gebruik maken van de inzameldiensten van Circulus, waar wij aandeelhouder van worden. Energieneutraal Rozendaal We werken door aan de uitvoering van de op 13 september 2022 vastgestelde Uitvoeringsagenda Rozendaal 2023-2050 en, zodra deze is vastgesteld, vanuit het nieuwe Programma Duurzaamheid 2026-2030. In dit Programma staan de ambities, projecten en de bijbehorende financiering beschreven van het duurzaamheidsbeleid van de gemeente Rozendaal. De overkoepelende doelstelling is het streven naar een energie neutraal Rozendaal in uiterlijk 2050. Het Programma Duurzaamheid 2026-2030 zet in op een effectieve voortzetting van de ingezette werklijnen ten behoeve van de energietransitie in Rozendaal (energiebesparing, duurzame opwek, duurzame warmte en bewustwording & communicatie) en de (begrotingstechnische) borging voor de komende jaren.

De uitvoering van de uitvoeringsagenda 2023-2025 ligt op koers. De focus op energiebesparing en duurzame warmte blijft bestaan, waarbij we de aanpak verder verbreden naar een meer praktische ondersteuning van bewoners bij het verder verduurzamen van hun woning zoals gezamenlijke inkooptrajecten, energieadvies, subsidies en duurzaamheidsleningen. Ook gaan we verder met het Soorten Management Plan (nodig om verder te kunnen met de verduurzaming van woningen) en het Warmteprogramma (opvolging van de Transitie Visie Warmte; wettelijke verplichting). Voor de personele invulling worden de middelen vanuit de CDOKE-gelden ingezet; voor het uitvoeren van trajecten en projecten worden de middelen vanuit de reserve Energietransitie ingezet.

35

Begraafplaats en crematie Monumentale graven en beheer historische begraafplaats Op de begraafplaats Rosendael bevinden zich diverse monumentale en historische graven waarvoor de rechthebbenden niet of nauwelijks meer traceerbaar zijn. Er wordt onderzocht in hoeverre er nog rechthebbenden bekend zijn. De uitkomsten van dit onderzoek vormen de basis voor een plan van aanpak gericht op het beheren en behouden van deze graven. De gemeente streeft ernaar om de cultuurhistorische waarde van de begraafplaats en de historische grafmonumenten te behouden. Deze ambitie is vastgelegd in een beheervisie. Daarbij wordt ook onderzocht de beheerverordening te actualiseren. Waterhuishouding begraafplaats Om de begraafplaats toegankelijk en goed begaanbaar te houden, worden jaarlijks maatregelen getroffen om de waterproblematiek structureel aan te pakken. In 2026 wordt verdere uitvoering gegeven aan het meerjarige plan voor verbetering van de waterhuishouding. Hiermee wordt bijgedragen aan een duurzame inrichting en het behoud van de toegankelijkheid van de begraafplaats voor alle bezoekers.

Wat mag het kosten?

Toelichting: De kosten bij volksgezondheid stijgen door kosten die worden bekostigd uit de SPUK (zie ook inkomsten). De kosten milieubeheer vallen wat lager uit door aanpassingen in het werkprogrammavan de ODRA. De opbrengsten rioolrecht vallen iets lager uit dan eerder was opgenomen en is in lijn gebracht met eerdere jaren. De opbrengsten afvalstoffenheffing vallen hoger uit. De opbrengsten grafleges/verkopen zijn verlaagd op basis van ervaringscijfers van de laatste paar jaar.

36

De reguliere taken binnen dit programma zijn: het regievoeren op de uitvoering van de taken rondom de volksgezondheid; het zorgen voor een adequate riolering; de regie voeren op het ophalen en juist verwerken van het afval; het onderhouden van onze begraafplaats.

Beleidsindicatoren Zie bijlage “Overzicht beleidsindicatoren”.

Verbonden Partijen Bij dit programma hoort de volgende Verbonden Partijen: • Omgevingsdienst regio Arnhem (ODRA) • GGD als onderdeel van de Veiligheids-en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) Voor een nadere toelichting op deze Verbonden Partijen verwijzen wij naar de paragraaf Verbonden Partijen.

37

Programma 8: Volkshuisvesting, ruimtelijke ontwikkeling en stedelijke vernieuwing Inleiding Binnen dit programma geven we uitvoering aan wettelijke taken op het terrein van huisvesting, bouw- en woningtoezicht en ruimtelijke ordening. Dit programma spreekt zich uit over ruimtelijke ontwikkelingen in de gemeente Rozendaal. Binnen dit programma worden afwegingen gemaakt voor initiatieven met inachtneming van de aanwezige kwaliteiten in zowel het groen als de (historische) bebouwing.

Beleidsdoel We willen het prettige woon- en leefklimaat te behouden en zo mogelijk te verbeteren. Hierbij willen we een bijdrage leveren aan de lokale en regionale behoeftes binnen de fysieke leefomgeving waarbij we de aanwezige waarden van het mooie en groene kasteeldorp respecteren.

Wat willen wij bereiken? Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) We willen onze herkenbare en groene woon- en leefomgeving behouden en ontwikkelen. Onze reguliere werkzaamheden op het gebied van vergunningverlening en toezicht en handhaving dragen daaraan bij. De Omgevingswet biedt de gemeente een instrumentarium om integraal te kijken naar de opgaven die leven in het fysieke domein. Het Omgevingsplan wordt de juridische basis onder ons ruimtelijke beleid. De bandbreedte van mogelijkheden krijgt daarin de grondslag. Het huidige VTHbeleid is verouderd en past niet binnen de Omgevingswetsystematiek. Dit wordt in 2026 geactualiseerd op basis van het beleid van de gemeente Rheden en de Omgevingsdienst die voor een gedeelte van de uitvoering van de VTH taak verantwoordelijk is. Volkshuisvesting We werken, ook in regionaal verband, aan ‘groene groei’ in de regio Arnhem-Nijmegen (Groene Metropoolregio) ligt voor de komende jaren een enorme bouwopgave. Hierbij heeft de regio zichzelf als doel gesteld om de invulling van deze opgave zo vorm te geven dat het meerwaarde oplevert voor alle inwoners: dus het ontwikkelen van nieuwe woningen in samenhang met werkgelegenheid, mobiliteit en groen. Uit het woonbehoefte-onderzoek blijkt dat ook in Rozendaal de noodzaak is om woningen toe te voegen.

Dit werken we verder uit in het Volkshuisvestingsprogramma, een verplicht programma onder de Omgevingswet. Invoering Omgevingswet De Omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden. De Omgevingswet vereist dat de gemeente optreedt als één overheid en zorgdraagt voor een inhoudelijk integrale afweging met alle betrokken overheden. Samenwerking met verschillende ketenpartners zoals provincie en Omgevingsdienst Arnhem (ODRA) is hierin essentieel. Nadeelcompensatie (voorheen planschade) De behandeling van planschadeverzoeken behoort tot het reguliere werk (en capaciteit) binnen dit programma. Op het moment dat een bestemmingsplan een verandering in de bouw- of gebruiksmogelijkheden met zich meebrengt kan er planschade ontstaan. Inwoners kunnen hiervoor een verzoek indienen bij het college. De afwikkeling van verzoeken vindt plaats binnen strikte wettelijke kaders. 38

Wat gaan wij daarvoor doen? Vergunningverlening, toezicht en handhaving Het huidige beleidskader op het gebied van VTH moet worden aangepast op de nieuwe wettelijke kaders. Dit gebeurt in samenspraak met de gemeente Rheden en de Omgevingsdienst die beide verantwoordelijk zijn voor een gedeelte van de uitvoering van onze taken. In 2025 is een toename gesignaleerd van het aantal reguliere aanvragen voor Omgevingsvergunningen. We verwachten deze ook in 2026 te zien. Ramingen worden hierop aangepast ook richting gemeente Rheden die ons ondersteunt met het toezicht. De Wet kwaliteitsborging vraagt een andere manier van toezicht waar we ons in 2026 op gaan voorbereiden omdat dan naar verwachting de eerste woningen die onder deze wet vallen gebouwd gaan worden. Volkshuisvesting In het woonbehoefteonderzoek dat uitgevoerd is in 2024 is een actueel beeld geschetst van de woonbehoefte in Rozendaal. Daarnaast werken we in 2026 verder in uitvoering van regionale (uitruil)afspraken en landelijke verplichtingen om te voldoen aan de taakstellingen in het huisvesten van bijzondere doelgroepen, waaronder statushouders. We investeren in de relatie met woningcoöperatie Vivare op het gebied van huisvesting van aandacht groepen (waaronder statushouders), verduurzaming en onze volkshuisvestingsopgave.

We geven daarmee ook uitvoering aan de relevante wet- en regelgeving waaronder de nog vast te stellen Wet regie op huisvesting. Dit wordt in het Volkshuisvestingsprogramma, een verplicht programma onder de Omgevingswet, verder uitgewerkt. In de concept-Omgevingsvisie zijn verschillende mogelijke locaties omschreven waar op kleine schaal gebouwd kan worden. In het programma worden deze locaties verder onderzocht op haalbaarheid en wordt een koppeling gemaakt met woningtypes en doelgroepen. Omgevingswet Rozendaal voldoet vooralsnog aan de minimale eisen voor implementatie van de Omgevingswet. Tegelijkertijd ligt er nog veel werk om de wet naar behoren te implementeren. Met het werken in programma's is een start gemaakt in 2025 en zal in 2026 voortgezet worden. Het omzetten van het tijdelijke Omgevingsplan (de bruidsschat) naar een definitief plan is voorzien voor de komende jaren. De wettelijke deadline hiervoor is 1 januari 2032. Hiervoor worden regionaal veel initiatieven genomen, ook voor afstemming van regels in het Omgevingsplan. In 2025 is een start gemaakt met het werken in programma's, het plan voor onderhoud van bomen en wegen is kaderstellend aangeboden aan de raad. In 2026 zal het programma Volkshuisvesting en het duurzaamheidsprogramma volgen. Nadeelcompensatie De verordening nadeelcompensatie is in 2023 vastgesteld door de gemeenteraad.

In 2025 zijn de procedures rondom nadeelcompensatie voor de Dorpsschool Rozendaal afgerond. Nieuwe procedures zijn in 2026 niet voorzien.

39

Wat mag het kosten?

Toelichting: De kostentoename wordt grotendeels veroorzaakt door hogere kosten BAG. De opbrengsten dalen door een bijstelling van de baten van de omgevingsvergunningen bouwen.

Beleidsindicatoren Zie bijlage “Overzicht beleidsindicatoren”.

Verbonden Partijen Bij dit programma horen de volgende Verbonden Partijen: Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen Omgevingsdienst regio Arnhem (ODRA) Voor een nadere toelichting op deze Verbonden Partijen verwijzen wij naar de paragraaf Verbonden Partijen.

40

Paragrafen Paragraaf 1: Lokale heffingen Lokale heffingen zijn inkomsten die verkregen worden op grond van publiekrechtelijke regels, voornamelijk belastingen en leges. De belangrijkste heffingen in Rozendaal zijn de OZB, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Hieronder wordt een beeld gegeven van de tarieven en de kwijtschelding. Uitgangspunten: de tarieven voor rioolheffing moeten kostendekkend zijn; de tarieven voor afvalstoffenheffing moeten kostendekkend zijn; de OZB en overige tarieven worden in principe jaarlijks aangepast met het inflatiepercentage (2025: 2%). In 2025 is daar een aanvullende stijging bovenop gekomen van x%. De komende jaren is er ook een aanvullende verhoging nodig. Rioolheffing Uitgangspunt is een kostendekkend tarief wat een uitvloeisel is van de in het rioleringsplan (vGRP) opgenomen kosten en investeringen. Het tarief rioolheffing wordt vastgesteld aan de hand van het laatst vastgestelde vGRP (27 september 2022). De uitkomsten hiervan bepalen het rioolrecht voor de komende jaren.

Afvalstoffenheffing Uitgangspunt is een kostendekkend tarief. De kosten nemen toe als gevolg van de hogere inflatie die nog doorwerkt in 2025. De tariefsverhoging zal ongeveer € 50 bedragen voor 2026.

Onroerend zaakbelasting (OZB) In de begroting 2025 is besloten tot een extra verhoging van de ozb met het oog op de financiële vooruitzichten. Daarmee is een start gemaakt met het groeien van onze ozb tarieven naar een regionaal gemiddelde. Ieder jaar wordt opnieuw gekeken naar de noodzaak tot verhoging van de tarieven. Gezien de voorziene tekorten wordt deze lijn doorgezet. Voor 2026 wordt een tariefverhoging doorgevoerd van 3% voor inflatie en een extra verhoging van 20,6%.

Kwijtschelding Voor mensen met de laagste inkomens bestaat de mogelijkheid van een gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen. Dit is het geval als aan de voorwaarden voor kwijtschelding van de invorderingswet is voldaan. 41

Lastendruk Door bovenstaande tariefswijzigingen zal de belastingdruk voor de inwoners van Rozendaal voor een gemiddeld gezin stijgen met 17,7%. Kostendekkendheid tarieven In onderstaande tabel is het kostendekkingspercentage van de afzonderlijke producten en het geheel opgenomen.

Rioolrecht Door schommelingen in kosten heeft het kostendekkingspercentage jaarlijks een lichte afwijking van 100%. Over elke planperiode komt dit jaarlijkse gemiddeld uit op 100%. Omdat de afwijkingen (zowel begroting als jaarrekening) gering zijn, worden deze verrekend met het exploitatiesaldo. Door de kleine schaal van Rozendaal is een aantal leges c.q. producten niet kostendekkend te krijgen. Voor rijbewijzen en reisdocumenten gelden voorgeschreven maximumtarieven terwijl de vaste kosten relatief hoog zijn (mede door de kleine aantallen). Voor overige vergunningen (waaronder APV) en producten is de legesplicht gedeeltelijk afgeschaft omdat de kosten die met de heffing en invordering daarvan te maken hebben hoger zijn dan de (reëel in rekening te brengen) opbrengsten. Dit geldt niet voor rioolrecht, afvalstoffenheffing en in mindere mate de grafleges/rechten en omgevingsvergunningen. De wijze van kostentoerekening is opgenomen in de financiële verordening die door de raad is vastgesteld.

42

Paragraaf 2: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Het weerstandsvermogen geeft antwoord op de vraag in hoeverre een gemeente in staat is om niet afgedekte risico’s op te vangen met gereserveerde financiële middelen (weerstandscapaciteit). Voldoende weerstandsvermogen zorgt ervoor dat de uitvoering van taken en het voorzieningenniveau bij financiële tegenslagen gegarandeerd blijven. Voldoende weerstandsvermogen gaat over twee vragen: 1. Welke risico’s lopen we? 2. Wat is de beschikbare weerstandscapaciteit? Risico’s Een risico is de kans op het optreden van een gebeurtenis met een negatief gevolg voor de gemeente. Een gemeente loopt tal van risico’s die we in meer of mindere mate kunnen inschatten en beheersen. Gemeentelijke risico’s kunnen voortkomen uit de politiek, de aansprakelijkheid, de strategie, financiële samenwerking, het bedrijfsproces en het milieu. Daarnaast zijn zaken als Verbonden Partijen, openeinderegelingen en grondexploitaties bekende onderwerpen waar de gemeente belangrijke risico’s loopt. Risicoprofiel Er zijn meer methoden om een gekwantificeerd risicoprofiel op te stellen, uiteenlopend van meer wetenschappelijke methoden tot meer praktische modellen. Voor alle methoden geldt dat ze geen 100% garantie bieden op volledigheid. Het gaat er immers om risico’s zo goed mogelijk te benoemen waar nog niet op één of andere manier in is voorzien.

De eigenschap van een risico is echter dat men niet weet wat, wanneer of hoe het zich aandient. Voor deze paragraaf kiezen we voor een pragmatische aanpak. Basis voor het risicoprofiel is een organisatie brede inventarisatie van risico’s die tweemaal per jaar plaatsvindt (begroting en rekening). Deze hebben we zo goed mogelijk gekwantificeerd en voorzien van een risicoscore (kans x impact), op basis van de volgende tabellen. Kans Gering (minder dan 1 x per 4 jaar) Gemiddeld (ongeveer 1 x per 4 jaar) Hoog (minimaal 1 x per jaar)

Score 1 3 5

Financieel gevolg Score Gering (< 0,1% omzet = < € 5.000 1 Beperkt (> 0,1% omzet < 0,5 % omzet = tussen € 5.000 en € 25.000) 2 Groot (> 0,5 % omzet = > € 25.000) 3 Omzet: lasten programma’s Rozendaal (begroting 2023: afgerond € 4,6 miljoen) De risicoscore komt tot stand door de kans te vermenigvuldigen met de impact. Hoe hoger de score hoe groter het risico. De uitkomst zetten we af tegen de volgende tabel: Ranking Gevolg Hoog risico. Als het een financieel risico betreft dient weerstandsvermogen Scores >= 10 aanwezig te zijn. Beperkt risico. Als het een structureel financieel risico betreft wordt deze voor 5 < Scores < 10 25% meegeteld voor het aanhouden van een weerstandsvermogen (spreiding over 4 jaar). Een incidenteel risico wordt voor 50% meegenomen. Gering risico. Voor zover het financiële gevolgen betreft worden die geacht Scores < 5 binnen de reguliere bedrijfsvoering gedragen te kunnen worden. 43

De risicoscore houdt ook rekening met het feit dat niet alle risico’s zich tegelijkertijd zullen voordoen. Wanneer hiermee geen rekening wordt gehouden is de kans groot dat een behoorlijk deel van het vermogen (ofwel algemene reserve) onnodig geblokkeerd wordt. Structureel of incidenteel Van belang is onderscheid te maken tussen risico’s met structurele en incidentele effecten, in het profiel is dit onderscheid ook aangebracht. Risico’s met structurele effecten hangen meestal samen met de bedrijfsvoering zoals rente of hogere kosten vanwege een hoger aantal bijstandontvangers. Wanneer dit soort risico’s zich voordoen dienen ook structurele maatregelen genomen te worden door ze mee te nemen in het financieel meerjarig perspectief. Het kan zijn dat het perspectief hiervoor op korte termijn geen ruimte biedt en dat moet worden omgebogen binnen de begroting. Om die reden wordt het risico voor 100% meegenomen wanneer het hoog is en voor 25% wanneer het beperkt is om het eerste jaar eventueel te overbruggen met behulp van het weerstandsvermogen. Wanneer zich een incidenteel risico voordoet dient deze in principe ineens ten laste van de weerstandscapaciteit gebracht te worden, wanneer deze niet kan worden opgevangen in het rekeningresultaat.

Weerstandscapaciteit Voor een oordeel over ons weerstandsvermogen is naast het risicoprofiel ook een inschatting van onze weerstandscapaciteit nodig. Ook hierbij wordt in principe onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele middelen. Bronnen van weerstandscapaciteit zijn de algemene reserve, vrij aanwendbare bestemmingsreserves, de onbenutte belastingcapaciteit en de post onvoorziene uitgaven. Stille reserves kunnen hierbij ook een rol spelen. Het betreft eigendommen die lager zijn gewaardeerd (boekwaarde) dan de waarde in het economisch verkeer (bij gebouwen is uitgegaan van de WOZ-waarde). Omdat deze niet onmiddellijk in een feitelijk dekkingsmiddel kunnen worden omgezet, laten we deze voortaan bij de berekening van de weerstandscapaciteit buiten beschouwing. We benoemen deze wel zoals voorheen. Omschrijving Kerklaan 1 en 3 Werf Totaal

Boekwaarde 0 0 0

Economische/ Stille reserve 1.148.000 1.148.000 149.000 149.000 1.297.000 1.297.000

De obligaties zijn inmiddels afgelost en staan niet meer in dit overzicht. Structureel Dit wordt vooral gevormd door de onbenutte belastingcapaciteit (en dan vooral OZB aangezien er al voor 100% dekking is gekozen voor afval en riool) en het bedrag voor onvoorzien. De onbenutte belastingcapaciteit kan berekend worden door aansluiting te zoeken bij artikel 12 van de financiële verhoudingswet. Artikel 12 Bij een eventuele ‘artikel 12-aanvraag’ geldt ook een normtarief voor de OZB als één van de toelatingseisen. In dat geval dient een gemeente minimaal 20% meer OZB te heffen dan het landelijk gemiddelde. Op basis van die norm bedraagt de onbenutte belastingcapaciteit voor de gemeente Rozendaal ongeveer € 354.000. Echter, de feitelijke hoogte van de onbenutte belastingcapaciteit (met uitzondering van een artikel 12aanvraag) is vooral een politieke keuze. Op basis van het gewenste financiële beleid is er feitelijk geen onbenutte belastingcapaciteit, uitgezonderd een inflatieverhoging. Om die reden is in onderstaand overzicht alleen € 1 voor onvoorziene uitgaven opgenomen voor de structurele weerstandscapaciteit. 44

Incidenteel De incidentele weerstandscapaciteit wordt bepaald door de som van alle reserves waaraan nog geen specifieke bestemming is gegeven en eventuele bestemmingsreserves zonder concrete verplichting die daardoor her-bestemd kunnen worden. Voor de berekening van de weerstandscapaciteit beperken we ons tot de algemene reserve. De overige reserves hebben in principe allemaal een bestemming waarvan het niet wenselijk is om deze opnieuw te bestemmen. Het genoemde bedrag betreft de geraamde stand per 1-1-2026.

Structureel Onbenutte belastingcapaciteit Onvoorzien (gemiddeld obv meerjarenbegroting) subtotaal structureel

0 1 1

Incidenteel Algemene reserve

3.688.131

Totale weerstandscapaciteit

3.688.132

45

Risicoprofiel Onderwerp Open einde regelingen WWB WMO

Risico/oorzaak

Beheersmaatregel

Meer aanvragen Meer aanvragen

Jeugdzorg

Meer aanvragen

Kinderopvang Leerlingenvervoer Beschermd wonen Overige risico's met structureel effect Algemene uitkering

Meer aanvragen SMI Meer aanvragen Meer aanvragen

Geen, conjunctuurgevoelig Geen, wel optie om beleid aan te passen Geen, wel optie om beleid (gedeeltelijk) aan te passen Geen Geen Geen

Risico K I Bedrag score %

Bedrag

3 2 15.000 3 3 40.000

6 9

25% 50%

3.750 20.000

3 3 100.000

9

50%

50.000

3 1 5.000 3 2 15.000 3 3 70.000

3 6 9

0% 25% 50%

0 3.750 35.000

Schommelingen in het Geen 3 3 100.000 gemeentefonds Schommelingen op de geld- Op dit moment geen lening 1 1 0 en kapitaalmarkt en anders wordt dit risico afgedekt via de renterisiconorm Daling van Door de gestegen rente heeft 3 3 200.000 rentevergoeding over rozendaal weer renteuitgezette eigen middelen inkomsten, zekerheid creeren door langere wegezetting van middelen.

9

25%

25.000

1

0%

0

9

25%

50.000

Kapitaalgoederen

Onvoorzien en onverwacht Actuele beheerplannen en onderhoud aan gebouwen periodiek inspectie of wegen

3 3 50.000

9

25%

12.500

Verduurzaming vastgoed/tractie

Verplichtingen tot verduurzaming kunnen aanzienlijke kosten veroorzaken

3 3 50.000

9

25%

12.500

Klimaat/droogte

Door veranderend klimaat Anticiperen op wetgeving en 3 3 100.000 ontstaan er problemen ontwikkelingen en met vegetatie, riool en meenemen in de begroting water Het vroegtijdig overlijden Verzekeren danwel opvangen 1 3 50.000 van een (ex) bestuurder binnen weerstandsvermogen kan financiele consequenties hebben (verzekerbaar) Bij mutaties in het college Verzekeren danwel opvangen 3 3 100.000 kunnen binnen weerstandsvermogen wachtgeldverplichtingen ontstaan Bewaren en rechtszaken Binnen projectplannen en 3 2 25.000 bij projecten en/of besluitovrming aandacht belsissingen voor hebben Het algemeen bestuur kan Feitelijk niet aanwezig 3 3 50.000 besluiten nemen met financiele consequenties waaraan de gemeente vanwege de constructie gehouden is

9

25%

25.000

3

0%

0

9

25%

25.000

6

25%

6.250

9 100%

50.000

Personeel

Lastig vervulbare vacatures Aantrekkelijke werkgever waardoor externe inhuur blijven noodzakelijk is

3 3 50.000

9

50%

25.000

Veranderende wetgeving

Aanpassing in wetgeving Anticiperen op leveren kosten op die niet ontwikkelingen altijd voldoende worden gecompenseerd

3 3 50.000

9

50%

25.000

Renterisico (uitgaven)

Renterisico (inkomsten)

Kortleven pensioen wethouders

Wachtgeldverplichtingen bestuurders

Juridische procedures

Gemeenschappelijke regelingen

Anticiperen op regelgeving en ontwikkelingen meenemen in de begroting

subtotaal structureel 368.750

46

Onderwerp Risico's met incidenteel effect Ramp c.q. groot incident

Risico/oorzaak

Risico K I Bedrag score %

Beheersmaatregel

Gemeente wordt door Feitelijk niet aanwezig bijvoorbeeld het ministerie niet volledig gecompenseerd voor de kosten die gemaakt zijn Binnen elk bedrijf kunnen Voorziening voor treffen dan situaties aan de orde zijn wel opvangen binnen waarbij er kosten optreden weerstandsvermogen voor besluiten met rechtspostionele consequenties. De gemeente is hiervoor eigenrisico-drager. Langdurige uitval door Goede begeleiding zieke ziekte werknemers Hacks, privacyissues, uitval Beveiliging op orde, systemen bewustwording Schade door eigendommen In principe geldt hiervoor de van de gemeente aansprakelijkheidsver(bijvoorbeeld door bomen) zekering van de gemeente, echter er is altijd een risico dat het niet past binnen de voorwaarden, bijvoorbeeld het niet uitvoeren van inspecties Niet binnen de Feitelijk niet aanwezig exploitatieovereenkomst af te dekken planschaden geen volledige Bepaalde begrote posten compensatie voor de heroverwegen. gemaakte (zorg)kosten geen volledige Bepaalde begrote posten compensatie voor de heroverwegen. gemaakte kosten

Rechtspositionele consequenties

Personeel ICT Schades

Planschade

Project OOR

Waarborgfonds sociale woningbouw

Bedrag

3 3 50.000

9

50%

25.000

3 3 75.000

9

50%

37.500

3 3 80.000

9

50%

40.000

3 3 100.000

9

25%

25.000

3 3 30.000

9

25%

7.500

3 3 25.000

9

25%

6.250

1 3 150.000

3

0%

0

1 3 320.000

3

0%

0

subtotaal incidenteel 141.250 Totaal 510.000

Weerstandsratio De confrontatie van risicoprofiel en weerstandscapaciteit is opgenomen in de volgende tabel. Weerstandsvermogen 1-1-2026 Structureel Incidenteel Totaal Structureel (A/B) Incidenteel (C/D) Totaal (E/F)

A C E

Beschikbaar

Benodigd

1 3.688.131 3.688.132

B D F

368.750 141.250 510.000

0,00 26,11 7,23

47

Conclusie De risico’s zijn opnieuw geactualiseerd. Hierbij zijn er aanpassingen gedaan bij de risico’s voor rente, planschades, langdurige uitval door ziekte en beschermd wonen. De weerstandsratio is onverminderd meer dan uitstekend, waarbij de stille reserves niet in de berekening zijn meegenomen. De gemeente Rozendaal is nu nog in staat om de financiële tegenvallers op te vangen. Bij langdurige structurele tekorten zal de weerstandsratio echter verder afnemen en zal onze toezichthouder nadrukkelijker vragen om keuzes en maatregelen t.a.v. de structurele lasten. Dit levert risico's op voor het voorzieningenniveau voor de Rozendaalse inwoners.. Bij materiële tegenvallers van structurele aard is er zodoende ook voldoende tijd om de maatregelen in kaart te brengen die nodig zijn om een structureel evenwicht tot stand te brengen.

Meerjarig overzicht van Reserves en Voorzieningen

Bij het vermelden van de stand van de reserves en voorzieningen gaat het altijd om een momentopname. De cijfers in de eerste kolom zijn gebaseerd op de laatst formeel vastgestelde cijfers van de jaarrekening 2024 en aangevuld met de verwachte mutaties (claims) in 2025. In de overige jaren zijn de vaste en bekende toevoegingen en onttrekkingen verwerkt. Overige financiële kengetallen Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) verplicht gemeenten met ingang van het begrotingsjaar 2016 een basisset van vijf financiële kengetallen op te nemen. Doel is om in één oogopslag de gemeenteraad meer inzicht te bieden in de financiële positie van de gemeente.

48

Betekenis van de kengetallen Net als bij het weerstandsvermogen gelden ook voor deze kengetallen geen harde normen. Wel zijn er algemene bandbreedtes waarmee een indruk kan worden verkregen over de waarde van het kengetal.

Netto schuldquote inclusief alle verstrekte leningen Beide zijn voor Rozendaal gelijk omdat er geen door verstrekte geldleningen aan bijvoorbeeld woningcorporaties zijn. De netto schuldquote geeft het niveau aan van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft daarmee een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Normaal ligt de netto schuldquote van een gemeente tussen 0% en 90%. Als de netto schuldquote tussen 90% en 130% ligt, is de gemeenteschuld hoog (oranje). Hij moet niet verder stijgen. Als de netto schuldquote boven de 130% uitkomt, dan bevindt de gemeente in de gevarenzone (rood). Het bestuur moet er werk van maken om de schuld te verlagen. (Bron: VNG -website). Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin Rozendaal in staat is op de lange termijn aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Kengetal grondexploitatie De grondexploitatie kan een grote invloed op de financiële positie van een gemeente hebben (zowel positief als negatief). Dit kengetal geeft een indicatie van het relatieve belang van de grondexploitatie voor Rozendaal. Het percentage is de waarde van bouwgronden in relatie tot de totale baten exclusief de reserves. Het kengetal is nu 0% aangezien de grondexploitatie er geen grondexploitatie aanwezig is.

Structurele exploitatieruimte Aan de hand van dit kengetal kan het structurele en reële evenwicht van de begroting beoordeeld worden. Een percentage van 0% betekent een sluitende begroting, een positief percentage wil zeggen dat er begrotingsruimte is. In dit geval biedt het financieel meerjarig perspectief bij de begroting dan ook een betere indicatie.

49

Belastingcapaciteit De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen kan worden gerelateerd aan de totale woonlasten. De woonlasten worden bepaald aan de hand van de OZB, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing voor een woning met een gemiddelde WOZ-waarde in Rozendaal. De gemiddelde WOZ-waarde in Nederland bedroeg in 2024 € 379.000 en in Rozendaal € 770.000. Dat is dan ook de reden voor het hoge percentage. Dit zegt echter niets over de feitelijke onbenutte belastingcapaciteit, dat is immers een politieke keuze.

50

Paragraaf 3: Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding De gemeente Rozendaal beslaat een oppervlakte van 2.795 hectare. Hier wonen, werken en recreëren mensen waarvoor veel kapitaalgoederen nodig zijn. In deze paragraaf geven we inzicht in de onderhoudstoestand en de kosten van onze belangrijkste groepen kapitaalgoederen (wegen, riolering/water, openbare verlichting, groen en gebouwen). Onderhoud van kapitaalgoederen beslaat een substantieel deel van de begroting. Een goed overzicht is daarom van belang voor een juist inzicht in de financiële consequenties ervan. De lasten hiervan komen in verschillende programma’s tot uitdrukking. Beleid voor beheer kapitaalgoederen Voor het onderhoud hanteren we de volgende plannen: Nota Onderhoudsplan wegen (2025-2035) Onderhoudsplan riolering (2023-2027) Aangescherpte Groenvisie (2022-2026)

Jaar van vaststelling/beoordeling 2025 2022 2023

Wegbeheer Sinds de begroting 2019 is besloten om bij groot onderhoud van een aantal binnenwegen het asfalt te vervangen door klinkers. In het wegenplan van 2025 is besloten om de overgang naar klinkers te doen op basis van noodzaak tot renovatie, in plaats van fysiek aansluitend. In de meerjarenbegroting is met de kapitaallasten van die investeringen rekening gehouden. Voor een klein deel van de wegen geldt onderhoud met asfalt waarvoor een reserve wordt aangehouden. Voordat tot daadwerkelijke uitvoering van het wegbeheer wordt overgegaan wordt ook het riool geïnspecteerd om te beoordelen of er ‘werk met werk’ gemaakt kan worden en we voorkomen dat niet veel later diezelfde weg weer open moet voor periodiek onderhoud aan het riool. Investeringsschema Omschrijving Jachtlaan Mr v hasseltlaan Steenhoek Wildwal Arnhemse Allee Rosendael Boerenallee Bremlaan H v Gelrestraat Kerklaan

2026 91.600 195.000 252.500 129.400

Totaal

758.500

2027

2029

2029

50.200 166.000 149.200 342.700 404.000 69.000 100.200

449.000

456.200

Riolering In 2022 is een nieuw verbreed rioleringsplan (vGRP) vastgesteld. Dit plan is de uitvoering van de wettelijke verplichting dat de gemeente een rioleringsplan moet hebben. In dit plan zijn de normen bepaald voor de kwaliteit van het onderhoud en milieu. In dit plan wordt aangegeven welke 51

investeringen er jaarlijks nodig zijn om aan de gestelde voorwaarden uit het plan te voldoen. We voorzien geen noodzakelijke wijzigingen in de begroting. Als blijkt dat investeringen niet direct noodzakelijk zijn, dan zullen deze investeringen worden uitgesteld. Verder hebben metingen uitgewezen dat wij voldoen aan de basisinspanning (afkoppelen) zoals deze is opgelegd door de Provincie. Dit is vastgelegd in het BRP (Basis rioleringsplan) en getoetst door het waterschap Rijn&IJssel. Door de invoering van de Wet gemeentelijke watertaken zijn gemeenten verantwoordelijk geworden voor de ruimtelijke inpassing van maatregelen die de waterbeheerder betreffen. Daarnaast kent de wet drie zorgplichten toe aan gemeenten: afvalwater, hemelwater en grondwater. In het vGRP wordt met deze nieuwe zorgplichten rekening gehouden. Naast het opstellen en periodiek herzien van het vGRP (vooral ook bedoeld om tijdig de kosten voor riolering in beeld te hebben) wordt er jaarlijks ongeveer 1.500 meter riolering geïnspecteerd. Daaruit volgen aanbevelingen voor onderhoud dan wel herstel/vervanging zodat die activiteiten op het juiste moment worden uitgevoerd en er ook geen onnodige kosten worden gemaakt. Gemeentegebouwen Om het benodigde onderhoud uit te kunnen voeren is jaarlijks per gebouw een budget in de begroting opgenomen.

De budgetten in de begroting zijn toereikend voor het noodzakelijke onderhoud. Voor het onderhoud van de nieuwe school is in 2019 een contract afgesloten. Het deel voor de gemeente (gymzaal) wordt via de VVE verrekend en hiermee is in de begroting rekening gehouden. Groenvisie 2022-2026 In mei 2022 is een nieuwe Groenvisie vastgesteld. In 2023 is deze aangescherpt. In dit plan is voor de lange termijn aangegeven waar het openbaar groen verbeterd of aangepast kan worden. In dit plan wordt beschreven hoe Rozendaal met het openbaar groen om wil gaan. Bij het opstellen van de begroting wordt rekening gehouden met de kosten voor onderhoud van de hierin beschreven zaken. Hieraan wordt gevolg gegeven door uitvoering van een groot aantal zaken, in het bijzonder (prioritair) door opstellen van een bomenplan

52

Paragraaf 4: Financiering De paragraaf financiering geeft jaarlijks inzicht in de ontwikkelingen rond de meerjarenfinanciering, het te voeren beleid op dit gebied en in de risico’s die de gemeente daarbij loopt. Zoals wettelijk voorgeschreven hanteren we hiervoor een Treasurystatuut dat door de raad is vastgesteld. In het Treasurystatuut staat aan welke partijen en onder welke condities de gemeente geld mag uitlenen en bij welke partijen en onder welke condities beleggingen en financieringen kunnen plaatsvinden. De uitgangspunten zijn gebaseerd op een risicomijdend treasurybeleid. De gemeente verricht geen ‘near banking’- of ‘banking’-activiteiten omdat dit niet tot de kernactiviteiten van de gemeente behoort. De gemeente is verplicht haar overtollige middelen bij de schatkist te stallen. Risicobeheer In deze paragraaf wordt, via een aantal tabellen, inzicht gegeven in de risico’s met betrekking tot de vlottende schuld (kasgeldlimiet) en de risico’s op de vaste schuld (renterisiconorm). Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet is bedoeld om het renterisico op opgenomen kortlopende geldleningen tot een acceptabel maximum te beperken. Kortlopende leningen zijn immers ‘goedkoper’ dan langlopende leningen. Een risico hierbij is echter dat het lagere rentepercentage ook voor een korte periode van toepassing is.

Om te voorkomen dat gemeenten met omvangrijke kortlopende leningen bij forse rentestijgingen in de problemen komen is er een landelijke kasgeldlimiet vastgesteld. In Rozendaal is dit niet aan de orde, omdat er sprake is van een hoog bedrag aan eigen liquide middelen. Kasgeldlimiet

Omvang begroting per 1 januari (afgerond) 1. Toegestane kasgeldlimiet (8,5% begroting) 2. Omvang vlottende korte schuld (rekening-courant Gemeente) 3. Vlottende middelen (kortlopende vorderingen) 4. Totaal kasgeld (2) – (3) 5. Toegestaan kasgeldlimiet (1) 6. Overschrijding kasgeldlimiet (4-5)

Begroting 2026 7.786.890 661.886 500.000 5.413.344 -4.913.344 661.886 -5.575.230

Het negatieve bedrag bij de overschrijding van de kasgeldlimiet betekent in dit geval dus een overschot op de kasgeldlimiet en ruimschoots binnen de norm. Renterisiconorm Eventuele renterisico’s op de langere termijn worden beheerst door de toepassing van de zogenaamde renterisiconorm. In de kern komt deze erop neer dat niet op eenzelfde moment een omvangrijke herfinanciering van langlopende leningen plaatsvindt tegen op dat moment bijvoorbeeld fors hogere rentepercentages. Met het toepassen van een renterisiconorm worden de renterisico’s gespreid. De gemeente Rozendaal kent momenteel (en dat is ook niet voorzien) geen langlopende leningen, daarom is berekening van de norm niet aan de orde. Uitgezette middelen De gemeente Rozendaal heeft een goede liquiditeitspositie, in 2026 voorzien we dat we gemiddeld een bedrag van ongeveer € 4,8 miljoen aanhouden bij de schatkist. Door de oplopende rente wordt 53

hier weer een rendement op behaald. Door middel van (o.a.) een liquiditeitsplanning wordt ingezet op een zo hoog mogelijke opbrengst te behalen. In de begroting hebben wij voor 2026 een bedrag opgenomen van € 157.000 aan renteopbrengsten. Garanties op leningen aan derden Wij hebben een contra-garantie afgegeven voor de te realiseren nieuwbouw van de Stichting Dierentehuis Arnhem en omstreken. Wet Houdbare overheidsfinanciën (Wet HOF) De decentrale overheden hebben door deze wet nog eens nadrukkelijk dezelfde verantwoordelijkheid opgelegd gekregen voor een gedegen begrotingsbeleid. Doel is om samen het Nederlandse begrotingstekort binnen de perken te houden. Er wordt gewerkt met het zogenaamde EMU-saldo en Europese normeringen hiervoor. Ook is bepaald dat overtollige kasmiddelen belegd dienen te worden bij het Rijk. Dat geldt dus ook voor de gemeente Rozendaal.

54

Paragraaf 5: Bedrijfsvoering Inleiding Onze bedrijfsvoering richt zich op de ondersteunende diensten die nodig zijn om de beoogde resultaten en effecten uit de programma’s te bereiken. Bedrijfsvoering omvat Personeel, Informatievoorziening, Organisatie, Financiën, Automatisering, Digitalisering, Juridische zaken, Communicatie en Huisvesting. Bedrijfsvoering is primair een verantwoordelijkheid van het college. Deze paragraaf vertoont overlap met Programma 0, Bestuur en Ondersteuning. Deze paragraaf behandelt die aspecten van de bedrijfsvoering die niet onder programma 0 zijn behandeld, waarbij met name het ‘hoe’ centraal staat (het ‘wat hoort thuis in programma 0). Daarbij gaan we in op de onderdelen Personeel en Organisatie, Organisatieontwikkeling, Informatievoorziening en digitalisering, Planning en Control. Personeel en organisatiewikkeling Organisatieontwikkeling De doelstellingen van de organisatieontwikkeling en het P&O-beleid zijn onveranderd gericht om mens en organisatie verder ontwikkelen naar een weerbaarder en wendbaarder geheel. Hierbij wordt op personeelsvlak de voortdurende balans gezocht tussen versterkt vertrouwen en versterkte verantwoordelijkheid. Komende vanuit een cultuur waarin vertrouwen in het professionele handelen niet vanzelfsprekend is en waarin doorgeschoten informele banden een gedegen verantwoordelijkheidstoedeling onvoldoende faciliteerde.

De ‘zachte’ zijde van de ontwikkeling vraagt blijvend aandacht voor: Versterkte weerbaarheid en eigenaarschap (Opdrachtgever en -nemerschap) Versterkte taakvolwassenheid (kennis en competenties collectief en individueel op orde; passend bij wat het werk en de omgeving vraagt) Ontwikkelen naar een lerende cultuur, waarin fouten gemaakt mogen worden en waarin van fouten geleerd wordt Daarnaast werken we aan meer ‘harde’ kwaliteiten van de organisatie: Versterken regie Versterking bedrijfsvoering en Versterking dienstverlening Realisatiekracht Door verbeterde planmatige aanpakken, én door een toenemende frisse blik van buiten (nieuwe professionals), wordt ook duidelijker welke ‘gaten’ er vallen, of al zijn gevallen. We krijgen scherper in beeld welke uitdagingen en opgaven we wel, maar ook vooral welke we niet kunnen oppakken. Dat roept eerst en vooral aandacht op voor de ervaren werkdruk. Management is responsief waar het deze signalen betreft, maar ziet ook in toenemende mate dat prioritering in de dagelijkse gang van zaken invloed heeft op de realisatiekracht van onze organisatie.

We zien in ieder geval in 2025 een toename aan vergunnings- en handhavingstrajecten, een toename aan bezwaarprocedures, een toename aan regionale vragen en aandachtspunten, een toename aan beheertaken in het bedrijfsvoeringsdomein (met name het i-domein en op HR-vlak) en een toename aan noodzaak om beleid te vormen om dit alles te richten en kanaliseren. Ontwikkelvragen blijven onwenselijk lang liggen, waardoor eerder minder urgente problemen onvoldoende opgepakt kunnen worden. In het kielzog komt dan ook de vraag naar de uitvoeringskracht van onze kwetsbare organisatie in relatie tot

55

de (steeds) toenemende opgaven. Uitvoeringskracht is een van de onderdelen van de door de provincie gevraagde bestuurskrachtmonitor. Personele wijzigingen De beschreven beweging wordt ingezet met een sterk veranderend personeelsbestand. Ook in 2026 verwachten we significante bewegingen in ons kleine personeelsbestand met de daarbij horende implicaties. Daarbij komen we uit een tijd van informele en dus weinig gekaderde werkafspraken. Taken en processen, rollen en verantwoordelijkheden zijn onvoldoende (overdraagbaar) vormgegeven. Te vaak is het nog de vraag hoe we de mens kunnen vervangen in plaats van op welke functie we vervanging nodig hebben. We werken ook in 2026 stevig aan de hiervoor hoognodige kaders en basisstructuur (onder meer door inzet functiehuis, in deze begroting gerealiseerde formatieberekening en gewijzigde autorisatiestructuur). Maar dit levert onvermijdelijk frictie op en het vraagt extra kaderstellende sturing door management (eenhoofdige leiding). We zien dit als een langdurend, welllicht zelfs blijvende omstandigheid. Het personeelsbestand kent historisch gezien een hoge mate van betrokkenheid. Het is mede daardoor zaak om daarin minder dan de afgelopen periode de grenzen van de personele rekbaarheid op te zoeken, om langdurig verzuim te voorkomen. Dit is breed in de organisatie een aandachtspunt.

Kengetallen P&O Omschrijving Formatieplaatsen (fte) Medewerkers (aantal) Mannen (%) Vrouwen (%) Ziekteverzuim (%) Instroom (%) Uitstroom (%) Deeltijders (%) Leeftijd (gemiddeld) Maximum Salarisschaal (%) Budget opleidingen (% loonsom)

Werkelijk 2024 12,1 13 46% 54% 8,40% 15% 15% 46% 52,5 69% 1,35%

Begroot 2025 12 14 43% 57% 7,00% 0% 7% 57% 53,3 78% 1,31%

Begroot 2026 13,56 18 38% 64% 7,00% 17% 11% 56% 52,75 56% 1,43%

Het aantal formatieplaatsen is met 1,5 fte toegenomen, omdat we de vertrekkende adviseur Openbaar Ruimte hebben moeten vervangen voor 2 medewerkers. Door de grote diversiteit en de grote opgave binnen de functie. De omvang van het personeelsbestand blijft kwetsbaar gelet op de opgaven waarvoor wij als gemeente aan de lat staan (sociaal domein, informatiedomein). In 2026 maken we gebruik van externe inhuur voor ondersteuning op in ieder geval privacy, informatieveiligheid, informatievoorziening en archiefbeheer. De gemeente maakt verder gedurende het hele jaar gebruik van medewerkers van Scalabor voor werkzaamheden in de buitendienst en schoonmaakdiensten. Het project OOR vraagt het nodige van de ambtelijke organisatie, maar hier wordt ook ingehuurd op het gebied van woonbegeleiding, projectleider en locatiemanager.